KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü"

Transkript

1 FAZ DİYAGRAMLARI DERS NOTLARI İçerik KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

2 Ötektoid Faz Dönüşümleri Oldukça yaygın olarak görülen bir faz dönüşümü olmakla beraber, ötektik dönüşüme benzemektedir. Ancak bu faz dönüşümünde sıvı fazdan herhangi bir dönüşüm gerçekleşmez. Ötektoid dönüşüm, kristal allotropisi nedeniyle ortaya çıkan bir katı hal faz dönüşümü olup üç farklı katı fazı içerir. Bu dönüşümde mevcut katı faz (γ) iki ayrı katı faza dönüşür (α+β). Ötektoid dönüşümün gerçekleştiği sıcaklığı ötektik dönüşüm sıcaklığı veya izotermi adı verilir. Sistemin en düşük katılaşma sıcaklığıdır. S S+γ γ α γ+α γ+β β γ α+β α+β 2

3 Ötektoid Faz Dönüşümleri Şekildeki faz diyagramını oluşturan A ve B metalleri allotropik dönüşüme uğramaktadır. Örneğin A metali düşük sıcaklıklarda bulunan α yapısından ötektoid sıcaklığın üzerinde γ yapısına dönüşmektedir. B metali de aynı şekilde düşük sıcaklıklardaki β yapısı, sıcaklığın ötektoid dönüşüm sıcaklığının üzerine çıkması ile birlikte γ yapısına dönüşmektedir. 3

4 Ötektoid Faz Dönüşümleri Ötektoid faz diyagramında yer alan γ+α ve γ+β faz sınırlarının isimlendirilmesinde genel bir terim kullanılmamakla birlikte bazı alaşımların faz diyagramında özel isimlendirmeler kullanılmaktadır. Ancak, Fe-C faz diyagramında bu eğriler özel olarak isimlendirilmektedir. Aşağıdaki faz diyagramında verilen 1 alaşımı ötektoid altı bileşime sahipken 2 ve 3 numaralı alaşım bileşimleri ötektoid üstü bileşime sahiptir. Ötektoid altı Ötektoid üstü 4

5 Ötektoid Faz Dönüşümleri Yanda verilen faz diyagramında T A -E T B çizgisi liküdüs çizgisini göstermektedir. T A -F-G-T B çizgileri ise solidüs çizgini göstermektedir. Faz diyagramında gösterilen M noktası A saf metallinin allotropik dönüşümünü göstermektedir. Ancak alaşıma B metali ilave edildikçe allotropik dönüşümün gerçekleştiği sıcaklık M-N çizgisini takip ederek azalır ve minimum değerini N noktasında alır. F-N ile gösterilen solvüs çizgisi boyunca sıcaklığın azalmasına bağlı olarak γ fazı içindeki B atomlarının çözünürlüğü azalır. Diyagramda gösterilen N noktası ötektoid nokta olarak gösterilir ve bu noktadaki bileşim ötektoid kompozisyon olarak tanımlanır. 5

6 Ötektoid Alaşımların Yapısı Sıcaklığın düşük olmamasından dolayı, difüzyon mekanizması ile gerçekleşen katı ayrışmasında difüzyon hızının düşük olması, katı fazdan gerçekleşen ayrışmanın sıvı fazdan gerçekleşen ayrışmaya göre çok daha yavaş gerçekleşmesine neden olmaktadır. Ötektoid alaşımlarda denge dışı dönüşümler, ötektik alaşımlarda olduğu gibi oluşmaktadır. Ötektoid bileşime (kompozisyona) sahip alaşımlar incelendiğinde; yüksek sıcaklık fazı olarak da isimlendirilen γ fazı, α+β fazına dönüşerek ötektik alaşımlarda olduğu gibi lamelli bir yapı sergiler ve bu yapı perlit olarak adlandırılır. Oluşan bu yapı ötektik alaşımlarda olduğu gibi oldukça ince bir yapıdan oluşmaktadır. Diğer bir deyişle, ötektik ve ötektoid alaşımlar mikroskop altında aynı görünüme sahiptir. Aralarındaki tek fark ise, ötektik bileşimlerin katılaşması sırasında lameller katılaşma yönünde uzarken, ötektoid bileşime sahip alaşımlarda lameller eşit boy ve genişliğe sahiptir. Ancak bu durum her zaman geçerli olamayabilir. 6

7 Ötektoid Faz Diyagramlarında Katılaşma Yanda diyagramda verilen 1 numaralı alaşımının denge şartlarında soğuması incelendiğinde; Ötektoid altı bileşime sahip 1 alaşımının sıcaklığı x 1 noktasına kadar düştüğünde herhangi bir faz dönüşümü gerçekleşmez. Ancak sıcaklık x 1 noktasına ulaşması ile birlikte yapı içeresinde γ katı kristalleri çekirdeklenir. X 2 noktasına kadar X 1 noktasında çekirdeklenen γ taneleri büyür. Sıcaklığın X 2 noktasının altına düşmesi ile birlikte yapı tamamen γ tanelerinden oluşmaktadır. Sıvı faz γ γ γ γ γ 7

8 Ötektoid Faz Diyagramlarında Katılaşma Sıcaklığın X 3 noktasına kadar düşmesi ile katı faz olan γ fazı içerisinden difüzyon mekanizması ile birlikte ötektoid öncesi veya proötektoid α fazı çekirdeklenir. X 3 noktasında çekirdeklenen proötektoid α kristalleri X 4 noktasına kadar büyümeye devam eder. X 4 noktasının ΔT kadar üzerinde halen bulunan γ fazı ötektoid ayrışmaya uğrayarak X 4 noktasının ΔT kadar hemen altında α+β (ötektoid karışım, perlit) fazına dönüşür. Oda sıcaklığına kadar herhangi bir faz dönüşümü gerçekleşmez. γ α α α α α α α α α α β 8

9 Ötektoid Faz Diyagramlarında Katılaşma Sıvı faz γ γ γ α α α 9

10 Peritektoid Faz Dönüşümleri Alaşımlarda görülen bu katı faz geçişi metatektik faz dönüşümü olarak da bilinmektedir. İki katı fazın sabit bir sıcaklıkta reaksiyona girmesi sonucunda yeni bir katı fazın meydana gelmesidir. Oluşan bu katı faz ara faz olarak yapıda oluşabileceği gibi çökelti şeklinde de oluşabilir. Peritektoid reaksiyon ile peritektik reaksiyon arasındaki benzerlik, ötektik reaksiyon ile ötektoid reaksiyon arasındaki benzerlik gibidir. Katı hal reaksiyonunda sıvı fazın yerine katı bir faz almıştır. 10

11 Peritektoid Faz Dönüşümleri Şekilden de görüldüğü gibi yüksek sıcaklık fazları (α+β) arasındaki Peritektoid reaksiyon, bir ara faz olan γ fazının çökelmesiyle başlamaktadır. Dönüşümün devam etmesi difüzyon sonucunda γ fazı kristallerinin büyümesiyle devam etmektedir. Bu nedenle söz konusu alaşım oda sıcaklığına soğutulduğunda soğuma hızının çok düşük olmasından dolayı tamamlanamaz. Deneysel çalışmalarla elde edilen bu veriler birkaç faktöre dayandırılmaktadır. Bunlardan birincisi; dönüşüm hızını ve meknizmasını etkileyen dış faktörlerin katılaşma prosesini etkilemesi İkincisi ise, kristografik faktörlerin difüzyonun yönünü, fazların gelişmesini ve reaksiyon ürünlerinin morfolojilerini etkilemesidir. Üçüncü faktör ise, düşük sıcaklıklarda Peritektoid dönüşüm soncu oluşan γ fazının kimyasal bileşiminin yüksek sıcaklıklarda bulunan α veya β fazından farklı olmasından kaynaklanmaktadır. 11

12 Peritektoid Faz Dönüşümleri Peritektoid sisteme örnek olarak Gümüş (Ag) ile Alüminyum (Al) alaşım sistemi örnek olarak verilebilir. Bu diyagramda β fazının bileşim aralığı yüksek sıcaklık fazı olan γ fazı ile kısmen üst üste gelmektedir. Ag-%7Al alaşımı peritektoid sıcaklığın üzerindeki bir sıcaklıktan oda sıcaklığına hızlı bir şekilde soğutulmasıyla alaşımın yapısı şekilde görüldüğü gibi olacaktır. Şekilden de görülebileceği gibi alaşımın mikroyapısı matris γ fazı içerisinde dağılmış α fazından meydana gelmektedir. 12

13 Peritektoid Faz Dönüşümleri Eğer aynı bileşime sahip alaşım, peritektoid sıcaklığın hemen altındaki bir sıcaklığa soğutulup ve hızlı soğutmadan önce bu sıcaklıkta 20 dk gibi bir zaman bekletilirse yapı neredeyse tamamen β fazından meydana gelmekle birlikte yapı içerisinde dönüşümünü tamamlamamış α fazı matris faz içerisinde dağılmış halde bulunmaktadır. Bu dönüşümlerden de anlaşılabileceği gibi, γ fazı bileşiminde çok az bir değişikliğe uğrayarak (Şekil A) (neredeyse üst üste çakışıyordu) veya uğramadan (Şekil C) β fazına dönüşmektedir. Ve arkasında α fazı β fazı içerisinde yavaş yavaş çözünmektedir. 13

14 Peritektoid Faz Dönüşümleri Ag-Al alaşım sisteminde peritektoid dönüşüm sonucunda β fazının oluşması için gerekli dönüşüm reaksiyonu α+γ fazlarının ara yüzeyinde başlar ve γ fazının içerisine doğru hızlı bir şekilde ilerler. Bu durum aşağıdaki şekilde gösterilen kısmen dönüşmüş alaşımın mikroyapısında görülmektedir. Bu durumda mikroyapıda üç faz da bulunmaktadır. Bu mikroyapı fotoğrafı denge dışı katılaşmayı temsil etmektedir. 14

15 Faz Dönüşümlerinin Özeti 15

16 Demir (Fe) Karbon (C) Denge Diyagramı Tüm ikili alaşım sistemleri içinde en önemli yeri demir-karbon alaşım sistemi tutmaktadır. Teknolojik açıdan önemli yere sahip olan tüm toplumlar, esas olarak demir-karbon alaşımı olan dökme demir ve çelikleri ana yapısal malzeme olarak kullanılmışlardır. Demir-Karbon alaşımları mühendislikte yaygın olarak kullanılan çelik ve dökme demir malzemelerin esasını teşkil eder. %2 nin altında karbon içeren malzemeler çelik, üstünde ise dökme demir olarak adlandırılır. Çeliklerin içyapısındaki karbon, teknikte geçerli olan soğuma hızlarında ayrı bir faz olarak değil, demir karbür (sementit) içinde bulunur. Bu nedenle bu diyagram Fe-Fe 3 C diyagramı olarak isimlendirilmiştir. 16

17 Karbon Elementinin Etkisi Teknolojinin temel elemanı demir ve karbon olan günümüz teknolojisinin en önemli alaşımı çeliğin mekanik özelliklerinin geliştirilebilmesi son derece önemlidir. Karbonun yapıdaki miktarı ve dağılımı çeliğin mekanik özeliklerini belirler. Karbonun demire kazandırdığı özellikler şunlardır; Çeliğin sertliğini artırır ( karbon oranı % 0,8 'ekadar ), Çeliğin dayanımını artırır Yapıda grafit halde bulunması durumunda, aşınma direncini artırır. Özellikle düşük ve orta miktarda karbon ihtiva eden çelikler (karbon oranı % 0,2-0,8 arasında), her türlü şekillendirme yöntemi ile işlenebilir. Bu çelikler, soğuk ve sıcak dövülebilir, çekilebilir, preslenebilir ve her türlü talaşlı imalat yöntemleri ile şekillendirilebilir. Düşük karbonlu çelik, makine imalat sektörün en önemli malzemesidir. Şekillendirilmeleri zor olan yüksek karbonlu çelikler (karbon oranı % 1-1,7 arasında) ise yüksek mukavemete sahiptir ve takım çeliklerinin yapımında kullanılır. 17

18 Demir-Karbon Alaşımlarının Özellikleri 7,8 g/cm 3 yoğunluğunda ve 60 HB sertliğinde olan saf demirin akma sınırı; 100 N/mm 2, çekme mukavemeti; 200 N/mm2 kopma uzaması; % 50 ve kesit daralması; % 80 dir. Saf demir, mukavemetinin düşük olmasından dolayı teknolojik öneme sahip değildir. Saf karbonun da, demir gibi mukavemeti düşüktür ve tek başına önemli bir malzeme değildir. Saf demire teknolojik özellik kazandıran karbondur. Demirle karbon bir araya getirilirse, geniş mekanik özellikler gösteren bir seri alaşım elde etmek mümkündür. Yapı içerisindeki karbon, bünyede bir kaç durumda bulunabilir. Bu oluşum, soğuma şartlarına ve yapıdaki mangan ve silisyum miktarına bağlıdır. Eğer yapıda silisyum miktarı fazla ve soğuma yavaşsa, karbon yapıda grafit halde bulunur. Eğer yapıda mangan fazla ve soğuma hızlı ise, karbon demire bağlı olarak bulunur. 18

19 Demir-Karbon Alaşımlarının Özellikleri Topraktan çeşitli bileşikler halinde çıkarılan demir filizi, mekanik temizlemeden sonra yüksek fırınlarda redüklenir. Elde edilen ham demir, çelik ve dökme demir elde etmek için üretim fırınlarına gönderilir. Demir - karbon alaşımında; % 1,7 veya 2 ye kadar karbon, %1 mangan % 0,5 silisyum, % 0,05' ten az olmak üzere kükürt ve fosfor ihtiva eden malzemeye çelik denir. Karbon oranı % 2`den fazla olan demir karbon alaşımına da dökme demir denir. Soğuma şartları, silisyum ve mangan miktarı yapı üzerinde çok etkilidir. Buna bağlı olarak yapı farklılıkları meydana gelmektedir. Demir-karbon, soğuma şartlarına ve içerisindeki silisyum ve mangan miktarına bağlı olarak iki farklı yapıda alaşım oluştururlar. Kısmen hızlı soğuma sonucunda demir, karbonla bileşik(sementit, demir-karbür) oluşturur ve bu yapı yarı-dengelidir. Diğerinde ise karbon yapıda bağımsız bulunur. Buna göre, iki denge diyagramından bahsetmek gerekir. Bunlar; demir-sementit ve demir-karbon denge diyagramıdır. Ancak her ikisi de demir-karbon diyagramı olarak ele alınır. 19

20 Demir-Karbon Alaşımlarının Özellikleri 20

21 Demirin Allotropisi Demir karbon alaşımlarının denge diyagramını elde etmek için farklı bileşimlerdeki demir karbon alaşımları oluşturarak bunları soğuma diyagramları belirlenerek belirlenir. Öncelikle saf demirin soğuma diyagramına baktığımızda demirin allotropik bir metal olduğu anlaşılmaktadır. Yani saf demirin kafes yapısı sıcaklığın artmasına veya azalmasına bağlı olarak farklılık göstermektedir. Saf demirin farklı sıcaklıklarda farklı kristal yapıya sahip olması polimorfik dönüşüm veya allotropi olarak adlandırılmaktadır. Saf haldeki demir üç allotropik dönüşüm gösterir ve bu allotropik dönüşüm sıcakları karbon miktarına göre değişmektedir. 21

22 Demirin Allotropisi 1539 derecenin üzerinde sıvı halde bulunan saf demir metali derece arasında HMK yapıya sahipken derece arasında YMK kristal kafes yapısına sahiptir. Burada bulunan γ- demiri östenit olarak adlandırılır derece arasında kristal yapı tekrar HMK yapıya dönüşür. Bu bölgedeki demir, α- demiridir ve ferrit olarak isimlendirilir. 768 derecenin altındaki sıcaklıklarda herhangi bir kristal yapı dönüşümü gerçekleşmez ve oda sıcaklığında saf demir metal HMK yapıda bulunur. 22

23 Demirin Allotropisi Demirin allotropisini açıklayabilmek için eriyik halden oda sıcaklığına kadar geçen süre içerisinde, demirin yapısını incelemek gerekir. Eriyik haldeki saf demir 1535 C nin altına soğutulursa, hacim merkezli kübik kristaller halinde delta demiri olarak katılaşır. Bu yapıda her demir atomu üç boyutlu çevresinde sekiz komşu demir atomu ile sarılmıştır. Dolayısı ile de kristal kafesi meydana getiren, dokuz atomlu bir kristal yapıdır. Soğumasını sürdüren saf demir, 1400 C de atomların daha da yakınlaşması ile aniden yüzey merkezli kübik kristal yapısındaki gama demirine dönüşür. Yeni yapıda 14 atom, bir kristal kafesi vardır. Bu sayede bir önceki yapıya göre daha sıkı paket bir yapı meydana gelir. Soğutma işlemi devam ettiği taktirde, 910 C de tekrar bir duraklama noktasıyla karşılaşılır.bu sıcaklıkta hacim merkezli kübik yeni kristaller oluşur ve bu yapıya alfa demiri denir. Alfa demiri, oda sıcaklığına kadar devam eden bir soğumada artık bir daha değişime uğramayan son kristal şeklidir. Gerçekte 768 C de bir diğer duraklama daha vardır. Ancak bu sıcaklıkta herhangi bir kristal kafesi değişimi meydana gelmez. Demir bu noktada, ısıtma ve ergitme sırasında kaybolan manyetik özelliklerine tekrar kavuşur. Manyetik özelliklerdeki değişim alfa demiri ile aralarındaki tek farktır, bu demire beta demiri denir. Demirin kristal kafesinin yaptığı bu dönüşümler sırasında atomların enerjiside değişir. Çünkü meydana gelen yeni kristal kafesi içerisinde daha küçük titreşimler yapması gerekebilir. Enerji kaybolmayacağına göre, bu durumda ısı enerjisi olarak malzeme bünyesinden ayrılması gerekir. Bu olay sürekli soğuma esnasında, katılaşma noktası altında durak 23 noktalarının oluşmasına neden olur.

24 Demir Sementit Denge Diyagramı Daha önceki alaşım diyagramlarından farklı olarak katı fazda, yatay eksen karbon oranı % e kadar değil de, % 0-6,67 kadar olan aralığı gösterilir. Bu diyagram, katılaşma aralığı, sıvı ve sıvı - katı ve ötektik ve ötektoid gibi bölgeleri göstermektedir. % 6,67 C bulunduğu durumda yapı, % 100 sementitdir( Fe 3 C veya demirkarbür). Demir-karbon denge diyagramından görüldüğü gibi sıcaklığa bağlı olarak oluşan fazların değiştiği görülmektedir. Daha önce belirtildiği gibi % 0-2 veya 1,7 ye kadar karbon ihtiva eden demirkarbon alaşımına çelik, % 2 den daha fazla karbon ihtiva eden demir karbon alaşımına ise dökme demir denir. Böylece, diyagramı iki kısma ayırmış olduk. Şimdi bu bölgelere bağlı kalarak oluşan yapıları incelemek gerekirse; 24

25 Demir Sementit Faz Diyagramı Demir-sementit faz diyagramında bulunan fazlar Ferrite Östenit Perlit Sementit δ-demiri Ledaburit Dönüşmüş ledaburit Demir-sementit faz diyagramında bulunan faz dönüşümleri Peritektik (1493 derece) Ötektik (1147 derece) Ötektoid (727 derece) 25

26 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Ferrit: Saf demirin oda sıcaklığındaki HMK yapısı α-demir veya ferrit olarak adlandırılır. Bu faz içerisinde 723 derece sıcaklıkta %0,022 oranında karbon çözünürken bu oran oda sıcaklığında %0,008 değerine düşmektedir. α-demirinin atomik dolgu faktörü %68 olup kafes parametresi oda sıcaklığında 2,86 A dur. Ferrit fazının atomik dolgu faktörünün östenit fazından daha düşük olmasından dolayı oda sıcaklığına soğuyan demirin hacminde bir miktar azalma görülür. Oldukça yumuşak bir fazdır. Ferrit fazının çekme dayanımı 270 MPa, Kopma uzaması %40 sertliği ise 150 BHN dir. Ferrit fazı 770 derecenin altında ferromanyetik, derece arasında ise paramanyetik özelliklere sahiptir. HMK kristal kafes yapısı 26

27 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Östenit Yüksek sıcaklık fazı olarak da nitelendirilen östenit fazı γ-demiri olarak da adlandırılmaktadır. γ-demiri ötektoid dönüşüm sıcaklığı olan 723 derecede %0,8 karbon çözebilirken ötektik sıcaklıkta ise %2,1 oranında karbon elementi çözebilmektedir. K YMK kristal kafes yapısına sahip olan östenit fazının ADF %74 olup, kafes parametresi 3,57 A dur. Saf demirde bulunan östenit fazı derece sıcaklık arasında kararlıdır ve ferrit fazının aksine paramenyetik özelliklere sahiptir. Tokluğu oldukça yüksektir. 40 HRC sertliğe sahiptir ve çekme dayanımı 1035 MPa dır. Kopma uzaması %10 civarındadır. YMK kristal kafes yapısı 27

28 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar δ-demiri δ-demiri fazı δ-ferriti olarak da isimlendirilmektedir derece sıcaklıkta %0,09 oranında karbon çözünürlüğüne sahiptir. Kristal kafes yapısı ferrit fazı ile benzerlik göstermekle birlikte HMK yapıya sahiptir. ADF faktörü %68 dir. Delta-demiri derece arasında kararlı bir yapıya sahiptir. Yumuşak ve şekillendirilebilme kabiliyeti yüksek bir fazdır. Sertliği ve % uzama değerleri ferrit fazı ile benzerlik göstermektedir. Ferrit fazı gibi manyetik özelliklere sahip değildir. 28

29 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Sementit veya Demir Karbür (Fe 3 C) Sementit fazı, Fe3C olarak isimlendirilmekte ve intermetalik bir fazdır. Ferrit fazı içerisinde çözünürlüğü sınırlı olup %6,67 oranında karbon içermektedir. Sementit fazı ortorombik kristal kafes yapısına sahiptir ve birim hücresinde 12 demir ve 4 karbon atomu bulunmaktadır. Kafes parametreleri (a, b, c) sırasıyla 4,52, 5,09, 6,74 A dur. Curie sıcaklığı (ferromanyetik özelliklerin paramenyetik özelliklere dönüştüğü sıcaklık) 215 derece olup bu sıcaklığın altında ferromanyetik özelliklere sahiptir. Demir-sementit faz diyagramında bulunan en sert fazdır. Serliği 700 HBN den yüksektir. Çekme dayanımı yaklaşık olarak 35 MPa dır. Çekme dayanımın düşük olmasına karşın basma dayanımı oldukça yüksektir. 29

30 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Perlit (α+fe 3 C) Ötektoid bileşime sahip çeliğin (%0,8C) östenit bölgesinden yavaş soğutulması sırasında 723 derece sıcaklıkta meydana gelen ötektoid dönüşüm sonucunda oluşan bir yapıdır. Perlit bir faz değildir ve ferrit sementitden oluşmaktadır. Oluşan perlit yapısının %12 sementit ve %88 de ferrittir. Perlit, demir çelik teknolojisinde çok öenmli bir yapı olup uygun ısıl işlemlerle tüm çeliklerde oluşturulabilir. Çekme dayanımı 825 MPa dır. Sertliği 20 HRC veya BHN dir. Kopma uzaması %20 dir. 30

31 Perlit Yapısının Oluşumu Perlit oluşumu, östenit tane sınırlarında veya östenit tanelerinin içerisindeki diğer düzensiz bölgelerde (yüksek enerjili olmalarından dolayı çekirdeklenmeye oldukça elverişli bölgeler) başlar. Perlit oluşumu, ferrit veya sementit fazları üzerinde başlar ve dallanma şeklinde büyüme görülür. Östenit fazından ince sementit plaklarının kenarlarına karbon iletimi, aynı zamanda ferrit plakalarının kenarlarının karbonca fakirleşmesine neden olacağından sementit ve ferrit plakaları yan yana büyürler. 31

32 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Ledaburit Yapısı Sementit ve östenitten oluşmuştur. Bu yapıya ötektik yapı adı verilir. Ötektik sıcaklıkta (1147 derece) sıvı fazın iki katı faza dönüşmesi sonucu oluşur. %4,3 C içeren (ötektik nokta) karbon %100 ledaburitten oluşmaktadır. 32

33 Demir Karbon Faz Diyagramında Bulunan Fazlar Dönüşmüş Ledaburit Ötektoid sıcaklığın (723 derece) altında bulunan ledaburit, dönüşmüş ledaburit olarak adlandırılır. 723 derece sıcaklığın altında östenit fazı mevcut olmadığından, burada östenit taneleri perlit yapısına dönüşür. C oranı %4,3 tür. 33

34 Demir-Sementit Faz Diyagramının Yorumlanması 34

35 Demir-Sementit Faz Diyagramının Yorumlanması 35

36 Demir-Sementit Faz Diyagramının Yorumlanması Aşağıda verilen denge diyagramında kesik çizgiler ile gösterilen kararlı (stabil) bir faz diyagramını (Fe-C) gösterirken, sürekli çizgiler yararı kararlı (metastabil) (Fe-Fe 3 C) denge diyagramını göstermektedir. 36

37 Ötektoid Altı Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması Östenit fazı, sıvı haldeki alaşımın katılaşma sırasında peritektik reaksiyon sonucu oluşmaktadır. ötektoid altı bölgede, sıcaklığın düşmesiyle östenit+ferrit bölgesine girilir. Yani östenit tane sınırlarında ferrit tanecikleri (proötektoid ferrit) çekirdeklenir ve sıcaklık A1 yani 723 o C ye düşünceye kadar büyürler. Bu sıcaklığa gelindiğinde, yapıdaki ferrite dönüşmemiş östenit, ötektoid reaksiyon ile perlite dönüşür; 723 o C nin hemen altında yapı ötektoid öncesi ferrit ve perlitten ibarettir. Bu sıcaklıktan oda sıcaklığına kadar başka bir faz dönüşümü olmayacağı için oda sıcaklığındaki yapı da aynıdır. 0,8 37

38 Ötektoid Altı Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması Bu bölgede çeliğin iç yapısında sadece perlit ve ötektoid öncesi ferrit veya proötektoid α fazları bulunmaktadır. Bu tür çeliklerde karbon oranı %0,8 in altındadır. 38

39 Ötektoid Üstü Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması Ötektoid üstü bileşimime sahip Fe-C alaşımlarında, alaşım önce östenit faz bölgesinden yavaş soğutulması esnasında ilk olarak östenit + sementit faz alanına girer. Yani tane sınırlarında ötektoid öncesi sementit (proötektoid Fe 3 C) çekirdeklenir ve büyür. Sementite dönüşmeyen östenit ise ötektoid sıcaklıkta perlite dönüşür. Nihai yapı sementit (proötektoid Fe 3 C) ve perlitten ibarettir. 0,8 39

40 Ötektoid Üstü Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması Bu bölgede çeliğin iç yapısında sadece perlit ve ötektoid öncesi sementit veya proötektoid Fe 3 C fazları bulunmaktadır. Bu tür çeliklerde karbon oranı %0,8 in üstündedir. 40

41 Ötektoid Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması Ötektoid reaksiyon %0,8 (0,76) karbon içeren demir karbon alaşımının, peritektik dönüşüm sonucu oluşan östenit fazının 723 derece sıcaklıkta parçalanması sonucu lamelli iki yeni katı faz olan ferrit ve sementit fazına ayrışması şeklinde gerçekleşir. Bu lamelli yapı perlit adını almaktadır. Perlit bir faz değildir. 0,8 karbon içeren alaşımın ötektoid dönüşüm sonucu oda sıcaklığındaki yapısı %100 peritten oluşmaktadır. Bu perlit yapısında kaldıraç kuralına göre %12 oranında sementit ve %88 oranında ferrit fazı bulunmaktadır. 41

42 Ötektoid Bileşime Sahip Fe-Fe 3 C Alaşımının Katılaşması 42

43 Örnek Problem 1 Ötektoid bileşime sahip Fe-Sementit alaşımın oda sıcaklığındaki mevcut fazların oranlarını hesaplayınız. C C C Ferrit W sementit = C sementit C Ferrit W Cementite = = W Ferrite = C Cementit C C C sementit C Ferrit W Ferrite = =

44 Örnek Problem 2 %0,3 C içeren ötektoid altı 1,5 kg çeliğin bir çeliğin ötektoid dönüşüm sıcaklığının hemen altında bulunan fazların miktarını hesaplayınız. W Ferrite = C Perlit C C C sementite C Ferrit W Ferrite = = % = = kg proötektoid ferrite 44

45 Örnek Problem 2 W Ferrite = C Pearlite C C C Cementite C Ferrite W Cementite = C C C Ferrite C Cementite C Ferrite W Ferrite = = % (Toplam ferrit miktarı) = = kg = kg W Cementite = = % = = kg 45

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ-I- (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-20092009 BALIKESİR Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 DEMİR-KARBON (Fe-C) DENGE DİYAGRAMI

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Demir-Karbon Denge Diyagramı İçerik Giriş Demir-sementit diyagramı Demir-grafit diyagramı Dökme demir 2 Giriş Demir, pek çok mühendislik alaşımının

Detaylı

TEKNOLOJİSİ--ITEKNOLOJİSİ. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ

TEKNOLOJİSİ--ITEKNOLOJİSİ. Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ--ITEKNOLOJİSİ (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-2009 2008BALIKESİR 1 DEMİR-KARBON DEMİR(Fe--C) (Fe DENGE DİYAGRAMI 2 DEMİR KARBON DENGE

Detaylı

Demir-Karbon Denge Diyagramı

Demir-Karbon Denge Diyagramı Demir-Karbon Denge Diyagramı Sıcaklık Demir-Karbon diyagramı Demir, pek çok mühendislik alaşımının temelini oluşturan metaldir. Külçe demir olarak bilinen ve hemen hemen saf durumdaki demir çatı, soba

Detaylı

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ Demir, Çelik ve Dökme Demir Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI Saf demire teknolojik özellik kazandıran

Detaylı

Malzeme I Faz Diyagramları

Malzeme I Faz Diyagramları Malzeme I Faz Diyagramları 1 2 Temel Kavramlar Bileşen: Alaşımı oluşturan saf metaller ve/veya bileşikler için kullanılır. Örneğin, pirinç alaşımı için bileşenler bakır ve çinkodur. Sistem: Farklı anlamlarda

Detaylı

şeklinde, katı ( ) fazın ağırlık oranı ise; şeklinde hesaplanır.

şeklinde, katı ( ) fazın ağırlık oranı ise; şeklinde hesaplanır. FAZ DİYAGRAMLARI Malzeme özellikleri görmüş oldukları termomekanik işlemlerin sonucunda oluşan içyapılarına bağlıdır. Faz diyagramları mühendislerin içyapı değişikliği için uygulayacakları ısıl işlemin

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KIRILMANIN TEMELLERİ KIRILMA ÇEŞİTLERİ KIRILMA TOKLUĞU YORULMA S-N EĞRİSİ SÜRÜNME GİRİŞ Basınç (atm) Katı Sıvı Buhar

Detaylı

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü FAZ DİYAGRAMLARI DERS NOTLARI İçerik KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Peritektik Alaşım Sistemleri Peritektik Dönüşüm: Peritektik dönüşüm; ötektik dönüşüm gösteren alaşım sistemlerine benzer

Detaylı

CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı

CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı CALLİSTER FAZ DİYAGRAMLARI ve Demir-Karbon Diyagramı Bileşen deyimi, çoğunlukla alaşımı oluşturan saf metaller ve/veya bileşikler için kullanılır. Örneğin bir bakır-çinko alaşımı olan pirinçte Cu ve Zn,

Detaylı

CALLİSTER FAZ DÖNÜŞÜMLERİ

CALLİSTER FAZ DÖNÜŞÜMLERİ CALLİSTER FAZ DÖNÜŞÜMLERİ Faz dönüşümlerinin çoğu ani olarak gerçekleşmediğinden, reaksiyon gelişiminin zamana bağlı, yani dönüşüm hızına bağlı olarak gelişen yapısal özelliklerini dikkate almak gerekir.

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

Faz dönüşümünün gelişmesi, çekirdeklenme ve büyüme olarak adlandırılan iki farklı safhada meydana gelir.

Faz dönüşümünün gelişmesi, çekirdeklenme ve büyüme olarak adlandırılan iki farklı safhada meydana gelir. 1 Faz dönüşümlerinin çoğu ani olarak gerçekleşmediğinden, reaksiyon gelişiminin zamana bağlı, yani dönüşüm hızına bağlı olarak gelişen yapısal özelliklerini dikkate almak gerekir. Malzemelerin, özellikle

Detaylı

Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI

Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 Fe-C ve Fe-Fe 3 C FAZ DİYAGRAMLARI İkili alaşım sistemlerinin en önemlilerinden birisi demir-karbon

Detaylı

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü

KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü FAZ DİYAGRAMLARI DERS NOTLARI İçerik KTÜ, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Denge Dışı Reaksiyonlar ve Oluşan Yapılar (Martenzitik ve Beynitik Yapı) Bu güne kadar işlenen konularda denge veya yarı

Detaylı

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri 1. Basit ve yayınma esaslı dönüşümler: Faz sayısını ve fazların kimyasal bileşimini değiştirmeyen basit ve yayınma esaslı ölçümler.

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Faz Diyagramları Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara

Detaylı

Faz kavramı. Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir.

Faz kavramı. Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Faz kavramı Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Fazlar; bu atom düzenlerinden ve toplam iç yapıda bu fazların oluşturdukları

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Faz Diyagramları Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (Yaşlandırma

Detaylı

Bölüm 9. Demir Karbon Alaşım Sistemi

Bölüm 9. Demir Karbon Alaşım Sistemi Bölüm 9 Demir Karbon Alaşım Sistemi 1 DEMİR-KARBON ALAŞIM SİSTEMİ Demir, mühendislik uygulamalarında kullanılan alaşımların temelini oluşturan bir metaldir. Külçe demir olarak bilinen ve hemen hemen saf

Detaylı

İKİLİ ÖTEKTİK FAZ DİYAGRAMLARI

İKİLİ ÖTEKTİK FAZ DİYAGRAMLARI İKİLİ ÖTEKTİK FAZ DİYAGRAMLARI Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA İKİLİ ÖTEKTİK FAZ DİYAGRAMLARI

Detaylı

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ Prof. Dr. Hüseyin UZUN-Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü 1 /94 Ötektik bileşim Birbirlerini sınırlı

Detaylı

Demirin Kristal Yapıları

Demirin Kristal Yapıları Demirin Kristal Yapıları 1535 C 1390 C 910 C SIVI FERRİT (delta) OSTENİT (gamma) OSTENİT Kübik Yüzey Merkezli (KYM) FERRİT (alpha) FERRİT Kübik Hacim Merkezli (KHM) Kübik hacim merkezli (KHM), Kübik yüzey

Detaylı

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ Prof. Dr. Hüseyin UZUN-Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü 1 /94 İkili Faz Diyagramından Hangi Bilgiler

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY.

MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY. MALZEME BİLGİSİ DERS 9 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA TANIMLAR VE TEMEL KAVRAMLAR İKİLİ FAZ DİYAGRAMLARI FAZ DİYAGRAMLARININ YORUMLANMASI DEMİR-KARBON SİSTEMİ BÖLÜM 7 FAZ

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Yrd. Doç. Dr. Ayşe KALEMTAŞ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Fe-C Faz Diyagramı. Dökümhane Eğitim Projesi Dokumhane.net 2016

Fe-C Faz Diyagramı. Dökümhane Eğitim Projesi Dokumhane.net 2016 S E C T E U R D Fe-C Faz Diyagramı 1147 Dökümhane Eğitim Projesi Dokumhane.net 2016 723 Fe-C Faz Diyagramı Demir karbon faz diyagramı, çelik ve dökme demir gibi demir-karbon alaşımlarının kompozisyon tasarımında

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

ÇELİKLERİN VE DÖKME DEMİRLERİN MİKROYAPILARI

ÇELİKLERİN VE DÖKME DEMİRLERİN MİKROYAPILARI GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MEM-317 MALZEME KARAKTERİZASYONU ÇELİKLERİN VE DÖKME DEMİRLERİN MİKROYAPILARI Yrd. Doç. Dr. Volkan KILIÇLI ANKARA 2012 Fe- Fe 3 C

Detaylı

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels)

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels) 3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR Karbon çelikleri (carbon steels) Çelik, bileşiminde maksimum %2 C içeren demir karbon alaşımı olarak tanımlanabilir. Karbon çeliğin en

Detaylı

Chapter 9: Faz Diyagramları

Chapter 9: Faz Diyagramları Chapter 9: Faz Diyagramları İki elementi birleştirdiğimizde... ortaya çıkan denklik durumu nedir? genel olarak aşağıdakileri belirlersek... -- kompozisyon (örn., ağ% Cu - ağ% Ni), ve -- sıcaklık (T ) şunlara

Detaylı

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı)

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı) ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ (Devamı) c a a A) Ön ve arka yüzey Fe- atomları gösterilmemiştir) B) (Tetragonal) martenzit kafesi a = b c) Şekil-2) YMK yapılı -yan yana bulunan- iki γ- Fe kristali içerisinde,

Detaylı

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme Isıl İşlem Isıl İşlem Isıl işlem, metal veya alaşımlarına istenen özellikleri kazandırmak amacıyla katı halde uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleri olarak tanımlanır. Çeliğe uygulanan temel ısıl

Detaylı

Gaz. Gaz. Yoğuşma. Gizli Buharlaşma Isısı. Potansiyel Enerji. Sıvı. Sıvı. Kristalleşme. Gizli Ergime Isısı. Katı. Katı. Sıcaklık. Atomlar Arası Mesafe

Gaz. Gaz. Yoğuşma. Gizli Buharlaşma Isısı. Potansiyel Enerji. Sıvı. Sıvı. Kristalleşme. Gizli Ergime Isısı. Katı. Katı. Sıcaklık. Atomlar Arası Mesafe İmal Usulleri DÖKÜM Katılaşma Döküm yoluyla üretimde metal malzemelerin kullanım özellikleri, katılaşma aşamasında oluşan iç yap ile belirlenir. Dolaysıyla malzeme özelliklerinin kontrol edilebilmesi

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez.

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez. 1. DENEYİN AMACI: Farklı soğuma hızlarında (havada, suda ve yağda su verme ile) meydana gelebilecek mikroyapıların mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve su ortamında soğutulan numunenin temperleme

Detaylı

İmal Usulleri. Döküm Tekniği

İmal Usulleri. Döküm Tekniği İmal Usulleri Döküm Tekniği Örnek Heterojen Çekirdeklenme Alışılmamış laboratuar deneyleri dışında, sıvı metal için homojen çekirdeklenme asla olmaz. Uygulamadaki sıvı metallerin içinde hemen her zaman

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Faz Dönüşümleri Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Faz Diyagramları Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara

Detaylı

DEMİR DEMİR KARBON ALAŞIMLARI

DEMİR DEMİR KARBON ALAŞIMLARI DEMİR Kimyasal simgesi Fe olan doğada Hematit (Fe 2 O 3 %70 Fe %30 O), Magnetit (Fe 3 O 4 %72 Fe %28 O) Siderit (FeCO 3 %43 Fe %57 CO 3 yada karbonat) ve Pirit (FeS 2 demir sülfür) gibi cevherlerin işlenilmesi

Detaylı

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri

BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri BMM 205 Malzeme Biliminin Temelleri Faz Dönüşümleri Dr. Ersin Emre Ören Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Mühendisliği Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Ankara

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. DEMİR ve ÇELİK

MALZEME BİLGİSİ. DEMİR ve ÇELİK MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: DEMİR ve ÇELİK 1 DEMİR ve ÇELİK Demir karbon alaşımları iki sınıfa ayrılabilir; 1. Demir karbon alaşımlarında (alaşımsız çelikler) sadece demir ve karbon bulunur.

Detaylı

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin de tek bir demir kristali olduğu tahmin edilmekle birlikte,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 2. TEORİK BİLGİ 2.1. Çeliklerin Isıl İşlemi Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak ergime

Detaylı

Isıl İşlemler

Isıl İşlemler Isıl İşlemler Metallerin Isıl İşlemi Üç katı çözelti Ferrit (α) HMK yapılı, ferromanyetik 723 o C de %0,022 C Ostenit YMK yapılı, manyetik değil 1135oC de %2C Delta ferrit HMK yapılı, ferromanyetik

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*)

2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*) 2-C- BAKIR VE ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMLERİ 2-C-3 MARTENSİTİK SU VERME(*) Sınai bakırlı alaşımlar arasında sadece soğukta iki veya çok fazlı alüminyumlu bakırlar pratik olarak mantensitik su almaya yatkındırlar.

Detaylı

Bölüm 3 - Kristal Yapılar

Bölüm 3 - Kristal Yapılar Bölüm 3 - Kristal Yapılar Katı malzemeler, atomların veya iyonların oluşturdukları düzene göre sınıflandırılır. Kristal malzemede uzun-aralıkta atomsal ölçekte tekrarlayan bir düzen mevcuttur. Katılaşma

Detaylı

Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik

Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik DENGE DİYAGRAMLARI Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik Malzemeler neden farklı özellikler gösterirler? Özellikler Fiziksel Kimyasal Bahsi gecen yapısal etkenlerden elektron

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Faz Diyagramları

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Faz Diyagramları Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Faz Diyagramları İçerik Giriş Ergime ve katılaşma Faz diyagramları Faz kuralı Faz diyagramlarından sağlanan bilgiler Denge halleri Dğer reksiyon

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

Demir Karbon Denge Diyagramı

Demir Karbon Denge Diyagramı Demir Karbon Denge Diyagramı Saf Demirin Soğuma ve Isınma Eğrileri 769 C Curie noktasıdır. Bu sıcaklığın altında Fe manyetik özellik gösterir. 1 Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı 2 Fe-C Denge Diyagramı

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ ISIL İŞLEM (NORMALİZASYON, SU VERME, MENEVİŞLEME) DENEY FÖYÜ DENEYİN ADI: Isıl İşlem(Normalizasyon,

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ-I- (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-20092009 BALIKESİR Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 DEMİR-KARBON (Fe-C) DENGE DİYAGRAMI

Detaylı

Çeliklerin Fiziksel Metalurjisi

Çeliklerin Fiziksel Metalurjisi Çeliklerin Fiziksel Metalurjisi Ders kapsamı Çelik malzemeler Termik dönüģümler ve kontrolü Fiziksel özellikler Ölçüm yöntemleri Malzeme seçim kriterleri Teknik ısıl iģlem uygulamaları Malzemelerin Kullanım

Detaylı

MALZEME BİLİMİ (DERS NOTLARI)

MALZEME BİLİMİ (DERS NOTLARI) MALZEME BİLİMİ (DERS NOTLARI) Bölüm 9. Fe-C Faz Diyagramı ve Demir Esaslı Malzemeler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR Fe ve alaşımlarının çok geniş bir istek yelpazesine (sertlik, süneklik,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katılaşma, Kristal Kusurları

MALZEME BİLGİSİ. Katılaşma, Kristal Kusurları MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katılaşma, Kristal Kusurları 1 Saf Metallerde Katılaşma Metal ve alaşım malzemelerin kullanım özellikleri büyük ölçüde katılaşma sırasında oluşan iç yapı ile

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

Ergime ve katılaşma 2/41

Ergime ve katılaşma 2/41 Faz Diyagramları Ergime ve katılaşma Bir malzemenin eritilmesi ve katılaşması sırasında meydana gelen olayları bilerek bizler amacımıza uygun malzemeler elde edebiliriz. Bunun için erime ve katılaşma sırasında

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ HOŞGELDİNİZ

ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ HOŞGELDİNİZ ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 ÇÖKELME SERTLEŞTİRMESİ (Yaşlandırma Sertleşmesi) Bazı metal alaşımlarının sertlik ve mukavemeti, soğuk deformasyon

Detaylı

ÇEKİRDEKLEŞME (Nucleation)

ÇEKİRDEKLEŞME (Nucleation) ÇEKİRDEKLEŞME (Nucleation) Faz Dönüşümü = Çekirdekleşme + Büyüme Alaşımlarda özellikleri faz dönüşümleri etkiler. Tablo. Faz Dönüşümlerinin Temel Çeşitleri. Dönüşüm Tipi Örnek Reaksiyon Türü l. Buhar Sıvı

Detaylı

Geleneksel Malzemelerdeki Gelişmeler

Geleneksel Malzemelerdeki Gelişmeler Yeni Malzemeler ve Üretim Yöntemleri Geleneksel Malzemelerdeki Gelişmeler Yrd.Doç.Dr. Aysun AYDAY İleri Teknoloji Ürünü Yüksek Mukavemetli Çelikler Otomobil endüstrisinde yüksek mukavemetli çeliklere önemli

Detaylı

METALLERDE KATILAŞMA HOŞGELDİNİZ

METALLERDE KATILAŞMA HOŞGELDİNİZ METALLERDE KATILAŞMA Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 /94 METALLERDE KATILAŞMA Metal ve alaşımlar, belirli bir sıcaklıktan sonra (ergime sıcaklığı) katı halden sıvı

Detaylı

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında karşılaşılan ve kaynak kabiliyetini etkileyen problemler şunlardır:

Detaylı

Malzeme Bilimi I Metalurji ve Malzeme Mühendisliği

Malzeme Bilimi I Metalurji ve Malzeme Mühendisliği I Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU 2017-2018 Metaller katılaşırken kendilerine has, elektron düzenlerinin neden olduğu belli bir kafes sisteminde kristalleşirler. Aluminyum,

Detaylı

ÇÖKELME SERTLEŞMESİ (YAŞLANMA) DENEYİ

ÇÖKELME SERTLEŞMESİ (YAŞLANMA) DENEYİ 1. DENEYİN AMACI: Alüminyum alaşımlarında çökelme sertleşmesinin (yaşlanma) mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve sertleşme mekanizmasının öğrenilmesi. 2. TEORİK BİLGİ Çökelme sertleşmesi terimi,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - Soru 2 -

BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - Soru 2 - BAZI ÖRNEKLER Soru 1 - ZSD (zaman-sıcaklık-dönüşüm) diyagramlarının nasıl elde edildiğini, gerekli şekilleri çizerek açıklayınız? Cevap: Kritik Çekirdeklenme Çekirdeklenme Hızı Dönüşüm Hızı Soru 2 - Ötektoid

Detaylı

Dökme Demirlerin Korozyonu Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

Dökme Demirlerin Korozyonu Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Dökme Demirlerin Korozyonu DÖKME DEMİR %2,06-%6,67 oranında karbon içeren Fe-C alaşımıdır. Gevrektirler. İstenilen parça üretimi sadece döküm ve talaşlı şekillendirme ile gerçekleştirilir. Dayanım yükseltici

Detaylı

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ

FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ FAZ DİYAGRAMLARI ve DÖNÜŞÜMLERİ HOŞGELDİNİZ 1 /94 GİRİŞ * Endüstriyel amaçlı kullanılan malzemelerin pek çoğu saf metal değildir. Çünkü saf metaller, servis şartlarında istenilen mekanik özelikleri sağlayamamaktadırlar.

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

KRİSTAL KAFES SİSTEMLERİ

KRİSTAL KAFES SİSTEMLERİ KRİSTAL KAFES SİSTEMLERİ Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA 1 Giriş 2 Kristal Yapısı ve Birim Hücreler

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş

Metalurji Mühendisliğine Giriş Metalurji Mühendisliğine Giriş Temel Malzeme Grupları Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Demir esaslı metaller Günümüzde kullanılan metal ve alaşımların % 85 i demir esaslıdır. Bunun nedenleri: Yerkabuğunda

Detaylı

Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır.

Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır. KATI ÇÖZELTİ Malzemeler yapılarının içerisinde, belli oranlarda farklı atomları çözebilirler. Bu durum katı çözeltiler olarak adlandırılır. Katı çözeltilerin diğer bir ismi katı eriyiktir. Bir çözelti

Detaylı

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ Isıl İşlem Isıl işlem; Bir malzemenin mekanik özelliklerini ve/veya içyapısını değiştirmek amacıyla, o malzemeye belli bir sıcaklık-zaman programı dahilinde uygulanan bir ısıtma

Detaylı

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler Isıl işlemler 1 ISIL İŞLEM Katı haldeki metal ve alaşımlara, belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. Bütün

Detaylı

Metallerde Döküm ve Katılaşma

Metallerde Döküm ve Katılaşma 2015-2016 Güz Yarıyılı Metalurji Laboratuarı I Metallerde Döküm ve Katılaşma Döküm:Metallerin ısı etkisiyle sıvı hale getirilip uygun şekilli kalıplar içerisinde katılaştırılması işlemidir Döküm Yöntemi

Detaylı

PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ

PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ PLASTİK ŞEKİLLENDİRME YÖNTEMLERİ Metalik malzemelerin geriye dönüşü olmayacak şekilde kontrollü fiziksel/kütlesel deformasyona (plastik deformasyon) uğratılarak şekillendirilmesi işlemlerine genel olarak

Detaylı

Paslanmaz Çeliklerin. kaynak edilmesi. Özlem Karaman Metalurji ve Malzeme Mühendisi Kaynak Mühendisi

Paslanmaz Çeliklerin. kaynak edilmesi. Özlem Karaman Metalurji ve Malzeme Mühendisi Kaynak Mühendisi Paslanmaz Çeliklerin kaynak edilmesi Özlem Karaman Metalurji ve Malzeme Mühendisi Kaynak Mühendisi İçerik Kaynak Yöntemleri Östenitik Paslanmaz Çeliklerin Kaynağı Ferritik Paslanmaz Çeliklerin Kaynağı

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Bir entegre çelik tesisinde üretim akışı 2 Hematit, Fe2O3 Manyetit, Fe3O4 Götit, FeO(OH)

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Bir entegre çelik tesisinde üretim akışı 2 Hematit, Fe2O3 Manyetit, Fe3O4 Götit, FeO(OH)

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

FZM 220. Malzeme Bilimine Giriş

FZM 220. Malzeme Bilimine Giriş FZM 220 Yapı Karakterizasyon Özellikler İşleme Performans Prof. Dr. İlker DİNÇER Fakültesi, Fizik Mühendisliği Bölümü 1 Ders Hakkında FZM 220 Dersinin Amacı Bu dersin amacı, fizik mühendisliği öğrencilerine,

Detaylı

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri K O C A E L İ ÜNİVERSİTESİ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri 3 Şekillendirmenin Metalurjik Esasları Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2012-2013 Güz Yarıyılı 3. Şekillendirmenin

Detaylı

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ -Fazlar - Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR FAZ KAVRAMI Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler

Detaylı

Faz Dönüşümleri. Bir fazın diğer bir faza dönüşümü zaman gerektirir. Ötektoid dönüşüm

Faz Dönüşümleri. Bir fazın diğer bir faza dönüşümü zaman gerektirir. Ötektoid dönüşüm Faz Dönüşümleri Bir fazın diğer bir faza dönüşümü zaman gerektirir. Fe C FCC g (Östenit) Ötektoid dönüşüm Fe 3 C (sementit) + a (ferrit) (BCC) Dönüşüm hızı zamana ve sıcaklığa nasıl bağlıdır? Dönüşümü

Detaylı

Metal. Yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, oksijenle birleşerek çoğunlukla

Metal. Yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, oksijenle birleşerek çoğunlukla BÖLÜM 3 METALLER Metal Yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, oksijenle birleşerek çoğunlukla bazik oksitler veren elementler. Latince: Metallum Yunanca:

Detaylı

PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ Sınırsız Katı Eriyebilirlik İkili Faz Diyagramları (İkili İzomorfik Sistemler) Malzeme Malzeme Bilgisi Bilgisi PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 /94 Sınırsız Katı Eriyebilirlik İkili Faz Diyagramları

Detaylı

SAF DEMİR. 1538 o C Sıvı. 1394 o C δ Ferrit HMK. 912 o C γ Demir Östenit YMK. 25 o C α Ferrit HMK

SAF DEMİR. 1538 o C Sıvı. 1394 o C δ Ferrit HMK. 912 o C γ Demir Östenit YMK. 25 o C α Ferrit HMK DEMİRÇELİK SAF DEMİR 1538 o C Sıvı 1394 o C δ Ferrit HMK 912 o C γ Demir Östenit YMK 25 o C α Ferrit HMK DemirKarbon Sistemi Ötektik nokta Ötektoid nokta Note: only goes out to 6.7 wt% C (100 wt% Fe 3

Detaylı

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA BAĞ KUVVETLERİ VE ENERJİLERİ ATOMLARARASI BİRİNCİL BAĞLAR İKİNCİL VEYA VAN DER WAALS BAĞLARI MOLEKÜLLER BÖLÜM III KATILARDA

Detaylı

METALLERDE KATILAŞMA

METALLERDE KATILAŞMA METALLERDE KATILAŞMA Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA METALLERDE KATILAŞMA Metal ve alaşımlar,

Detaylı

FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI

FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI FAZ KAVRAMI Kristal yapılı malzemelerin içyapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Bileşen deyimi, çoğunlukla alaşımı oluşturan saf

Detaylı

Kaynak yöntemleri ile birleştirilen bir malzemenin kaynak bölgesinin mikroyapısı incelendiğinde iki ana bölgenin var olduğu görülecektir:

Kaynak yöntemleri ile birleştirilen bir malzemenin kaynak bölgesinin mikroyapısı incelendiğinde iki ana bölgenin var olduğu görülecektir: Kaynak Bölgesinin Sınıflandırılması Prof. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak yöntemleri ile birleştirilen bir malzemenin kaynak bölgesinin mikroyapısı incelendiğinde iki ana bölgenin var olduğu görülecektir: 1) Ergime

Detaylı