ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN ŞARJ CİHAZI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN ŞARJ CİHAZI"

Transkript

1 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN ŞARJ CİHAZI Selçuk DAĞ Onur DUMAN Danışman Öğr. Gör. Dr. Emre ÖZKOP Mayıs, 2013 TRABZON

2 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN ŞARJ CİHAZI Selçuk DAĞ Onur DUMAN Danışman Öğr. Gör. Dr. Emre ÖZKOP Mayıs, 2013 TRABZON ii

3 LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU. tarafından yönetiminde hazırlanan. başlıklı lisans bitirme projesi tarafımızdan incelenmiş, kapsamı ve niteliği açısından bir Lisans Bitirme Projesi olarak kabul edilmiştir. Danışman : Unvanı Adı ve SOYADI Jüri Üyesi 1 : Unvanı Adı ve SOYADI Jüri Üyesi 2 : Unvanı Adı ve SOYADI Bölüm Başkanı : Unvanı Adı ve SOYADI iii

4 ÖNSÖZ Bu projede yaptığımız tüm çalışmlarda bizlere değerli zamanını ayırarak her türlü bilgi ve birikimini bizlerle paylaşmaktan kaçınmayan, değerli fikirleri ile karşılaştığımız tüm sorunları kolayca aşmamızı sağlayan proje danışmanı değerli hocamız, Öğr. Gör. Dr. Emre ÖZKOP a şükranlarımızı sunarız. Çalışmalarımız boyunca tüm bölüm olanaklarını kullanmamıza vesile olan Bölüm Başkanlığı na, desteklerinden dolayı Mühendislik Fakültesi Dekanlığına ve KTÜ Rektörlüğüne teşekkür ederiz. Tüm eğitim hayatımız boyunca, bizlerin bugünlere gelmesini sağlayan değerleri hocalarımıza sonsuz şükranlarımızı sunmak isteriz. Ayrıca çalışmalarımız sırasında sürekli yardımlaşma içerisinde olduğumuz arkadaşlarımıza da teşekkür ederiz. Son olarak, hayatımız boyunca her konuda bizlere tam desdek olan ailemize de sonsuz minnettarlığımızı belirtmek isteriz. Ocak, 2013 Selçuk DAĞ Onur DUMAN iv

5 İÇİNDEKİLER LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU... iii ÖNSÖZ... iv İÇİNDEKİLER... v ÖZET... vii ŞEKİLLER DİZİNİ... viii ÇİZELGELER DİZİNİ... ix SEMBOLLER VE KISALTMALAR... x 1. GİRİŞ Projenin Tanıtımı İş Zaman Çizelgesi TEORİK ALTYAPI AA-DA Çevirici Süzgeç Devreleri DA-DA Çevirici Azaltan DA-DA Çevirici Yükselten Çevirici Snubber Devresi Arduino Kart ve LCD Ekran Mosfet Sürücüsü Akım ve Gerilim Sensörleri Akü Grupları Besleme Devresi SİMÜLASYON ÇALIŞMALARI AA-DA Çevirici Simülasyonu DA-DA Çevirici Seçimi Azaltan DA-DA Çeviricinin Parametrelerinin Belirlenmesi Snubber Devresinin Parametrelerinin Belirlenmesi DA-DA Azaltan Çevirici Simülasyonu Gerilim Sensörü Simülasyonu Besleme Devresi Simülasyonu v

6 4. DENEYSEL ÇALIŞMALAR Besleme Devresi Gerçeklenmesi Mosfet Sürücü Devresinin Gerçeklenmesi AA-DA ve DA-DA Çevirici Gerçeklenmesi Gerilim ve Akım Sensörlerinin Gerçeklenmesi Arduino Programlama ve LCD Bağlantısı Arduino LCD Bağlantısı ŞARJ İŞLEMİNİN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ YORUM VE DEĞERLENDİRME KAYNAKÇA EKLER ÖZGEÇMİŞ vi

7 ÖZET Fosil yakıtların zamanla tükenecek olması ve bu yakıtların kullanımının çevreye vermiş olduğu zararların gün geçtikçe artıyor olması insanları yeni enerji kaynakları bulmaya yönlendirmektedir. Özellikle motorlu taşıtlarda bu yakıtların çokça kullanılıyor olması hem maliyet hem de çevre kirliği bakımından önemli sorunlar teşkil etmesi sebebiyle, daha ucuz ve çevre dostu olan elektrik enerjisinin bu alanda kullanılmasının önemini arttırmıştır. Nitekim elektrikli araçların yaygınlığı her geçen gün artmaktadır. Elektrik enerjisinin motorlu taşıtlarda kullanılması li-ion akülerle mümkündür. Bu akülerin performansları, kullanım şekilleri ve şarj etme yöntemlerine bağlıdır. Bu nedenle elektrikli araçların kullanımında ve gelişiminde akü şarj cihazları önemli rol oynamaktadır. Bu şarj cihazlarıyla şebekeden düşük harmonikli sinüsoidal bir akım çekebilmeli ve buna bağlı olarak da şebekeyi kirletmeden li-ion aküyü hızlı ve güvenilir bir şekilde şarj edebilmeliyiz. Projemizde güç elektroniği elemanlarından faydalanarak yukarıdaki kriterlere uygun bir akü şarj cihazı tasarlanmaya çalışılmıştır. Öncelikle projede kullanılacak sistemlerin teorik altyapıları incelenmiş ve sistem parametreleri belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonra belirlenen parametrelerle simülasyon çalışmaları yapılmış ve deneysel çalışmalarla bu sistemler uygulamaya aktarılmaya çalışılmıştır. vii

8 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Şarj cihazı prensip şeması... 2 Şekil 2. Köprü diyot doğrultucu basit devre şeması... 4 Şekil 3. Pasif LC süzgeç devre şeması... 6 Şekil 4. Azaltan çevirici basit devre şeması... 7 Şekil 5. Yükselten çevirici basit devre şeması... 9 Şekil 6. Şarj algoritması akış diyagramı Şekil 7. LCD ekran-arduino kart bağlantı şeması Şekil 8. Kondansatörsüz (a) ve Kondansatörlü (b) köprü diyot doğrultucu çıkış gerilimi Şekil 9. Azaltan çevirici simülasyon devresi Şekil 10. Azaltan çevirici simülasyon sonuçları Şekil 11. Gerilim sensörsı devre simülasyonu Şekil 12. Gerilim sensörü simülasyon sonuçları Şekil 13. Besleme devresi simülasyonu Şekil 14. Besleme devresi simülasyon sonuçları Şekil 15. Projedeki devrelerin basit bağlantı şeması Şekil 16. Delikli levha üzerinde gerçeklenmiş besleme devresi Şekil 17. Besleme devresi baskı devre şeması Şekil 18. Delikli deney platformu üzerinde gerçeklenen mosfet sürücü devresi Şekil 19. Mosfet sürücü devresi giriş ve çıkış işaretleri Şekil 20. Delikli devre platformu üzerine kurulan AA-DA, DA-DA Şekil 21. Azaltan DA-DA çevirici osiloskop çıktısı Şekil 22. Giriş gerilimi 60V seviyesinde iken sürücü Şekil 24. Delikli levha üzerine kurulan gerilim Şekil 25. Besleme devresi ve gerilim sensörü baskı devre şeması Şekil 26. Potansiyometre ile DGM doluluk-boşluk oranı değiştirme basit Şekil 27. LCD ekranda yazdırılan örnek yazının görüntüsü Şekil ve 9 numaralı ölçümlere ait osiloskop çıktıları sırasıyla a, b viii

9 ÇİZELGELER DİZİNİ Çizelge 1. Sistem verileri Çizelge 2. Snubber devre parameterelerinin saptanmasında kullanılacak veriler [4] Çizelge 3. Besleme devresinden alınan çıkış değerleri Çizelge 4. Mosfet sürücü entegresinin karakteristik özellikleri Çizelge 5. Mosfet sürücü devresinde kullanılacak eleman değerleri Çizelge 6. Mosfet teknik özellikleri [8] Çizelge 7. Diyot teknik özellikleri [9] Çizelge 8. Azaltan DA-DA çevirici devre parametreleri Çizelge 9. Gerçeklenen DA-DA çevirici ölçüm verileri Çizelge 10. Gerilim sensörü ölçüm verileri Çizelge 11. Akım sensörü ölçüm verileri Çizelge 12. DGM uygulaması için kurulan devreden alınan ölçüm Çizelge 13. PID uygulama devresi ölçüm sonuçları Çizelge 14. Şarj esnasında alınan ölçüm verileri (ölçüm aralığı 10dk dır) ix

10 SEMBOLLER VE KISALTMALAR EA V I C L R t f DA AA Δ ESR δ RF DGM CH dk sn Elektrikli araba Gerilim Akım Kondansatör Endüktans Direnç zaman Frekans Doğru akım Alternatif akım Değişim Salınım sabiti Malzeme sabiti AA işaretin DA işarete oranı Darbe genişliği modülasyonu Osiloskop kanalı Dakika Saniye x

11 1. GİRİŞ Fosil yakıtlar avantajlı günlerini geride bırakmaya başlamıştır. Bu yakıtların gün geçtikçe tükeniyor olması fiyatları üzerinde büyük artışlar olmasına sebep olmuştur. Ayrıca bu yakıtların kullanılmasıyla ortaya çıkan zararlı gazların sebep olduğu sera etkisi günümüzün en önemli gündem maddesi olan küresel ısınmayı ortaya çıkarmıştır. Gelinmiş olunan durum önlem alınmayı zorunlu hale getirmiştir. bu kirlenmedeki en büyük pay sahibi motorlu araçlar olduğundan dolayı en yoğun çalışmalar motorlu taşıtlarda kullanılabilecek daha temiz ve güvenli enerji çeşitleri üzerine olmuştur. Bu bağlamda tarihsel olarak bugünkü içten yanmalı motorlu araçlara göre daha eski bir geçmişe sahip olan elektrikli araçlara olan ilgi yeniden artmaya başlamıştır. Elektrikli araçların tarihsel olarak daha eski olmasına karşın içten yanmalı motorlara göre arka planda kalmasının nedeni bu araçlara kıyasla daha düşük performanslı olmaları ve uzun şarj süreleri olmuştur. Daha yüksek enerji yoğunluklu bataryaların ortaya çıkması ve güç elektroniğindeki gelişmeler bu araçların performansının artmasını ve şarj sürelerinin kısalmasını sağlamıştır. Böylece 1960 lı yıllardan sonra elektrikli araçlara(ea) olan ilgi yeniden artmaya başlamıştır[1]. Bütün bu gelişmeler gerekli altyapıya uygun şarj cihazları gelişimini de beraberinde getirmektedir. Bir batarya şarj cihazı elektrik enerjisi kaynağından enerjiyi alır ve EA bataryasına uygun formda elektrik enerjisi sağlar. Dolu olan akü motora akım vererek deşarj olur, daha sonra bu aküye ayrı bir kaynaktan akım akıtılarak akü içerisindeki kimyasal reaksiyon tersine çevrilir ve akü tekrar şarj edilir. Ancak akülerin şarj ve deşarj durumlarındaki farklı karakteristikleri batarya şarjı esnasında bir takım zorluklarla karşılaşılmasın sebep olur. Biz yapacağımız proje ile bu zorlukları aşabilmeyi amaçlıyoruz. Yaptığımız projenin uygulamada başarılı sonuçlar vermesi halinde, yakın gelecekte motorlu taşıtlar içerisinde önemli bir yere sahip olacak olan EA lar için kurulacak olan şarj istasyonları teknolojilerine ülkemiz adına bir katkıda bulunmuş olacağız Projenin Tanıtımı Elektrikli araçlar için şarj cihazı adını verdiğimiz projemizde, elektrik enerjisinin verimli ve güvenli bir şekilde akülere aktarılması amaçlanmıştır. Verimliliği arttırmak için devremizin kayıpları minimuma çekilmeye ve uygulanacak giriş gerilimi olabildiğince harmoniklerden arındırılmaya çalışılmıştır. 1

12 Güvenliği sağlamak için ise tasarlanan cihazın kontrol algoritması, kullanılan akülerin şarj karakteristiklerinden faydalanılarak oluşturulmuştur. Bu projenin ana prensip şeması Şekil 1 de gösterilmiştir. Şekil 1. Şarj cihazı prensip şeması Şekil 1 de de görüldüğü üzere şebekeden alınan enerji, güç elektroniği katı ile doğrultularak ihtiyacımız olan seviyeye çekilip, pasif filtre yardımıyla harmoniklerinden arındırılıp, güç faktörü düzeltilerek aküye aktarılır. Bu işlemler sırasında kilit rol oynayan kısım güç elektroniği katıdır. Güç elektroniği katındaki elemanların tasarımı kullanılan akünün karakteristiklerine ve şebeke gerilimine göre yapılır. Bu kısmın kontrolü ise oluşturulan bir kontrol ünitesi tarafından yapılır. 2

13 1.2. İş Zaman Çizelgesi Konvertör Tasarımı MART NİSAN MAYIS 1.H 2.H 3.H 4.H 1.H 2.H 3.H 4.H 1.H 2.H 3.H 4.H Konvertör Gerçeklenmesi Besleme Devresi Tasarımı Besleme Devresi Gerçekleme Arduino Çalışma Gerilim Sensörü Araştırılması Tez Yazımı Devrelerin Birleştirilerek Projenin Son Halinin Verilmesi 3

14 2. TEORİK ALTYAPI Yapılan şarj cihazının güç elektroniği katı için AA-DA çevirici olarak köprü diyot doğrultucu ve DA-DA çevirici olarak azaltan çevirici tasarlanmıştır. Bu çeviricinin kontrolü için arduino kart kullanılmış ve arduino kartın programlaması ise kullanılan akülerin şarj karakteristiklerinden yararlanılarak oluşturulmuş bir algoritma ile yapılmıştır. Akü grupları olarak da piyasadan satın alınan li-polymer aküler kullanılmıştır. Arduino karta bilgi girişi sağlayabilmek amacıyla akım ve gerilim sensörü tasarlanmıştır. Ayrıca projede kullanılan arduino kart, mosfet sürücüsü ve akım-gerilim sensörleri için besleme devresi tasarlanmıştır AA-DA Çevirici EA ların yaygınlaşabilmesi için her yerden şarj edilebilmeleri gerekir. Bu sebeple bu şarj işlemi şehir şebekesi ile yapılabilmelidir. Şehir şebekesinin AA olması, akü gruplarının DA güç depolamasından dolayı AA-DA doğrultuculara ihtiyaç duyulur. Bu işlemi gerçekleştirmek için köprü diyot doğrultucu kullanılmıştır. Şekil 2 de basit bir köprü diyot doğrultucu devresi gösterilmiştir. Şekil 2. Köprü diyot doğrultucu basit devre şeması Köprü diyot doğrultucu devresi, köprü şeklinde kurulmuş dört diyottan meydana gelir. Bu doğrultucular bir çeşit DA çıkışı üretse de sabit DA gerilimi sağlayamaz. Bunu sağlamak için bir düzleyici devre kullanılması gerekir. En basit şekliyle bunu sağlamak için, Şekil 2 de olduğu gibi, DA çıkışına bir kondansatör bağlanabilir. Bu kondansatörün 4

15 değeri de çekilen akıma bağlıdır. Pratikte bu kondansatörler uF arasındaki değerlerde seçilir [2]. DA çıkışına bağlanacak kondansatörün değeri aşağıdaki matematiksel işlemler sonucu belirlenir [4]. (2.1) başlangıç koşulu ile boşalma akımı, (2.2) Boşalma sırasındaki değeri, (2.3) dolma süresi, = boşalma süresi ile tepeden tepeye gerilim salınımı, (2.4) olduğundan, (2.5) Bu yüzden, çıkış gerilimi (2.6) Böylece, çıkış gerilim salınımının etkin değeri, (2.7) 5

16 Buradan RF, (2.8) Bu formüllerden çekilirse, (2.9) Ayrıca köprü diyot doğrultucuların önemli noktalarından biri de giriş tepe geriliminden çıkış tepe gerilimine olan kayıptır. Doğrultucuların devresindeki bu kaybın nedeni yaklaşık 0,7V olan diyot eşik gerilimleridir. Çıkış geriliminin tepe değeri giriş geriliminin tepe değerinden bu değer kadar düşük olur [3]. Fakat bu kayıplar tasarlanan devrede önemli bir değişikliğe sebep olmadığından özel bir önlem alınmamıştır Süzgeç Devreleri AA-DA çeviricinin çıkışına kondansatör bağlanmasına rağmen hala bir miktar salınım olmaktadır. Bu salınımı minimuma indirmek için süzgeç devreleri kullanılır. Süzgeçler genel yapı itibariyle ikiye ayrılırlar. Bunlar, aktif ve pasif süzgeçlerdir. Aktif süzgeçler transistör, mikroişlemci gibi aktif elemanlardan oluştukları için ek bir kaynağa ihtiyaç duyarlar. Bu da maliyet artışına neden olur. Bu sebepten dolayı bu projede Şekil 3 de gösterilen pasif LC süzgeç devresi kullanılmıştır. Şekil 3. Pasif LC süzgeç devre şeması 6

17 2.2. DA-DA Çevirici Kontrolsüz doğrultucunun çıkışından elde edilen DA gerilim düzeltilmemiştir. DA- DA çeviriciler genellikle düzeltilmemiş bu DA gerilimin kontrollü olarak sabit DA gerilime dönüştürülmesi için kullanılırlar. Bu çeviriciler yüksek verim ve dinamik tepki gibi avantajları sebebiyle, oldukça geniş kullanım alanlarında, çokça tercih edilirler. Örneğin EA uygulamalarında farklı gerilim seviyesine sahip DA sistemlerin birbirine bağlanması amacı ile kullanılırlar [3]. DA-DA çeviricilerin genel çalışma prensibi, belirli bir periyotta yarı iletken bir anahtarın iletime ve kesime geçmesi ve bu işlemin sonucunda da ortalama değeri giriş geriliminden farklı olan bir çıkış gerilimi elde edilmesidir. Literatürde iki temel DA-DA çeviriciden söz edilmektedir. Bunlar azaltan ve yükselten DA-DA çeviricilerdir. Bunların dışındaki azaltan-yükselten, flyback ve forward çeviriciler, bu iki temel çeviricinin farklı birleştirilmelerinden oluşturulmuştur [5] Azaltan DA-DA Çevirici Azaltan çeviriciler DA giriş gerilimini düşürerek çıkışa aktaran çeviricilerdir. Bu çeviricilerin devre şeması Şekil 4 te gösterilmiştir. Şekil 4. Azaltan çevirici basit devre şeması Şekil 4 te de görüldüğü gibi devrenin çıkışında bir L-C süzgeç bulunmaktadır. Bu süzgeçteki endüktansın görevi yük akımı üzerinde ki dalgalanmayı, kondansatörün görevi ise çevirici çıkış gerilimi üzerindeki dalgalanmayı azaltmaktır. Yarı iletken anahtar iletimde iken, yüke endüktans üzerinden akım akar. Bu esnada endüktans üzerinde enerji depolanmaya başlar. Anahtar kesimde iken ise devredeki diyot iletime geçer. Bu da endüktans üzerinde depolanan enerjinin yük üzerinde harcanmasını 7

18 sağlar. Çevirici çıkışındaki kondansatör, anahtarın kesimde olduğu anlarda çıkış gerilimini sabit tutmaya çalışır [5]. Azaltan çeviricideki endüktans ve kondansatör elemanlarının değerleri aşağıdaki matematiksel formüller ile hesaplanır [4]: Salınım akımı; ı ı ) (2.10) Endüktans için; (2.11) ç (2.12) Kondansatör için (2.13) (2.14) (2.15) Bu eşitliklerden C çekilirse; ç ç (2.16) Yükselten Çevirici Yükselten çeviriciler DA giriş gerilimini yükselterek çıkışa aktaran çeviricilerdir. Bu çeviricilerin devre şeması Şekil 5 te gösterilmiştir. 8

19 Şekil 5. Yükselten çevirici basit devre şeması Bu çevirici devresinde yarı iletken anahtarın iletimde olduğu anlarda endüktans üzerinde enerji depolanmaya başlar ve kesimde olduğu anlarda ise kaynak ve endüktans gerilimlerinin toplamı diyot üzerinden yükü besler. Anahtarın iletimde olduğu anlarda yükü besleyen çıkış kondansatörüdür [5]. Yükselten çeviricideki endüktans ve kondansatör elemanlarının değerleri aşağıdaki matematiksel formüller ile hesaplanır [4]: Salınım akımı; ç ç (2.17) Endüktans için; ç ç (2.18) Salınım gerilimi; ç ç (2.19) Kondansatör için; ç ç (2.20) 9

20 Snubber Devresi Mosfet, diyot gibi elemanlar iletime geçtikleri anda hızlı bir akım yükselmesine, kesime geçtikleri anda ise hızlı bir gerilim yükselmesine maruz kalırlar. Bu yükselmeler anahtarlarda müsaade edilenden daha fazla değerlere ulaşabilir. Bu durumları düzenlemek ve etkilerini azaltmak için snubber devreleri kullanılır [10]. Snubber devresinin devre parametreleri ise aşağıdaki matematiksel formüller ile hesaplanır [4]; Snubber devresinin kapasitesi C; (2.21) Snubber devresinin direnci R, (2.22) 2.3. Arduino Kart ve LCD Ekran Arduino açık kaynak kodlu geliştirilen esnek, kolay kullanımlı donanım ve yazılım tabanlı bir fiziksel programlama platformudur. Analog giriş ve dijital çıkışları vardır. Analog girişlerden alınan bilgilerle dijital çıkışlardan işaret üretilerek çeşitli sistemler kontrol edilebilir [11]. Li-polymer aküler kimyasal yapıları gereği aşırı şarja maruz kaldığında bazı tehlikeler meydana getirebilmektedir. Ayrıca bu durum akünün ömrünün kısalmasına da sebep olur. Bu problemlerin önüne geçilebilmesi için şarj esnasında akım ve gerilim değerlerinin sürekli kontrol edilmesi gerekmektedir. Nitekim akü gerilimi belirli bir seviyeye gelene kadar şebekeden çekilen akım sabit tutulur, bu gerilim değerine ulaşıldıktan sonra ise gerilim seviyesi sabit tutulur, dolayısıyla akım kademeli olarak azalır. Şarj işleminin kontrolü için geri beslemeli PID denetleyici kullanılmıştır. Bu şarj kontrol algoritmasının akış diyagramı Şekil 6 da gösterilmiştir [12]. Projede kullanılacak çeviricilerin kontrolleri Şekil 6 da ki algoritma ile arduino kart üzerinden yapılmıştır. Bu karta akım, gerilim bilgileri, akım ve gerilim sensörleri 10

21 yardımıyla analog girişler üzerinden iletilir. Kartın DGM çıkışlarından alınan sinyaller ise mosfetin gate ine mosfet sürücüsü aracılığı ile gönderilir. Şarj işleminde kontrol, azaltan çevirici anahtarlama elemanının doluluk boşluk oranını kontrol ederek yapılabilir. Daha önce azaltan çevirici konusunda da belirtildiği gibi, anahtarlama elemanı olarak kullanılan mosfetin iletimde olduğu süre arttırılıp azaltılarak, azaltan çeviricinin çıkış gerilimi arttırılıp azaltılabilir. Arduinoda DGM üretildikten sonraki aşama, bu DGM ile azaltan çeviricinin çıkış geriliminin belirtilen değerler arasında, otomatik olarak kontrol edilmesini sağlamaktır. Bu işlem için arduino içerisinde kapalı çevrim PID kontrol sistemi oluşturulmasına karar verilmiştir. Kapalı çevrim PID kontrol sistemi sayesinde, dışarıdan girilen referans değerle çıkıştan alınan geri besleme değeri karşılaştırılıp, oluşan hataya göre bir DGM üretilip, azaltan çeviricinin çıkış gerilimi kontrol edilmiş olacaktır. 11

22 Şekil 6. Şarj algoritması akış diyagramı Ayrıca şarj işlemi esnasında, akü gerilimi, şarj gerilimi ve şarj akımı gibi bazı değerleri gözlemleyebilmek için LCD ekran kullanılır. Bu LCD ekranın arduino kart ile bağlantısını kolaylaştırabilmek için I2C arayüzü ile yapılır. Arduino, LCD bağlantısı için LiquidCrystal_I2C.h adında bir kütüphaneye sahiptir. LCD ekranın arduino ile fiziksel bağlantısı Şekil 7 de gösterilmiştir. 12

23 Şekil 7. LCD ekran-arduino kart bağlantı şeması 2.4. Mosfet Sürücüsü Arduino kartın digital çıkışlarından en fazla 5V değerinde sinyal elde edilebilmektedir. Bu gerilim seviyesi mosfetin sürülmesi için yeterli değildir. Nitekim yapılan simülasyonlarda da anahtarlama genliğinin yaklaşık 15V olması gerektiği görülmüştür. Bu sebepten arduinodan gelen gerilimin yaklaşık 15V seviyesine çıkarılması gerekir. Bu işlem için ise ya bir yükseltici devre tasarlanır ya da hazır olarak satılan mosfet sürücüleri kullanılır. Uygulamanın basitliği ve maliyetten dolayı mosfet sürücü entegreleri tercih edilmiştir. Bu mosfet sürücülerin birçok çeşitleri bulunmaktadır. Mosfet sürücüsünün yüksek seviye çıkışı kullanılacağından dolayı, yalnızca yüksek seviye çıkışlı sürücü entegresi tercih edilmiştir Akım ve Gerilim Sensörleri Arduino kartın analog girişlerine en fazla 5V ve 40mA seviyelerindeki sinyaller uygulanabilmektedir. Bu çevirici devresinde çıkış gerilimleri 10-17V ve çıkış akımı yaklaşık 2-4A seviyelerinde olacağından dolayı arduino karta direk uygulanamazlar. Bu sinyalleri karta gönderebilmek için akım ve gerilim sensörlerinden yararlanılacaktır. Akımgerilim sensörleri ölçtükleri sinyalleri gerilim bilgisi olarak çıkışlarına aktardıklarından 13

24 dolayı, bu değerler arduino içerisinde oluşturulan uygun bir algoritma ile gerçek değerlerinde LCD ekrandan okunabilir [14], [15]. Akım sensörü hazır olarak alınmış gerilim sensörü ise yüksek maliyetinden dolayı tarafımızca tasarlanmıştır Akü Grupları Hali hazırda ticari olarak üretilmekte olan EA ların motorlarının besleme gerilimleri genellikle 400 VDA olarak tasarlanır. Bu gerilimi motora sağlamak için li-ion veya li-polymer akü gruplarından yararlanılmaktadır. Bu akülerin avantajları [16]: Doldurulabilme yoğunlukları en üst seviyede olmasından dolayı diğer akülere oranla çok daha hafiftirler. Hafıza etkisi sorunu yoktur. Dolayısıyla bu pilleri şarj etmek için tam olarak boşalmasını beklemeye gerek yoktur, ve ayrıca şarjı yarıda kesmenin aküye olumsuz bir etkisi yoktur. Bu akülerin kullanılmadıkları zamanlardaki enerjilerini kaybetmeleri uzun sürer. Bütün bu etkenler bu akülerin tercih edilmesi için yeterli olmasına karşın, bazı dezavantajları da mevcuttur [16]: En belirgin kusurları kullanım ömürlerinin üretim tarihinden itibaren başlamasıdır. Kullanılmasalar dahi ömürleri azalır. Değişik depolama dereceleri değişik akü ömrü kayıplarına yol açmaktadır 0 derecede %6, 25 derecede %20, ve 40 derecede %35 yıllık kayıpla karşılaşılabilir. Hatalı kullanıldıklarında tehlikeli olabilirler. Yüksek ısıya yada güneş ışığına maruz kalırlarsa tutuşma yada patlama yaşanabilir. Ayrıca bu aküler %40 dolu olarak depolanırsa akü kapasitesindeki kayıp değeri düşer. Şöyle ki; %40 dolu bir akü de 0 derecede % 2 ye, 25 derecede %4 e, 40 derecede ise %15 e kadar düşer. Eğer bu akü tamamen boşaltılırsa kapasitesinde %75-80 lık bir kayba yol açar [16]. Li-polymer aküler sabit akım ve sabit gerilim prensibine göre şarj edilir. Bu bataryalar aşırı şarja karşı çok hassastırlar. Ayrıca ilk başta sabit gerilim uygulandığında çok yüksek akımlar çekilmesi ve şarj süresinin olabildiğince kısaltılması için şarj belirli bir gerilim seviyesine ulaşıncaya kadar sabit akım ile yapılır. Bu değerden sonra ise şarj etmeye sabit gerilimle devam edilir. Böylece aşırı şarjın önüne geçilmiş olur. Batarya şarj 14

25 edilirken dikkat edilmesi gereken parametreler akım, gerilim ve sıcaklıktır. Li-polymer akülerin şarj akımlarının değeri en fazla maksimum kapasiteleri (1C=1800mA) kadar olmalıdır [12], [17]. Batarya açık devre gerilimine ulaşıncaya kadar sabit akımla şarj edilir, bunun sonucunda batarya %85 oranında şarj edilmiş olur ve bu aşamadan sonra sabit gerilim aşamasına geçilir. Ve şarj akımının eşik değerinin (1A) altına düşene kadar şarj işlemi devam eder [12], [17] Besleme Devresi DA-DA çevirici devresindeki arduino kart, mosfet sürücü entegresi ve akım-gerilim sensörleri harici bir besleme kaynağına ihtiyaç duyarlar. Bu sebepten dolayı ayrı bir besleme devresi tasarımı yapılmıştır. Bu elemanlardan gerilim sensörü 5V ve 12V, mosfet sürücü entegresi 15V, arduino kart 12V ve akım sensörü ±15V besleme gerilimine ihtiyaç duyar. Dolayısıyla şebeke gerilimini 5V, 12V, 15V ve -15V DA seviyesine indirecek bir besleme devresi gerekmektedir. Bu devre yine AA-DA köprü diyot çeviriciden ve buna bağlı bir DA-DA çeviriciden oluşacaktır. Fakat burada tasarımımızda kolaylık sağlaması açısından DA-DA çevirici yerine hazır entegre şeklinde piyasada bulunan 78xx model regülatörler, ve gerilim seviyesini düşürmek için ise trafo kullanılmıştır. 15

26 3. SİMÜLASYON ÇALIŞMALARI Bu kısımda, daha önce teorik olarak incelenen sistemlerden gerekenlerin simülasyon çalışmaları yapılmıştır. Simülasyon çalışması yapılan sistemler sırasıyla; AA- DA çevirici, azaltan DA-DA çevirici, snubber devresi, mosfet sürücüsü, akım ve gerilim sensörleri ve besleme devresidir. Simülasyon çalışmalarında ISIS 7 Professional devre tasarım programından yararlanılmıştır AA-DA Çevirici Simülasyonu Daha önce teorik altyapı kısmında da bahsedildiği gibi AA-DA çevirici olarak köprü diyot doğrultucular kullanılmış. Kullanılacak köprü diyot doğrultucunun değerlerine ise sistem gereksinimleri ışığında karar verilmiştir. Bu projede şebeke gerilimi ve şarj akımı göz önüne alınarak 400V-6A nominal değerlere sahip bir köprü diyot entegresi tercih edilmiştir. Doğrultucunun çıkışında elde edilecek olan işaretin düzleştirilmesi için kuyllanılacak olan kondansatörün değeri 2.9 numaralı denklemden; RF=0.05, R=52ohm, F=50Hz [4]; olarak hesaplanır. Bu değer hesaplandıktan sonra, köprü diyot doğrultucu devresinin kondansatörlü ve kondansatörsüz durumlarının simülasyonları yapılmış ve elde edilmiş sonuçlar Şekil 8 de gösterilmiştir. gerilimi Şekil 8. Kondansatörsüz (a) ve Kondansatörlü (b) köprü diyot doğrultucu çıkış 16

27 3.2. DA-DA Çevirici Seçimi Piyasada var olan elektrikli araçlarda şarj için ihtiyaç duyulan gerilim değeri 400V olduğundan [6], 220V olan şebeke gerilimi doğrultulduktan sonra yükseltilmesi gerekmektedir. Bundan dolayı bu şarj cihazlarının tasarımında azaltan-yükselten veya yükselten çeviriciler kullanılır. Teoride aynı işlemi flyback çeviricilerde yapabilmesine karşın bu çeviriciler, yüksek güçlerde manyetik çekirdeğin kısıtlamalarından dolayı tercih edilmezler [7]. Yukarıda ki belirtilen değerde tasarım yapmak maliyetli olacaktır. Bunun nedeni hem kullanılacak devre elemanlarının bu değerlerdeki fiyatlarının yüksek olması hem de bu değerdeki akülerin maliyetinin yüksek olmasıdır. Bu sebeplerden dolayı maliyeti düşürmek amacıyla bu cihazın tasarımı 12V seviyesindeki aküleri şarj edebilecek şekilde yapılmıştır. Gerilim değerini 220V tan 12 V seviyesine düşürebilmek için ise tasarımının daha basit ve maliyetinin daha az olmasından dolayı en uygun çeviricinin azaltan çevirici olduğuna karar verilmiştir Azaltan DA-DA Çeviricinin Parametrelerinin Belirlenmesi Azaltan DA-DA çeviricinin devre parametreleri Çizelge 1 de belirtilen sistem verilerine göre hesaplanmıştır. Çizelge 1. Sistem verileri 310V 12V 10A 20kHz Salınım akımı 2.10 numaralı denklemden; 17

28 L, 2.12 numaralı denklemden; C, 2.16 numaralı denklemden kabul edilerek; olarak hesaplanır. Ayrıca azaltan çeviricide, gerilim ve akım değerlerinin üst sınırlarına dayanabilmeleri için 400V luk ve 10A lik mosfet ve diyot kullanılmıştır. Hesaplanan bu değerlerle yapılması gereken simülasyon snubber devresinin parametrelerinin belirlenmesinden sonra, snubber devresi ile birlikte yapılmıştır Snubber Devresinin Parametrelerinin Belirlenmesi Snubber devresi parametreleri Çizelge 2 de belirtilen verilere göre hesaplanır. Çizelge 2. Snubber devre parameterelerinin saptanmasında kullanılacak veriler [4]. L 192uH 10A V 0.4 Snubber devresinin kondansatörü C, 2.21 numaralı denklemden; 18

29 Snubber devresinin direnci R, 2.22 numaralı denklemden; olarak hesaplanır DA-DA Azaltan Çevirici Simülasyonu Belirlenen parametrelerle kurulan DA-DA azaltan çevirici devresi Şekil 9 daki gibi, ISIS 7 Professionel ortamında kurularak simülasyonu yapılmış ve çıkış sinyalleri Şekil 10 da gösterilmiştir. Ayrıca bu devre kurulurken mosfet ve diyot elemanları üzerine snubber devresi kurulmuştur. Şekil 9. Azaltan çevirici simülasyon devresi Şekil 10 da ki simülasyon sonuçlarında görüldüğü üzere istenilen değerler elde edilememiştir. Bu sebepten dolayı deneysel çalışmalarda farklı değerlerle denemeler yapılacaktır. 19

30 Şekil 10. Azaltan çevirici simülasyon sonuçları 3.6. Gerilim Sensörü Simülasyonu Gerilim sensörü için Şekil 11 deki devre kurulmuştur. ISIS 7 Professional ortamında simülasyonu yapılıp sonuçları Şekil 12 de gösterilmiştir. Şekil 11. Gerilim sensörsı devre simülasyonu 20

31 Şekil 12. Gerilim sensörü simülasyon sonuçları Şekil 11 da ki gerilim sensörü devresinde gerilim dönüştürme katsayısını dirençleri belirlemektedir. ve Bu dirençler ile dönüştürme katsayısı; (3.1) Bu katsayı ile çıkış gerilimi ; (3.2) 21

32 3.7. Besleme Devresi Simülasyonu Teorik altyapıda belirtildiği gibi çeşitli devre ve elemanlar için gerekli olan 5V, 12V, 15V ve -15V besleme devreleri kurulmuştur. Daha önce bahsedildiği gibi bu gerilim değerlerini sağlamak için 7805, 7812, 7815, 7915 regülatörleri kullanılmıştır. Bu entegrelerin giriş gerilim aralıkları 7805 için 7.5V-20V, 7812 için 14.5V-27V, 7815 ve 7915 için 17.5V-30V dur [18]. Bu sebepten dolayı giriş gerilimi bir trafo aracılığıyla ortak değere olan 20V seviyesine düşürülmüştür. Besleme devresi için Şekil 13 deki devre kurularak ISIS 7 Professionel ile simülasyonu yapılmış ve sonuçları Şekil 14 de gösterilmiştir. Şekil 13. Besleme devresi simülasyonu 22

33 Şekil 14. Besleme devresi simülasyon sonuçları 23

34 4. DENEYSEL ÇALIŞMALAR Bu kısımda, daha önce teorik olarak incelenip simülasyon çalışmaları yapılan devrelerin deneysel çalışmaları yapılmıştır. Deneysel çalışmalar laboratuvar ortamında yapılıp anılan sonuçlar belirtilmiştir. Deneysel çalışmaları yapılan devrelerin projedeki bağlantıları Şekil 15 te basit olarak gösterilmiştir. Şekil 15. Projedeki devrelerin basit bağlantı şeması Şekil 15 te bağlantıları görülen devrelerin gerçeklenmesi şu sırayla yapılmıştır: Besleme devresi Mosfet sürücü devresi AA-DA ve DA-DA azaltan çevirici devresi Gerilim ve akım sensörleri Arduino programlanması ve LCD ekran bağlantısı 24

35 4.1. Besleme Devresi Gerçeklenmesi Projede kullanılan aktif elemanların çalıştırabilmek için besleme devresine öncelik verilerek ilk olarak besleme devresi gerçeklenmiştir. Simülasyon çalışmalarında belirtildiği gibi 220V olan şehir şebekesinin regülatörlerin ortak giriş gerilimi olan 20V seviyesine düşürülmesi için 220V/15-15V 60VA lık bir trafo kullanılmıştır. Trafonun gerilim kademesine karar verilirken doğrultucunun çıkışındaki işaretin genliğinin, işaretin girişindeki sinüs dalgasının tepe değerine eşit olacağı göz önüne alınmıştır. Ayrıca -15V çıkışımız olduğundan dolayı çift çıkışlı bir trafo kullanılmış ve bu çıkışlar -15V 0V 15V olacak şekilde bağlantılar yapılmıştır. Daha sonra, simülasyonunu yapmış olduğumuz devre gerçeklenmiş ve devre elemanlarını herhangi bir aşırı akımdan korumak için +15V,-15V girişlerinde sigorta kullanılmıştır. Bu sigortaların değerlerine beslenecek elemanların çekebilecekleri maksimum akımlar düşünülerek karar verilmiştir. -15V girişine 1A, +15V girişine ise 2A lik bir sigorta bağlanmıştır. Besleme devresi gerçeklenmesinde ilk olarak delikli levha kullanılmış, ve ölçümler yapılarak istenilen çıkışların alındığı gözlemlenmiştir. Elde edilen çıkışlar Çizelge 3 de gösterilmiştir. Çizelge 3. Besleme devresinden alınan çıkış değerleri 5V çıkışından 12V çıkışından 15V çıkışından -15V çıkışından 5.023V 11.92V 14.76V V Daha sonra baskı devre çizimleri yapılarak bakır levhaya aktarılmıştır. Delikli levha üzerinde gerçeklenen devre Şekil 16 da, baskı devre şeması ise Şekil 17 de gösterilmiştir. 25

36 Şekil 16. Delikli levha üzerinde gerçeklenmiş besleme devresi Şekil 17. Besleme devresi baskı devre şeması 26

37 4.2. Mosfet Sürücü Devresinin Gerçeklenmesi Teorik altyapı kısmında belirtildiği gibi yalnızca yüksek seviye çıkışı kullanılacağından dolayı, yapılan araştırmalar sonucu, IR2125 mosfet sürücü entegresinin kullanımı uygun görülmüştür. Bu sürücünün devreye bağlantı şekli ve birlikte kullanılacak eleman değerlerine IR2125 mosfet sürücüsünün datasheet inden yararlanılarak karar verilmiştir [13]. Mosfet sürücü entegresinin karakteristik özellikleri Çizelge 4 te ve devre bağlantısı için kullanılacak eleman değerleri Çizelge 5 te gösterilmiştir. Çizelge 4. Mosfet sürücü entegresinin karakteristik özellikleri 500V 1A-2A 12V-18V 12V-18V Çizelge 5. Mosfet sürücü devresinde kullanılacak eleman değerleri = 22uF = 10nF =100nF Diyot= 1N4001 Bu değerlerle birlikte devre ilk önce delikli deney platformu üzerinde kurularak ölçümler yapılmış, daha sonra baskı devre şeması çizilerek bakır levhaya aktarılmıştır. Delikli deney platformu üzerinde kurulan devre Şekil 18 de, baskı devre şeması Azaltan çevirici ve akım sensörü ile birlikte Şekil 23 de ve osiloskop aracılığıyla alınan ölçüm sonuçları Şekil 19 da gösterilmiştir. 27

38 Şekil 18. Delikli deney platformu üzerinde gerçeklenen mosfet sürücü devresi Şekil 19. Mosfet sürücü devresi giriş ve çıkış işaretleri (CH1=giriş, CH2=çıkış) 4.3. AA-DA ve DA-DA Çevirici Gerçeklenmesi AA-DA çeviricinin gerçeklenmesi için daha önce simülasyon çalışmasında saptanan değerler kullanılmıştır. DA-DA çeviricinin gerçeklenmesi için ise ilk olarak kullanılacak olan mosfet ve diyota karar verilmiştir. Sistem verileri dikkate alınarak 28

39 (400V-10A) NTE3330 ve GSIB640 köprü diyot entegreleri, IRF740 model mosfet ve 10A01 model diyot kullanılmıştır. Bu elemanların teknik özellikleri sırasıyla Çizelge 6 ve Çizelge 7 de belirtilmiştir. Azaltan çeviricinin diğer devre parametrelerine ise, simülasyon kısmında hesaplanan değerlerle istenilen sonucun elde edilememesi sebebiyle, farklı değerler denenerek karar verilmiştir. Devre delikli deney platformu üzerinde kurulmuş ve istenilen sonuçlar elde edilmeye çalışılmıştır. Çeşitli değerlerin denenmesi sonucunda en uygun çıkışın Çizelge 8 da ki değerlerle elde edilebildiği görülmüştür. Çizelge 6. Mosfet teknik özellikleri [8]. Çizelge 7. Diyot teknik özellikleri [9]. 400V 10A 0.55Ω 10A 50V Çizelge 8. Azaltan DA-DA çevirici devre parametreleri 2400uF 100uF 48uH 67uH 470pF 100Ω Devre ilk olarak mosfet sürücü ile birlikte delikli levha üzerine kurulmuş ve ölçümler alınmıştır. Daha sonra ise baskı devre şeması oluşturularak bakır levha üzerine geçirilmiştir. Delikli devre platformu üzerine kurulan devre Şekil 20, osiloskop çıktıları Şekil 21 ve baskı devre şeması Şekil 23 de gösterilmiştir. Alınan ölçümler ise Çizelge 9 da gösterilmiştir. 29

40 Şekil 20. Delikli devre platformu üzerine kurulan AA-DA, DA-DA ve mosfet sürücüsü devresi Şekil 21. Azaltan DA-DA çevirici osiloskop çıktısı (DGM: %50, CH1: azaltan çevirici çıkışı, CH2: DGM sinyali) 30

41 Çizelge 9. Gerçeklenen DA-DA çevirici ölçüm verileri Giriş gerilimi Çıkış gerilimi Yük akımı Doluluk-boşluk 1. 12V/20V 4.43V/7.23V 0.13A/0.31A % V/20V 6.61V/11.48V 0.27A/0.61A % V/20V 8.16V/14.08V 0.38A/0.76A % V/20V 9.10V/15.68V 0.46A/0.82A % V/20V 9.67V/16.55V 0.50A/0.87A % V/20V 10.06V/17.17V 0.52A/0.91A % V/20V 10.32V/17.56V 0.54A/0.95A % V/20V 10.51V/17.87V 0.55A/0.98A % V/20V 10.66V/18.07V 0.57A/1A % V/20V 10.87V/18.34V 0.59A/1.03A %100 İlk önce düşük gerilimlerde yapılan çalışmalarda, Çizelge 9 da görüldüğü gibi, sağlıklı sonuçlar elde edilmiştir. Fakat gerilim seviyesi yükseldikçe mosfet sürücünün çıkışındaki DGM sinyalinde Şekil 22 de gösterildiği gibi önemli bozulmalar meydana gelmiştir. Buda sistemin çalışmasını olumsuz etkilemiştir. Yapılan çalışmalarda en son 180V seviyesine çıkılmış fakat bu değerde DGM sinyali tamamen kaybedilmiştir. Bu sorun bir yalıtım devresi ile giderilmeye çalışılmasına rağmen başarılı olunamamıştır. Bu sebepten dolayı başka bir çözüm aranmış ve şebeke geriliminin bir trafo aracılığıyla düşürüldükten sonra azaltan çeviricinin girişine aktarılmasına karar verilmiştir. Bunun için ise hem maliyeti arttırmamak hem de hacmi büyültmemek için besleme devresi için kullanılan trafodan paralel bir çıkış alınmıştır. 31

42 Şekil 22. Giriş gerilimi 60V seviyesinde iken sürücü çıkışındaki bozulma (CH1: DGM sinyali, CH2: mosfet sürücüsü çıkış sinyali) Şekil 23. Azaltan çevirici, mosfet sürücü ve akım sensörü baskı devre şeması 4.4. Gerilim ve Akım Sensörlerinin Gerçeklenmesi Teorik altyapı kısmında belirtildiği gibi akım sensörü hazır alınmış fakat yüksek maliyetinden dolayı gerilim sensörü tasarlanmıştır. Tasarlanan gerilim sensörü ilk olarak delikli levha üzerine kurulmuş ve ölçümler yapılmıştır. Kurulan devre Şekil 24 de, alınan ölçümler ise Çizelge 10 da gösterilmiştir. 32

43 Şekil 24. Delikli levha üzerine kurulan gerilim sensörü devresi Çizelge 10. Gerilim sensörü ölçüm verileri Giriş gerilimi Çıkış gerilimi 10V 1.304V 12V 1.564V 14V 1.825V 16V 2.086V 18V 2.347V 20V 2.608V Alınan ölçümlerin simülasyon da ki değerlerle örtüştüğü görüldükten sonra devrenin baskı devre şeması, yapılan tasarıma göre, besleme devresi ile birlikte çizilmiş ve bakır levha üzerine aktarılmıştır. Çizilen baskı devre şeması Şekil 25 de gösterilmiştir. 33

44 Şekil 25. Besleme devresi ve gerilim sensörü baskı devre şeması Daha önce bahsedildiği gibi akım sensörü akım bilgisini gerilim olarak arduino ya ileteceğinden, akım sensörünün bağlantıları yapılarak çeşitli ölçümler alınmış ve dönüştürme katsayısı saptanmıştır. Akım sensörü ile yapılan ölçümler Çizelge 11 de gösterilmiştir. Çizelge 11. Akım sensörü ölçüm verileri (ma) (mv) Bu veriler ile akım sensöründe 100mA lik bir değişimin 80mV a denk geldiği görülmüştür. Buradan; (4.1) 34

45 4.5. Arduino Programlama ve LCD Bağlantısı Arduino kartın programlanması çalışmaları, ilk önce arduinodan bir DGM sinyali elde etmekle başlanmıştır. Arduino kart halihazırda üzerinde DGM çıkışları olan bir karttır. Bu sebepten, arduinodan bir DGM elde etmek oldukça kolaydır. Analog girişe verilen bir değerin, arduino içinde yazılan bir programla, DGM çıkışlarından herhangi birine yazılması DGM elde etmek için yeterlidir. Bu işlem analogwrite() komutu ile yapılır. DGM elde edilmesinden sonraki adım ise elde edilen DGM nin doluluk boşluk oranının ayarlanabilmesidir. Bu aşamada ise delikli devre platformu üzerine kurulan basit bir devre ile denemeler yapılmıştır. Şekil 26 de gösterilen devrede potansiyometrenin orta ucu arduinonun analog1 ucuna bağlanmıştır. Böylece potansiyometre ile analog uca giren bilgi 0V-5V aralığında değiştirilerek DGM ucundan alınan sinyalin doluluk boşluk oranı %0-%100 arasında değiştirilmiştir. Bu işlemi yapan program aşağıda gösterilmiştir: const int potpin = A0; //potansiyometrenin orta ucu analog0 ucuna bağlanır //analog0 girişine potpin adı verilir const int dgmpin = 9; //çıkışın alınacağı uç 9 numaralı dijital çıkış olarak belirlenir //dijital çıkışa dgmpin adı verilir int deger1 = 0; //analog girişten alınan bilgi için "deger1" değişkeni tanımlanır //"deger1" değişkeni başlangıç değeri 0 yapılır int deger2 = 0; //DGM' nin yazılması için"deger2" değişkeni tanımlanır //"deger2" değişkeni başlangıç değeri 0 yapılır void setup() { } void loop() { deger1 = analogread(potpin); //potansiyometreden okunan değer okunarak "deger1"e yazılır deger2 = map(deger1, 0, 1023, 0, 255);//"deger1"deki değer oranlanıp "deger2"ye yazılır analogwrite(dgmpin, deger2);//"deger2"deki değer dijital çıkışa yazılarak DGM üretilir } 35

46 Şekil 26. Potansiyometre ile DGM doluluk-boşluk oranı değiştirme basit uygulama devresi Çizelge 12. DGM uygulaması için kurulan devreden alınan ölçüm verileri Potansiyometre uçlarındaki gerilim DGM doluluk-boşluk oranı 0V 0% 1.25V 25% 2.50V 50% 5V 100% Arduinoda PID için hazır bir kütüphane mevcuttur. Bu kütüphane <PID_v1.h> olarak adlandırılır. Bu sayede PID yazılımı da oldukça basite indirgenmiş olur. Öyle ki 36

47 girilen değerlerle işlemler arduino tarafından yapılarak hata bulunup, bu hataya göre çıkış değeri elde edilir. Arduinoda yapılan basit bir PID uygulamasının kodları aşağıda yazılmıştır. #include <PID_v1.h> //PID kütüphanesi kullanılır yazılır const int pota = A0; //analog 0 ve 1 girişlerine verilen değerler pota ve potb olarak adlandırılır const int potb = A1; const int led = 9; // 9. dijital çıkış led olarak adlandırılır double level; //döngüde kullanılmak üzere bir değişken oluşturulur float Kp=50; //PID kontrol sisteminin Kp, Ki, Kd değerleri atanır float Ki=1; float Kd=0; double Setpoint,Input,Output; //PID kontrol sisteminin referans, giriş ve çıkış değerleri //tanımlanır float deger=0,gerilim; //döngüde kullanılmak üzere değişkenler oluşturulur PID mypid(&input,&output,&setpoint,kp,ki,kd,direct); //PID kontrol //sistemimizi //belirlenen //değerlere //göre kurar void setup() { level=analogread(pota); //level değişkenine analog 0 girişinden okunan değer Input=map(level,0,1024,0,255); //PID' nin geri besleme değeri A0 girişinden okunan //değerin oranlaması olur Setpoint=map(analogRead(potb),0,1024,0,255); //PID' nin referans değeri A1 //girişinden okunan değerin //oranlaması olur mypid.setmode(automatic); //PID çevrimini çalıştırır mypid.setsampletime(15); //PID çevriminin çalışma hızını belirler 37

48 } void loop() { Setpoint=map(analogRead(potb),0,1024,0,255); //PID' nin referans değeri A1 //girişinden okunan değerin //oranlaması olur level=analogread(pota); //level değişkenine analog 0 girişinden okunan değer yazılır Input=map(level,0,1024,0,255); mypid.compute(); //PID' nin geri besleme değeri A0 girişinden okunan değerin oranlaması olur analogwrite(led,output); //PID'nin çıkış işareti ile 9. dijital çıkıştan DGM üretilir } Bu sistem kurulup ölçümler alınmıştır. Ancak kontrol sistemi belirli değerler arasında istenilen sonuçları verirken, bu değerlerin dışında çıkış gerilimi referans değerlere yaklaştırılamamıştır. Bu sistem için yapılan ölçümlerin sonuçları Çizelge 13 te gösterilmiştir. Çizelge 13. PID uygulama devresi ölçüm sonuçları Referans gerilimi Çıkış gerilimi 1V 2,53V 3,5V 2,54V 4,39V 4,38V 4,51V 4,33V Sistemin, referans gerilimimiz yaklaşık 4,37V- 4,48V aralığında iken istediğimiz gibi çalıştığı, bu değerlerin dışında ise çıkış geriliminin sabit kalarak referans değere yaklaşmadığı görülmüştür. Bütün uğraşlara rağmen bu sorun çözülememiştir. 38

49 4.5.1 Arduino LCD Bağlantısı Arduinoda LCD ekran ekrana yazı yazdırılması için hazır bir kütüphane mevcuttur. Bu kütüphane <LiquidCrystal_I2C.h> olarak adlandırılır. Fiziksel olarak LCD ekran arduinoya bağlandıktan sonra bu kütüphane aktifleştirilerek gerekli kodlar yazılıp istenilen yazı yazılabilmektedir. Arduino ile LCD ekranın fiziksel bağlantısı Şekil 7 da gösterilmişti. Bu bağlantı gerçekleştirildikten sonra aşağıdaki kodlar yazılarak basit bir uygulama yapılmış ve başarılı olunmuştur. #include <LiquidCrystal_I2C.h> //I2C arayüzlü LCD kütüphanesi kullanılır LiquidCrystal_I2C lcd(0x27,16,2); //LCD 0x27' ye adreslenir void setup() { lcd.init(); //LCD başlatılır lcd.backlight(); //LCD arka ışığı yakılır lcd.setcursor(1, 0); //1. satır 1. sütundan başlayarak yazı yazılır lcd.print("onur DUMAN "); lcd.setcursor(4, 1);//2. satır 4. sütundan başlayarak yazı yazılır lcd.print("selcuk DAG"); } Şekil 27. LCD ekranda yazdırılan örnek yazının görüntüsü Bütün bu bilgiler ve proje gereksinimleri doğrultusunda oluşturulan algoritmanın kodları EK.2 de gösterilmiştir. 39

50 5. ŞARJ İŞLEMİNİN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ Proje ile ilgili tüm deneysel çalışmalar yapılmış ve şarj algoritmasındaki, daha önce de bahsedilen, sıkıntılar dışında istenilen sonuçlar elde edilmiştir. Projenin bu aşamasında, deneysel çalışmalar sonucunda kurulan devreler Şekil 15 te belirtildiği gibi birleştirilerek şarj ünitesi hazır hale getirilmiş ve ilk şarj işlemleri denenmiştir. Algoritmadaki sıkıntılar sebebiyle şarj kontrolü otomatik olarak yapılmamış, potansiyometre aracılığıyla kontrol edilmiştir. Bu şarj esnasında belirli zaman aralıklarında ölçümler alınmıştır. Çizelge 14 de alınan bu ölçümler, Şekil 28 te ise alınan ölçümlerin bazılarının osiloskop çıktıları gösterilmiştir. Alınan diğer osiloskop sonuçları Ek. 3 de gösterilmiştir. Cihazın fiziksel tasarımı ise Ek. 4 de gösterilmiştir. Çizelge 14. Şarj esnasında alınan ölçüm verileri (ölçüm aralığı 10dk dır) Giriş gerilimi Çıkış gerilimi Akü gerilimi Şarj akımı V 4.20V 2.82V 0.14A V 4.50V 2.99V 0.16A V 4.61V 3.08V 0.16A V 4.64V 3.14V 0.16A V 4.66V 3.19V 0.16A V 4.70V 3.23V 0.16A V 4.70V 3.26V 0.16A V 4.70V 3.29V 0.16A V 4.70V 3.31V 0.16A 40

51 a. b. Şekil ve 9 numaralı ölçümlere ait osiloskop çıktıları sırasıyla a, b. Şekil 28 de de görüldüğü gibi osiloskoptaki görünen gerilim genlik değeri ile multimetre ile ölçülen değer arasın bir miktar fark bulunmaktadır. Bu farkın işaretin tam olarak düzgün olamamsından kaynaklandığı düşünülmektedir. 41

52 6. YORUM VE DEĞERLENDİRME Enerji sarfiyatının ve kirliliğin her geçen gün artması sebebiyle her gün biraz daha fazla önem kazanan EA lerin, yakın gelecekte hayatımızdaki yeri öngörülebilmektedir. EA lerin yaygınlaşması ile bu alanda kullanılacak şarj cihazlarının önemi oldukça açıktır. Bütün bu araştırma ve çalışmalarımızın bu alandaki gelişmelere katkı sağlamasını temenni etmekteyiz. Çalışmamızda şarj cihazı için gerekli olan her bir devrenin gerçeklenmesi başarı ile yapılmış, alınan sonuçlar analiz edilmiş ve simülasyon sonuçları incelenmiştir. Daha sonra bütün bu çalışmaların beklenen sonuçları verdiği görülmüş ve devreler birleştirilerek cihaz oluşturulmuştur. Sonuç olarak yapılan çalışmalar sonrasında laboratuar imkan ve olanaklarından faydalanarak küçük bir bütçe ile EA ler için tasarlamış olduğumuz şarj cihazı genel şarj algoritmasındaki bazı sıkıntılar dışında başarı ile tamamlanmış ve şarj işlemi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra yapılacak olan çalışmalarla şarj algoritmasındaki sorunlar giderilerek daha kolay ve daha verimli bir şarj sağlanmaya çalışılacaktır. 42

53 KAYNAKÇA [1]. Satılmış, O., Meşe, E., Elektrikli ve hibrit elektrikli araçlar için batarya şarj cihazları, Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar sempozyumu, YTU, 2011, s.137. [2]. Elektrik-Elektronik Teknolojisi, Doğrultmaçlar ve Regüle Devreleri, MEGEP Ankara [3]. O.Gürdal, Güç Elektroniği, Seçkin Yayıncılık, 1. Baskı, Ankara, 2008 [4]. H.Rashid, M., Power Electronics Circuits, Devices and Applications, Third Edition, U.S.A=Pearson Prenticehall Publications, [5]. Köklükaya, E., Yıldız, M., Bağcı, S., Hibrit araçlarda güç elektroniği sistemlerinin genelleştirilmiş durum uzay ortalama yöntemi ile modellenmesi EMO yayınları- Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar sempozyumu, YTU, [6]. Elektrikli araçlar web sitesi, [online]. [7]. Çoruh, N., Erfidan, T., Ürgün, S., Öztürk, S., Flyback dönüştürücü tasarımı ve analizi. EMO yayınları, Kocaeli Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü. s. 297 [8]. IRF740 Datasheet, Mosfet, International Rectifier Corp. [9]. 10A01 Datasheet, Diyot, Micro Commercial Components corp. [10]. M.H. Westbrook, The Electric Car, IEE Power and Energy 38. series, The Institution of Electric Engineers, London, U.K., [11]. Arduino Türkiye web sitesi [online]. [12]. Kayıklı, T., Balıkçı, A., Elektrikli araçlarda kullanılan li-polimer aküler için bir şarj cihazı tasarımı, elektronik mühendisliği bölümü, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü. [13]. IR2125 Datasheet, Mosfet sürücü, International Rectifier Corp. [14]. HX05-PB Datasheet, Akım sensörü, LEM Components Corp. [15]. LV25-P Datasheet, Gerilim sensörü, LEM Components Corp. [16]. Uçak modelciliği web sitesi [online]. [17]. SLPB Datasheet, 5000mAh Li-Polymer batarya, KOKAM Co. Ltd. [18]. LM78xx Datasheet, Series Voltage Regulators, National Semiconductor Corp. 43

54 EKLER EK 1 Standart ve Kısıtlar 1. Projenizin tasarım boyutu nedir? Açıklayınız. Tasarımımız maddi kısıtlar sebebiyle uygulama amaçlı küçük bir model şeklinde yapılmıştır. 2. Projenizde bir mühendislik problemini kendiniz formüle edip, çözdünüz mü? Projemizde tasarım boyutları ve programlama için gerekli olan ölçüm sonuçlarını kendimiz formülize ederek çözmüş bulunmaktayız. 3. Önceki derslerde edindiğiniz hangi bilgi ve becerileri kullandınız? Bu projede daha önceki Güç elektroniği ve Programlama derslerimizden faydalandık. 4. Kullandığınız veya dikkate aldığınız mühendislik standartları nelerdir? Projemizde TS EN ve TS EN standartlarından yararlandık. 5. Kullandığınız veya dikkate aldığınız gerçekçi kısıtlar nelerdir? a) Ekonomi Proj bölümüzün bize sağlamış olduğu 500TL lik maddi destek sınırları içerisinde kalmaya çalışıldığından dolayı küçük bir model olarak tasarlanmıştır. 44

55 b) Çevre sorunları: Projemizde herhangi bir çevresel kısıtlama bulunmamaktadır c) Sürdürülebilirlik: Yapmış olduğumuz çalışma sürdürülebilirliğini devam ettirmektedir. EA ların günümüzdeki yeri bunu anlatmak için yeterlidir. d) Üretilebilirlik: Bu proje küçük bir model olarak tasarlandığından ancak gerçek boyutlarda tasarlandığında üretimi yapılabilir ki bu mümkündür. e) Etik: Bu proje daha önce yapılmış fakat çok fazla örneği bulunmaya bir projedir. Bu yüzden bizde bu alandaki gelişmelere bir şeyler katmak isteyerek bu projeyi gerçekleştirdik f) Sağlık: Projemizde sağlık açısından hiçbir kısıt bulunmamaktadır. g) Güvenlik: Görünürdeki temas halinde bulunulabilecek bütün kablolar yalıtılmış ve cihazın aşırı akım duırumunda yanmasını engellemek için sigorta kullanılmıştır. 45

56 h) Sosyal ve politik sorunlar: Bu ve benzeri projeler sosyolojik açıdan çok verimli proje olmasına karşın dünya genelinde bulunan petrol lobileri sebebiyle gelişimlerini sağlıklı sürdürememektedir. Projenin Adı Projedeki Öğrencilerin adları Elektrikli araçlar için şarj cihazı Selçuk DAĞ-Onur DUMAN Tarih ve İmzalar 46

57 EK 2 Proje için Oluşturulan Yazılım Kodları #include <PID_v1.h> //Programda kullanılacak arduino kütüphaneleri tanımlanır #include <Wire.h> #include <LiquidCrystal_I2C.h> const int degerger = A0; //analog 0 ve 1 girişlerine verilen değerler akuger const int degerakim = A1; //ve akuakim olarak adlandırılır const int buttonpin = A2; //Butonun bağlanacağı analog2 girişi buttonpin olarak adlandırılır const int dgmpin = 9; // 9. dijital çıkış dgmpin olarak adlandırılır float akuger; float akuakim; double Setpoint,Input,Output; //PID kontrol sisteminin referans, giriş ve çıkış değerleri tanımlanır float Kp=0.5; //PID kontrol sisteminin Kp, Ki, Kd değerleri atanır float Ki=0.5; float Kd=0; float deger=0,gerilim,yuzde ; //döngüde kullanılmak üzere değişkenler oluşturulur int buttonstate = 0; PID mypid(&input,&output,&setpoint,kp,ki,kd,direct); //PID kontrol sistemimizi //belirlenen değerlee göre //kurar const int samplerate = 1; //PID' nin çalışma hızı belirlenir const long serialping = 500; //PID' nin bir döngüde kaç defa çalıştırılacağı belirlenir 47

58 unsigned long now = 0; unsigned long lastmessage = 0; LiquidCrystal_I2C lcd(0x27,16,2); //LCD 0x27' ye adreslenir void setup() { TCCR1B=TCCR1B & 0b x02; //frekansı 3.92 khz yapan komut Serial.begin(9600); lcd.init(); //LCD başlatılır lcd.backlight(); //LCD arka ışığı yakılır lcd.setcursor(1, 0); //LCD' ye yazılacak yazının başlama satır ve sütunu belirtilir lcd.print("onse SARJ "); //LCD' ye yazılacak mesaj belirlenir lcd.setcursor(4, 1); lcd.print("cihazi"); delay(1000); //LCD' ye yazılan yazı 1 saniye yazdırılır lcd.clear(); //LCD' ye yazılan yazı silinir lcd.init(); lcd.backlight(); lcd.setcursor(1, 0); lcd.print("onur DUMAN "); lcd.setcursor(4, 1); 48

59 lcd.print("selcuk DAG"); delay(1000); lcd.clear(); pinmode(buttonpin, INPUT); //Butonun bağlandığı analog giriş olarak atanır buttonstate = digitalread(buttonpin); // buttonstate değişkenine butonun durumu //yazılır akuger=(degerger/204.8); akuakim=(degerakim/204.8); if(buttonstate == LOW){ //Normal şarj modu lcd.init(); //LCD başlatılır lcd.backlight(); //LCD arka ışığı yakılır lcd.setcursor(1, 0); //LCD' ye yazılacak yazının başlama satır ve sütunu belirtilir lcd.print("normal SARJ "); //LCD' ye yazılacak mesaj belirlenir lcd.setcursor(4, 1); lcd.print("modu"); delay(1000); //LCD' ye yazılan yazı 1 saniye yazdırılır lcd.clear(); //LCD' ye yazılan yazı silinir lcd.init(); lcd.backlight(); lcd.setcursor(1, 0); lcd.print("sarj Durumu:"); 49

60 if(akuger<1.93){ //Eğer akü gerilimi 14V' un altındaysa şarj işleminin sabit akım evresi //başlatılır Input=akuakim; //akuakim PID' nin giriş bilgisi olarak atanır Setpoint=1.616; //PID' nin referans değeri atanır(normal moda 2A) mypid.setmode(automatic); //PID çevrimini çalıştırır mypid.setsampletime(samplerate); //PID çevriminin çalışma hızını belirler } if(akuger>1.93){ //Eğer akü gerilimi 14V' un üstündeyse şarj işleminin sabit gerilim //evresi başlatılır Input=akuger; //akuger PID' nin giriş bilgisi olarak atanır Setpoint=2.191; //PID' nin referans değeri atanır mypid.setmode(automatic); //PID çevrimini çalıştırır mypid.setsampletime(samplerate); //PID çevriminin çalışma hızını belirler } if(akuger>2.191){ //Eğer akü gerilimi 17V' u geçtiyse şarj durdurma evresi başlar digitalwrite(dgmpin, LOW); //DGM' nin alındığı gijital çıkış 0 yapılarak şarj durdurulur } } if(buttonstate == HIGH){ //Hızlı şarj modu lcd.init(); //LCD başlatılır lcd.backlight(); //LCD arka ışığı yakılır 50

61 lcd.setcursor(1, 0); //LCD' ye yazılacak yazının başlama satır ve sütunu belirtilir lcd.print("hizli SARJ "); //LCD' ye yazılacak mesaj belirlenir lcd.setcursor(4, 1); lcd.print("modu"); delay(1000); lcd.clear(); lcd.init(); lcd.backlight(); lcd.setcursor(1, 0); lcd.print("sarj Durumu:"); if(akuger<1.93){ //Eğer akü gerilimi 14V' un altındaysa şarj işleminin sabit akım evresi //başlatılır Input=akuakim; //akuakim PID' nin giriş bilgisi olarak atanır Setpoint=3.232; //PID' nin referans değeri atanır(hızlı moda 4A) mypid.setmode(automatic); //PID çevrimini çalıştırır mypid.setsampletime(samplerate); //PID çevriminin çalışma hızını belirler } if(akuger>1.93){ //Eğer akü gerilimi 14V' un üstündeyse şarj işleminin sabit gerilim evresi başlatılır Input=akuger; //akuger PID' nin giriş bilgisi olarak atanır Setpoint=2.191; //PID' nin referans değeri atanır mypid.setmode(automatic); //PID çevrimini çalıştırır 51

62 mypid.setsampletime(samplerate); //PID çevriminin çalışma hızını belirler } if(akuger>2.191){ //Eğer akü gerilimi 17V' u geçtiyse şarj durdurma evresi başlar digitalwrite(dgmpin, LOW); //DGM' nin alındığı gijital çıkış 0 yapılarak şarj durdurulur } } } void loop() { if(buttonstate == LOW) { if(akuger<1.93){ Input=akuakim; Setpoint=1.616; mypid.compute(); //PID atanan değerlerle çalıştırılır analogwrite(dgmpin,output); //PID'nin çıkış işareti ile 9. dijital çıkıştan DGM üretilir } if(akuger>1.93){ Input=akuger; Setpoint=2.191; mypid.compute(); //PID atanan değerlerle çalıştırılır 52

63 analogwrite(dgmpin,output); //PID'nin çıkış işareti ile 9. dijital çıkıştan DGM üretilir } if(akuger>2.191){ digitalwrite(dgmpin, LOW); } deger=analogread(degerger); //A0' dan okunan değer (aku gerilimi) "deger" değişkenine atanır gerilim=(deger-1.408); yuzde=(gerilim/0.014); //akü geriliminin % olarak değeri hesaplanır lcd.setcursor(1, 1); //Hesaplanan yüzde doluluk LCD ye yazılır lcd.print("%"); lcd.setcursor(3, 1); lcd.print(yuzde); delay(2); } if(buttonstate == HIGH) { if(akuger<1.93){ Input=akuakim; Setpoint=3.232; mypid.compute(); //PID atanan değerlerle çalıştırılır analogwrite(dgmpin,output); //PID'nin çıkış işareti ile 9. dijital çıkıştan DGM üretilir } 53

64 if(akuger>1.93){ Input=akuger; Setpoint=2.191; mypid.compute(); //PID atanan değerlerle çalıştırılır analogwrite(dgmpin,output); //PID'nin çıkış işareti ile 9. dijital çıkıştan DGM üretilir } if(akuger>2.191){ digitalwrite(dgmpin, LOW); } deger=analogread(degerger); //A0' dan okunan değer (aku gerilimi) "deger" değişkenine atanır gerilim=(deger-1.408); yuzde=(gerilim/0.014); //akü geriliminin % olarak değeri hesaplanır lcd.setcursor(1, 1); lcd.print("%"); lcd.setcursor(3, 1); lcd.print(yuzde); delay(2); } } 54

65 EK 3 Şarj Esnasında Alınan Osiloskop Çıktıları 55

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ ELEKRİK DERELERİ-2 LABORAUARI II. DENEY FÖYÜ 1-a) AA Gerilim Ölçümü Amaç: AA devrede gerilim ölçmek ve AA voltmetrenin kullanımı Gerekli Ekipmanlar: AA Güç Kaynağı, AA oltmetre, 1kΩ direnç, 220Ω direnç,

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI BESLEME KARTI Araç üzerinde bulunan ve tüm kartları besleyen ünitedir.doğrudan Lipo batarya ile beslendikten sonra motor kartına 11.1 V diğer kartlara 5 V dağıtır. Özellikleri; Ters gerilim korumalı Isınmaya

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1 T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1 ARDUINO DİJİTAL GİRİŞ-ÇIKIŞ KONTROLÜ DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Burak ULU ŞUBAT 2015 KAYSERİ

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI 2. Bölüm: Diyot Uygulamaları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Yük Eğrisi Yük eğrisi, herhangi bir devrede diyot uygulanan bütün gerilimler (V D ) için muhtemel akım (I D ) durumlarını gösterir. E/R maksimum I

Detaylı

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği 1 TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI SMART HOME LABORATORY FOR SMART GRID INFRASTRUCTURE IN TURKEY Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Sunan Onur ELMA 2

Detaylı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir.

Detaylı

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni

ELM 232 Elektronik I - Deney 2 Zener Diyotlu Regülatör Tasarımı. Doğrultucu Regülatör Yük. R L yükü üzerinde oluşan sinyalin DC bileşeni Amaç Bu deneyin amaçları; tam doğrultucu köprünün çalışmasını izlemek, kondansatör kullanılarak elde edilen doğrultucuyu incelemek ve zenerli regülatör tasarımı yapmaktır. Deneyin Yapılışı Sırasında İhtiyaç

Detaylı

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK ÜHENDĠSLĠĞĠ GÜÇ ELEKTRONĠĞĠ LABORATUAR TEK FAZL DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Pek çok güç elektroniği uygulamasında, giriş gücü şebekeden alınan 50-60 Hz lik AC güç şeklindedir ve uygulamada

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva

3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva TRİE UPS LER 3/1 (Trifaze Giriş / Monfaze Çıkış ) 15-30 kva 3/3 (Trifaze Giriş / Trifaze Çıkış ) 20-80 kva 3 faz giriş -1 faz çıkış ve 3 faz giriş -3 faz çıkış kesintisiz güç kaynakları başta sanayi, tıp,

Detaylı

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ

DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ DENEY 2: DİYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERİ 1. Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, Şekil 1 de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

YAPILAN İŞ: Sayfa 1. Şekil 1

YAPILAN İŞ: Sayfa 1. Şekil 1 İstanbul Teknik Üniversitesi Kontrol Mühendisliği 10 İş Günü Süreli Zorunlu Atölye Stajı Zorunlu Atölye Stajı 1 Eylül 2008 Pazartesi günü başlamış olup, 12 Eylül 2008 tarihinde sona ermiştir. Bu staj süresince

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 Arıza Tespit Cihazı ve PC Osiloskop her tür elektronik kartın arızasını bulmada çok etkili bir sistemdir. Asıl tasarım amacı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

PIC KULLANARAK GÜÇ KARSAYISI ÖLÇÜM DEVRESİ TASARIMI VE SİMÜLASYON

PIC KULLANARAK GÜÇ KARSAYISI ÖLÇÜM DEVRESİ TASARIMI VE SİMÜLASYON PIC KULLANARAK GÜÇ KARSAYISI ÖLÇÜM DEVRESİ TASARIMI VE SİMÜLASYON Sabir RÜSTEMLİ 1 Muhammet ATEŞ 2 1 Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van 2 Başkale Meslek Yüksekokulu

Detaylı

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3. Elektronik Isı Pay Ölçer

EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3. Elektronik Isı Pay Ölçer EnerjiÖlçümü MINOMETER M7 RADIO 3 Elektronik Isı Pay Ölçer Çevrenin Korunması Avantaj ve Özellikleri İklim koruma için enerji tüketiminin ölçümü Kaynakların ve çevrenin korunması Günümüzde; çevremiz, korunmaya

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU

Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU Ertan TİKTAŞ Ar-Ge Mühendisi 04.09.2013 Genel Tanımlar Kapasite: Akünün amper-saat cinsinden sahip olduğu enerjinin göstergesidir. Hafıza

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI Öğr. Gör. Oğuzhan ÇAKIR 377 42 03, KTÜ, 2010 1. Deneyin Amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Laboratuvarı I ENDÜSTRİYEL KONTROL UYGULAMALARI CDS (Kadmiyum

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Deney de sabit çıkış gerilimi üretebilen diyotlu doğrultucuları inceledik. Eğer endüstriyel uygulama sabit değil de ayarlanabilir bir gerilime

Detaylı

Amaç: Tristörü iletime sokmak için gerekli tetikleme sinyalini üretmenin temel yöntemi olan dirençli tetikleme incelenecektir.

Amaç: Tristörü iletime sokmak için gerekli tetikleme sinyalini üretmenin temel yöntemi olan dirençli tetikleme incelenecektir. GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEYLERİ DENEY 01 DİRENÇLİ TETİKLEME Amaç: Tristörü iletime sokmak için gerekli tetikleme sinyalini üretmenin temel yöntemi olan dirençli tetikleme incelenecektir. Gerekli

Detaylı

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık çevrim kontrol ileri kontrol prosesi olarak da ifade edilebilir. Yandaki şekilde açık çevrim oda sıcaklık kontrolü yapılmaktadır. Burada referans olarak dışarı

Detaylı

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits)

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits) SE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates nd Logic Circuits) Sakarya Üniversitesi Lojik Kapılar - maçlar Lojik kapıları ve lojik devreleri tanıtmak Temel işlemler olarak VE,

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM 108 Elektrik Devreleri I Laboratuarı Deneyin Adı: Kırchoff un Akımlar Ve Gerilimler Yasası Devre Elemanlarının Akım-Gerilim

Detaylı

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM ÖZELLİKLER. DKG-190 Kullanım Kılavuzu V-1.1 (24.03.2015) -1-

DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM ÖZELLİKLER. DKG-190 Kullanım Kılavuzu V-1.1 (24.03.2015) -1- DKG-190 AKÜ ŞARJ KONTROL CİHAZI TANITIM DKG-190 telekom sistemlerinde kullanılan jeneratörlerin çalışma saatlerini azaltmak amacıyla tasarlanmış ileri teknoloji ürünü bir cihazdır. Cihaz kullanıldığı yerlerde

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. IŞIĞA DÖNEN KAFA Proje No:2

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. IŞIĞA DÖNEN KAFA Proje No:2 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ IŞIĞA DÖNEN KAFA Proje No:2 Proje Raporu ÖMER FARUK ŞAHAN 12068030 16.01.2013 İstanbul İÇİNDEKİLER

Detaylı

Güç Elektroniği Ders notları Prof. Dr. Çetin ELMAS

Güç Elektroniği Ders notları Prof. Dr. Çetin ELMAS KAYNAKLAR 1. Hart, D. W.,1997, Introduction to Power Electronics, Prentice Hall International Inc, USA. 2. Mohan, N., Undeland, T. M., Robbins, W.P.,1995, Power Electronics: Converters, Application and

Detaylı

Giyilebilir Teknolojiler ve Solar Enerjili Şapka Uygulaması

Giyilebilir Teknolojiler ve Solar Enerjili Şapka Uygulaması Giyilebilir Teknolojiler ve Solar Enerjili Şapka Uygulaması 1 Necip Fazıl Bilgin, 2 Bülent Çobanoğlu and 3 Fatih Çelik 2 Faculty of Technology, Department of Mechatronic Engineering, Sakarya University,

Detaylı

Giriş DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU

Giriş DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU Proje Başlığı : DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU Proje No : 2013.06.03.173 Yürütücü Araştırmacı Araştırmacı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ

Y-0035 GÜÇ ELEKTRONİĞİ EĞİTİM SETİ Güç Elektroniği Eğitim Seti, temel güç elektroniği uygulamaları, endüstriyel otomasyon, elektriksel işlemlerin kontrolü ve ölçümleri ile birlikte öğretilmesi, kullanılması, devre elemanlarının tanınması,

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN AYRIK ZAMANDA KONUM VE HIZ KONTROLÜ 1. Amaç: Bir DC motorunun konum

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1. ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1. ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1 ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Burak ULU ŞUBAT 2015 KAYSERİ

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ

KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ C DİLİ İLE MİKROKONTROLÖR PROGRAMLAMA EĞİTİMİ Serhat Büyükçolak Ahmet Sakallı 2009-2010 Güz Dönemi Eğitimleri Mikrokontrolör Gömülü sistemlerin bir alt dalı olan mikrokontrolör

Detaylı

ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör

ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör Megger cihazıyla iletkenlerin yalıtım seviyeleri ölçülmektedir. Bu cihazlar çeşitli markalarda imal edilmekte olup, elle veya motorla çevrilen manyetolu (bir kol ile çevirmek

Detaylı

LİSANS BİTİRME PROJESİ RÜZGAR ENERJİ SİSTEMİ

LİSANS BİTİRME PROJESİ RÜZGAR ENERJİ SİSTEMİ T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü LİSANS BİTİRME PROJESİ RÜZGAR ENERJİ SİSTEMİ 228529 Oğuz GÜNDÜZ 228549 Muzaffer MANGIR 228555 Oğuzhan NİŞANCI

Detaylı

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI 465 100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI Ahmet MEREV Serkan DEDEOĞLU Kaan GÜLNİHAR ÖZET Yüksek gerilim, ölçülen işaretin genliğinin yüksek olması nedeniyle bilinen ölçme sistemleri ile doğrudan ölçülemez.

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

Şarj Dengeleme Sistemleri İçin Çift Yönlü Flyback Devresi Tasarımı

Şarj Dengeleme Sistemleri İçin Çift Yönlü Flyback Devresi Tasarımı Şarj Dengeleme Sistemleri İçin Çift Yönlü Flyback Devresi Tasarımı Serhat NAFİZ, Doç. Dr. Musa ALCI, Yrd. Doç. Dr. M. Necdet YILDIZ Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Ege Üniversitesi serhatnafiz@gmail.com

Detaylı

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ Trifaze mikro-işlemci kontrollü voltaj regülatörlerimiz 10,5 kva ile 2000 kva güç değerleri arasında standart veya korumalı olarak üretilmektedir. Regülatörlerimiz dengelenmiş

Detaylı

RKR-GTSXX96 Reaktif Güç Kontrol Rölesi

RKR-GTSXX96 Reaktif Güç Kontrol Rölesi RKR-GTSXX96 Reaktif Güç Kontrol Rölesi 1. GİRİŞ Alternatif akım devrelerinde kullanılan endüktif yüklerin (motor, transformatör vb.) ihtiyaç duyduğu reaktif güçlerin belirli teknikler kullanılarak karşılanması

Detaylı

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM2104 Elektrik Devreleri Laboratuarı II 2014-2015 Bahar DENEY 3 Maksimum Güç Transferi Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı

Detaylı

KESİNTİSİZ GÜÇ KAYNAKLARI (KGK)

KESİNTİSİZ GÜÇ KAYNAKLARI (KGK) KESİNTİSİZ GÜÇ KAYNAKLARI (KGK) Bu yazıda, bir Kesintisiz Güç Kaynağının (KGK) genel yapısı incelenmiştir. Sistem, giriş güç katı, batarya doldurucusu, sürücü birimi, evirici birimi, çıkış güç katı, örnekleme

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI 5. luslararası İleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13 15 Mayıs 2009, Karabük, Türkiye LKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DNTİMLİ SNKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI DSIGN OF A PI CONTROLLD SYNCRONOS DC-DC CONVRTR

Detaylı

KLEA Enerji Analizörü

KLEA Enerji Analizörü KLEA Enerji Analizörü Kolay panel montajı sistem bağlantısı Modüler tasarım Soket kablosu gerektirmez Tespit vidası gerektirmez En yeni teknoloji Veri Toplama Platformu Tüm enerji tüketimleri bir KLEA

Detaylı

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç Deney 10 DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç DENEYİN AMACI 1. Ortak kollektörlü (CC) yükseltecin çalışma prensibini anlamak. 2. Ortak kollektörlü yükseltecin karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER

Detaylı

Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC)

Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC) KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ LABORATUARI Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC) 1. Giriş Analog işaretler analog donanım kullanılarak işlenebilir.

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi.

1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi. 1.1. Deneyin Amacı: Temel yarı iletken elemanlardan, diyot ve zener diyotun tanımlanması, test edilmesi ve bazı karakteristiklerinin incelenmesi. 1.2.Teorik bilgiler: Yarıiletken elemanlar elektronik devrelerde

Detaylı

Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi

Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi CBÜ Fen Bil. Dergi., Cilt 11, Sayı, 11-16 s. CBU J. of Sci., Volume 11, Issue, p 11-16 Belirsiz Katsayılar Metodu ile PWM Kontrollü Buck Tipi Dönüştürücü Devre Analizi Anıl Kuç 1*, Mustafa Nil *, İlker

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ KULLANIM KİTAPÇIĞI ve Deneyler İÇİNDEKİLER Eğitim Seti Özellikleri 3 Hibrid Şarj Regülatörü Modülü Özellikleri 4 DC-AC İnverter Modülü Özellikleri 5 AKÜ Modülü Özellikleri

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI

RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI Akü Şarj Cihazı Sabit Voltaj ve Sabit Akım prensibine göre çalışan tam kontrollü bir cihazdır. LCD panel üzerinden bütün ölçümler ve olay bilgileri izlenilebilir.

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI K.T.Ü ElektrikElektronik Müh.Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I KICHOFF'UN KIML E GEĠLĠMLE YSSININ DENEYSEL SĞLNMSI KICHOFF'UN KIML YSSI: Bir elektrik devresinde, bir düğümde bulunan kollara ilişkin akımların

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

GERİ DÖNÜŞLÜ GÜÇ KAYNAKLARININ TASARIMI 2

GERİ DÖNÜŞLÜ GÜÇ KAYNAKLARININ TASARIMI 2 GERİ DÖÜŞLÜ GÜÇ KAYAKLAR TAARM Anahtarlamalı güç kaynağı tasarımı, analog ve sayısal devreler, güç elemanlarının karakteristikleri, manyetik devreler, sıcaklık, güvenlik ihtiyaçları, kontrol döngüsünün

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı

Çizgi İzleyen Robot Yapımı Çizgi İzleyen Robot Yapımı Elektronik Elektronik tasarım için yapılması gerek en önemli şey kullanılacak malzemelerin doğru seçilmesidir. Robotun elektronik aksamı 4 maddeden oluşur. Bunlar; 1. Sensörler

Detaylı

LCR METRE KALİBRASYONU

LCR METRE KALİBRASYONU 599 LCR METRE KALİBRASYONU Yakup GÜLMEZ Gülay GÜLMEZ Mehmet ÇINAR ÖZET LCR metreler, genel olarak indüktans (L), kapasitans (C), direnç (R) gibi parametreleri çeşitli frekanslardaki alternatif akımda ölçen

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN TÜM DURUM GERİ BESLEMELİ HIZ KONTROLÜ VE CE120 CONTROLLER SETİN

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

ŞEBEKE GERİLİMİ İLE ÇALIŞAN LED MODÜLLERİN TEKNİK ANALİZİ

ŞEBEKE GERİLİMİ İLE ÇALIŞAN LED MODÜLLERİN TEKNİK ANALİZİ ŞEBEKE GERİLİMİ İLE ÇALIŞAN LED MODÜLLERİN TEKNİK ANALİZİ Mesut ÇINAR Elektrik-Elektronik Mühendisi EMO Ankara Şubesi mesut.cinar@emo.org.tr Özet Bu yazıda geleneksel aydınlatma armatürlerinin yerini alan

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

ZM-2H504 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet

ZM-2H504 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet ZM-2H504 İki Faz Step Motor Sürücüsü Özet ZM-2H504 iki faz, 4,6 ve 8 telli step motorlar için üretilmiştir. Yüksek frekanslı giriş sinyallerini kabul edebilecek şekilde donatılmıştır. Akım kararlılığı,

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 3 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Diyotu tanımlayınız. Diyot bir yönde akım geçiren, diğer yönde akım geçirmeyen elektronik devre elemanıdır. Diyotlarda anot ve katodu tanımlayınız. Diyot

Detaylı

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir.

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir. ELEKTRONĐK YAZ PROJESĐ-2 (v1.1) Yıldız Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümünde okuyan 1. ve 2. sınıf öğrencilerine; mesleği sevdirerek öğretmek amacıyla, isteğe bağlı olarak

Detaylı

BULUT MAKİNA. AV3F Kapı Kontrol Sistemi KULLANIM KILAVUZU F/7.5.5.02.74 R:3

BULUT MAKİNA. AV3F Kapı Kontrol Sistemi KULLANIM KILAVUZU F/7.5.5.02.74 R:3 BULUT MAKİNA Kapı Kontrol Sistemi KULLANIM KILAVUZU 1 KAPI KONTROL SİSTEMİ KULLANIM KILAVUZU VERSİYON: 1.03 BULUT MAKİNA LTD. ŞTİ. Orhanlı Mah. Katip Çelebi Cad. No:17B Tuzla-İstanbul / Turkiye Tel: (90)

Detaylı

TEDAŞ-MLZ(GES)/2015-060 (TASLAK) TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ

TEDAŞ-MLZ(GES)/2015-060 (TASLAK) TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOVOLTAİK SİSTEMLER İÇİN DC ELEKTRİK KABLOLARI TEKNİK ŞARTNAMESİ.. - 2015 İÇİNDEKİLER 1. GENEL 1.1. Konu ve Kapsam 1.2. Standartlar 1.3. Çalışma Koşulları

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

Proje Teslimi: 2012-2013 güz yarıyılı ikinci ders haftasında Devre ve Sistem Analizi Dersinde teslim edilecektir.

Proje Teslimi: 2012-2013 güz yarıyılı ikinci ders haftasında Devre ve Sistem Analizi Dersinde teslim edilecektir. ELEKTRONĐK YAZ PROJESĐ-1 (v1.2) YTÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü birinci sınıf öğrencileri için Elektrik Devre Temelleri Dersinde isteğe bağlı olarak verilen pratik yaz ödevidir. Proje

Detaylı

ZM-2H606 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet

ZM-2H606 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet ZM-2H606 İki Faz Step Motor Sürücüsü Özet ZM-2H606 iki faz, 4,6 ve 8 telli step motorlar için üretilmiştir. Yüksek frekanslı giriş sinyallerini kabul edebilecek şekilde donatılmıştır. Akım kararlılığı,

Detaylı

OTONOM ÇĐM BĐÇME MAKĐNESĐ GELĐŞTĐRĐLMESĐ DEVELOPING OF AUTONOMOUS LAWN MOVER. Danışman: Prof.Dr. Koray TUNÇALP, Marmara Üniversitesi Đstanbul

OTONOM ÇĐM BĐÇME MAKĐNESĐ GELĐŞTĐRĐLMESĐ DEVELOPING OF AUTONOMOUS LAWN MOVER. Danışman: Prof.Dr. Koray TUNÇALP, Marmara Üniversitesi Đstanbul OTONOM ÇĐM BĐÇME MAKĐNESĐ GELĐŞTĐRĐLMESĐ DEVELOPING OF AUTONOMOUS LAWN MOVER Danışman: Prof.Dr. Koray TUNÇALP, Marmara Üniversitesi Đstanbul Cihan ÇATALTEPE, Marmara Üniversitesi-Mekatronik Öğrt.4.Sınıf

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı