iii çindekiler çindekiler Önsöz...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "iii çindekiler çindekiler Önsöz..."

Transkript

1 çindekiler iii çindekiler Önsöz... xii lac n Keflfi ve Tarihçesi... 2 LACIN TANIMI VE TAR HÇES... 3 LAÇ ETKEN MADDES KAYNAKLARI... 5 K MYASAL MADDELERDEN LACA GEÇ fi... 5 LAÇLARIN S MLEND R LMELER... 6 LAÇLARIN SINIFLANDIRILMALARI... 7 YEN LAÇ GEL fit R LMES VE LAÇ TASARIMI... 8 Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Kaynaklar Genel laç Bilgisi G R fi LACIN TANIMI LAÇ KAYNAKLARI LAÇLARIN KULLANIM AMAÇLARI LAÇ ETK S N N ÖZELL KLER LAÇLARIN SINIFLANDIRILMASI LACIN VÜCUTTAK SERÜVEN LAÇ UYGULAMA YOLLARI Lokal laç Uygulama Yollar Epidermal (Perkütan, Cilt Üzerine) Uygulama: ntrakütan (Cilt çine) Uygulama: Lezyon çine Uygulama: Bukkal Uygulama: ntranazal Uygulama: Konjonktiva Üzerine Uygulama: ntravajinal Uygulama: ntrauterin Uygulama: Rektum ve Kolon çine Uygulama: ntraplevral Uygulama: ntraperitonal Uygulama: ntrakardiyak Uygulama: ntraartiküler Uygulama: ntratekal Uygulama: Sistemik laç Uygulama Yollar Enteral Yol le laç Uygulama Parenteral Yol le laç Uygulama Transdermal Yol le laç Uygulama nhalasyon Yolu le laç Uygulama FARMAKOK NET K laçlar n Absorbsiyonu laçlar n Da l m laçlar n Da ld Fizyolojik S v lar ÜN TE 2. ÜN TE

2 iv çindekiler Plazma Proteinlerine Ba lanma laçlar n Da l m H z n De ifltiren Etkenler yon Tuza Redistribüsyon Sekestrasyon laçlar n Da l m n S n rlayan Fizyolojik Engeller laçlar n Eliminasyonu Biyotransformasyon Biyotransformasyonda Rol Oynayan Enzimatik Olaylar At l m FARMAKOD NAM Terapötik Pencere laçlar n Etki Mekanizmalar laç Etkisini De ifltiren Etkenler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar ÜN TE laç Etken Maddeleri G R fi AR LALK LAM N TÜREVLER Ariletilamin Türevleri Arilpropilamin Türevleri Arilbütilamin Türevleri AM NOALKOL ESTERLER Aminoalkol Ester Türevi Lokal Anastezikler AR LALKANO K AS T TÜREV B LEfi KLER SAL S L K AS T VE ANTRAN L K AS T TÜREV ANALJEZ KLER PROPAND OL TÜREV M YORÖLAKSANLAR PROPANOLAM N TÜREV ANT H PERTANS F LAÇLAR SÜLFONAM T TÜREVLER Sülfanilamit Türevleri Antibakteriyeller Aril Sülfonamit Türevi Diüretikler Sülfonilüre Türevi Hipoglisemiyanlar ÜRE, AÇ LÜRE VE KARBAMAT B LEfi KLER Barbitürik Asit Türevleri Hidantoinler Süksinimit Türevleri BENZOD AZEP N TÜREVLER TR S KL K NÖROLEPT KLER VE ANT DEPRESANLAR Fenotiyazin Türevi Nöroleptikler Tiyoksanten Türevi Nöroleptikler Trisiklik Antidepresanlar D H DROP R D N TÜREV ANT H PERTANS F LAÇLAR N TROHETEROS KL K ANT BAKTER YEL B LEfi KLER Nitrofuranlar Nitroimidazol Türevleri Nitrotiyazol Türevleri... 74

3 çindekiler v K NOLON GRUBU ANT B YOT KLER AZOL GRUBU ANT FUNGALLER Azol Türevleri β-laktam ANT B YOT KLER Penisilin ve Sefalosporin Türevi Antibiyotikler Sefalosporinler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Kaynaklar laçlar n Kullan m Alanlar...82 G R fi KALP VE DAMAR S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Hipertansiyon Tedavisinde Kullan lan laçlar Hipotansiyon Tedavisinde Kullan lan laçlar Anjina Pektoris Tedavisinde Kullan lan laçlar Aritmi Tedavisinde Kullan lan laçlar Kalp Yetmezli inin Tedavisinde Kullan lan laçlar Periferik Arter Hastal klar n n Tedavisinde Kullan lan laçlar Hiperlipidemi Tedavisinde Kullan lan laçlar SOLUNUM S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR S ND R M S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Gastrit, Ülser ve Reflü Tedavisinde Kullan lan laçlar Laksatif ve Purgatif laçlar Hemoroit Tedavisinde Kullan lan laçlar Diyare Tedavisinde Kullan lan laçlar Antiemetik ve Emetik laçlar Sindirim Sistemi Hastal klar n n Tedavisinde Kullan lan Di er laçlar GEN TOÜR NER S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR KAN HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR PS K YATR K VE NÖROLOJ K S STEM HASTALIKLARIN TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Duygudurum ve Anksiyete Bozukluklar n n Tedavilerinde Kullan lan laçlar Psikotik Bozukluklar n Tedavisinde Kullan lan laçlar Uyku Bozukluklar n n Tedavisinde Kullan lan laçlar Epilepsi Tedavisinde Kullan lan laçlar Parkinson Hastal n n Tedavisinde Kullan lan laçlar Alzheimer Hastal ve Demans Tedavisinde Kullan lan laçlar ENDOKR N S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Diabetes mellitus Tedavisinde Kullan lan laçlar Tiroit Bezi fllev Bozukluklar nda Kullan lan laçlar Kortikosteroitler ÜN TE

4 vi çindekiler Kad n ve Erkek Cinsiyet Hormonlar Büyüme Hormonu Prolaktin Arka Hipofiz Hormonlar Obezite Tedavisinde Kullan lan laçlar ANALJEZ K, ANT P RET K VE ANT ENFLAMATUVAR LAÇLAR Narkotik Analjezikler (Opioit Analjezikler) Opioit Olmayan Analjezikler SKELET VE KAS HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Antiromatizmal laçlar Kemik Hastal klar n n Tedavisinde Kullan lan laçlar skelet Kaslar n Gevfleten laçlar Eklem Hastal klar n n Tedavisinde Kullan lan laçlar MMÜN S STEM HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR ENFEKS YON HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Antibakteriyel laçlar β-laktam Antibiyotikler Makrolit ve Linkozamitler Tetrasiklinler Amfenikoller Aminoglikozitler Fluorokinolonlar Sülfonamitler Dar Spektrumlu Antibiyotikler Üriner Sistem Antiseptikleri Tüberküloz ve Lepra Tedavisinde Kullan lan laçlar Antiviral laçlar Antifungal laçlar Antiprotozoal laçlar Antihelmintik laçlar Ektoparazitlere Karfl Kullan lan laçlar Germisitler (Antiseptik ve Dezenfektanlar) KANSER TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR Alkilleyici ve Benzer Etki Gösteren laçlar Antimetabolitler Bitkisel Kaynakl laçlar ve Di er Do al Ürünler Sitotoksik Antibiyotikler ve Benzerleri Di er laçlar C LT HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR KULAK - BURUN - BO AZ HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR GÖZ HASTALIKLARININ TEDAV S NDE KULLANILAN LAÇLAR ANESTEZ K LAÇLAR Genel Anestezik laçlar Lokal Anestezik laçlar Özet Kendimizi S nayal m

5 çindekiler vii Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar laçlar n stenmeyen Etkileri G R fi ADVERS LAÇ REAKS YONU NED R? ADVERS LAÇ REAKS YONLARININ SINIFLANDIRILMASI Tip A Reaksiyonlar Tip B Reaksiyonlar ADVERS REAKS YONLARIN GEL fi M NE NEDEN OLAN R SK FAKTÖRLER KONTREND KASYON DURUMLARI ADVERS LAÇ REAKS YONLARININ TANISI LAÇLARIN OLUfiTURDU U TOKS K ETK LER Yap sal Toksik Etkiler Fonksiyonel Toksik Etkiler Biyokimyasal Toksik Etkiler Genetik Toksik Etkiler LAÇLARIN C LTTE OLUfiTURDU U ADVERS ETK LER S ND R M S STEM NDE OLUfiAN ADVERS ETK LER Bulant ve Kusma Gastroözofageal Reflü Ülser Diyare Konstipasyon KARAC ERDE GEL fien ADVERS ETK LER BÖBREKLERDE GEL fien ADVERS ETK LER Böbrek Yetmezli i Nefrojenik Diabetes nsipidus Hemolitik Üremik Sendrom LAÇLARA BA LI OLARAK GEL fien KAN BOZUKLUKLARI Aplastik Anemi Agranülositoz Trombositopeni K rm z Hücre Aplazisi Hemolitik Anemi Methemoglobinemi SOLUNUM S STEM NDE GEL fien ADVERS ETK LER Nazal Konjestiyon Havayolu T kanmas Akci er Parankimas ve Alveollerde Oluflan Etkiler Pulmoner Dolafl m Sisteminde Meydana Gelen Etkiler LAÇLARIN ENDOKR N S STEMDE OLUfiTURDU U ADVERS ETK LER. 121 Gonadotropin Sal m n ve Gonadal Fonksiyonlar Etkileyen laçlar Hiperprolaktinemi Düzensiz Antidiüretik Hormon (ADH) Sal m Sendromu Tiroid Fonksiyonlar n Etkileyen laçlar Adrenal Bez Fonksiyonlar n Etkileyen laçlar Pankreas Fonksiyonlar n Etkileyen laçlar ÜN TE

6 viii çindekiler LAÇLARIN KAS- SKELET S STEM NDE OLUfiTURDU U ADVERS ETK LER Miyopati Rabdomiyoliz Osteoporoz Osteomalasi Eklem Bozukluklar Ba Dokusu Bozukluklar KALP-DAMAR S STEM NDE GEL fien ADVERS ETK LER Ritm Bozukluklar Kalp Yetmezli i Kan Bas nc De iflimleri Tromboembolitik Bozukluklar LAÇLARA BA LI OLARAK GEL fien NÖROLOJ K BOZUKLUKLAR Bafl A r s Nöbet Nöropatiler Hareket Bozukluklar LAÇLARA BA LI MENTAL BOZUKLUKLAR Depresyon Psikoz Konfüzyon laç/madde Ba ml l ve Suistimali Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar ÜN TE laç Etkileflimleri G R fi - LAÇ ETK LEfi M NED R? LAÇLAR ARASINDAK ETK LEfi M N TEDAV DEK ÖNEM LAÇ ETK LEfi MLER N N GÖRÜLME SIKLI INI ETK LEYEN FAKTÖRLER HANG LAÇLAR ETK LEfi M E L M GÖSTER RLER? LAÇLAR ARASINDAK ETK LEfi M T PLER Farmasötik Etkileflimler Farmakokinetik Etkileflimler Absorbsiyon Düzeyindeki Farmakokinetik Etkileflimler Da l m Düzeyindeki Farmakokinetik Etkileflmeler Metabolizma (Biyotransformasyon) Düzeyindeki Farmakokinetik Etkileflimler At l m (Ekskresyon) Düzeyindeki Farmakokinetik Etkileflmeler Farmakodinamik Etkileflimler Sinerjizma Antagonizma Dualizm (Parsiyel Antagonizma) REÇETES Z SATILAN ÜRÜNLER VE B TK SEL PREPARATLAR LE ORTAYA ÇIKAN ETK LEfi MLER LAÇ ETK LEfi MLER VE NTERNET

7 çindekiler ix Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Kaynaklar Eczane Prati inde Temel Bilgiler G R fi ECZACILIK, ECZACI, ECZANE ECZANEDE ÇALIfiMA PRENS PLER Laboratuvarda Çal flma Kurallar yi Laboratuvar ve Üretim Uygulamalar Farmasötik fllemler Eczanede Bulundurulmas Gerekli Defterler KODEKS, FARMAKOPE, LAÇ REHBER VE D ER REFERANS K TAPLAR REÇETE Uyuflturucu ve Psikotrop laçlara Ait Reçeteler Reçete Haz rlan rken Dikkat Edilecek Hususlar laç Üretimi ve Uygulamas nda S kl kla Yap lan Hatalar Eczanede Yap lan Hatalar Hastan n Yapt Hatalar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar Dozaj fiekilleri G R fi KLAS K DOZAJ fiek LLER Çözeltiler Dispers Sistemler Yar Kat Dozaj fiekilleri Kat Dozaj fiekilleri Enjeksiyonluk Dozaj fiekilleri MODERN DOZAJ fiek LLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar laçlar n Saklama Koflullar, Etiketlenme ve Ambalajlanmas G R fi LAÇLARIN SAKLAMA KOfiULLARI laç fiekillerine Göre Bozunma LAÇLARIN ET KETLENMES ÜN TE 8. ÜN TE 9. ÜN TE

8 x çindekiler LAÇLARIN AMBALAJLANMASI laç Endüstrisinde Kullan lan Ambalaj Materyalleri le Ambalajlama Yöntemleri Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar ÜN TE 11. ÜN TE 12. ÜN TE Pratik Müstahzar Bilgisi G R fi LAÇLAR VE HAZIRLANIfi AÇISINDAN T PLER MÜSTAHZAR TANIMI VE ÖZELL KLER MÜSTAHZAR T PLER VE SINIFLANDIRILMASI Kat laç Formlar Yar -Kat laç Formlar S v laç Formlar Gaz laç Formlar MÜSTAHZAR-PATENT L fik S MÜSTAHZARLARIN ECZANEDEK YERLEfi M MÜSTAHZAR-REÇETE L fik LER Reçetede Mutlaka Bulunmas Gereken Bilgiler Olmas Tercih Edilen (Zorunlu Olmayan) Bilgiler Reçete Tipleri REÇETES Z SATILAN LAÇLAR Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar laç D fl Ürünler G R fi CERRAH, MED KAL VE SIHH MALZEMELER AfiILAR, SERUMLAR VE BÜYÜK HAC ML ÇÖZELT LER KOZMET K ÜRÜNLER D ER ÜRÜNLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar Do al Ürünler-Bitkisel Preparatlar DO AL ÜRÜNLER TIBB B TK SEL ÜRÜNLER AVRUPA VE TÜRK FARMAKOPES B TK SEL DROGLAR Bitkisel Droglarda Kalite B TK SEL DROG PREPARATLARI

9 çindekiler xi Parçalanm fl veya Toz Edilmifl Bitkisel Droglar T bbi Bitki Çaylar Bitkisel Ekstreler Tentürler Uçucu Ya lar Sabit Ya lar B TK SEL PREPARATLARIN HAZIRLANIfi fiek LLER B TK SEL PREPARATLARIN KAL TE KONTROLLER B TK SEL PREPARATLARIN SAKLAMA KOfiULLARI Ambalaj ve Etiketleme B TK SEL PREPARATLARIN KAL TE, GÜVEN L RL K VE ETK NL KLER Özet Kendimizi S nayal m OKUMA PARÇASI OKUMA PARÇASI Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar Sözlük

10 xii Önsöz Önsöz Yaklafl k y ll k Ebers Papirüs leri ile M s r uygarl ndan sonra ilaç ile ilgili yaz l kaynaklar as rlarca a rl kl olarak Orta Ça da Pedanios Dioskorides in (M.S ) Materia Medica adl eserine benzer veya uyarlarmalar flekilde kaleme al nm flt r. Özellikle ilaç flekilleri ve haz rlama yöntemleri ile ilgili önemli eserler ise meflhur Galen (M.S ) taraf nca ilaç bilimine kazand r lm flt r. laç bilgisi ve flekilleri son yüz y l çok h zl bir geliflim göstermifltir, buna ba l olarak çok say da yay n, araflt rma makalesi ve kitap yay nlanm flt r. Ancak bunlar n neredeyse hepsi yabanc dilde ve a rl kl olarak ngilizce yaz lm flt r. Bir çok derste oldu u gibi konu ile ilgili uzmanlar n yay nlanm fl ders notlar n n da olmamas bu tip bir kitaba ve baflvuru kayna na ihtiyaç do urmufltur. Anadolu Üniversitesi, Eczac l k Fakültesi ö retim üyeleri taraf ndan Pratik laç Bilgisi ve laç fiekilleri kitab örgün ve uzaktan ö renimdeki Eczane Hizmetleri Önlisans Program na uygun temel kaynak ve ders kitab olarak haz rlanm flt r. Kitab n sadece bu programla s n rl kalmay p di er sa l k bilimleri ile ilgili farkl alanlarda faydal olaca düflünülmektedir. Ders kitab 12 üniteden oluflmakta olup k sa ancak kapsaml, görsel ve aç klay c bilgilerle okuyucular n ilgisini çekip verilen kaynaklar ile daha ayr nt l ve güncel bilgilere ulaflmas n sa lamaya yöneliktir. lk ünite, ilaçlar n keflfi ve tarihi ile ilgili olup, 2. Ünite de ilaç ile ilgili genel kavramlar ve bilgiler sunulmufltur. 3. Ünite ilaçlar n kimyas n, 4. Ünite de ise kullan m alanlar n ifllemifltir. 5. Ünite ise ilaçlar n kullan m esnas nda ortaya ç kabilecek istenmeyen etkileri içermektedir. 6. Ünite, ilaçlar n olas etkileflimlerini anlatmaktad r. 7. Ünite de ilaç ile ilgili temel bilgiler yer al rken, 8. Ünite de ilaç flekilleri gösterilmifltir. laçlar n saklama koflullar, etiketlenmesi ve ambalajlanmas ile ilgili konular 9. Ünite de aktar lm flt r. 10. Ünite, müstahzarlar yani ilaçlar çeflitli yönleri ile tarif etmektedir. 11. Ünite, eczanelerde ilaçlar n d fl nda sunulan sa l k ürünlerini tan tmakta, son ünitede ise do al ürünler ve bitkisel preparatlar ilgili bilgiler yer almaktad r. Galen in y l önce dikkat çekmifl oldu u önemli bir konu olan zehir dozdad r, ilaçlar n kullan m nda çok dikkatli olunmas gerekti inin alt n çizmifltir. laçlar n faydal olduklar kadar, yanl fl ve bilinçsiz kullan mlar ile son derece zararl olabilecekleri unutulmamal d r. Bu durum ise Eczane Hizmetleri Teknikeri dahil olmak üzere tüm serbest eczanelerde, ilaç depolar nda, hastane eczanelerinde, ilaç sektörünün çeflitli birimlerinde ve kamu sektöründeki ilaç ile ilgili tüm çal flan personele sa l k ile ilgili büyük sorumluluklar yükleyece i asla unutlmamal d r.

11 Önsöz xiii Bu kitab n haz rlamas uzun bir planlama ve organizasyon süreciyle, uzaktan e itim uzman profesyonel ve farkl disiplinlerden oluflan bir ekip taraf ndan gerçeklefltirilmifltir. Bu kitab n ortaya ç kmas nda baflta Program Koordinatörü Doç.Dr. Bülent Ergun olmak üzere, Ö retim Tasar mc s Doç. Dr. Cemil Ulukan, Ö retim Tasar m Yard mc s Bio. Güçlü Özarda ve eme i geçen herkese sonsuz teflekkürlerimi sunar m. Editör Prof.Dr. Fatih DEM RC UYARI: Sa l k bilimlerinde klinik çal flmalar ve araflt rmalar do rultusunda bilgiler sürekli geliflmekte ve güncellenmektedir. Bu eserde görev alan yazarlar özellikle terapötik bilgiler (endikasyon, dozaj ve yan etkiler gibi) konusunda güncel bilgileri ilgili kanunlar çerçevesinde aktarmaya çal flm fllard r. Ancak kullan c, okuyucu ve di er kifliler ilgili bilgileri ve prospektüsleri kontrol etmekle yükümlüdür, bu konuda yazarlar herhangi bir sorumluluk kabul etmemektedir.

12 1PRAT K LAÇ B LG S, LAÇ fiek LLER Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra, laç kavram n tan mlayabilecek, lac n tarihçesini aç klayabilecek, laç etken maddesi kaynaklar n genel olarak aç klayabilecek, Kimyasal maddelerden ilaca geçifl tan mlayabilecek, laçlar n s n fland rmalar n karfl laflt rabilecek, Yeni ilaç gelifltirmesi ve ilaç tasar m n aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar laç Etken Maddesi lac n Tarihçesi laç Etken Madde Kaynaklar laçlar n S n fland r lmas Yeni laç Gelifltirilmesi çerik Haritas Pratik laç Bilgisi, laç fiekilleri lac n Keflfi ve Tarihçesi LACIN TANIMI VE TAR HÇES LAÇ ETKEN MADDES KAYNAKLARI K MYASAL MADDELERDEN LACA GEÇ fi LAÇLARIN S MLEND R LMELER LAÇLARIN SINIFLANDIRILMALARI YEN LAÇ GEL fit R LMES VE LAÇ TASARIMI

13 lac n Keflfi ve Tarihçesi LACIN TANIMI VE TAR HÇES Günümüzde ilac n en k sa tan m, hastal klar n önlenmesi, teflhisi veya tedavisi için kullan lan kimyasal maddelerdir fleklindedir. lac n tarihi, insanl k tarihiyle bafllam flt r denilebilir. nsan n, karfl laflt hastal klarla mücadele edebilmesi için ilk baflvurdu u yer tabiat olmufltur. lk ilaç kaynaklar kolayca tahmin edilebilece i bitkilerdir. Buna, daha sonra hayvansal kaynaklar ve mineraller de eklenmifltir. Her ne kadar, zaman zaman baz insan topluluklar nda, hastal klara do aüstü güçlerden gelen kötülüklerin neden oldu u varsay larak büyüye de baflvurmufllarsa da, bu esnada, büyü yard mc maddesi olarak, bitkilerden veya mineral kaynaklardan elde edilen maddelerin kullan lmas, fark nda olmadan tedaviye neden olmufltur. Bu geliflim süreci içerisinde 1800 lü y llara kadar, tedavi amac yla bitkilerin kök, yaprak veya kabuklar, baz hayvansal organlar ve mineraller kullan lm flt r. Günümüzde, yeterli düzeyde kimya endüstrisine sahip olmayan ülkeler, do al yay l fl gösteren bitkilerden faydalanarak bu kolay ve ucuz tedavi yolunu devam ettirmektedirler. Bitkisel kaynaklardan, Cinchona a açlar n n kabuklar n n antimalaryal etki; Ephedra sinica n n yapraklar n n öksürük kesici; Papaver somniferum bitkisinin sütünün a r kesici; Digitalis türlerinin kalp güçlendirici; Atropa belladona bitkisinin spazm çözücü; Coca yapraklar n n öforizan olarak kullan lmas birkaç örnek olarak verilebilir lü y llardan itibaren ilaç ve ilaç etkisi ile ilgili olarak tarihsel geliflim süreci içerisinde baz önemli olaylar n kronolojisi Tablo 1.1 de verilmifltir Sertürner Morfini afyondan izole etti Kirchhoff, niflastan n dekstrine ve sonra glukoza hidroliz edildi ini buldu Schwann, pepsini keflfetti Payen ve Persoz, malt ekstresinden amilaz izole etti Berzelius, fermantasyonu keflfetti Corvisart, tripsini keflfetti Pasteur, tartarik asidin d- ve l- formlar n buldu Kokainin öforizan etkisi bulundu 1870 Liebig, enzim aktivitesinin kimyasal teorisini gelifltirdi Köller, kokainin lokal anastezik etkisini keflfetti Erlich efedrini keflfetti Emil Fischer, enzim spesifikasyonun temel fikrini ortaya koydu. Tablo 1.1 Son iki yüzy l içinde ilaçla ilgili geliflmeler.

14 4 Pratik laç Bilgisi, laç fiekilleri 1897 Buchner, alkol fermantasyonun temelini rapor etti Bertrand, koenzimleri keflfetti Henri, enzim kineti ini gelifltirdi Fisher ve Mehring taraf ndan barbitalin bir hipnotik olarak bulundu Sörensen, enzim aktivitesi üzerine ph n n etkilerini araflt rd Michaelis ve Menten, enzim-substrat kompleksini kimyasal eflitli e çevirdi Barger ve Stedman, fizostigminin kolinesteraz inhibitörü etkisini keflfetti Keilin, hemoproteinlerin spektrofotometrik karakterizasyonlar n yapt Jansen ve Donath, tiamini izole etti Fleming, penisilini keflfetti Northrop, pepsini kristalize etti Grimm ve Erlenmayer, farmasötik kimyada izosteri kavram n gelifltirdi Aeschlimann, neostigminin kolinesteraz inhibe etti ini gösterdi Waugh ve King, askorbik asidin oksido-redüksiyon reaksiyonlar n ayd nlatt Stedman ve ark, asetil kolinesteraz kandan izole etti Sülfonamidlerin antibakteriyel etkileri keflfedildi Gyorgy ve ark, do al kaynaklardan kristal pridoksini izole etti Tiselius, elektroforez ile pepsini temizleyerek ay rmay baflard Bovet ve Staub taraf ndan antihistaminikler bulundu Keilin ve Mann, karbonik anhidraz keflfetti Penisilinin tedaviye sokulmas Mann ve Keilin, sülfanilamidin karbonik anhidraz inhibe etti in gösterdiler Link, dikumarolün vitamin K antagonisti oldu unu buldu Mitchell, folik asidi do al kaynaklardan izole etti Lidokainin lokal anastezik etkisi gösterildi Snell, pridoksal fosfat n koenzim fonksiyonunu gösterdi Farber ve grubu, metotreksat n lösemi tedavisinde kullan labilece ini buldu Miachaelis ve Wollman, tokoferolden serbest radikal oluflumunu gösterdi Adams ve Whittaker, asetil kolinesteraz n anyonik ve esteratik yörelerini keflfetti Total steroid sentezi gerçeklefltirildi Charpentier, nöroleptik klorpromazini buldu Cerecedo ve ark, piritiyaminin tiyaminin antagonisti oldu unu gösterdi Sanger ve Tuppy, insülinin aminoasit s ralamas n buldu Pullman ve ark, koenzim DPN nin piridini 1,4-dihidropiridine redükte etti ini gösterdi Kennedy ve Weiss, bir sitidin nükleotidinin enzim kofaktör olarak etkisini buldu Wilson, piridin-2-aldoksimetil iyodürün asetilkolinesteraz inhibe etti ini buldu Kendrew ve ark, miyoglobinin yap s n X-ray kristalografisiyle ayd nlatt Malmstrom, metalo-emzimlerdeki do al ligandlar n belirlenmesinde elektron paramagnetik rezonans yöntemini kulland Sternbach, anksiyolitik olarak benzodiazepinleri keflfetti Shaw, tosilfenilalaninklorometilketonu kimotripsinin aktif yörelerinin inhibitörü oldu unu gösterdi.

15 1. Ünite - lac n Keflfi ve Tarihçesi Strominger ve Tipper, sefalosporin antibiyotiklerini buldu Rifamisinin bakteriyel RNA polimerazla iliflkileri bulundu Farmakolojik reseptörlerin izolasyon giriflimleri bafllad Levadopa antiparkinson olarak kullan ld Ganellin ve çal flma grubu H 2 reseptör stimülanlar ve blokerlerini buldu Vane ve arkadafllar Platelet agregasyon inhibisyonunu keflfetti Ca +2 antagonistleri keflfedildi Etiyolojik kanser faktörü olarak onkojenler bulundu. Tarihsel süreç içinde, önce baz bitkilerin tedavide kullan ld klar görülmektedir. Daha sonra, enzimlerin ifllevlerinin ve yap lar n n tan mlanmas, izolasyonlar ve yap lar n n ayd nlat lmas sa lanm flt r. Bilgi düzeyi artt kça geliflmeler birbirini kovalam flt r. Önceleri kullan lan bitkisel ve hayvansal kaynaklardan etken maddelerin izolasyonu, yap lar n n ayd nlat lmas, sentezleri ve bunlar n yap lar örnek al narak yeni bilefliklerin sentezi gerçeklefltirilmifltir. Günümüzde ise, ilaçlar n etkiledikleri reseptörlerin yap lar n n ayd nlat lmaya bafllanmas, gen teknolojilerinin gelifltirilmesi, yani k sacas biyolojik sistemin yap s hakk nda bilgilerin artmas sonucu, ilaç gelifltirme çal flmalar rastgele olmamakta, moleküler modifikasyonlar daha bilinçli yap lmaktad r. Art k, tarihi süreç içinde oldu u gibi kimyasal bileflikten hareketle etkisinin saptanmas yerine biyolojik sistem esas al narak, ilaca do ru bir yön takip edilmektedir. LAÇ ETKEN MADDES KAYNAKLARI 1. Do al kaynaklardan izolasyon: Geçen yüzy l n ortalar na kadar kullan lan ilaç etken maddeleri büyük oranda do al kaynaklardan izolasyon yoluyla elde edilmifllerdir. Bitkiler: Alkaloitler, enzimler, glikozitler, polisakkaritler, steroitler, vitaminler vb. Hayvansal ürünler: Enzimler, hormonlar, serumlar, afl lar vb. Mineral kaynaklar: Tuzlar. Fermantasyon yoluyla: Amino asitler, peptitler, antibiyotikler, hormonlar, enzimler, antikorlar vb. 2. Sentetik Ürünler: Günümüzde kullan lan ilaçlar n yaklafl k % 70 ini olufltururlar. Kimya biliminin ve teknolojinin geliflmesiyle etkisi bilinen bileflikler örnek al narak veya yap -etki iliflkileri kullan larak tasarlanan bileflikler, basit bafllang ç maddelerinden hareketle sentezlenirler. 3. Yar sentetik ürünler: Do al kaynaklardan elde edilen ve sentezi zor ve pahal olan baz maddelerden hareketle yar sentez yoluyla elde edilen ilaç etken maddeleri bu grubu olufltururlar. Alkaloit bileflikleri, penisilin ve sefalosporin türevleri, steroitler vb. K MYASAL MADDELERDEN LACA GEÇ fi Bir kimyasal bilefli in ilaç etken maddesi olarak tedaviye sokulmas, çok büyük harcamalarla çok uzun bir süreçten geçer. Çal flmalara, adet kimyasal madde ile bafllan r. Klinik öncesi yap lan çal flmalarla, etkisiz ve toksik bilefliklerin ay klanmas yla incelenecek madde say s e düflürülür. Bu aflamaya gelmifl bileflikler, yeni araflt rma ilac (New Investigational Drug, NID) ad n al rlar.

16 6 Pratik laç Bilgisi, laç fiekilleri fiekil 1.1 Bir ilaç araflt rmagelifltirme çal flmas nda y llara göre bileflikten ilaç olmaya aday bir tek bilefli e ulaflana kadar geçen süreç. Y llar 16 Ruhsatland rmak için önerilen bileflik Faz III Klinik çal flmalar Faz II Klinik çal flmalar 7 6 Faz I Klinik çal flmalar 5 Klinik öncesi için önerilen bileflikler Araflt rmalardan elde edilen bileflikler ,000-10,000 Plasebo: laçlara özgü dozaj flekillerine getirilen ancak ilaç niteli i olmayan etkisiz madde. fiekil 1.1 de görüldü ü gibi bu aflamadan sonra Faz I çal flmalar bafllar. Bu çal flmalar, gönüllü sa l kl denekler üzerinde yap l r ve ilac n baz farmakokinetik ve farmakodinamik özellikleri saptan r. Faz I basama nda incelenen bileflik say s yaklafl k 200 civar na indirilir. Faz II denemeleri hastal olan gönüllü denekler üzerinde yap l r. laç aday bilefliklerin etki derecesi ve doz belirlemeleri yap l r ve yan etki profilleri saptan r. Faz II çal flmalar sonunda ilaç aday say s 6-8 adet aras na indirilmifl olur. Faz III çal flmalar, çok fazla say daki hasta üzerinde yap l r. laç aday maddeler yan nda plasebo preparatlar da kullan larak, yarar/zarar oranlar belirlenir. Faz III aflamas n tamamlayan 1-2 adet bileflik gerekli aflamalar tamamlam fl etken maddeler olarak ruhsatland rmaya gönderilirler. Resmi ifllemlerin tamamlanmas ndan sonra farmasötik formlara sokularak ilaç haline getirilirler. Faz çal flmalar s ras nda herhangi bir baflar s zl a u rama durumunda, denemelere son verilebilir veya bir önceki evreye dönülebilir. Ruhsatland r lm fl ilaçlar için Faz IV çal flmalar bafllar. Bu safhada, yüksek doz, farkl ilaç formlar, farkl uygulama yollar, farkl indikasyonlar araflt r lmaya devam edilir. LAÇLARIN S MLEND R LMELER Kod Numaras veya Kod Ad : laç molekülü ilk sentezlendi i zaman, araflt rmac lar n bu maddeye kendilerinin verdikleri bir koddur. Bu kod, araflt rmac lar n adlar n n ilk harfleri ya da kimyasal bilefli in ad n ça r flt ran bir k saltma olabilir. Bu ilaca uygun bir isim bulunana kadar kullan l r. Yeni sentezlenmifl ve paketlenmifl bir maddeye verilen AR-805 gibi bir kod. Kimyasal sim : Bilefli in tam yap s n aç klayan ad d r. IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry, Uluslararas Temel ve Uygulamal Kimya Birli i) taraf ndan konulan kurallarla yap l r. Bu isimlendirme çok uzun ve karmafl k olabilir. Hekim ve eczac lar taraf ndan pek tercih edilmez. Resmi sim : Uluslararas iletiflimde standardizasyonu sa lamak üzere her ülkede ulusal resmi kurumlarca, dünya genelindeyse WHO (World Health Organization : Dünya Sa l k Teflkilat ) taraf ndan verilen isimlerdir. Bunlara Jenerik isim de denir. Farmakope ismi olarak da bilinirler. Parasetamol, fenobarbital, naproksen

17 1. Ünite - lac n Keflfi ve Tarihçesi 7 sodyum gibi (ilk harfleri küçük yaz l r). laç etken maddeleri, hekim ve eczac lar veya ilaç firmalar çal flanlar taraf ndan resmi isimleri ile an l rlar. Ticari isim : laç etken maddesini farmasötik flekle sokan firma taraf ndan verilen isimdir: Parol, Luminal ve Apranax gibi ( lk harfleri büyük yaz l r). Ayn etken maddeyi kullanan farkl ilaç firmalar, farkl ticari isimler kullanabilir. simlendirmelerle ilgili üç örnek Tablo 1.2 de verilmifltir. Formül Kimyasal isim Resmi isim (Jenerik isim) Ticari isim Tablo 1.2 laçlar n isimlendirilmesi. 4-Hidroksiasetanilit Parasetamol Parol 5-Etil-5-fenilhekzahidropirimidin-2,4,6-trion Fenobarbital Luminal Sodyum 2-(6-metoksinaftil)-propanoat Naproksen sodyum Apranax LAÇLARIN SINIFLANDIRILMALARI Kimyasal yap ya göre : Eskiden kullan lan bir s n flama yöntemidir. lac n kimyasal grubuna göre yap l r. Benzodiazepinler, nitrofuranlar, sülfonamitler, barbitüratlar gibi. Farmakolojik etkisine göre : lac n etki flekline göre yap lan s n flamad r. Antispazmodikler, antihistaminikler, sitostatikler, analjezikler sedatif-hipnotikler gibi. Terapötik kullan ma göre : Farmakolojik s n flamaya benzer. Antiinfektif ilaçlar, tüberküloz ilaçlar, üriner sistem kemoterapötikler, antibiyotikler gibi. Klinik kullan mda, bu s n fland rma kullan ld için hekimler taraf ndan daha çok tercih edilir.

18 8 Pratik laç Bilgisi, laç fiekilleri fiekil 1.2 Kokainden hareketle prokain ve lidokainin gelifltirilmesi Etki mekanizmas na göre : Etki mekanizmas tam olarak ayd nlat lm fl olan ilaçlar için geçerlidir. Enzim inhibitörleri veya enzim aktivatörleri gibi. YEN LAÇ GEL fit R LMES VE LAÇ TASARIMI Do al kaynaklardan veya tesadüfen bulunmufl olan ve etkisi bilinen ilaç maddelerinden hareketle, daha az yan etkili ve daha sade yap l yeni ilaçlar n gelifltirilmesine ait say s z örnek bulunmaktad r. Bu çal flmalarda ya karmafl k olan yap lar sadelefltirilir ya da modern biyoizosterizm kurallar uygulanarak molekülerin yap s nda de ifliklikler yap larak yeni ilaç moleküllerine ulafl labilir. Bu yol, ilaç araflt rmalar nda önemli bir yer tutmaktad r. Yap sadelefltirilmesine ait birkaç örnek afla - da verilmifltir. Do al bir bileflik olan kokain, öförizan ve lokal anastezik etkisiyle uzun y llard r bilinen bir ilaçt r, bu etkisi nedeniyle ba ml l k yapan bir maddedir. Bu durum, lokal anastezik etkisi için kullan m n k s tlam flt r. Kokainin yap s nda, bir aromatik yap, ester grubu ve bu gruba belli uzakl kta bir bazik amino grubunun yer ald görülmektedir. Bu yap tafllar n n kokainin yap s ndaki s rayla yerlefltirilmesiyle kokainden daha basit bir madde olan prokain elde edilmifltir. Prokainin yap s biraz daha modifiye edilerek, ester grubunun yerine biyoizosterik bir yap olarak amit grubunun getirildi i zaman lidokaine ulafl lm flt r (bkz. fiekil 1.2). Prokain ve lidokainde öforizan etkenin tamamen kayboldu u ve sadece lokal anastezik etkenin ortaya ç kt saptanm flt r. Kokain Prokain Lidokain Yine do al bir bileflik olan kinin, antimalaryal etkisi yan nda, iflitme ve görme organlar üzerine baflta olmak üzere önemli yan etkileri olan bir alkaloittir. Yan etkilerin azalt lmas için yap n n basitlefltirilmesi sonucu, meflokine ve bundan daha basit yap daki klorokine ulafl lm flt r (bkz. fiekil 1.3).

19 1. Ünite - lac n Keflfi ve Tarihçesi 9 Kininin Öyküsü Amerika k tas n n keflfinden sonra, spanyol gemicilerin Güney Amerika ya seyahatleri s ras nda, ekipte bulunan bir rahip olan Francisca Henriquez de Ribera, Cinchona a açlar n n devrildi i su birikintilerinde di er su birikintilerinden farkl olarak sivrisineklerin üremedi ini gözlemlemifltir. Ayr ca, burada yaflayan yerlilerin Cinchona kabuklar n s tma tedavisinde ve atefl düflürmede kulland klar n görmüfltür. Dönüflte bitki kabuklar n Avrupa ya getirmifl ve ngiltere Kraliçesi ne sunmufltur y l nda Farmakope kay tlar na giren bu bitkinin etken maddesi olan kinin, iki yüzy l sonra saf olarak izole edilip kullan lmaya bafllanm fl, kimyasal yap s ise çok daha sonra ayd nlat labilmifltir. fiekil 1.3 Kininden hareketle meflokin ve klorokinin gelifltirilmesi. Kinin HO H N H N CF 3 CF 3 Meflokin Klorokin Daha çarp c bir örnek, flekil 1.4 de gösterilen tübokürarin ile ilgilidir. Tübokürarin, nöromüsküler bloke edici bir maddedir. Afrika da yerli halk aras nda ok zehiri olarak kullan lan bitki ekstrelerinin ana maddesini oluflturmaktad r. Yap s oldukça karmafl kt r ve sentezi de rasyonel de ildir. Ancak sentetik olarak elde edilen dekametonyum ve süksinilkolin, ilaç olarak kullan lan iki önemli ilaç maddesini oluflturmaktad r. Tübokürarindeki birbirine belli mesafede yerleflmifl olan iki katerner amonyum grubu fizyolojik etkiyi ortaya ç karan gruplard r. Dekametonyum ve süksinilkolin çok basit yap s yla, söz konusu yap sal özellikleri sa lam flt r.

20 10 Pratik laç Bilgisi, laç fiekilleri fiekil 1.4 Tubakürarinden hareketle Dekametonyum ve süksinilkolinin gelifltirilmesi. Tübokürarin Dekametonyum Süksinilkolin Bu konuda son bir örnek olarak morfin verilebilir. Afyondan elde edilen morfin, narkotik analjezik etkisiyle tan nan çok önemli bir alkaloittir. Ancak ba ml l k yapmas, bu ilac n kullan m n s n rland rm flt r. Günümüzde baz kanser hastalar nda dayan lmaz a r lar n giderilmesi için tercih edilen bir analjeziktir. fiekil 1.5 de gösterilen morfinin yap s n oluflturan aromatik yap, bir katerner karbon atomu, bu karbona ba l iki karbon uzakl ktaki bir amin grubunun, uygun bir flekilde yerlefltirilmesiyle elde edilmifl olan meperidin ve metadon ba ml l k yapmayan analjezik ilaçlard r.

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 2250 ünite tilaktaz içerir. Yardımcı maddeler:

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Önsöz bromokriptin Yrd. Doç.Dr.Ayşe GÜREL

Önsöz bromokriptin Yrd. Doç.Dr.Ayşe GÜREL Önsöz Sağlık hizmetlerinin daha kaliteli olabilmesi için hemşireliğin yanısıra görev alanı iyice özelleşen sağlık teknikerleri yetiştiren yeni ön lisans bölümleri açılmaktadır. Bu bölümlerde öğrenciler,

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORMU Film tablet Beyaz ile beyazımsı renkte, yuvarlak, konkav film tabletlerdir.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 3. FARMASÖTİK FORMU Film tablet Beyaz ile beyazımsı renkte, yuvarlak, konkav film tabletlerdir. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MENOCTYL 40 mg Film Tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Otilonyum bromür 40 mg Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat 28 mg Yardımcı maddeler

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 3 ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 3 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER 4DOZAJLAMA ÜN TELER DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon Önleyici ler Kireç tafl ve korozyon önleyici ürünler, teknik kullan mda kristal formda polifosfat

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. SPRAMAX 1.5 M.I.U film kaplı tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her kaplanmış tablet; 1.500.000 IU Spiramisin içerir. Yardımcı maddeler: Hidroksipropil selüloz, Prejelatinize Mısır Nişastası,

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI AMBREKS PEDİATRİK şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: 5 ml (1 ölçek) şurup solüsyonu, 15 mg ambroksol HCl içerir. Yardımcı maddeler: Sorbitol % 70 solüsyonu, metil paraben, propil paraben,

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

DEPRENİL 50 mg 30 Tablet

DEPRENİL 50 mg 30 Tablet DEPRENİL 50 mg 30 Tablet Depresyon, depresyona bağlı yeme ve uyku bozuklukları, bipolar hastalığın depresyon fazı, migren FORMÜLÜ Her bir Deprenil tablet 50 mg opipramol dihidroklorür içerir. FARMAKOLOJĠK

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: EDOSĐL Sıvı Mineralli Ovma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Genel temizlik/bakım hijyeni ürünü Üretici/Tedarikçi:

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Tarih:10 Eylül 1983 Sayısı : 507 10 Eylül 1983 Tarih ve 18161 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Emilebilir, Mikro gözenekli Doğal Epitelyum Eşdeğeri Sentetik Yanık ve Yara Tedavi Ürünü GEÇİCİ DERİ EŞDEĞERİ

Emilebilir, Mikro gözenekli Doğal Epitelyum Eşdeğeri Sentetik Yanık ve Yara Tedavi Ürünü GEÇİCİ DERİ EŞDEĞERİ Emilebilir, Mikro gözenekli Doğal Epitelyum Eşdeğeri Sentetik Yanık ve Yara Tedavi Ürünü UYGULAMA VİDEOSU LİTERATÜR GEÇİCİ DERİ EŞDEĞERİ SUPRATHEL Geçici Deri Eşdeğeri İle Yenilikçi Yanık ve Yara Tedavisi

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

TÜRKİYE YAZMA ESERLER KURUMU BAŞKANLIĞI KİTAP ŞİFAHANESİ VE ARŞİV DAİRESİ BAŞKANLIĞI YAZMA ESER KONSERVASYONU HİZMET İÇİ EĞİTİM KILAVUZU

TÜRKİYE YAZMA ESERLER KURUMU BAŞKANLIĞI KİTAP ŞİFAHANESİ VE ARŞİV DAİRESİ BAŞKANLIĞI YAZMA ESER KONSERVASYONU HİZMET İÇİ EĞİTİM KILAVUZU TÜRKİYE YAZMA ESERLER KURUMU BAŞKANLIĞI KİTAP ŞİFAHANESİ VE ARŞİV DAİRESİ BAŞKANLIĞI YAZMA ESER KONSERVASYONU HİZMET İÇİ EĞİTİM KILAVUZU I. Konservasyon Nedir? Pasif konservasyon (önleyici koruma) prensipleri

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ YAZ OKULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Gaziosmanpaşa Üniversitesi bünyesinde yaz okulunda uygulanacak olan

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Hasta Rehberi Say 12. fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 12. fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber fiekersiz Diyabet (Diyabet nsipit) - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir. KULLANMA TALİMATI ASİST 1200 mg toz içeren saşe Ağızdan alınır. Etkin madde: Her saşe1200 mg asetilsistein içerir. Yardımcı maddeler: Beta karoten, aspartam, sorbitol ve portakal aroması içerir. Bu ilacı

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı