İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon)"

Transkript

1 İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) Kürşad TÜRKŞEN Ottawa Sağlık Araştırma Enstitüsü Ottawa Hastanesi, Ottawa, Ontario, Canada Özet In vitro olarak çok sayıda hücre serilerine farklılaşma kapasitesine sahip pluripotent insan embriyonik kök (iek) hücrelerinin izolasyonu rejeneratif tıp alanında büyük heyecan ve ümit uyandırmıştır. Fakat elimizdeki insan embriyonik kök hücre serilerinin in vitro fertilizasyon laboratuarlarındaki artık embriyolardan izole edilmiş olması, kök hücre araştırıcıları ve araştırmalarına şüpheyle bakılmasına neden olmuştur. Tik ve politik tartışmalara rağmen, farklı hücre hatlarını çalışmaya yönelik yöntem ve protokoller gelişmektedir. Dahası, istenen hücre hattı yönünde farklılaşmayı sağlayabilmek için spesifik büyüme faktörleri kombinasyonlarını, hücre-hücre ve hücre-ekstrasellüler matriks indüksiyon sistemlerini kullanan stratejiler araştırılmaktadır. Fakat kendini-yenileme ve farklılaşmayı kontrol eden mekanizmaların belirlenmesine büyük ihtiyaç duyulmaktadır ve insan embriyonik kök hücrelerinin gelecekteki potansiyel kullanımları için yeni saflaştırma protokolleri geliştirilmelidir. Bilimsel ve politik engellerin üstesinden gelindikten sonra, insan embriyonik kök hücre alanının yanık travması ve diyabetik ayak yaraları gibi belli hastalıklarda ve aynı zamanda Parkinson hastalığı, Tip 1 diyabet, romatoid artrit ve myokard enfarktüsü gibi dejeneratif hastalıklarda önemli farklılıklar yaratacağı öngörülmektedir. Bu giriş bölümünde insan kök hücre farklılaştırma (diferansiyasyon) protokollerindeki yenilikleri gözden geçrip kök hücre araştırmalarındaki bazı gündemdeki sorunları tartışacağız. Anahtar Kelimeler: Embriyonik kök (EK) hücreler; insan embriyonik kök (iek) hücreleri; embriyonik cisimcikler (ECler); pluripotent; farklılaşma (diferansiasyon); in vitro diferansiyasyon; hücre tedavisi; derivasyon; kendini-yenileme; pluripotens. 1. Giriş Embriyonik kök (EK) hücreleri iki çok önemli özelliğe sahiptirler ve bu özellikler sayesinde rejeneratif tıbbın odak noktası haline gelmişlerdir: (1) kendini-yenileme süreci ile farklılaşmaksızın prolifere olma becerisi (2) farklılaşma için indüklendiklerinde özelleşmiş hücre türleri oluşturma potansiyeli (1). Kök hücre biyologlarının uzun zamandan beri hedefledikleri konulardan biri sahip olacakları bir kültür sistemi sayesinde sürekli büyüyen bir kök hücre populasyonundan in vitro olarak farklılaşmış öncül hücre oluşturma becerisini kullanarak kök hücre/çok erken progenitor potansiyel konusunu çalışabilmekti (2,3). Böylelikle programlanmış hücre hattı ve farklılaşmanın başlayabilmesi için gerekli olan moleküler mekanizmaların da kapsamlı bir incelemesi yapılabilecektir. EK hücrelerinin daha fazla bulunabilmesi ve kullanılabilmesi sayesinde, bu alanda kazanımlar elde edilmiştir. 20 yıl önce, 3,5 günlük fare blastosistlerinin iç hücre kütlesinden (IHK) ilk EK hücreler türetilmiştir (4,5). Lösemi inhibitör faktör (LIF) varlığında uygun bir besleyici fibroblast tabakaya yerleştirildiklerinde, EK prolifere olur ve sonsuza kadar pluripotent kalır (4,5). Ayrıca immortal kök hücrelerin in vitro olarak manipüle edilebildikleri de gösterilmiştir, böylelikle hem erken gelişimi çalışma fırsatı yaratılmış, hem de in vivo olarak türetilmiş progenitor (öncü) hücrelerin hücre hattı potansiyelleri değerlendirilmiştir (6,7). Bu öncü çalışmalardan beri fare EK hücreleri programlandırımış hücre hattı ve in vitro progresyonu incele- 9

2 TÜRKŞEN K. İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) mek için harika bir model sistem oluşturmuşlardır (8). EK hücrelerinin besleyici tabakadan ayrılmaları agregasyonu ve basit ya da kistik embriyoid cisimciklere (EC) farklılaşmayın indükler. Basit EC de EK hücrelerinin çevresinde bir endodermal hücre tabakası bulunmaktadır. Kistik EC de ise ek bir kolumnar ektoderm benzeri hücre tabakası sıvı dolu bir boşluğu çevreler, bunlar morfolojik olarak 6 ila 8 günlük silindir aşamasındaki embriyolara benzerler. Mezoderm (braküri, aktivin), endoderm (kollajen tip IV) ve ektoderm (α-fötoprotein) için markerlerin ekspresyonu kistik EC de her üç germ tabakasından da hücrenin bulunduğuna işaret eder. Bu aşamada uygun indükleyici ajan kullanıldığında farklı hücre hatt yolları boyunca farklılaşma mümkündür. Kullanılan kültür koşullarına bağlı olarak, fare EK hücrelerinin epidermal hücreler, tip II alveoler epitelyal hücreler, telensefalik prekürsörler, osteoblastlar ve kardiyomyositler de dahil olmak üzere değişik yönlere farklılaşabildikleri gösterilmiştir (9 14). Oluşturulan ilk insan embriyonik kök (iek) hücresi 1998 yılında bir in vitro fertilizasyon (IVF) kliniğinde kullanılmayan zigotlardan izole edilmiştir (15). Bu ve bunu izleyen çalışmalarda fare EK hücrelerinde olduğu gibi insan EK hücrelerinde de farklılaşma olmadan kendini-yenileme becerisi ve pluripotent bir yapı olduğu gözlenmiştir (16 18). Bu özellikler rejeneratif tıbbın geleceği ve genel anlamda medikal araştırmalar için büyük ümitler vaat etmektedir. Bu bölümde insan embriyonik kök hücre araştırmalarındaki son gelişmeleri ele alacağız. 2. İnsan embriyonik kök hücre türetilmesinde yeni ufuklar Kısır çiftlerin üremelerine yardımcı olan IVF klinikleri çok sayıda insan embriyonik kök hücre serilerinin elde edilmesi için bir kaynak oluşturmuştur. Bu kliniklerde, gebelik amacıyla transfer edilmeyen kültürlenmiş zigotların ya daha ileriki bir tarihte transfer için dondurulması ya da hastaların isteği üzerine imha edilmesi sık rastlanan uygulamalardır. İlk insan embryonik kök hücreleri immünocerrahi yoluyla 6 günlük blastosist evresindeki embriyonun dış trofektoderminin kompleman aracılı olarak uzaklaştırılması ve intakt bir ICM bırakılmasıyla elde edilmiştir. Daha sonra bu ICM gamma radyasyonuyla ışınlanmış ormitomisin-c ile muamele edilmiş fare embriyonik fibroblastlarına (FEF) ekilmiş ve yüksek serum konsantrasyonlarında kültürlenerek günler sonra EK hücre kolonileri elde edilmiştir (15,18). O tarihten bu yana farklı varyasyonlar değerlendirilmiştir, bunlar arasında 8 günlük blastosistlerden insan embriyonik kök hücrelerinin izole edilmesi (19) veya insan morulasından EK hücre serileri elde etmenin fizibilitesinin denenmesi de vardır (20). Şimdiye kadar, Ulusal Sağlık enstitüsü kayıt sisteminde araştırmacıların kullanımı için 19 adet normal hücre serisi (bkz gov/research/registry/) vardır. Ek olarak, özel fonların desteğiyle farklı genetik anormalliklere sahip insan embriyonik kök hücre serileri repertuarı oluşturulmuş ve genetik anormalliklerde hücresel süreçlerdeki birincil bozukluları inceleyebilmek için sınırsız bir hastalıklı hücre kaynağı elde edilmiştir. Genetik bozukluklar için insan kök hücre serileri transfer amacıyla kullanılamayan embriyolardan ve IVF de sık kullanılan bir uygulama olan preimplantasyon genetik incelemede mutant olduğu belirlenen embriyolardan elde edilmiştir. Genetik bozukluğa sahip 18 insan embriyonik kök hücre serisi mevcuttur: bunlar arasında adrenolökodistrofi, Duchenne ve Becker müsküler distrofileri, Fanconi anemisi, komplementasyon grup A, frajil-x sendromu, Huntington hastalığı (üç seri), Marfan sendromu, miyotonik distrofi (iki seri), nörofibromatosis tip I (beş seri) ve thalassemia (iki seri) bulunur (21). 3. İnsan embriyonik kök hücre kültürlenmesindeki zorluklar Geleneksel olarak insan embriyonik kök hücrelerinin oluşturulmasının ve idamesinin çok zor olduğu bilinmektedir. Günümüzde, iek hücre manipülasyonu zorluğunu korumakta zor kültürleme becerilerinin edinilmesini gerektirmektedir; fakat gelişmekte olan protokoller kullanışlı ve başarılabilirdir. Örneğin, iek hücreleri için hem mekanik hem enzimatik transfer yöntemleri kullanılsa da, başlangıçta iek hücrelerinin idamesi için mekanik transfer yöntemi mutlak gerekli görülmüştür. Mekanik transfer zor ve zaman alan bir uygulamadır, uygulamada tercih edilmesinin nedeni emzimatik yöntemin kullanımında (ör: tripsin) yaşanan güçlüklerdir, bu yöntem kullanıldığı zaman iek hücrelerinin tek-hücre süspansiyonu şeklinde ekilmesi fare EK hücrelerinin aksine problemlidir. Tek-hücre süspansiyonu şeklindeki iek hücre pasajlarının fizibilitesinin kötü olması, farklılaşmamış iek hücrelerinin hücre dansite değişikliklerine hassas olduğunu, gerek iek-iek, gerekse iek-ecm (ekstrasellüler matriks) arası 10

3 İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) TÜRKŞEN K. ya da iek-besleyici hücre arası hücre-hücre etkileşimlerinin iek hücre sinyallemesi ve sağ kalımı açısından kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir. Fakat, tek-hücre süspansiyonu oluşturmadan, tip IV kollajenaz kullanarak gerçekleştirilen başarılı enzimatik transfer tekniği ile farklılaşmamış disosiye iek hücrelerinin etkin transferine imkan tanıdığı, benzer öbek boyutlarındaki iek hücrelerinin yeni bir besleyici tabakaya aktarılabildiği gösterilmiştir (18,23), mekanik transferde ise farklı boyutlardaki hücre öbekleri bir mikropipet ile çekildikten sonra transfer edilmektedir (15,18). Enzimatik yolla elde edilen benzer boyuttaki iek hücre öbeklerinin güzelliği, bireysel kolonilerin farklılaşmamış hücrelerden türetilmesidir, oysa daha büyük iek hücre öbeklerini mekanik olarak ekerken hem farklılaşmış hem de farklılaşmamış hücrelerin pasajlanması olasılığı vardır. iek hücrelerinin pasajı için bir kombinasyon tekniğinin kullanılmasıyla enzim muamelesi öncesinde manuel seleksiyonla farklılaşmış koloniler pasajdan ayrıştırılarak toplu üretim yapılabilir (24,25) Besleyici tabaka ve iek için alternatifler İnsan embriyonik kök hücrelerinin başarıyla türetilmesi ve idamesinde kullanılan protokoller fare EK hücreleri üzerinde yıllarca süren çalışmalara dayanır. Fare hücrelerinin LIF varlığında mitotik olarak inaktive edilen MEF üzerinde pluripotent kaldıkları gösterilmiştir (1). Fare eşdeğerlerinde olduğu gibi, insan embriyonik kök hücreleri de farklılaşmamış pluripotent durumlarını muhafaza edebilmek için MEF e gereksinim gösterirler, fakat ayrıca LIF e bağımlıdırlar (26). Besleyicisiz kültür sitemlerinde koşullandırılmış ortam olarak dolaylı ya da dolaysız besleyici tabakaya olan gereksinim iek hücrelerinin kullanımına ciddi kısıtlamalar getirmiştir, çünkü farelerin farklı patojenler barındırdıkları bilinmektedir. Bu patojenler arasında mürin lösemi virüsü de dahil olmak üzere endojen retrovirüsler özel öneme sahiptirler. Bazı suşların patojenik (ör: lösemik) etkilere neden oldukları bilinmektedir ve ksenotropik, politropik, ve amfotrofik mürin lösemi virüslerinin insan hücrelerini enfekte etme yeteneğinde oldukları iyi bilinmektedir. Fakat, yakın dönemdeki çalışmalar in vitro olarak insan embriyonik kök hücrelerinin enfeksiyonlarının gözlenmediğini göstermektedir (27). Öte yandan, MEF besleyici tabaka kullanımı yönündeki uygulamalar iek hücrelerini N-glukolilnöraminik asit (Neu5Gc) ile kontamine etmektedir, bu insanlarda doğal antikorları bulunan insan dışı hücre yüzey sialik asididir, Neu5Gc ile kontamine olan insan embriyonik kök hücrelerinin yabancı olarak algılandıkları ve insan antikorları tarafından saldırıya uğratıldıkları gözlemlenmiştir. O zaman şöyle bir öngörüde bulunulabilir, MEF ten türetilen veya MEF üzerinde idame ettirilen insan embriyonik kök hücrelerinin terapötik transplantasyonları rejeksiyonla sonlanacaktır (28). Bu engeli aşabilmek için tüm insan dışı ürünleri bertaraf etme gerekliliği mevcuttur. Çok yakın geçmişte bu klinik engeli aşabilmek için, insandan türetilmiş besleyici hücreler araştırılmıştır. Örneğin, mitotik olarak inaktive edilmiş insan kemik iliği stroma hücreleri (29) ve yeni doğanlarda sünnetten sonra elde edilen sünnet derisi hücreleri insan embriyonik kök hücreleri için besleyici tabaka olarak kullanılmak üzere tanımlanmıştır. İnsan embriyonik kök hücrelerinin kendiliğinden farklılaşmasından elde edilen fibroblast benzeri hücreleri kullanan yenilikçi bir yaklaşım da rapor edilmiştir (31), böylelikle yeni bir besleyici sistem elde edilmiştir. İnsan embriyonik kök hücrelerinin izogenisitesi ve onlardan türetilen fibroblastlar mikrosatellit analizle doğrulanmış ve insan embriyonik kök hücre kökenli fibroblastlarının yapısı spesifik markerlerin ekspresyonu ile belirlenmiştir. Bu besleyici sistem; spesifik markerların ekspresyonu, ciddi kombine immün yetmezliği olan (SCID) farelere enjekte edilmesi sonrasında teratomların oluşması ve in vitro farklılaşma ile farklılaşmış ektodermal, endodermal ve mezodermal hücrelere dönüşümü ile de gösterildiği üzere farklılaşmamış pluripotent iek hücrelerinin sürekli büyümesine olanak tanır. (31). iek hücrelerinin besleyici tabaka gereksinimlerini tamamen ortadan kaldırmak üzere çabalar gösterilmektedir. MEF-kökenli matris materyallerinin farklılaşmamış iek hücrelerinin idamesi üzerinde rollerinin olabileceğinin anlaşılmasıyla, matrigel veya laminin-kaplı plaklar gibi kolayca sterilize edilebilen ECM etkileri üzerine çalışmalar yapılmıştır (30). Fakat matrigel in kendisi hayvansal bir üründür ve komplikasyonlar arz eder. MEF ler tarafından üretilen hangi faktörlerin iek hücre idamesi için gerekli olduğu spesifik olarak bilinmemektedir. Fakat besleyici bir tabakanın olmaması durumunda, veya en azından MEF ile muamele edilmiş ortamlarda kendiliğinden ve rasgele farklılaşma sonucunda, iek hücre kolonileri içerisinde diferansiye hücrelerin heterojen populasyonları ortaya çıkar. Başlangıç deneyleri MEF besleyici tabakasının salgıladığı belirlenemeyen solubl faktörlerin insan embriyonik kök hücrelerinin farklılaşmamış durumlarının idame ettirilmesinde önemli bileşen- 11

4 TÜRKŞEN K. İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) ler olduklarını göstermiştir. İnsan neonatal fibroblastlarının koşullandırılmış ortamının iki-boyutlu sıvı kromatografi-tandem kitle spektrofotometrisi ve iki-boyutlu elektroforez bunu takiben flight tandem kitle spektrofotometrisinin matris destekli lazer dezobsiyon/iyonizasyon zamanının belirlenmesiyle insan embriyonik kök hücrelerinin idame aşamasındaki gereksinimleri konusunda bilgi edinilmiştir. Bu yaklaşımları kullanarak toplam 102 protein belirlenmiştir ve bunlar 15 fonksiyonel gruba ayrıştırılmıştır, bunların içerisinde hücre adezyonu, hücre proliferasyonu, sinyalleme, kemik morfogenetik proteinlerinin (BMP) inhibisyonu gibi olaylarda yer alan proteinler de vardır fakat bu faktörlerin analizine devam edilmelidir (32) Serum Bileşenleri ve Replasmanı İnsan embriyonik kök hücrelerinin idamesinde MEF leri elimine edebilmek için insan dışı serum ürünlerini uzaklaştırmak ve serum replasmanları bulmak gerekir..insan serumunun MEF yokluğunda farklılaşmamış iek hücrelerini idame ettirdiği gösterilmiştir (33). Serumsuz ortam koşullarını belirleme çabaları kapsamında, daha yeni protokollerde serumsuz bir alternatif olarak serum replasmanlarından (SR) yararlanılmaktadır (34); serum replasmanları kullanılarak pek çok seri başarıyla izole edilmiştir (35,36). Noggin ve bazik fibroblast büyüme faktörünün kombinasyonu (37), tek başına bazik fibroblast büyüme faktörü veya diğer faktörlerle birlikte kullanılarak (38,39) (ör: aktivin A) farklılaşmamış insan embriyonik kök hücreleri besleyici tabaka gereksinimi olmaksızın MEF li koşullandırılmış ortam ile tekrarlayan defalar pasajlanabilmektedir (40). Ayrıca, iek hücre serilerinin SR ortamı ve besleyici hücre olarak postnatal insan fibroblastları kullanılarak başarıyla türetilebilecekleri de gösterilmiştir. Inzunza ve ark (36) iki yeni iek hücre serisi türetmişlerdir (HS293 ve HS306) ve insan neonatal hücrelerini besleyici hücre olarak kullanarak ve SR ortamını da konvansiyonel fötal buzağı serumuna alternatif olarak kullanarak 10 erken hücre serisi elde etmişlerdir. HS293 ün pluripotensi in vivo olarak SCID farelerde teratom gelişmesi ile gösterilmiştir ayrıca HS293 ün karyotipi XY iken HS306 nın 46 XX tir. Bu ksenosuz ortamlara doğru atılan bir adımdır ve bu hücrelerin transplantasyonda kullanılmasını kolaylaştırır. Fakat büyük çabalara rağmen, iek hücrelerinin rutin idamesi için kullanılan modifiye protokoller optimalin altındadır ve kendiliğinden farklılaşma düzenli olarak gözlenmektedir. 4. İnsan embriyonik kök hücrelerinin özellikleri Blastosiste enjeksiyonu takiben, fare EK hücreleri germ line da dahil olmak üzere alloembriyonik germ tabakalarına entegre olabilirler. Pluripotenslerinin en iyi kanıtı allo-gözlemlenebilir dokularda EK hücre katkısıyla kimerik farelerin oluşumudur, ayrıca tamamen EK hücrelerinden köken alan canlı embriyoların oluşumudur (6). İnsan embriyonik kök hücre model sistemleri için bu türden deneyler imkansız olduğu için iek hücrelerinin pluripotensleri daha önce de belirtildiği gibi SCID farelere enjeksiyonu takiben teratom oluşumu ile gösterilmiştir (15,18). Teratomlar her üç germ tabakasının da temsiliyetinin gözlendiği hücresel bölgeler oluştururlar, bunlar arasında endoderm (barsak ve bez epiteli), mezoderm (kemik, düz ve çizgili kaslar) ve ektoderm (sinir epiteli ve çok katlı skuamöz epitel) (15,18) bulunur. Fare EK hücrelerinde olduğu gibi, insan EK hücreleri de iki özgün özellik sergilerler: kendiniyenileme kapasitesi ve öncü hücreler aracılığıyla nihai farklılaşmış somatik hücrelere farklılaşma yeteneği. Morfolojik olarak, insan EK hücreleri yüksek çekirdek-sitoplazma oranına sahiptirler, her hücrede tipik olarak bir ya da daha fazla belirgin çekirdekçik bulunur, bu özellikler ultrastrüktürel olarak tanımlanmıştır. Çok sayıda çalışmada insan EK hücre kültürlerinin farklılaşmamış durumları değerlendirilmiştir, bu çalışmalarda kullanılan değişkenler normal karyotip ve pluripotens markerleridir. Ayrıca yüksek seviyelerde telomeraz ekspresyonu yaptıkları gösterilmiştir, telomeraz kromozomların boyunun idame ettirilmesinden sorumlu bir ribonükleoproteindir. Özel markerleri yüksek düzeylerde eksprese ettikleri gösterilmiştir, bunlar SSEA-3, SSEA-4, TRA-1-60,TRA-1-81 ve alkalen fosfatazdır, fakat SSEA-1 ekspresyonu yapmazlar. İnsan EK hücrelerinde pluripotent fenotiplerini yansıtacak şekilde çok sayıda gen gösterilmiştir. Örneğin fare EK hücrelerinde olduğu gibi insan EK hücreleri de yüksek miktarlarda Oct-4 (bir germ-line transkripsiyon faktörü) ekspresyonu yaparlar, germ-line hariç mürin erişkin dokularının çoğunda ekspresyonun down-regülasyonu söz konusudur. Farklılaşmamış durumun idamesi için insan EK hücrelerinde Oct-4 ün rolünün korunması gerekse de, RNAi-zeminli hedeflemeyle Oct-4 ün devre dışı bırakılması insan embriyonik kök hücrelerini trofoblastlara farklılaşmaya zorlamıştır (41). Farklılaşmamış fare embriyonik kök hücrelerinde yüksek düzey ekspresyona sahip diğer genler tipik 12

5 İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) TÜRKŞEN K. olarak downregüle edilirler veya diferansiasyonda hücre hattı sınırlılığı gösterirler ki bu genler insan embriyonik kök hücrelerinde korunuyor gibi görünmektedir. Bu genler arasında Nanog (yakın dönemde tanımlanmış transkripsiyon faktörü içeren bir homeobox) Sox-2 (SRY bağlantılı HMG box a sahip bir transkripsiyon faktörü ) ve FGF-4, Rex-1 (bir zinc finger transkripsiyon faktörü) bulunur. Aralarında benzerlikler olsa da birikmekte olan verilere bakıldığında aslında fare ve insan embriyonik kök hücreleri arasında farklılıklar olduğu da anlaşılmaktadır. Bu bize insan hücrelerinde kendiniyenileme ve pluripotens için alternatif sinyalleyici yolaklar bulunduğunu düşündürmektedir (26). 5. İnsan embriyonik kök hücrelerinin transkriptom profillemesi İnsan embriyonik kök hücrelerinin bütün transkriptomik profilini belirlemeye ve bunların fare embriyonik kök hücreleriyle kaşılaştırmalı olarak türevlerini saptamaya yönelik çalışmalar sürdürülmektedir (42,43).Wei ve ark (43) bir mürin, iki insan EK hücre serisi kullanarak bunların moleküler özelliklerini massively parallel signature sequencing (MPSS) teknolojisi kullanarak belirlemeye çalışmaktadırlar. Her seriden iki milyonu aşkın tag sekanslanıp reverse transkripsiyon polimeraz zincir reaksiyonu ve mikroarrayler ile doğrulanmaktadır. Sonuçlar fare ve insan EK hücrelerinin küçük bir grup korunmuş genleri paylaştıklarını göstermektedir. Fakat LIF te, transforme edici büyüme faktörü-β Wnt, ve FGF sinyalleyici yolaklarda farklılıklar gösterilmiştir. Türler arasındaki önemli transkripsiyonel farklılıkların vurgulanmış olması göstermektedir ki fare EK hücre gelişiminde gelişimin erken aşamalarından itibaren devrede olan çeşitli sinyalleyici yolakların insan EK hücrelerine doğrudan birebir tercüme edilmesi mümkün değildir. Farklılaşmamış insan EK hücrelerinin transkriptomik profillemesinin farklılaşmış EK hücrelerininkiyle karşılaştırılması, insan EK hücrelerinin farklılaşma süreçlerinden sorumlu sinyalleyici yolakların anlaşılması için son derece önemlidir. Miura ve ark (26) farklılaşmamış (pasajlar 40 50) insan EK hücrelerinin (H1, H7 ve H9) besleyici-bulunmayan kültürlerinden RNA numuneleri kullanarak expressed sequenced tag enumeration ve MPSS yoluyla gen profillemesi yapmışlardır ve bunları aynı seriden farklışamış hücrelerle karşılaştırmışlardır. MPSS ve expressed sequenced tag scan analizi konkordans göstermiş ve kültürler pluripotent fazdan farklılaşmış duruma geçerlerken çok sayıda gen hızla değişmiştir. Ya up ya da down regulasyona uğrayan bir gen alt grubu seçilmiş ve bunların diferansiyel ekspresyonları bir dizi bağımsız yöntemle doğrulanmıştır Bu teknikler arasında daha ileri farklılaşmadan sonra reverse transkripsiyon polimeraz zincir reaksiyonu ve immünhistokimya ile ekspresyonun kontrolü de bulunmaktadır. Bu analizde EK ve EC aşamalarına özgün markerlarla birlikte büyük olasılıkla farklılaşmayı düzenleyen sinyalleyici yolaklar da belirlenmiştir (26). 6. İnsan embriyonik kök hücrelerinin farklılaşması İnsan embriyonik kök hücre alanına gösterilen ilginin esas nedeni bu hücrelerin farklı hücre serilerine farklılaşabilme potansiyelleridir. Doğrudan transplantasyon-zeminli klinik tedaviler için spesifik hücre tipi gruplarının saflaştırılması aşamasında insan embriyonik kök hücreleri temel yapı taşı görevi yapacaklardır. Dahası aşikar sınırsız proliferasyon kapasiteleri sayesinde insan embriyonik kök hücreleri büyük-boyutta spesifik hücre türü üretiminde daha yararlı bir kaynak oluşturacaklardır. Erişkin kök hücre türleriyle kıyaslandıklarında ise bunların in vitro ortamda sınırlı proliferasyona sahip oldukları görülecektir. Fare embriyonik kök hücrelerinde olduğu gibi, insan embriyonik kök hücrelerinde de farklılaşma sürecinin ilk basamağı EC lerin oluşumudur. Fare ECleri suspansiyon kültürlerinde spesifik koşullar altında kendiliğinden oluşurlar ve çoklu hücre hatları oluştururlar ki bunlar erken embriyonunkilere benzer. Fakat farklılaşma kaotiktir, embriyodaki gibi bir ince kontrol altında olmayıp daha çok teratoma benzer. Mürin EC oluşturmanın kolaylığına rağmen, insan embriyonik kök hücrelerinin kültürlenmesi zorluk arz etmekte ve farklı araştırmacılar arasında farklı başarı oranlarından bahsedilmektedir. Yine de insan ECleri erken embriyonik gelişimin belli boyutlarını sergileyebilirler (44). Başarılı yöntemlerden biri insan embriyonik kök hücrelerinin kollajenaz veya tripsin muamelesi ile hücre disentegrasyonuna uğratılması ve süspansiyon kültüründe büyütülmesidir (44). Ayrıca, spesifik büyüme faktörlerinin kullanılması insan embriyonik kök hücre farklılaşmasını belirli germ tabakası eşdeğerlerine yönlendirmektedir (45). Ayrıca, EGF, FGF, retinoik asit, BMP-4, ve transforme edici büyüme faktörüβ muamelesi insan embriyonik kök hücrelerini indükleyerek hem mezodermal hem de ektodermal markerların ekspresyonunu sağlarken, aktivin-a ile muamele mezodermal türevlerinin ekspresyonuna yol açmaktadır (45). 13

6 TÜRKŞEN K. İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) 7. Özet Dünya genelinde insan embriyonik kök hücrelerini araştırma aracı olarak kullanan laboratuarların sayısı hızla artmaktadır ve bu hücrelerin değişik hücre serilerine farklılaşmaları için çok sayıda protokoller geliştirilmiştir. Fakat çözümlenmesi gereken pek çok güçlük vardır, insan kök hücrelerinin şaşırtıcı potansiyelleri meyve verme aşamasına gelmeden önce cevaplanması gereken sorular arasında insan kök hücre biyolojisinin temel kavramlarına yönelik kolay sorular da vardır. Çözümü gereken öncelikli konular listesinde: (1) insan embriyonik hücrelerinin belirlenen serilere farklılaşabilmeleri için gerekli spesifik kültür koşullarının tanımlanması; (2) farklılaşmamış insan embriyonik kök hücrelerinin teratom oluşturucu potansiyellerinin ortadan kaldırılması ve (3) immün tolerans kaygılarının çözümlenmesi bulunur. Bu zorlukların çözümleneceği ve yakın gelecekte insan embriyonik kök hücrelerinin potansiyellerinin gerçekleşeceği yönünde büyük bir iyimserlik mevcuttur Bu giriş bölümünün genel amacı insan embriyonik kök hücrelerinin spesifik hücre serilerine farklılaşma mekanizmalarına ilişkin güçlü bir in vitro model sistem olarak kullanımında ortaya çıkabilecek tartışmalı noktaları ve pratikteki bazı konuları gündeme getirmek özellikle de inanılmaz klinik potansiyellerini gözler önüne sermektir. Pluripotent insan embriyonik kök hücrelerinin idamesini sağlayan moleküler mekanizmaların ve onların nihai olarak terapötik ajanlar olarak kullanılabilmelerini sağlayacak yönlendirilmiş farklılaşma mekanizmalarının anlaşılması anlamında belirgin gelişmeler kaydetmemiz gerekmektedir. Bilim dünyası çeşitli insan embriyonik kök hücre araştırmacılarının yayınlarını yakından izlemektedir, bunlar arasında bu bölümün yazılımına zahmetle hazırlamış oldukları protokolleri paylaşarak katkıda bulunanları da unutmamak gerekir. Dünya geleneksel tıp kavramları ve tıbbi uygulamaları anlamlı derecede farklılaştıracak olan insan embriyonik kök hücre alanındaki ilerlemeleri heyecanla beklemektedir. Teşekkür Araştırma çabalarımıza gösterdiği hevesli yaklaşım ve bizi hücre hattı konusuyla tanıştırdığı için Dr. Jane Aubin e müteşekkiriz. Kök hücre çalışmalarımız Kanada Sağlık Araştırmaları Enstitüsünün sağladığı fonlarla desteklenmektedir. Kaynaklar 1. Smith, A. G. (2001) Embryo-derived stem cells: of mice and men. Annu. Rev. CellDev. Biol. 17, Hall, P. A. and Watt, F. M. (1989) Stem cells: the generation and maintenance ofcellular diversity. Development 106, Watt, F. M. and Hogan, B. L. (2000) Out of Eden: stem cells and their niches.science 287, Evans, M. J. and Kaufman, M. H. (1981) Establishment in culture of pluripotentialcells from mouse embryos. Nature 292, Martin, G. R. (1981) Isolation of a pluripotent cell line from early mouse embryoscultured in medium conditioned by teratocarcinoma stem cells. Proc. Natl. Acad.Sci. USA 78, Capecchi, M. R. (2005) Gene targeting in mice: functional analysis of the mammaliangenome for the twenty-first century. Nat. Rev. Genet. 6, Mansour, S. L., Thomas, K. R., and Capecchi, M. R. (1988) Disruption of theproto-oncogene int-2 in mouse embryo-derived stem cells: a general strategy fortargeting mutations to non-selectable genes. Nature 336, Downing, G. J. and Battey, J. F., Jr. (2004) Technical assessment of the first 20 yearsof research using mouse embryonic stem cell lines. Stem Cells 22, Coraux, C., Nawrocki-Raby, B., Hinnrasky, J., et al. (2005) Embryonic stem cellsgenerate airway epithelial tissue. Am. J. Respir. Cell. Mol. Biol. 32, Kawaguchi, J., Mee, P. J., and Smith, A. G. (2005) Osteogenic and chondrogenicdifferentiation of embryonic stem cells in response to specific growth factors. Bone36, Troy, T. C. and Turksen, K. (2005) Commitment of embryonic stem cells to anepidermal cell fate and differentiation in vitro. Dev. Dyn. 232, Turksen, K. (2002) Embryonic Stem Cells: Methods and Protocols. Methods inmolecular Biology Series Vol Humana, Totowa NJ. 13. Watanabe, K., Kamiya, D., Nishiyama, A., et al. (2005) Directed differentiationof telencephalic precursors from embryonic stem cells. Nat. Neurosci. 8, Yuasa, S., Itabashi, Y., Koshimizu, U., et al. (2005) Transient inhibition of BMPsignaling by Noggin induces cardiomyocyte differentiation of mouse embryonic stem cells. Nat. Biotechnol. 23, Thomson, J. A., Itskovitz-Eldor, J., Shapiro, S. S., et al. (1998) Embryonic stemcell lines derived from human blastocysts. Science 282, Pera, M. F., Reubinoff, B., and Trounson, A. (2000) Human embryonic stem cells.j. Cell. Sci. 113,

7 İnsan Embriyonik Kök Hücreleri İzolasyon, İdame ve Farklılaşma (diferansiyasyon) TÜRKŞEN K. 17. Pera, M. F. and Trounson, A. O. (2004) Human embryonic stem cells: prospects fordevelopment. Development 131, Reubinoff, B. E., Pera, M. F., Fong, C. Y., Trounson, A., and Bongso, A. (2000)Embryonic stem cell lines from human blastocysts: somatic differentiation in vitro.nat. Biotechnol. 18, Stojkovic, M., Lako, M., Stojkovic, P., et al. (2004) Derivation of humanembryonic stem cells from day- 8 blastocysts recovered after three-step in vitroculture. Stem Cells 22, Strelchenko, N., Verlinsky, O., Kukharenko, V., and Verlinsky, Y. (2004) Moruladerivedhuman embryonic stem cells. Reprod. Biomed. Online 9, Verlinsky, Y., Strelchenko, N., Kukharenko, V., et al. (2005) Human embryonic stem cell lines with genetic disorders. Reprod. Biomed. Online 10, Hwang, W. S., Roh, S. I., Lee, B. C., et al. (2005) Patient-Specific Embryonic StemCells Derived from Human SCNT Blastocysts. Science 308, Amit, M., Carpenter, M. K., Inokuma, M. S., et al. (2000) Clonally derived humanembryonic stem cell lines maintain pluripotency and proliferative potential for prolonged periods of culture. Dev. Biol. 227, Oh, S. K., Kim, H. S., Park, Y. B., et al. (2005) Methods for expansion of humanembryonic stem cells. Stem Cells 23, Schatten, G., Smith, J., Navara, C., Park, J. H., and Pedersen, R. (2005) Culture ofhuman embryonic stem cells. Nat. Methods 2, Miura, T., Luo, Y., Khrebtukova, I., et al. (2004) Monitoring early differentiationevents in human embryonic stem cells by massively parallel signature sequencingand expressed sequence tag scan. Stem Cells Dev. 13, Amit, M., Winkler, M. E., Menke, S., et al. (2005) No evidence for infection ofhuman embryonic stem cells by feeder cell-derived murine leukemia viruses. Stem Cells 23, Martin, M. J., Muotri, A., Gage, F., and Varki, A. (2005) Human embryonic stemcells express an immunogenic nonhuman sialic acid. Nat. Med. 11, Cheng, L., Hammond, H., Ye, Z., Zhan, X., and Dravid, G. (2003) Human adultmarrow cells support prolonged expansion of human embryonic stem cells in culture. Stem Cells 21, Amit, M., Margulets, V., Segev, H., Shariki, K., Laevsky, I., Coleman, R., anditskovitz-eldor, J. (2003) Human feeder layers for human embryonic stem cells.biol. Reprod. 68, Stojkovic, P., Lako, M., Stewart, R., et al. (2005) An autogeneic feeder cell system that efficiently supports growth of undifferentiated human embryonic stem cells. 32. Prowse, A. B., McQuade, L. R., Bryant, K. J., Van Dyk, D. D., Tuch, B. E., andgray, P. P. (2005) A proteome analysis of conditioned media from human neonatalfibroblasts used in the maintenance of human embryonic stem cells.proteomics 5, Stojkovic, P., Lako, M., Przyborski, S., et al. (2005) Human-serum matrix supportsundifferentiated growth of human embryonic stem cells. Stem Cells 34. Wang, L., Li, L., Menendez, P., Cerdan, C., and Bhatia, M. (2005) Human embryonicstem cells maintained in the absence of mouse embryonic fibroblasts orconditioned media are capable of hematopoietic development. Blood 105, Genbacev, O., Krtolica, A., Zdravkovic, T. et al. (2005) Serum-free derivation ofhuman embryonic stem cell lines on human placental fibroblast feeders. Fertil.Steril. 83, Inzunza, J., Gertow, K., Stromberg, M. A., et al. (2005) Derivation of humanembryonic stem cell lines in serum replacement medium using postnatal humanfibroblasts as feeder cells. Stem Cells 23, Wang, G., Zhang, H., Zhao, Y., et al. (2005) Noggin and bfgf cooperate tomaintain the pluripotency of human embryonic stem cells in the absence of feederlayers. Biochem. Biophys. Res. Commun. 330, Xu, C., Rosler, E., Jiang, J., et al. (2005) Basic fibroblast growth factor supportsundifferentiated human embryonic stem cell growth without conditioned medium.stem Cells 23, Xu, R. H., Peck, R. M., Li, D. S., Feng, X., Ludwig, T., and Thomson, J. A. (2005)Basic FGF and suppression of BMP signaling sustain undifferentiated proliferationof human ES cells. Nat. Methods 2, Beattie, G. M., Lopez, A. D., Bucay, N., et al. (2005) Activin A maintains pluripotencyof human embryonic stem cells in the absence of feeder layers. Stem Cells23, Zaehres, H., Lensch, M. W., Daheron, L., Stewart, S. A., Itskovitz-Eldor, J., anddaley, G. Q. (2005) Highefficiency RNA interference in human embryonic stemcells. Stem Cells 23, Rao, M. (2004) Conserved and divergent paths that regulate self-renewal in mouseand human embryonic stem cells. Dev. Biol. 275, Wei, C. L., Miura, T., Robson, P., et al. (2005) Transcriptome profiling of humanand murine ESCs identifies divergent paths required to maintain the stem cell state.stem Cells 23, Itskovitz-Eldor, J., Schuldiner, M., Karsenti, D., et al. (2000) Differentiation ofhuman embryonic stem cells into embryoid bodies compromising the three embryonicgerm layers. Mol. Med. 6, Schuldiner, M., Yanuka, O., Itskovitz-Eldor, J., Melton, D. A., and Benvenisty, N.(2000) Effects of eight growth factors on the differentiation of cells derived fromhuman embryonic stem cells. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 97, 11,307 11,

Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar

Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2007; 38:15-19 Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar Lale Karakoç Sökmensüer 1 1 Yrd. Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji-Embriyoloji Anabilim

Detaylı

Embriyonik Kök Hücreler

Embriyonik Kök Hücreler J Fac Vet Med Univ Erciyes 9(1) 65-71, 2012 Derlemeler Review Articles Embriyonik Kök Hücreler Tahir KARAŞAHİN Hayvancılık Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara Özet: Embriyonik kök hücre, embriyoda

Detaylı

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Sunum Akışı DNA replikasyonu Telomer Telomeraz Telomeraz eksikliğinde görülen hastalıklar

Detaylı

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök Hücre Biyolojisi Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök hücre nedir? Kök hücreler organizmanın tüm dokularını ve organlarını oluşturan ana hücrelerdir. Henüz farklılaşmamış olan bu hücreler

Detaylı

İnsan embriyonik kök hücreleri ve mikroçevre

İnsan embriyonik kök hücreleri ve mikroçevre JCEI / 2014; 5 (3): 486-495 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2014.03.0446 DERLEME / REVIEW ARTICLE İnsan embriyonik kök hücreleri ve mikroçevre Human embryonic

Detaylı

TEKNOLOJİLER LERİ. Sevda IŞIKI

TEKNOLOJİLER LERİ. Sevda IŞIKI KÖK K HÜCRE H TEKNOLOJİLER LERİ Sevda IŞIKI IK Kök k Hücre H Nedir? Farklı hücre tiplerine dönüşme potansiyeline ve kendini yenileme gücüne sahip olan hücrelere kök k k hücre h denmektedir. Kök k Hücre

Detaylı

MATERYAL METOD. Hastalar

MATERYAL METOD. Hastalar GİRİŞ Primer over yetersizliği (POI), diğer bir tanımlamayla primer ovaryan yetmezlik (POF), 40 yaşından önce ortaya çıkan, 4-6 ay süren, sekonder amenore olarak tanımlanmaktadır. LH ve FSH değerleri yükselmiştir

Detaylı

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜRKAN Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Genetik Anabilim Dalı PGT NEDİR? Gebelik öncesi genetik tanı (PGT) adı verilen

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER Doç.Dr. Engin DEVECİ KÖK HÜCRELER Farklılaşmamış,Kendini yenileyebilen, Özelleşmiş hücrelere farklılaşabilen hücrelerdir.

Detaylı

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel Kas Dokusunun Gelişimi Doç.Dr. E.Elif Güzel Kasların çoğunluğu mezodermden gelişir paraksiyal mezoderm lateral mezodermin somatik ve splanknik tabakaları neural krest hücreleri Paraksiyal mezoderm İskelet

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

İndüklenmiş pluripotent kök hücreler ve hücre tedavisi

İndüklenmiş pluripotent kök hücreler ve hücre tedavisi 550 JCEI / 2013; 4 (4): 550-561 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2013.04.0346 DERLEME / REVIEW ARTICLE İndüklenmiş pluripotent kök hücreler ve hücre tedavisi Induced

Detaylı

nsan Embriyonik Kök Hücre Dizilerinin Elde Edilmesi, Tan mlanmas ve Farkl laflma Potansiyellerinin Araflt r lmas

nsan Embriyonik Kök Hücre Dizilerinin Elde Edilmesi, Tan mlanmas ve Farkl laflma Potansiyellerinin Araflt r lmas CLINICAL STUDY nsan Embriyonik Kök Hücre Dizilerinin Elde Edilmesi, Tan mlanmas ve Farkl laflma Potansiyellerinin Araflt r lmas Necati FINDIKLI, Semra KAHRAMAN, Oya AKÇIN, Zafer CANDAN, Semra SERTYEL stanbul

Detaylı

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP Prof.Dr.Gülyüz Öztürk İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Pediatrik Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı, Kan Merkezi -Kök Hücre Nakli Ünitesi KÖK HÜCRELER

Detaylı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Lösemilerde kemik iliği nakli Kordon kanından Kök hücre nakli Kök Hücreler BLASTOSİSTTEN EMBRİYONİK KÖK HÜCREYE

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür Hücre Farklılaşması Prof.Dr. Gönül Kanıgür Diploid canlılar yaşam süreçlerinde eşeyli çoğalma gereği tek hücreli bir evreden(döllenmiş yumurta hüc) geçerler Döllenmiş yumurta hücresinin on üzeri on-on

Detaylı

Anahtar Kelimeler: Apoptoz, Hücre döngüsü, Kanser kök hücresi, Multiselüler tümör sferoid, Prostat,Trabectedin

Anahtar Kelimeler: Apoptoz, Hücre döngüsü, Kanser kök hücresi, Multiselüler tümör sferoid, Prostat,Trabectedin [PS14] Trabectedin in (Yondelis; ET-743) CD133+/ CD44+ İnsan Prostat Kanser Kök Hücresi Üzerindeki Etkilerinin İki Boyutlu (2D) ve Üç Boyutlu (3D) Sistemde İncelenmesi Eda Açıkgöz 1, Ümmü Güven 2, Fahriye

Detaylı

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan Danışman: Prof. Dr. Namık Özbek ÖZET Canlı vücudunda bulunan, kendini yenileyebilen

Detaylı

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Doç. Dr. Gülperi Öktem Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji AD. Designed by TheTemplateMart.com Kök Hücre Embriyogenezis

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kök Hücre Biyolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

KÖK HÜCRE ÇALIŞMALARI VE TERAPÖTİK KLONLAMA. (Derleme) Oktay YILMAZ 1 Mehmet UÇAR 1*

KÖK HÜCRE ÇALIŞMALARI VE TERAPÖTİK KLONLAMA. (Derleme) Oktay YILMAZ 1 Mehmet UÇAR 1* Hayvancılık Araştırma Dergisi (2006) 16, 1: 26 31 KÖK HÜCRE ÇALIŞMALARI VE TERAPÖTİK KLONLAMA (Derleme) Oktay YILMAZ 1 Mehmet UÇAR 1* Stem cell researches and therapeutic cloning (A review) SUMMARY In

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ İLAÇ KEŞFİ VE GELİŞTİRİLMESİNDE KÖK HÜCRENİN YERİ. Hazırlayan Harun KARADUMAN

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ İLAÇ KEŞFİ VE GELİŞTİRİLMESİNDE KÖK HÜCRENİN YERİ. Hazırlayan Harun KARADUMAN 1 T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ İLAÇ KEŞFİ VE GELİŞTİRİLMESİNDE KÖK HÜCRENİN YERİ Hazırlayan Harun KARADUMAN Danışman Yrd. Doç. Dr. Haydar ÇELİK Eczacılık Temel Bilimleri Anabilim Dalı

Detaylı

Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması

Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması Dicle Tıp Dergisi, 2007 Cilt: 34, Sayı: 3, (233-238) Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması Özlem Pamukçu Baran, Yusuf Nergiz, Selen Bahçeci ÖZET Kök hücrelerin

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

BİLİMSEL DOSYA EXTRACT No.1

BİLİMSEL DOSYA EXTRACT No.1 BİLİMSEL DOSYA EXTRACT No.1 Çok üst düzey araştırmacılar ve biyologlarla (Marsilya Eczacılık Fakültesi Biogenotoxicology Laboratuvarı INSERM, GREDECO) işbirliği içerisinde yürütülen 14 yıllık çalışma sonrasında

Detaylı

Kök hücre araştırmaları konusunda bugüne kadar ulaşılan nokta gelecek için büyük

Kök hücre araştırmaları konusunda bugüne kadar ulaşılan nokta gelecek için büyük DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2005; 36:191-197 Kök hücre biyolojisi ve plastisitesinde güncel kavramlar Emin Kansu 1 1 Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, Hematopoietik Kök Hücre Transplantasyonu

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

1.YARIYIL, DERS KURULU II: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ II

1.YARIYIL, DERS KURULU II: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ II .YARIYIL, DERS KURULU II: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ II GÜNLER SAATLER 09-0 0- - -3 3-4 4-5 5-6 6-7 6 KASIM BİYOFİZİK BİYOFİZİK TIB.BİY.VE GEN. TIB.BİY.VE GEN. MES.İNG. SEÇMELİ DERS SEÇMELİ DERS 7 KASIM

Detaylı

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ Cem Sezer 1, Mustafa Yıldırım 2, Mustafa Yıldız 2, Arsenal Sezgin Alikanoğlu 1,Utku Dönem Dilli 1, Sevil Göktaş 1, Nurullah Bülbüller

Detaylı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Dr. Ayşen Timurağaoğlu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı Kanıta dayalı tıp veya kanıta dayalı uygulama bilimsel metodlara dayanarak elde edilmiş

Detaylı

HÜCRESEL FARKLILAŞMASI

HÜCRESEL FARKLILAŞMASI HÜCRESEL FARKLILAŞMASI Embriyo çevresi ile etkileşim halindedir ve gelişimi çevresinden gelen bilgiler yoluyla yönlendirilir. Bir embriyonik hücrenin çevresi ise embriyo içindeki çevreleyen dokudan oluşur

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13 Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

Endometriyum ve Endometrioziste Kök Hücreler

Endometriyum ve Endometrioziste Kök Hücreler Endometriyum ve Endometrioziste Kök Hücreler Dr. Murat Ulukuş Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Bornova, İzmir Sunum Planı Kök hücre - Tanım ve temel bilgiler - Erişkin kök

Detaylı

KÖK HÜCRELER. Kök hücre nedir?

KÖK HÜCRELER. Kök hücre nedir? KÖK HÜCRELER Tarih boyunca insanoğlunun en büyük hedeflerinden biri hastalıklara çare bulmak ve insan ömrünü uzatmak olmuştur. Çeşitli bitkilerden elde edilen karışımların binlerce yıl önce tedavide kullanıldığına

Detaylı

KÖK HÜCRELER. Doç.Dr.Engin DEVECİ

KÖK HÜCRELER. Doç.Dr.Engin DEVECİ KÖK HÜCRELER Doç.Dr.Engin DEVECİ KÖK HÜCRE Annie Cavanagh and Dave McCarthy College London Kök Hücre Farklılaşmamış,Kendini yenileyebilen, Özelleşmiş hücrelere farklılaşabilen hücrelerdir Uygun çevreye

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yard. Doç. Dr. Esra ÇAĞAVİ

ÖZGEÇMİŞ. Yard. Doç. Dr. Esra ÇAĞAVİ ÖZGEÇMİŞ Yard. Doç. Dr. Esra ÇAĞAVİ İstanbul Medipol Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyoloji ABD, Rejeneratif ve Restoratif Tıp Araştırmaları Merkezi Atatürk Bulvarı No:27, Unkapanı-Fatih 34083 İstanbul

Detaylı

07.10.2013 PAZARTESİ İZMİR GÜNDEMİ. -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü

07.10.2013 PAZARTESİ İZMİR GÜNDEMİ. -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü 07.10.2013 PAZARTESİ İZMİR GÜNDEMİ -Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı - Basın Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü Doç. Dr. Hoşnuter: Basit Merdiven Altı Güzellik Merkezlerine Dikkat Yaz aylarında

Detaylı

Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı. Prof. Dr.Ercüment Ovalı

Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı. Prof. Dr.Ercüment Ovalı Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı Prof. Dr.Ercüment Ovalı Tıbbi Sağalt altımın n Klasik Elemanları Kimyasal-farmakolojik ajanlar Fiziksel ajanlar Cerrahi İşlemler Bugünün n Yeni(?) Elemanı Hücre

Detaylı

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Haner Direskeneli Marmara Tıp Fakültesi İmmün-tolerans Adaptif immün yanıt etkili anti-bakteryal immünite ile antiself yanıtın dengede tutulmasına bağlıdır.

Detaylı

MEME KARSİNOMLARINDA GATA 3 EKSPRESYONU VE KLİNİKOPATOLOJİK PARAMETRELER İLE İLİŞKİSİ

MEME KARSİNOMLARINDA GATA 3 EKSPRESYONU VE KLİNİKOPATOLOJİK PARAMETRELER İLE İLİŞKİSİ MEME KARSİNOMLARINDA GATA 3 EKSPRESYONU VE KLİNİKOPATOLOJİK PARAMETRELER İLE İLİŞKİSİ Aslı ÇAKIR 1, Özgür EKİNCİ 2, İpek IŞIK GÖNÜL 2, Bülent ÇETİN 3, Mustafa BENEKLİ 3, Ömer ULUOĞLU 2 1 Çorlu Devlet Hastanesi

Detaylı

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü.

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü. Doç.Dr.Engin DEVECİ HÜCRE KÜLTÜRÜ Hücre Kültürü Araştırma Laboratuvarı, çeşitli hücrelerin invitro kültürlerini yaparak araştırmacılara kanser, kök hücre, hücre mekaniği çalışmaları gibi konularda hücre

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 LERDE LABORATUVAR İPUÇLARI GENEL TARAMA TESTLERİ Tam kan sayımı Periferik yayma İmmünglobulin düzeyleri (IgG, A, M, E) İzohemaglutinin titresi (Anti A, Anti B titresi) Aşıya karşı antikor yanıtı (Hepatit

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Tıbbi Laboratuar Akreditasyon No: Adresi :Cemal Sahir Sok. No:14 Mecidiyeköy 34387 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 212 272 48 00 Faks : 0 212 272 48 04 E-Posta : kalite@duzen.com.tr

Detaylı

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik İmmünohistokimyanın Karşılaştırılması

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik İmmünohistokimyanın Karşılaştırılması Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik nın Karşılaştırılması Dr.M.Çisel Aydın, Doç.Dr.Sevgen Önder, Prof.Dr.Gaye Güler Tezel Hacettepe

Detaylı

Kök Hücreler. Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1

Kök Hücreler. Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1 DERLEME ISSN: 1308-0679 http://www.dicle.edu.tr/fakulte/veteriner/dergi.htm Kök Hücreler Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1 1 Dicle Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı,

Detaylı

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI Tıp Fakülteleri Mezuniyet Öncesi İmmünoloji Eğitim Programı Önerisi in hücre ve dokuları ilgi hücrelerini isim ve işlevleri ile bilir. Kemik iliği, lenf nodu, ve dalağın anatomisi,

Detaylı

Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez. Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014

Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez. Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014 Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014 Konunun Başlıkları 1. Hematopoetik sistem 2. Hematopoez 3. Hematopoetik kök hücre Karekteristiği Klinik kullanımı Hematopoetik Sistem Hemato

Detaylı

MİYELODİSPLASTİK SENDROM

MİYELODİSPLASTİK SENDROM MİYELODİSPLASTİK SENDROM Türk Hematoloji Derneği Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2013 30.01.2014 İnt. Dr. Ertunç ÖKSÜZOĞLU Miyelodisplastik sendrom (MDS) yetersiz eritropoez ve sitopenilerin varlığı ile ortaya

Detaylı

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM DOKU YENİLENMESİNDE OTOLOG ÇÖZÜM TÜRKİYEDE TEK DENTAL PRP KİTİ KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE ONARICI DOKU YENİLENMESİNİ HIZLANDIRAN YENİLİKÇİ

Detaylı

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test Yeni Nesil DNA Dizileme (NGS), İmmünHistoKimya (IHC) ile Hastanızın Kanser Tipinin ve Kemoterapi İlacının Belirlenmesi Kanser Tanı

Detaylı

İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri. Blood Reviews (2008) 22, 261

İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri. Blood Reviews (2008) 22, 261 İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri Blood Reviews (2008) 22, 261 Onkojenik viruslar Annu. Rev. Pathol. Mech. Dis. 2014.9:49 EBV Doğada çok yaygın İnsan

Detaylı

KLONLAMA VE BİYOETİK UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU BİYOETİK İHTİSAS KOMİTESİ KLONLAMA ÇALIŞMA ALT GRUBU UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU

KLONLAMA VE BİYOETİK UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU BİYOETİK İHTİSAS KOMİTESİ KLONLAMA ÇALIŞMA ALT GRUBU UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU KLONLAMA VE BİYOETİK BİYOETİK İHTİSAS KOMİTESİ KLONLAMA ÇALIŞMA ALT GRUBU RAPORU İÇERİK UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU BİYOETİK İHTİSAS KOMİTESİ KLONLAMA ÇALIŞMA ALT GRUBU

Detaylı

Kök hücreyi tanıyalım

Kök hücreyi tanıyalım FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi 2016;1(1):19-28 doi: 10.5606/fng.transplantasyon.2016.004 Kök hücreyi tanıyalım Let s familiarize ourselves with the stem cell Utku Ateş İstanbul Bilim Üniversitesi

Detaylı

KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler

KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler Prof.Dr. Adnan Aydıner İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü İstanbul William, WN et al. Nature Reviews, 2009 a Güncel Hedef Tedaviler EGFR İnhibitörleri EGFR: transmembran

Detaylı

Kök Hücre: Ne? Nasıl? Niçin? Ne Zamandan Beri? Nereye Kadar?

Kök Hücre: Ne? Nasıl? Niçin? Ne Zamandan Beri? Nereye Kadar? Meral Beksaç Kök Hücre: Ne? Nasıl? Niçin? Ne Zamandan Beri? Nereye Kadar? Kök hücre ve hücresel tedaviler geçtiğimiz yüzyılda organ nakilleriyle gerçekleşen tıbbi atılıma benzer bir atılım potansiyeli

Detaylı

Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition

Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition DUYGU PELİSTER - 20130701008 İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif Endokrinoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi

Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif Endokrinoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Üreme Tıbbı Derneği ve TJOD Ankara Şubesi Ortak Eğitim Toplantısı HER YÖNÜYLE PCOS 24 Şubat 2013 Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif

Detaylı

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi KANSER AŞILARI Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi Bir Halk Sağlığı Sorunu Şu an dünyada 24.600.000 kanserli vardır. Her yıl 10.9 milyon kişi kansere yakalanmaktadır. 2020 yılında bu rakam %50

Detaylı

Kanserin Uyku Hali. Dicle Güç. Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Temel Onkoloji AbD dguc@hacettepe.edu.tr

Kanserin Uyku Hali. Dicle Güç. Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Temel Onkoloji AbD dguc@hacettepe.edu.tr Kanserin Uyku Hali Dicle Güç Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Temel Onkoloji AbD dguc@hacettepe.edu.tr Uyku (dormancy) Fizyolojik Durağan ve sessiz hale gelmiş bölünmeyen hücreler çimlenecek tohumlar

Detaylı

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI (Fertilizasyon, Segmentasyon, İmplantasyon ve Bilaminar disk) PROF. DR. İSMAİL SEÇKİN FERTİLİZASYON A ) Germ hücrelerinin fertilizasyon bölgesine taşınması Oositin ampullaya

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

Kök Hücreler. Dr. Selma Yılmaz. Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell

Kök Hücreler. Dr. Selma Yılmaz. Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell Kök Hücreler Dr. Selma Yılmaz Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell ANA HATLAR Özel giriş-gameteogenez: Özel bir Mayoz: Hayat Hikayesi I. Kök hücre nedir? II. Kök hücrelerin üç genel özellikleri nedir?

Detaylı

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) mrna ekspresyon seviyelerini belirlemek için sensitiv bir metod

Detaylı

Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım

Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım Dr. Ö. Levent ÖZDAL Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi Üroloji Kliniği, Ankara Tarihçe 1979 da Wang ve ark. Prostat dokusunda PSA yı pürifiye ettiler Serumda

Detaylı

EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli

EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli hücreleri ile kıyaslandıklarında onlardan ayıran bazı

Detaylı

PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ. Klinik ve patolojik özellikler

PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ. Klinik ve patolojik özellikler PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ Klinik ve patolojik özellikler Neslihan KURTULMUŞ,, Mete DÜREN, D Serdar GİRAY, G Ümit İNCE, Önder PEKER, Özlem AYDIN, M.Cengiz

Detaylı

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı B. Aysin Sermen Daha güçlü.. Daha atletik.. Daha genç.. Daha huzurlu.. Daha mutlu.. Daha akıllı.. Daha sağlıklı.. Daha akıllı ve sağlıklı

Detaylı

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ Bitki Doku Kültürü Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TB101 Çiğdem Yamaner (Yrd. Doç. Dr.) 4. Hafta (08.10.2013) ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü

Detaylı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Prof. Dr. Ahmet Gül İ. Ü. İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Romatoloji Bilim Dalı Romatoid Artrit Kronik simetrik poliartrit q Eklemde İnflammasyon

Detaylı

MOLEKÜLER TANISI DÜZEN GENETİK HASTALIKLAR TANI MERKEZİ. SERPİL ERASLAN, PhD

MOLEKÜLER TANISI DÜZEN GENETİK HASTALIKLAR TANI MERKEZİ. SERPİL ERASLAN, PhD β-talaseminin MOLEKÜLER TANISI DÜZEN GENETİK HASTALIKLAR TANI MERKEZİ SERPİL ERASLAN, PhD BETA TALASEMİ HEMOGLOBİNOPATİLER Otozomal resesif (globin gen ailesi) Özellikle Çukurova, Akdeniz kıyı şeridi,

Detaylı

Eksternal Kalite Kontrol Programı. Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB

Eksternal Kalite Kontrol Programı. Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB Sağlık Bakanlığı Penceresinden Eksternal Kalite Kontrol Programı Doç. Dr. Mustafa ERTEK RSHMB Sunum Planı Laboratuarlarda kalite kavramı Dış kalite değerlendirme programına katılımda gerekli yasal düzenleme

Detaylı

İmplantasyon İkinci Haftada Embriyogenez Üçüncü Haftada Embriyogenez

İmplantasyon İkinci Haftada Embriyogenez Üçüncü Haftada Embriyogenez İmplantasyon İkinci Haftada Embriyogenez Üçüncü Haftada Embriyogenez Prof.Dr. Alp Can Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji-Embriyoloji ABD Yaşamın İkinci Haftası İmplantasyon Trofoblast invazyonu

Detaylı

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR Prof. Dr. İhsan Karadoğan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Kök Hücre Nedir? Kendileri için uygun olan bir çevre içinde

Detaylı

Preimplantasyon Genetik Tanı (PGT) yönteminin bazı endişe ve dezavantajları bulunmaktadır:

Preimplantasyon Genetik Tanı (PGT) yönteminin bazı endişe ve dezavantajları bulunmaktadır: Preimplantasyon Genetik Tanı (PGT) Kimlere Yapılmalıdır 36 yaş ve üzeri yaştaki anne adaylarına İki veya daha çok tüp bebek uygulanmasına rağmen gebelik elde edilememiş çiftlere Tekrarlayan erken gebelik

Detaylı

NAZOFARENKS KARSİNOMUNDA CLAUDIN 1, 4 VE 7 EKSPRESYON PATERNİ VE PROGNOSTİK ÖNEMİ

NAZOFARENKS KARSİNOMUNDA CLAUDIN 1, 4 VE 7 EKSPRESYON PATERNİ VE PROGNOSTİK ÖNEMİ NAZOFARENKS KARSİNOMUNDA CLAUDIN 1, 4 VE 7 EKSPRESYON PATERNİ VE PROGNOSTİK ÖNEMİ Dinç Süren 1, Mustafa Yıldırım 2, Vildan Kaya 3, Ruksan Elal 1, Ömer Tarık Selçuk 4, Üstün Osma 4, Mustafa Yıldız 5, Cem

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

Laboratuarda Kök Hücre. Önümüzdeki on yıl hücre tedavilerinin çok konuşulacağı bir dönem olacaktır.

Laboratuarda Kök Hücre. Önümüzdeki on yıl hücre tedavilerinin çok konuşulacağı bir dönem olacaktır. Laboratuarda Kök Hücre Prof.Dr.Ercüment Ovalı KTÜ-Ati Teknoloji Önümüzdeki on yıl hücre tedavilerinin çok konuşulacağı bir dönem olacaktır. Özellikle kök hücrelerin yoğun rejenerasyon ve differansiyasyon

Detaylı

Histoloji ve Embriyolojiye Giriş. Histolojiye Giriş

Histoloji ve Embriyolojiye Giriş. Histolojiye Giriş Histoloji ve Embriyolojiye Giriş Prof.Dr.Yusuf NERGİZ Histolojiye Giriş Sunum Planı Histolojinin Tanımı,Amacı Histolojinin Tıptaki Önemi,Diğer Bilim Dallarıyla ilişkisi İnsan Vücudunun Organizasyonu Hücreler

Detaylı

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları. Dr Fikri İçli

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları. Dr Fikri İçli Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları Dr Fikri İçli AÜTF Onkoloji Birimleri Tıbbi Onkoloji BD Cerrahi Onkoloji BD Radyasyon Onkolojisi AnaBD Pediatrik Onkoloji BD Onkoloji Uygulama ve Araştırma

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2 TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Dersin Adı Kodu Yarıyıl TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ Emine Yeşilyurt, Sevgi Özyeğen Aslan, Ayşe Kalkancı, Işıl Fidan, Semra Kuştimur Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği sirna Doç.Dr. Metiner Tosun EÜ Eczacılık Fakültesi Farmakoloji AD Trabzon Ekim 07 Geleneksel ilaç geliştirme fazları: Doğrusal süreç 1-5 yıl

Detaylı

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14 HEREDİTER SFEROSİTOZ İNT.DR.DİDAR ŞENOCAK Giriş Herediter sferositoz (HS), hücre zarı proteinlerinin kalıtsal hasarı nedeniyle, eritrositlerin morfolojik olarak bikonkav ve santral solukluğu olan disk

Detaylı

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ Uzm. Hem. İlknur Yayla *Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü, Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathaneler ve MSÜ Koordinatörü Hazırlanma Tarihi: 23 Mart 2016 http://www.haberturk.com/saglik/haber/536313-kanserde-nano-teknoloji-mucizesi

Detaylı

Kök Hücreler ve Kordon Kanı Toplanmasında Güncel Durum. Konu Yazarı Doç. Dr. Erkut ATTAR

Kök Hücreler ve Kordon Kanı Toplanmasında Güncel Durum. Konu Yazarı Doç. Dr. Erkut ATTAR Konu Yazarı Doç. Dr. Erkut ATTAR Yazı ma adresi stanbul Üniversitesi stanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Do um Anabilim Dalı stanbul attar@superonline.com Kök Hücreler ve Kordon Kanı Toplanmasında

Detaylı

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz KLONLAMA Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz Tek yumurta ikizleri doğal klonlardır. Araştırıcılar ilk önceleri bu doğal olayı taklit ederek klonlama çalışmalarına başlamışlardır. Tek yumurta ikizlerinde embriyo

Detaylı

2013- Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Doçent. 2010-2013 Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Yardımcı Doçent

2013- Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Doçent. 2010-2013 Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Yardımcı Doçent Doç. Dr. Didem Dayangaç-Erden e-mail: didayan (@) hacettepe.edu.tr Tel: 0 312 305 2541 Eğitim: 1999-2005: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı, Doktora (Ph.D.) 1997-1999:

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kanser Biyolojisi ve Genetiği Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan

Detaylı

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ T.C. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Anabilim Dalı MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ BİTİRME TEZİ Stj. Dişhekimi Alime ERASLAN Danışman Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Güray SAYDAM İZMİR-2013 İÇİNDEKİLER

Detaylı

KÖK HÜCRE ( Stem cell ) TEDAVİSİ Kök hücre temelli rejeneratif ve trofik tedaviler

KÖK HÜCRE ( Stem cell ) TEDAVİSİ Kök hücre temelli rejeneratif ve trofik tedaviler KÖK HÜCRE ( Stem cell ) TEDAVİSİ Kök hücre temelli rejeneratif ve trofik tedaviler Dr. Emin ÖZMERT Ankara Üniversitesi Vehbi Koç Göz Hastanesi Retina Günleri 2013 / İSTANBUL RETİNA PİGMENT EPİTELİ Dış

Detaylı

XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ

XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ XXVII. ULUSAL BİYOKİMYA KONGRESİ TİP2 DİYABETİK RATLARDA Vitis vinifera L. EKSTRAKTININ PIK3R1 (phosphatidylinositol 3-kinase regulatory subunit 1) GEN İFADESİ ÜZERİNE ETKİSİ 1 Emine Gülsün CAN 1 Emine

Detaylı

Yeni Nesil Genomik Sistemler. ve Uygulamaları

Yeni Nesil Genomik Sistemler. ve Uygulamaları Yeni Nesil Genomik Sistemler ve Uygulamaları Sunum Başlıkları Mikroarray Sistemleri (iscan) Ekspresyon Array SNP Array Metilasyon Array Yeni Nesil Dizileme Teknolojileri Ekspresyon Array Tüm Genom Gen

Detaylı

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ Prof. Dr. Fırat ORTAÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD. Jinekolojik Onkoloji Departmanı Polikistik Over Sendromu(PKOS)

Detaylı

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemlerine Giriş Doç. Dr. Bahar Tunçtan ME.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Ab.D. ME.Ü. Tıp Fakültesi

Detaylı

AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ

AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ 1- Gebeliğin başında amniyon sıvısının içeriği ekstrasellüler sıvı ile aynıdır. 2- Amniyon sıvısının birinci trimesterde major kaynağı amniyotik membrandır. 3- Gebelik ilerledikçe,

Detaylı