Eda BOZKURT Serap BED R Dilek ÖZDEM R Erol ÇAKMAK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Eda BOZKURT Serap BED R Dilek ÖZDEM R Erol ÇAKMAK"

Transkript

1 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Eda BOZKURT Serap BEDR Dilek ÖZDEMR Erol ÇAKMAK Öz Orta gelir tuza (OGT), iktisat yaznnda yeni bir konu olmakla beraber özellikle orta gelirli ülkelerin maruz kald önemli bir tkanklktr. 1960'lardan sonra orta gelir grubunda yer alan az sayda ülkenin yüksek gelirli ülke kategorisine ulam olmas konunun orta gelirli ülkeler için önemini arttrmaktadr. Çalmada Türkiye'nin dönemine ilikin yllk verileri kullanlarak yaknsama ve ARDL analizi yaplmtr. Bulgular, Türkiye'nin yüksek gelirli ülkelere yaknsad; yüksek eitimde okullama ve yurt içi tasarruf oranlarnn kii bana düen gelir üzerinde pozitif ve anlaml etkilere sahip olduunu göstermektedir. Sonuçta Türkiye de OGT'den kurtulmak için sanayisizleme riski ortadan kaldrlmal ve eitim sistemi yenilik ve teknoloji odakl olmaldr. Anahtar Kelimeler: Orta Gelir Tuza, ARDL Yöntemi, Ekonomik Büyüme Middle Income Trap and the Case of Turkey Abstract Middle income trap (MIT) is a major bottleneck in particular faced by the middle-income countries as well as a new topic in literature. After the 1960s, the importance of the subject is increased that few countries located in the middle income group have reached high-income countries category for countries. In this study,the convergence and ARDL analysis was performed using annual data of Turkey for the period The results show thatturkey is converge to highincome countries; higher education enrollment and domestic savings rates have a positive and meaningful effect on per capita income. Ultimately, the risk of Dr., Atatürk Üniversitesi, Açköretim Fakültesi, ktisat Bölümü, Yrd.Doç.Dr., Erzurum Teknik Üniversitesi, BF, ktisat Bölümü, Yrd.Doç.Dr., Atatürk Üniversitesi, BF, ktisat Bölümü, Prof. Dr., Atatürk Üniversitesi, BF, ktisat Bölümü, 22 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

2 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK deindustrialization should be removed to get rid of the MIT in Turkey and the education system should be focused on innovation and technology. Keywords: Middle Income Trap, ARDL Method, Economic Growth JEL Classification Codes: O1, O47, O49 Giri ktisadi büyüme ve kalknma her gelime evresindeki ülke için büyük bir öneme sahiptir. Genel olarak büyüme yüksek gelirli, kalknma ise düük ve orta gelirli ülkelerle ilikilendirilmektedir. Fakat 2000 li yllarn banda gündeme gelen OGT kavram büyüme ve kalknma literatüründe yeni tartmalara neden olmutur. OGT ile kalknma sürecini tamamlayp belli bir gelir kategorisine ulaan ülkelerin gerçek anlamda yüksek gelirli ülke olabilmeleri için orta gelir aamasnda yapsal bir dönüüm ve adeta yeniden kalknma süreci geçirmeleri öngörülmektedir. Orta gelir grubu içinde yer alan Türkiye 1955 ylnda alt orta gelir grubuna yükselmi ve 50 yl boyunca alt orta gelirli ülke kategorisinde kalmtr. Türkiye nin üst orta gelirli bir ülke olmas ancak 2005 ylnda gerçeklemitir (Felipe vd., 2012: 22). Türkiye nin alt orta gelir grubunda oldukça uzun süre kalmas üst orta gelirden yüksek gelire geçite benzer bir süreç yaanacana iaret saylabilir. Ayrca Türkiye balangç koullar kendine benzer olan ülkeler gibi yüksek gelir snfna yükselememitir. Örnein; Dünya Bankas verilerine göre 1960 ylnda Güney Kore nin kii bana düen geliri dolar iken Türkiye de kii bana düen gelir dolardr li yllara geldiinde ise kii bana düen gelir bakmndan Türkiye Güney Kore nin gerisine dümeye balam, aradaki fark günümüzde oldukça ciddi boyutlara ulamtr. Türkiye nin dolar olan kii bana düen gelirine karlk Güney Kore dolar ile Türkiye nin iki katndan daha fazla gelire sahiptir. Kii bana düen gelirin seyri Türkiye de OGT riskine çok ciddi sinyal vermektedir. Bu sebeple OGT Türkiye açsndan üzerinde durulmas gereken önemli bir konudur. Çalmada öncelikle orta gelir tuzann teorik alt yapsna deinilmitir ve genel bir deerlendirme yaplmtr. kinci ksmda konunun literatürdeki yeri ulusal ve uluslararas çalmalara yer verilerek özetlenmitir. Üçüncü ksmda dönemi için Türkiye ekonomisinde yaknsama ve zaman serisi analizi yaplmtr. Çalma, genel bir deerlendirmenin yapld sonuç bölümüyle tamamlanmtr. 1. Orta Gelir Tuzann Kuramsal Çerçevesi OGT 1, iktisadi büyüme ve kalknma konular içinde yeni bir konu olmakla beraber hzl bir ekilde yaygnlk kazanmtr. Genelde kavram, ülkelerin 1 OGT yerine literatürde eit olmayan büyüme, büyümede duraanlama, hzl büyüme yorgunluu ve yava büyüme ifadeleri kullanlmaktadr. Ayrntl bilgi için bkz. Eichengreen, B., Park, D. ve Shin, K. (2013), When Fast Growing Economies Slow Down: International Evidence and Implications for China, NBER Working Paper, 18673, National Bureau of Economic Research, Cambridge. Alkin, E. (2012), Orta Gelir Tuza Önemli Bir Sorundur, Finans Dünyas, stanbul, 1-2. Cai, F. (2012), Is There a Middle-income Trap? Theories, Experiences and Relevance to China China&World Economy, 20(1), Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

3 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei karakterleri vastasyla somutlatrlmaya çallmaktadr. Fakat OGT popülerliine ramen tanmlamada belirli bir sözlük anlamna sahip deildir (Felipe vd., 2012: 7). OGT ilk kez Dünya Bankasnn (2007) An East Asian Renaissance Ideas for Economic Growth balkl raporunda yer alm ve gittikçe daha fazla dikkat çekici bir konu haline gelmitir. Rapora göre; Orta gelirdeki ülkeler 21. yüzyl dünyasnda ekonomik çeitlilie ayak uyduramadklar için zengin ülkelere göre daha yava büyüyecektir. Yani orta gelir tuzana yakalanan ülkeler düük ücretli, fakir ülkelere kar standart imalat sanayi ürünlerinde rekabet gücü zayflayan; dier taraftan yenilie dayal büyüyen zengin ülkelere ise yaknsamakta zorlanan ülkelerdir. (Gill ve Kharas, 2007: 17-18). Raporda ifade edilen mekanizma orta gelire ulaan ülkelerin adeta düük gelirli ülkelerle yüksek gelirli ülkeler arasnda skp kalmasna iaret etmektedir. Düük gelirli ülkeler düük emek maliyeti avantaj ve yurt dndan transfer ettikleri basit teknolojiyle ürettikleri ucuz maliyetli ve emek youn ürünlerle uluslararas piyasalarda rekabet edebilirler. Emek ve sermayenin verimlilii, düük tarm sektöründen daha yüksek verimlilie sahip imalat sektörüne kaymasyla birlikte ülkenin üretkenlik düzeyi, dolaysyla da gelir düzeyi artmaktadr. Fakat ülkelerin orta gelir düzeyine ulamalaryla beraber krsal kesimdeki eksik istihdam giderek azalmakta, ücretler artmakta ve dolaysyla uluslararas rekabet gücü dümektedir. novasyon yoluyla üretkenlik düzeyini artramayan ülkeler orta gelir düzeyinden yüksek gelir düzeyine geçememektedirler. Yüksek beceri düzeyi gerektiren yenilikçi ürünlerde gelimi ülkelerle, emek youn ürünlerde ise emein ucuz olduu düük gelirli ülkelerle rekabet edemeyen ülkeler OGT ye dümektedirler (Öz, 2012: 2). OGT zamana bal olarak hzl büyüyen ekonomilerde bir çeit vites küçültme meselesidir. Kii bana düen gelirin zaman bal deiimi izlendiinde OGT nin oluumu ekil 1 yardmyla takip edilebilir. ekil 1: Ekonomilerde Gelime Yolu Kaynak: Tho, Asian Development Bank Institute, 2013: Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

4 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK ekil 1'e göre ülkelerin gelimelerinde be basamak görülmektedir. A-B yolu geleneksel ekonomi ve azgelimilii, B-C yolu ilk geliimi, C noktas orta gelir düzeyini, C-D yolu D noktasndaki yüksek gelir seviyesine geçi için sürdürülebilir büyümeyi, C-E yolu ise durgunluu ve düük büyümeyi yani OGT yi temsil etmektedir. C noktas emein kalitesinin sanayinin yapsna uygun olarak dönüüm kazanmas gereken yani düük beeri sermaye youn üretimden yüksek beeri sermaye youn üretime geçiin salanmas gereken noktadr. Ayrca C noktasnda yüksek gelir düzeyine geçi için nitelikli igücü temini öncelikli amaçtr. B-C yolu gibi gelimenin erken evrelerinde emek arznn bolluu, teknolojinin gelimemi olmas ve sermayenin yetersizlii sebebiyle emek youn üretim uygun olmakla birlikte sürdürülebilir bir büyüme için sermayenin verimli kullanm esas alnmaldr. Çünkü orta gelir düzeyine ulam ülkeler yükselen ücret düzeylerine bal olarak emek youn sektörlerde karlatrmal üstünlüklerini kaybetmektedirler. Orta gelirdeki ülkeler yüksek beeri sermaye ve teknolojik alt yapyla desteklenen yenilikçi ekonomik düzene sahip olamadklarnda yalnzca emek sektörlerdeki hakimiyetlerini kaybetmi olmakla kalmayp, C-D yolundan çkp C-E yolu olan OGT ye taklmaktadrlar (Tho, 2013: 3-5). Sonuçta OGT, zamana bal olarak düzenli art eilimine giren kii bana düen gelirin art eilimini kaybederek balangç düzeyine göre yükselmi olmakla beraber yeniden duraan düzeye ulamasyla kendini göstermektedir. OGT, temelde ampirik bir olgu iken niçin meydana geldiini açklayan baz teoriler üretilebilmektedir (Cheong vd., 2010: 30). Genelde literatürde OGT, Solow un tasarruf, nüfus art ve teknolojiyi içinde barndran teorisine dayandrlmaktadr (Aiyar vd., 2013: 3-9). Solow Modeli nde teknoloji, ekonomiye otomatik olarak aniden giren ve ekonominin dier unsurlarndan bamsz cennetten düen bir meyve (manna from heaven) gibidir (Jones, 1998: 37). Solow Modeli ne göre uzun dönemde büyümeyi belirleyen temel faktör teknolojik ilerlemelerdir. Neoklasik görüte her ülke birbirinden çok farkl iki büyüme deneyiminden geçmektedir. Bunlardan birincisi geçici bir fiziksel sermaye birikimi, ikincisi duraan hal altndaki üretim deneyimidir. Fiziksel sermaye birikimi, büyümenin ilk aamalarnda ekonomik genilemenin sermaye birikiminin emek gücünün büyümesinden daha hzl büyümesiyle mümkün olaca fikrine dayanr. çi bana büyümeyi arttrmaya dayal bu büyüme yolu uzun dönemde sürdürülebilir deildir. Bunun nedeni sermaye birikiminin getirisinin azalmas ve sonuçta kâr orannn kabul edilebilir minimum eiin altna dümesidir. Uzun zamandr bilinen bu üretim süreci bir faktörün birikiminde haslaya yaplan ilavelerin hep bir öncekinden az olmas düüncesine dayanr. Duraan hal altndaki üretim deneyiminde ise elde edilen kazancn sfra inmesi yüzünden sermaye birikimi hz kaybetmekte ve net sermayenin daha fazla genilemesini salayan ey kalmadndan duraan hal iyice görünür hale gelmektedir. Bu duraanlk hali yukarda ifade edildii gibi dsal olarak nitelendirilecek teknoloji ile giderilebilir (Yeldan, 2010: ). te bu noktada, OGT nin kuramsal kökenleri aslnda ana akm iktisadnn standart büyüme modelinin doal bir uzants olarak karmza çkmaktadr. Sermaye birikimine dayal bir üretim modeli, nihayetinde sfr büyüme ile dengelenmektedir. Bu denge ise OGT eklinde ifade edilebilir (Yeldan vd., 2012: 33). OGT nin Malthusyen Tuzak ve Lewis in kili Dual Yap Modeli ile de ilikisi mevcuttur (Cai, 2012: 56). Malthus un Nüfus Kanunu nüfusun geometrik, gda Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

5 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei ürünlerinin ise aritmetik olarak artacana dayanmaktadr. Malthus, yüksek bir gelir düzeyinin ancak daha fazla çocuk sahibi olmaya neden olacan ileri sürmektedir. Ayrca Malthus, kii bana düen gelir arttkça nüfusun daha hzl artacan, ölüm oranlarnn düeceini ve azalan marjinal verimlilik sebebiyle kii bana düen gelirin yeniden geçimlik düzeye ineceini ve böylece ekonomik büyümenin durma noktasna geleceini iddia etmektedir (Skousen, 2011: 82 83). Nüfus artnn ekonomiler için yoksulluk gibi birtakm olumsuzluklar yaratt kabul edilebilir bir görütür. Bu nedenle Malthus un görüü OGT nin oluaca yönünde deerlendirilebilir. Fakat teknoloji ve sermaye birikiminin büyük ölçüde ihmal edildii bir modelde aritmetik olarak artan gda arz karsnda geometrik olarak çoalan nüfus ile OGT ilikisinin ispat oldukça zayf görünmektedir. Çünkü günümüzde nüfus ve ekonomik büyüme üzerine yaplan çalmalar nüfusun ya yapsndaki deiimlere, bamllk oranna ve beeri sermaye gibi faktörlere odaklanmaktadr. Son olarak OGT ye teorik delil araylar hususunda Lewis in kili Dual Yap Modeli ele alnabilir. Genel bir yaklam tarz olarak OGT, Lewis tipi bir gelime sürecine dayandrlmaktadr (Agenor vd., 2012: 4). Lewis tarafndan gelitirilen gelimekte olan ülkelerde yaygn olan dual ekonomi modeli Malthusyen tuzakla Solow tipi büyüme arasnda bir aamadr. Bu ekonomik büyüme safhasnda yoksulluk iddetli bir hale gelmektedir ve gelir düzeyi de temel geçimlik seviyededir. Gelimenin balangç safhasndan Lewis Dönüm Noktasna kadar tarmdaki fazla emek dier sektörlerce absorbe edilir. Gelimenin ilk aamas boyunca düük gelirli ülkeler yurt dndan ithal ettikleri teknolojileri kullanarak emek youn üretimle düük maliyetli üretim yapmaktadrlar. Bu ülkeler emein düük verimlilie sahip olduu sektörlerden tahsis ettii emekle baarl üretim süreçleri geçirebilirler. Bununla birlikte bu ülkeler orta gelir düzeyine ulanca krsal kesimdeki istihdam havuzu boalr ve ücretler yükselir. Bu yüzden emek youn üretimde rekabet gücü zayflar ve sektörlerin ve kaynaklarn yeniden tahsisi gerekir. te bu nokta Lewis Dönüm Noktasdr ve OGT açsndan deerlendirilecek olursa ülkeler bu noktada OGT ye yakalanmaktadr (Cai, 2012: 51-57). Teorik alt yaps hangi teoriyle açklanrsa açklansn OGT zamanla ülkelerin yenilik oluturma kabiliyetlerini gelitirememelerinin sonucudur. Yenilik yaratma yeteneinin gelimemesi ise üç önemli faktöre baldr: Bunlar; i) Beeri sermayenin yeterli düzeye ulatrlamamas, ii) Beeri sermaye yetersizliine bal olarak ihracatta yüksek teknolojili ürünlerin paynn artrlamamas ve iii) Yurt içi tasarruf orannn düük düzeyde kalmasdr (Eichengreen vd., 2013: 14-16). Bu durumun bir yansmas olarak orta gelir düzeyini aamayan ülkeler çok sayda problemle karlamaktadr. Bunlardan en önemlileri düük yatrm oranlar, mamul mal üretimindeki büyümenin yava kalmas ve mamul mal üretiminin yeterince çeitlendirilmemesidir (Pamuk, 2014: 348). Dolaysyla OGT ve olas yan etkileri için sunulan reçete ise öyle sralanabilir (Worldbank, 2012: 21-22; Pamuk, 2014: ): Tarmdan kent ekonomisine geçen igücünün kaçnlmaz olarak zayflamas sebebiyle emek verimliliinin artrlmas, malat sanayide baarya önem verilmesi, Ülke içi tasarruf orannn yükseltilmesi, Enerji bamllnn azaltlmas, 26 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

6 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK Makroekonomik istikrarn salanmas, Gelir ve frsat eitsizliklerinin giderilmesi, Bölgesel farkllklarn azaltlmas, Yeniliklerin hzlandrlmas ve açk bir yenilik sistemi oluturulmas, ktisadi ve siyasi kurumlarda iyilemenin birbirini desteklemesi, Yapsal reformlar uygulamaya yönelik güçlü piyasa ekonomisinin tesis edilmesi, Kadnlarn igücüne katlmnn erkek igücünün aleyhine deil yüksek büyüme ve istihdam oranlaryla artrlmas, Yeil büyüme üzerinde younlama salanmas, Sosyal güvenlik teviklerinin genilemesi ve mali sistemin güçlendirilmesi, Dünya çapnda karlkl faydal ilikiler kurulmas. 2. Literatür Özeti Dünya Bankasnn (2007) öncü niteliindeki çalmasnn ardndan OGT ile ilgili aratrmalar artmtr. Bu bölümde betimleyici aratrmalarla birlikte ekonometrik tekniklerle kurgulanm analizlere yer verilmitir. Ohno (2009) çalmas deskriptif niteliklidir ve Dou Asya-Afrika ülkelerini ayrca özelde Vietnam ekonomisini birtakm tanmlayc istatistikler kullanarak gözden geçirmitir. Ohno, OGT için cam tavan (glass ceiling) benzetmesinde bulunmutur. Buna göre yabanclarn önderlii altnda basit üretim faaliyetlerinden teknoloji ve yönetim bilgisi üretimine geçi safhas arasndaki süreç cam krlganlna sahiptir ve örnein Vietnam krlganlk tehdidi altndayken Güney Kore ve Tayvan riskten kurtulmutur. Ayrca riskten kurtulu için ülkelerde politika gelitirme süreci temelden deitirilmelidir. Braknz yapsnlar zihniyetinden ziyade uygun hükümet politikalaryla desteklenmi özel sektör dinamizmi ve rehberliinde OGT den çk salanmaldr. Kharas ve Kohli (2011) çalmalarnda ülkelerin OGT ye düme sebeplerini ve tuzaktan kurtulmak için anahtar olgularn neler olduunu aratrmlardr. OGT den syrlmada Latin Amerika ve Dou Asya ülkeleri için üç kritik süreç belirlemilerdir. Bunlardan ilki üretim çeitlendirmesindeki uzmanlamadr. kincisi fiziksel sermaye birikiminden ziyade toplam faktör verimliliine odakl büyümedir. Toplam faktör verimliliinin artrlmas için temel koul, ilk ve orta öretimden yüksekörenime geçii baarabilmektir. Üçüncüsü ise ekonomide merkezilemeden ademi merkezilemeye geçitir. Üç önemli geçi süreci güçlü liderlik ve uzun vadeli deiiklikleri sürdürme becerisi gerektirmektedir. Carnovale (2012), periyodunda 22 ülkeyi incelemi ve ülkeler için dört kategori oluturmutur. Kategoriler; 29 yl ya da daha az süre orta gelir düzeyinde kalp yüksek gelire geçii salayanlar (5 ülke), 30 yl ya da daha fazla orta gelir düzeyinde kalp yüksek gelire geçii salayanlar (2 ülke), geçi periyodunun banda olanlar (4 ülke) ve OGT ye taklmlardan (11 ülke) olumaktadr ülke için yaplan analizde etnik-dini parçalanma ve adil olmayan gelir dalmnn orta gelir geçii üzerindeki etkisi aratrlmtr. Etnik-dini 2 29 yl ya da daha az süre orta gelir düzeyinde kalp yüksek gelire geçii salayan ülkeler; Hong Kong, Japonya, Güney Kore, Malta, Singapur, 30 yl ya da daha fazla orta gelir düzeyinde kalp yüksek gelire geçii salayan ülkeler; Portekiz, Trinidad ve Tobago, geçi periyodunun banda olan ülkeler; Kolombiya, Dominik Cumhuriyeti, Peru ve Tunus ve OGT ye taklm ülkeler; Arjantin, Belize, Botsvana, Brezilya, ili, Kosta Rika, Gabon, Malezya, Mauritius, Panama ve Uruguay. Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

7 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei parçalanma ve adil olmayan gelir dalmnn sosyal sermaye yetersizliine sebep olaca belirtilmitir. Bunun da OGT ye skp kalmada etkili olacana karar verilmitir. En büyük etnik grubun nüfus içindeki pay/says artan ve Gini Endeksi 0,40 üstünde olan ülkeler tuzaa skan ülkeler olarak tespit edilmitir. Felipe vd. (2012), döneminde 124 ülkeyi dört gruba ayrarak tarihsel olarak gelir geçilerini, süreleri ve büyüme hzlarn aratrmlardr. Ülkeleri, kii bana düen GSYH'si (gayrisafi yurtiçi hasla) dolardan az olanlar düük gelirli, ile dolar arasnda olanlar alt orta gelirli, ile dolar arasnda olanlar üst orta gelirli ve dolardan yüksek olanlar yüksek gelirli ülke eklinde gruplandrmlardr. Ülkelerin alt orta gelir tuzandan kurtulmas için kii bana düen gelirin yllk en az %4,7 ve üst orta gelir tuzandan kaçnmalar için en az %3,5 büyümesi gerekli eik deerdir. Ayrca ülkelerin en fazla 28 yl içinde alt orta gelir grubundan ve en fazla 14 yl içinde üst orta gelir grubundan yukar çkmalar gerekmektedir. Aksi takdirde orta gelir tuzana taklm olurlar. Örnein, analiz sonuçlarna göre Türkiye alt orta gelir grubuna 1955 ylnda, üst orta gelir grubuna ise 2005 ylnda ulamtr. 50 sene alt orta gelir grubunda kalmtr ve ortalama yllk büyüme oran %2,6 olmutur. Türkiye, Bulgaristan ve Kosta Rika ile beraber orta gelir bandnda en uzun süre kalan ülkelerden biridir. Lin ve Treichel (2012), yaptklar çok ülkeli çalmada Latin Amerika, Karayipler ve Çin özelinde OGT nedenlerini aratrmlardr. Ülkelerin düük katma deerli ürünlerden yüksek katma deerli ürünlere geçii baarl bir ekilde salayamadklar için OGT ye takld vurgulanmtr. OGT den kurtulu için hükümetler karlatrmal üstünlük avantajlarna göre kamu ve özel sektör ibirlii ile özel sektörün faaliyetlerini desteklemelidir. Doal kaynaklarn ve niteliksiz igücünün youn kullanld sektörlerde sürekli bir yapsal iyileme ile dinamik büyüme elde edilebilir. Bu da eitim, aratrma-gelitirme (Ar-Ge) gibi yatrmlarn gelitirilmesi ile söz konusudur. Paus (2012), ili, Dominik Cumhuriyeti, Ürdün, rlanda ve Singapur un yer ald 5 ülke üzerine çalm, OGT den kurtulma yolunun mikroekonomik davranlar ve sektörel ekonomik koullar makroekonomik konsept içinde deerlendirmek olduunu belirtmitir. Ayrca teknoloji, biriktirme yetenei öne çkan en önemli kavramdr ve doru teknolojik seçimlerin yaplmas gerekmektedir. Woo (2012), Çin üzerine yapt çalmasnda Catch-Up Index (CUI) olarak adlandrd bir endeksle büyüme yavalamas üzerine bir aratrma yapmtr. CUI, bir ülkenin gelir düzeyinin ABD gelir düzeyine oran eklinde hesaplanmaktadr dönemi için endeks oluturulmu ve endeks deeri %50 den yüksek olanlar yüksek, %55 ile %20 arasnda olanlar orta ve %20 den düük olanlar düük gelirli ülkeler eklinde snflandrlmtr. CUI'ya göre Çin döneminde orta gelirli bir ülke olmutur. Çin orta gelir düzeyine piyasalama ve uluslararaslama ile ulamtr. Çin in yüksek gelir düzeyine ulaabilmesi için yeni baz stratejilere ihtiyac vardr. Fakat sadece igücü piyasasn serbestletirerek ya da finans sektörünü gelitirerek deil bamsz bir yarg, özgür bir basn, demokratik seçim konular üzerinde durulmas gereklilii vurgulanmtr. Eichgreen vd. (2013), döneminde OGT yi 45 ülke için ve Chow- Probit Testleri ile aratrmlardr. Aratrmada OGT nin ve dolarla iki seviyede oluabilecei savunulmutur. OGT den kurtulmak için en etkili faktörlerin beeri sermaye ve yüksek teknolojili ürünlerin ihracat içindeki 28 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

8 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK paynn artrlmas olduu tespit edilmitir. Dier taraftan siyasal rejim yani demokratikleme ile yavalama olasl arasnda anlaml bir iliki saptanmtr. Zhang vd. (2013), Çin üzerine bir aratrma yapmlar ve yüksek gelir düzeyine geçiin yönetimle yakndan ilikili olduunu bunun da nitelikli beeri sermayeye dayandn öne sürmülerdir. Yazarlara göre Çin deki en önemli iki problem adil olmayan eitim ve gelir dalmdr. Çin de bir taraftan ücretler yükselirken gelir dalm adaletsizlemektedir. Dier taraftan halkn eitim, salk ve gda düzeylerinin yükseltilmesiyle beeri sermaye olumakta ve bu da büyüme yorgunluundan uzak durmay salamaktadr. Çalmada Çin in Guizhou ve Sichuan Bölgesindeki okul öncesi ve ilkokul çandaki 3-5 ve 8-10 ya aralndaki çocuk üzerinde anket yaplm ve beslenme-salk sorunlarnn beeri sermayeyi tükettii ifade edilmitir. Aiyar vd. (2013), OGT nin belirleyicilerini dönemini kapsayan 11 dönem için seçilmi Asya ve Latin Amerika ülkeleri baznda incelemilerdir. Probit Regresyonu, Bayesian ve Arlklandrlm En Küçük Kareler Modeli kullanlmtr. Kii bana düen GSYH yllk büyüme orannn kurumlar, demografi, altyap, makroekonomik ortam ve politikalar, üretim yaps, ticaret yaps ve dier deikenler ile ilikisi aratrlmtr. OGT de en önemli deikenlerin gayrisafi sermaye girilerindeki ani azalmalar ve çklar ile zayf ihracat çeitlilii olduu belirlenmitir. Egawa (2013) çalmasnda gelir dalm eitsizliinin OGT yaratp yaratmayacan aratrmtr. Analizinde Çin, Malezya ve Tayland için Regresyon Testi ve Duyarllk Analizi kullanlmtr. Gelir dalm eitsizliinin büyüme oranlar üzerinde olumsuz etki yaratt ve OGT sebeplerinden biri olduu sonucuna varmtr. Robertson ve Longfeng (2013), OGT yi stokastik ve yapsal krlma testleri ile incelemilerdir. Kii bana düen GSYH deerlerini birim kök testlerinden Geniletilmi Dickey-Fuller, Zivot-Andrews ve Lumsdaine ve Papell testleri kullanarak açklamlardr. 189 ülkenin 46 snn orta gelirli ve 23 ünün orta gelir tuzanda olduunu ifade etmilerdir. Yeldan vd. (2012), OGT nda Türkiye ekonomisini makro, bölgesel ve sektörel açdan deerlendirilmilerdir. Öncelikle büyüme muhasebesi yöntemiyle toplam faktör verimlilikleri hesaplanmtr. Toplam faktör verimliliinin büyümeye katks; i) döneminde ortalama olarak artm, ii) döneminde dalgal ve oynak bir seyir izlemi, iii) 2000 sonrasnda ise azalmtr. Yaplan analizler çerçevesinde Türkiye, OGT açsndan üç farkl bölgeye ayrlmtr. Birincisi OGT'nin olmad gelimi ve sanayilemi bölgeler, ikincisi OGT riskinin olduu bölgeler, üçüncüsü ise OGT'nin ve yoksulluk riskinin olduu bölgelerdir. Gürsel ve Soybilgen (2013), Türkiye de kii bana düen gelirin bileenlerini 2005(1)-2013(1) dönemi için incelemilerdir. Türkiye de nüfus artna bal olarak çalabilir nüfusun artt fakat önümüzdeki dönemde çalabilir nüfus artnn yavalayarak 2030 larda sfrlanaca ve demografik frsat penceresinin kapanaca tespit edilmitir. Türkiye nin OGT ye dümesini engelleyecek esas etkenin emek verimlilii olduunu, verimlilik artlarnn da bata eitim sistemi olmak üzere igücü piyasas, vergi sistemi, enerji piyasas vb. alanlarda yapsal reformlarla olacan vurgulamlardr. Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

9 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Genel olarak literatür özeti dikkate alndnda OGT; beeri sermayeden Ar-Ge ye, gelir dalmndan sektörel ve bölgesel politikalara, yarg ve basn özgürlüünden siyasal rejime her alanda yapsal dönüüme ayak uyduramayan orta gelirli ülkelerin yaayaca sancl bir süreç olarak ifade edilebilir. Bu genel durumun yannda çalmalarn en temel ortak yan OGT nin Afrika, Asya-Pasifik ve Latin Amerika ülkelerinde youn olarak görülebilecei ve insan sermayesinin zenginletirilmesine dayal üretkenlik kazanmlaryla ekonomik düzenin yeniden inas ile alacadr. 3. Ampirik Analiz 3.1. Veriler Orta gelir grubundaki bir ülkenin kii bana düen gelirlerini düzenli olarak artrarak yüksek gelir kategorisine yaklamas beklenmektedir. Bu sebeple aratrmada ilk olarak Türkiye nin yüksek gelirli ülkelere gelir yaknsamas içinde olup olmad tespit edilmitir. Yaknsama için dönemine ait 2005 yl sabit fiyatlaryla Türkiye nin ve yüksek gelirli ülkelerin kii bana düen gelir verileri ele alnmtr. Yaknsamann tespitinden sonra OGT literatüründe en çok kullanlan göstergelerden yüksek eitimde okullama oran (EGT), yurt içi tasarruf oran (TAS) ve imalat sanayinin GSYH içindeki paynn (SAN) kii bana düen gelir üzerindeki etkisi Türkiye de ayn dönem için aratrlmtr. Veriler Dünya Bankas ve Türkiye statistik Kurumu web sitelerinden elde edilmitir Yöntem Yaknsama analizleri ekonomik büyüme teorileriyle ampirik analizler arasnda ba kurmalar sebebiyle aratrmaclar arasnda sklkla kullanlmaktadr. Yaknsama analizleri için koullu-koulsuz ve katsaylarn içeren iki ölçüt söz konusudur. Koulsuz yaknsama, ekonomilerin homojen olmas sebebiyle ayn duraan duruma geldikleri balangçta göreli olarak geride olan ülkelerin ileri olan ülkelerden ortalama olarak daha hzl büyümesini öngörür. Yani önde giden ülkeyle aradaki açn kapanaca ve yakalamann oluaca esastr. Balangçtaki gelir seviyesi ile büyüme oran arasnda negatif bir iliki olduunu ve bu nedenle yoksul ülkelerin daha hzl büyüyeceini öne sürer. Koullu beta yaknsamas ekonomilerin heterojen olmas nedeniyle farkl duraan duruma geldiklerine ve baz yapsal karakteristiklerin benzer olmas ile negatif ilikinin gerçekleeceine dayanr. Sigma yaknsamas ise standart sapmann zaman içinde azalma eilimi göstermesine dayanmaktadr. Bu hali ile sigma yaknsamas örneklemin bütününü ele almakta, örneklem içerisinde farkl davran biçimi sergileyen ülkeleri ortaya koyamamaktadr. Sigma yaknsamas kii bana gelirin standart sapmasnn zamanla sürekli bir ekilde azaldn varsaymaktadr. 3 Yaknsamada gelitirilen modellerde kii bana gelir serilerinin duraan olup olmamasna göre yaknsama olgusunun aratrld zaman serisi yöntemleri de yer almaktadr. Bu yaklamda ayet seriler duraansa verilerin uzun dönemde ortalamalara yönelmesinden dolay yaknsamann gerçekletii kabul edilmektedir. Duraan olmayan serilerde ise meydana gelen oklar sonucunda ortalamadan 3 Ayrntl bilgi için baknz. Barro, R.J. ve -i Martin, X. (1995), Economic Growth, New-York, McGraw- Hill Inc., Barro, R.J. ve Sala-i-Martin, X. (1992), Convergence, Journal of Political Economy, 100(2), Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

10 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK uzaklald ve seriler arasnda raksamann olutuu ileri sürülmektedir. ki ülkeli bir modelde t zamanndan balayarak t+n zamannda gerçekleecek yaknsama bu iki ülke arasndaki gelir fark sonlu olmayan bir periyotta eitlik (1) ile gösterilmitir (Nahar ve Inder, 2002: 2012). (1) Yukarda ifade edilen yaknsamann tespiti Lee ve Strazicich (2003) tarafndan gelitirilen ve yapsal krlmalar dikkate alan test ile yaplmtr. Yapsal krlmalar dikkate almayan birim kök testleri sapmal sonuçlar verebilmektedir. Bu nedenle çalmada yapsal krlmalar dikkate alan Lee ve Strazicich (2003) testi kullanlmtr. Lee ve Strazicich (2003) testi A ve C Modeli olmak üzere iki test istatistii hesaplanmasna imkân vermektedir. Krlmalarn içsel olarak belirlendii çift krlmal LM testi (2) nolu denklem ile elde edilmektedir. (2) Burada, t=2,...t eklindedir. ; nin ye göre regresyonundan elde edilen katsaylardr. ise ile elde edilmektedir. ve ve nin ilk gözlemleridir. Bo hipotez eklinde tanmlanr ve LM test istatistii hipotezini test eden t istatistiidir. eklinde ifade edilmektedir (Lee ve Strazicich, 2003: 1083). Elde edilen test istatistiinin kritik deerden büyük olmas halinde yapsal krlmal birim kök temel hipotezi reddedilmektedir. Yaknsamann tespitinden sonra Türkiye ekonomisi için OGT çerçevesinde kii bana düen GSYH yi etkileyen faktörler belirlenmeye çallmtr. Bu amaçla öncelikle serilerin duraanl Lee ve Strazicich (2003) testi ile snanm ve ardndan eitlik (3)'deki model oluturulmutur. (3) (3) nolu eitlikte LGDP, kii bana GSYH'nin logaritmasn; TAS, yurt içi tasarruf orann; SAN, imalat sanayinin GSYH'deki payn ve EGT, yüksek eitimdeki okullama orann göstermektedir. Modelde yer alan deikenlerin iaretlerinin pozitif olmas beklenmektedir. Çalmada LGDP, TAS, SAN ve EGT deikenleri arasndaki ksa ve uzun dönem ilikilerinin belirlenebilmesi için Pesaran ve Shin (1999) ile Pesaran vd. (2001) tarafndan gelitirilen gecikmesi datlm otoregresif modellere dayanan ARDL (autoregressive distrubuted lag) snr testi yaklam kullanlmtr. ARDL yönteminde deikenlerin bütünleme derecelerinin I(0) veya I(1) olmalarna baklmakszn ebütünleme ilikisi test edilebilmektedir. Bu amaçla öncelikle deikenler arasnda uzun dönemli bir ilikinin olup olmad aadaki kstsz hata düzeltme modeline uygulanan F testi ile aratrlmaktadr. (4) Wald kst testine göre sfr hipotezi " yani "Uzun dönemli bir iliki yoktur" eklindedir ve alternatif hipotezi ise uzun dönemli bir ilikinin olduu ( eklindedir. Optimum gecikme uzunluunun (p) belirlenmesinden sonra eitlik (3) En Küçük Kareler Yöntemi ile tahmin edilmektedir. Pesaran, deikenlerin düzeyleri arasnda Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

11 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei ebütünleme ilikisi yoktur, varsaym altnda her iki test istatistiinin dalmnn açklayc deikenlerin I(0) ya da I(1) olmalarndan bamsz olarak standart dalmlara uymadn göstermitir. Dolaysyla analizinde iki uç durum için asimptotik kritik deerler üretmitir. Açklayc deikenlerin I(0) olduu durumda üretilen kritik deerin soluna düen bir F istatistii ebütünleme ilikisinin olmad, deikenlerin I(1) olmas durumunda ise üretilen kritik deerin sana düen F istatistii ebütünleme ilikisinin olduu anlamndadr. Eer hesaplanan F istatistii bu iki kritik deer arasna düerse uzun dönem ilikisi hakknda herhangi bir karar verilememektedir. Deikenler arasnda bir uzun dönem iliki elde edildikten sonra ikinci aamada ARDL (p 1, q i ) eklindeki uzun dönem denklemi tahmin edilmektedir. Buna göre tahmin edilecek uzun dönem denklemi öyledir: (5) Bu modelde yer alan parametreler kullanlarak Bardsen in (1989) izlemi olduu yöntemle uzun dönem katsaylar elde edilebilir. Örnein, tasarruf deikeni için uzun dönem katsaysn elde etmek için aadaki formül kullanlabilir: (6) Uzun dönem tahminleri elde edildikten sonra deikenler arasndaki ksa dönem ilikisi ise hata düzeltme modelinin tahmini ile yaplr. (7) Hata düzeltme katsays ( ), ksa dönemde meydana gelen dengeden sapmalardan sonra tekrar dengeye dönülüp dönülmediini, dönülüyorsa sapmann ne kadarnn telafi edildiini göstermektedir ve eitlik (8)'deki gibi tanmlanmaktadr: (8) Son olarak deikenler arasndaki neden-sonuç ilikisi ve nedenselliin yönü tespit edilebilir. Engle ve Granger a (1987) göre iki I(1) serisi arasnda uzun dönemli bir iliki varsa en azndan tek yönlü bir nedensellik ilikisinin olduu düünülebilir. Ancak nedenselliin yönü uzun dönem ebütünleme denkleminden (ECM) elde edilebilir (Açkgöz vd., 2009: 6). Bu amaçla çalmada kullanlan Granger nedensellik testine ilikin denklem eitlik (9)'daki gibidir: (9) Burada 'ler tahmin edilecek parametreler, ise ilikisiz hata terimleridir. denklem (8) den tahmin edilecek hata terimidir. Hata düzeltme modellerindeki gecikmeli açklayc deikenlere ilikin F istatistikleri ksa dönem nedensellik etkilerinin, t-istatistikleri ise gecikmeli ecm deki 'ye ilikin (i = 0, 1, 2, 3, 4) olarak uzun dönem nedensellik etkisinin anlaml olup olmadn göstermektedir. 32 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

12 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK 3.3. Aratrma Bulgular Tablo 1 yardmyla Türkiye ve yüksek gelirli ülkeler arasndaki kii bana düen gelir farkn ifade eden gelir (g) serisinin seviyede hem sabitli hem de sabitli trendli model için duraan olduu görülmektedir. Serinin duraan olmas Türkiye de kii bana düen gelirin yüksek gelirli ülkelere yaknsama içinde olduunun bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ancak yaknsamann tespiti tek bana OGT riskini deerlendirmek için yeterli bir ölçüt deildir. Bu nedenle olas bir gelir tuzana taklmadan devaml bir gelir artyla yüksek gelirli ülke kategorisine ulama arzusunun gerçekletirilmesinde eitim düzeyi, yurt içi tasarruf oranlar, imalat sanayinin özellii gibi belirleyicilerin de göz önünde bulundurulmas önemlidir. Tablo 1: Yaknsamann Tespiti çin Lee ve Strazicich (2003) Birim Kök Testi Sonuçlar Gecikme Krlma Hesaplanan t Kritik t Önem Deikenler Model Deeri Tarihleri statistii Deeri Düzeyleri % A % %10 g C %1 %5 %10 Not: Model C için krlma konumlar Lee ve Strazicich (2003) Tablo 2 den 1 :0.2 2 :0.6 olarak alnmtr. Modelde yer alan deikenler için birim kök snamas yaplm ve sonuçlar Tablo 2 de verilmitir. LGDP, TAS ve EGT deikenlerinin sabitli ve trendli modelde I(0), SAN deikenin ise I(I) yaps sergiledii görülmektedir. Tablo 2: Lee ve Strazicich (2003) Birim Kök Testi Sonuçlar Deikenler LGDP TAS SAN Deeri 1 :0.2 2 :0.6 1 :0.2 2 :0.4 1 :0.4 2 :0.6 Model Gecikme Deeri A 3 C 3 A 0 C 1 A 3 C 1 Krlma Tarihleri Hesaplanan t statistii Kritik t Deeri Önem Düzeyleri %1 %5 %10 %1 %5 %10 %1 %5 %10 %1 %5 %10 %1 %5 %10 %1 %5 %10 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

13 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Gecikme Krlma Hesaplanan Kritik t Önem Deikenler Model Deeri Deeri Tarihleri t statistii Deeri Düzeyleri % A % EGT 1 : %10 2 : % C % % % A % SAN 1 : %10 2 : % C % %10 Not: deerleri Model C için geçerli olup krlma konumlar Lee ve Strazicich (2003) Tablo 2 den alnmtr. ; fark operatörünü ifade etmektedir. ARDL yönteminin gecikme saysna duyarl olmas nedeniyle tahminden önce optimum gecikme says belirlenmelidir. Bunun için hata karelerindeki sral korelasyon sorununu elimine eden ve kalntlarn karelerine ilikin minimum deeri veren Schwarz Bayesian Kriteri (SBC) baz alnmtr. Ayrca her bir gecikme uzunluu için 1 ve 4. sra kalntlara otokorelasyon testi uygulanmtr. Bunun için baml deikenin gecikmeli deeri de modelde yer aldndan Breusch-Pagan Lagrange Çarpan (LM) istatistii kullanlm ve sonuçlar Tablo 3'de verilmitir. SBC kriterine göre optimum gecikme uzunluu trendsiz model için 1 ve trendli model için 4 olarak belirlenmitir. Tablo 3: Optimum Gecikme Uzunluuna likin statistikler Deterministik Trendsiz Modeller Deterministik Trendli Modeller p SBC (1) (4) p SBC (1) (4) (0.945) (0.449) (0.060) (0.007) (0.588) (0.319) (0.206) (0.061) (0.017) (0.032) (0.257) (0.065) (0.873) (0.025) (0.642) (0.002) Not: p, SBC ye göre seçilen gecikme uzunluudur. (1) ve (4), 1 ve 4. sra otokorelasyon testine ilikin LM istatistiidir. Parantez içindeki deerler olaslk deerlerini göstermektedir. Optimum gecikme uzunluunun tespitinden sonra snr testi uygulanmtr. Tablo 4'de snr testi sonuçlar görülmektedir. SBC kriteri ile seçilen 1 ve 4 optimal gecikme uzunluklarnda hesaplanan F istatistiklerine göre F-iii, F-iv ve F-v'den elde edilen deerler dorultusunda %5 önem seviyesinde deikenler arasnda iliki olmad yönündeki sfr hipotezi reddedilmitir. Dier bir ifadeyle test sonuçlarna göre deikenler arasnda ebütünleme ilikisi vardr. 34 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

14 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK Tablo 4: Snr Testi Sonuçlar: Ebütünleme likisinin Belirlenmesi Deterministik Trendsiz Modeller p F_iii t_iii * * Deterministik Trendli Modeller p F_iv F_v t_v * * * Not: k, modeldeki bamsz deiken saysdr. k=3 için %5 kritik alt ve üst deer snrlar: F- iii tablosunda [3.23; 4.35]; F-iv tablosunda [3.38; 4.23]; F-v tablosunda [4,01; 5,07]; t-iii tablosunda [-2.86; -3.78]; t-v tablosunda [-3.41; -4.16]'dir (Pesaran vd., 2001). * iareti hesaplanan test istatistiinin %5 üst snrn üstünde olduunu göstermektedir. Deterministik trend içeren ve içermeyen durumlar için srasyla 1 ve 4 gecikmeli koullu ECM ile tahmin yaplm ve deterministik trend içermeyen snr testi denklemleri için anlaml katsaylar elde edilememitir. Trend içeren denklem tahminlerine ilikin katsaylar ise Tablo 5'de sunulmutur. Modelde DSAN, DEGT ve DEGT(-1) deikenleri anlamsz, dier tüm deikenler ise anlaml bulunmutur. Dier bir ifadeyle kii bana gelir düzeyini etkileyen bamsz deikenler ksa dönemde kii bana gelir üzerinde anlaml bir etkiye sahiptir. Modelde hata düzeltme katsays negatif ve %1 düzeyinde anlaml olarak elde edilmitir. Bu sonuç t -1 dönemindeki bir sapmann t döneminde 1.413'lük hzla düzeltildiini ve bir oktan sonra dengeye dönülmesinin yaklak 8 ay (0,7 yl) alacan ortaya koymaktadr. Tablo 5: ARDL Yaklamna Dayal Hata Düzeltme Modeli Tahmin Sonuçlar Deikenler Katsay Std. Hata t-ist. p DLNGDP(-1) DLNGDP(-2) DLNGDP(-3) DTAS DTAS(-1) DTAS(-2) DTAS(-3) DSAN DSAN(-1) DSAN(-2) DEGT DEGT(-1) DEGT(-2) C ECMT(-1) Tansal Test statistikleri R AIC Düzeltilmi SIC Regresyon Std. Hatas F-istatistii (0.000) Breush-Goldfrey LM testi (0.192) White Testi 1.28 (0.29) Jarque-Berra NT 0.18 (0.90) Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

15 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Çalmada otokorelasyon, normallik, deien varyans ve modelin istikrarl olup olmad test edilmitir. Bu balamda Breusch-Goldfrey seri otokorelasyon LM testi sonucunda otokorelasyon olmad; Jarque-Berra normallik testi sonucunda hata teriminin normal dald; White testi sonucunda ise deien varyans sorununun olmad sonucuna ulalmtr. Ayrca CUSUM ve CUSUMQ testleri de modelin istikrarl olduunu göstermektedir. 15 ekil 2: CUSUM ve CUSUMQ Testleri CUSUM 5% Significance CUSUM of Squares 5% Significance Uzun dönem katsaylarn veren tahmin sonuçlar Tablo 6'da verilmitir. Uzun dönem katsaylarna göre TAS (0,0096) ve EGT (0,0074) deikenlerinin iaretlerinin pozitif ve istatistiki olarak anlaml olduu görülmektedir. SAN deikeni (0,0036) ise negatif ve istatistiksel olarak anlamsz bulunmutur. Tablo 6: ARDL Modeli Tahmin Sonuçlar: Uzun Dönem Katsaylar Deiken Katsay Std. Hata t statistii Prob TAS SAN EGT C Bu ilikilerin daha net ortaya konulabilmesi için deikenler arasndaki nedensellik ilikisi ve ilikinin yönü belirlenebilir. Bu dorultuda koullu Granger nedensellik testi uygulanm ve sonuçlar Tablo 7'de verilmitir. Buna göre TAS, SAN ve EGT deikenlerinin ksa dönemde LGDP'nin Granger nedeni olduu sonucuna ulalmtr. 36 Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

16 Tablo 7: Granger Nedensellik Testi Sonuçlar Y/X TAS SAN EGT LGDP E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK Deterministik Trend TAS ( ) (0.7404) (0.9544) SAN (0.7653) (0.8310) (0.9788) EGT (0.5124) ( ) (0.3629) LGDP * * * (0.0039) ( ) ( ) -- Not: Parantez içindeki deerler olaslk deerlerini göstermektedir. ECM(t-1) t-stat ( ) ( ) ( ) * ( ) Sonuç Çalmada Türkiye için dönemine ilikin yllk veriler kullanlarak yaknsama analizi ve deikenler arasndaki ksa ve uzun dönem dinamik ilikiler ARDL yöntemiyle analiz edilmitir. Yaknsama analizi, Türkiye nin yüksek gelirli ülkelere gelir yaknsamas içinde olduunu göstermitir. Gelir yaknsamas ilgili ülkenin bir üst gelir snfna yükselmesinde önemli bir iaret salamasna ramen tek bana yeterli deildir. Bu sebeple OGT literatüründen yola çklarak kii bana düen gelir ile yüksek eitimde okullama oran, yurt içi tasarruf oran ve imalat sanayi arasndaki ilikiler aratrlmtr. Analiz sonucunda, kii bana gelir düzeyini etkileyen bamsz deikenlerin ksa dönemde kii bana gelir üzerinde anlaml bir etkiye sahip olduu tespit edilmitir. Hata düzeltme katsaysna göre ise kii bana gelir düzeyi üzerine gelen bir ok çok hzl bir ekilde düzeltilmektedir. Benzer ekilde uzun dönemde de kii bana gelir üzerinde eitim düzeyinin ve tasarruf oranlarnn belirleyici olduu sonucuna ulalmtr. Yani yüksek eitimde okullama orannda ve yurt içi tasarruf oranndaki artlar kii bana düen geliri de artrmaktadr. Dier taraftan etkilerin daha net görülebilmesi için Granger nedensellik testi uygulanm ve tüm deikenlerin ksa dönemde kii bana gelirin Granger nedeni olduu sonucuna ulalmtr. Sonuç olarak Türkiye de imalat sanayinin gelir artc etki salamad, yüksek eitimde okullama oran ve yurt içi tasarruf orannn ise pozitif etki yaratt görülmektedir. Elde edilen bu pozitif sonuçlarda özellikle son on ylda says hzla artan üniversitelerin etkili olduu düünülebilir. Fakat burada OGT açsndan önemli olan beeri sermaye stokunun niceliinden çok niteliidir. Esasnda yüksek eitimde okullama oran ve yurt içi tasarruf oranlarndaki iyilemenin yansmas olarak imalat sanayinin gelir artrc güce sahip olmas beklenmektedir. Çünkü beeri sermaye büyümenin kaynaklarn üretkenlik kazanmlarna dönütürüyorsa ülkelerde sanayisizleme ortadan kalkmaktadr. Türkiye de benzer bir durumun gerçeklemesi için eitim sisteminin yenilik ve teknoloji odakl olmas gerekmektedir. Sürdürülebilir büyümeye beeri sermaye öncülüünde toplam faktör verimliliinin artmas veya yüksek yatrm oranlar vastasyla ulalabilir. Mevcut oranlar Türkiye yi dolar seviyesinde tutmakta baarl olabilir. Ancak Türkiye gibi orta gelirli ülkelerde OGT den kurtulu ve sürdürülebilir bir büyüme için, beeri sermaye önderliinde toplam faktör verimliliklerinin ve yurt içi tasarruf oranlarndaki artn üretime dönütürülmesi zorunludur. Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

17 Orta Gelir Tuza ve Türkiye Örnei Kaynakça Açkgöz,., Balclar, M. ve Saraçolu, B. (2009), Opennes and Financial Develoment: Time Series Evidence from Turkey", Anadolu International Conference in Economics, June , Eskiehir, Türkiye Agenor, P.R., Canuto, O. ve Jelenic, M. (2012), Avoiding Middle-Income Growth Traps, The World Bank Working Paper, 98, Poverty Reduction and Economic Managament Network (PREM), Economic Premise, Washington DC. Aiyar, S., Duval, R., Puy, D., Wu, Y. ve Zhang, L. (2013), Growth Slowdowns and the Middle Income Trap, International Monetary Fund Working Paper, 13/17, Newyork. Alkin, E. (2012), Orta Gelir Tuza Önemli Bir Sorundur, Finans Dünyas, stanbul, 1-2. Bardsen, G. (1989), Estimation of Long-Run Coefficients in Error-Correction Models, Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 51(3), Barro, R.J. ve Sala-i Martin, X. (1992), Convergence, Journal of Political Economy, 100(2), Barro, R.J. ve Sala-i Martin, X. (1995), Economic Growth, New-York, McGraw-Hill Inc. Cai, F. (2012), Is There a Middle-income Trap? Theories, Experiences and Relevance to China, China&World Economy, 20(1), Carnovale, M. (2012), Developing Countries and the Middle-Income Trap: Predetermined to Fall?, New York University May. Cheong, K.C., Duc, P.M. ve Thang, N. (2010), From Low Income to Industrialized Vietnam in the Next Decade and Beyond, Hanoi. Eichengreen, B., Park, D. ve Shin, K. (2013), Growth Slowdowns Redux: New Evidence on the Middle Income Trap, NBER Working Paper, 18673, Cambridge. Egawa, A. (2013), Will Income Inequality Cause A Mddle-Income Trap in Asia?, Bruegel Working Paper, 06, Belgium. Engle, R.F. ve Granger, C.W.J. (1987), Co-Integration and Error Correction Representation: Estimation and Testing, Econometrica, 55(2), Felipe, J., Abdon, A. ve Kumar, U. (2012), Tracking the Middle-income Trap: What Is It, Who Is in It, and Why?, Levy Economics Institute of Bard College Working Paper, 715, Newyork. Gill, I. ve Kharas, H. (2007), An East Asian Renassance Ideas for Economic Growth, The World Bank, Washington DC. Gürsel, S. ve Soybilgen, B. (2013) Türkiye Orta Gelir Tuzann Eiinde, Betam Aratrma Notu (13)154, 1-7. Jones, C. (1998), Introduction to Economic Growth, 2nd Edition, W. W. Norton&Company. Kharas, H. ve Kohli, H. (2011), What is the middle Income Trap, Why do Countires Fall into It and How Can It be Avoided?, Global Journal of Emerging Market Economies, 3(3), Lee, J. ve Strazicich, M.C. (2003), Minimum Lagrange Multiplier Unit Root Test With Two Structural Breaks, The Review of Economics and Statistics, 85(4), Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk 2014

18 E. BOZKURT, S. BEDR, D. ÖZDEMR, E. ÇAKMAK Lin, J.Y. ve Treichel, V. (2012), Learning from China s Rise to Escape the Middle Income Trap A New Sctructural Economics Approach to Latin America, World Bank Working Paper, 6165, Development Economics Vice Presediency, Washington DC. Nahar, S. ve Inder, B. (2002), Testing Convergence in Economic Growth for OECD Countries, Applied Economics, 34, Ohno, K. (2009), The Middle Income Trap: Implications for Industrialization Strategies in East Asia and Africa, GRIPS Development Forum, Japan. Öz, S. (2012), Orta Gelir Tuza, Ekonomik Aratrma Forumu Politika Notu, 1-4, Pamuk,. (2014), Türkiye nin 200 Yllk ktisadi Tarihi, Türkiye Bankas Kültür Yaynlar, 2. Basm, stanbul. Paus, E. (2012), "Confronting the Middle Income Trap: Insights from Small Latecomers", Studies in Comparative International Development, 47(2), Pesaran, M.H. ve Shin, Y. (1999), An Autoregressive Distributed Lag Modeling Approach to Cointegration Analysis Econometrics and Economic Theory in the 20th Century: The Ragnar Frisch Centennial Symposium (ed. Strom S.), , Cambridge University Press, Cambridge. Pesaran, M.H., Shin, Y. ve Smith, R.J. (2001), Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships, Journal of Applied Econometrics, 16, Robertson, P.E. ve Longfeng, Y. (2013), On the Existence of a Middle Income Trap, Economics Discussion, The University of Western Australia, Department of Economics Working Paper, 13/12, The University of Western Australia, Department of Economics Skousen, M. (2011), ktisadi Düünce Tarihi: Modern ktisadn nas (Çev. M. Acar, E. Erdem, M. Toprak), Adres Yaynlar, stanbul. Tho, T.V. (2013), The Middle-Income Trap: Issues for Members of the Association of Southeast Asian Nations, Asian Development Bank Institute Working Paper, 421, Tokyo. Yeldan, E. (2010), ktisadi Büyüme ve Bölüüm Teorileri, Efil Yaynevi, Ankara. Yeldan E., Taç, K., Voyvoda, E. ve Özsan, M.E. (2012), Orta Gelir Tuzandan Çk: Hangi Türkiye? Cilt 1: Makro/Bölgesel/Sektörel Analiz, Türk Giriim ve Dünyas Konfederasyonu (Türkonfed), stanbul. World Bank (2012), China 2030, Building a Modern, Harmonious, and Creative High-Income Society, World Bank Development Research Center of the State Council, the People s Republic of China, Washington DC. Woo, W.T. (2012), China Meets the Middle-Income Trap: The Large Potholes in the Road to Catching-Up, Journal of Chinese Economic and Business Studies, 10(4), Zhang, L., Yi, H., Luo, R., Liu, C. ve Rozelle, S. (2013), The Human Capital Roots of the Middle Income Trap: The Case of China, Agricultural Economics, 0(0), 2013, Maliye Dergisi Say 167 Temmuz-Aralk

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon Ekonomik ve toplumsal fayda yaratmak için ürünlerde,

Detaylı

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

TÜRK MALAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE LKS: 1950-1993

TÜRK MALAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE LKS: 1950-1993 TÜRK MAAT SANAYNDE UZUN DÖNEM DENGE KS: 950-993 Rahmi YAMAK Yakup KÜÇÜKKAE 2 Abstract This study investigates hether the long run equilibrium implied by profit maximization is valid for the Turkish manufacturing

Detaylı

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM

THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM THALATA DAYALI HRACAT VE EKONOMK BÜYÜME: 1980-2006 TÜRKYE DENEYM Cevat Gerni 1 Ö. Selçuk Emsen 2 M. Kemal De-er 3 ÖZET Türkiye gibi gelimekte olan ülkelerin, ihracat art ve ekonomik büyüme performanslarnda

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER

PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER. Prof. Dr. Ali EN ÖLÇEKLER PARAMETRK OLMAYAN STATSTKSEL TEKNKLER Prof. Dr. Ali EN 1 Normal dalm artlarn salamayan ve parametrik istatistik tekniklerinin kullanlmasn elverisiz klan durumlarn bulunmas halinde, eldeki verilere bal

Detaylı

ORTA GELİR TUZAĞI TEHLİKESİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

ORTA GELİR TUZAĞI TEHLİKESİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ ORTA GELİR TUZAĞI TEHLİKESİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahin ÇETİNKAYA Uşak Üniversitesi İİBF,İktisat Bölümü, İktisat Politikası ABD sahin.cetinkaya@usak.edu.tr ÖZET Orta gelir tuzağı, günümüz

Detaylı

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

5. Öneri ve Tedbirler

5. Öneri ve Tedbirler Öneri ve Tedbirler 5.ÖneriveTedbirler Kurumsal düzeyde hizmet kalitesinin artrlmas için Bütünleik Yönetim Sistemleri kapsamnda kalite güvence belgelerinin alnmas ve personel verimliliinin gelitirilmesine

Detaylı

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1

TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 TÜRKYE'DE KENTLERN BÜYÜMES VE ZIPH KANUNU Erturul Delikta 1 Özet Türkiye de 1950'den sonra hzl bir kentleme süreci yaanrken, özellikle metropolan kentlerin daha hzl büyüdüü ve baz kentlerin küçüldüü görülmektedir.

Detaylı

Dependent Variable: Y Method: Least Squares Date: 03/23/11 Time: 16:51 Sample: Included observations: 20

Dependent Variable: Y Method: Least Squares Date: 03/23/11 Time: 16:51 Sample: Included observations: 20 ABD nin 1966 ile 1985 yllar arasnda Y gayri safi milli hasla, M Para Araz (M) ve r faiz oran verileri a#a$da verilmi#tir. a) Y= b 1 +b M fonksiyonun spesifikasyon hatas ta#yp ta#mad$n Ramsey RESET testi

Detaylı

TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM

TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir-türkiye ÖZET TÜRKYE DE VERG GELRLER VE EKONOMK BÜYÜME LKS: 1960-2006 DÖNEM Dilek Temiz 1 Bu çalma, Türkiye ekonomisi için, vergi

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

FORUMU 10.03.2007. A. hsan KARAMANLI. Eskiehir Organize Sanayi Bölgesi Müdürü

FORUMU 10.03.2007. A. hsan KARAMANLI. Eskiehir Organize Sanayi Bölgesi Müdürü ESKEHR ENERJ FORUMU 10.03.2007 A. hsan KARAMANLI Eskiehir Organize Sanayi Bölgesi Müdürü Elektrik Enerjisi Sektöründe Durum *TEK *EÜA *TEA *TETA *TEDA Özel Üretim irketleri ve Otop. Grupları *Enerji Bakanlıı

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

Endüstri Meslek Lisesi Örencilerinin Yetenek lgi ve Deerleri le Okuduklar Bölümler Arasndaki li"ki

Endüstri Meslek Lisesi Örencilerinin Yetenek lgi ve Deerleri le Okuduklar Bölümler Arasndaki liki Eitim Fakültesi Dergisi http://kutuphane.uludag.edu.tr/univder/uufader.htm Endüstri Meslek Lisesi Örencilerinin Yetenek lgi ve Deerleri le Okuduklar Bölümler Arasndaki li"ki Salih Baatr *, Reat Peker**

Detaylı

EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ

EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ EBÜTÜNLEME TEKN LE TÜRKYE DE YAKIT TALEBNN ANALZ Murat NANCI (*) Özet: Bu çalımada, Türkiye de yakıt talebinin kısa ve uzun dönem esneklikleri ebütünleme ve hata düzeltme metodu ile tahmin edilmitir. Süper

Detaylı

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ 12. ULUSAL MAKNA TEORS SEMPOZYUMU Erciyes Üniversitesi, Kayseri 09-11 Haziran 2005 HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ Kutlay AKSÖZ, Hira KARAGÜLLE ve Zeki KIRAL Dokuz Eylül Üniversitesi,

Detaylı

Türkiye'de Kriz Döneminde Kur-Faiz-Borsa likilerinin Dinamik Analizi Banka-Mali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı: 11, ss: 47-56, 2002

Türkiye'de Kriz Döneminde Kur-Faiz-Borsa likilerinin Dinamik Analizi Banka-Mali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı: 11, ss: 47-56, 2002 Türkiye'de Kriz Döneminde KurFaizBorsa likilerinin Dinamik Analizi BankaMali ve Ekonomik Yorumlar, Sayı:, ss: 4756, 2002 Osman KARAMUSTAFA * Yakup KÜÇÜKKALE ** Giri Finans literatüründe döviz kurları ile

Detaylı

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006)

TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) TÜRKYE DE SABT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMK BÜYÜME ÜZERNDEK ETKS:KO-ENTEGRASYON ANALZ(1980-2006) Yusuf BAYRAKTUTAN* brahim ARSLAN** ÖZET 20.yüzylda küreselle"me e#ilimleri bilimsel ve teknolojik yeniliklerin

Detaylı

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET OKUL ÖNCES EM KURUMLARINDA ÇALIAN ANASINIFI RETMENLERLE MÜZK ÖRETMENLERN MÜZK ÇALIMALARINA N TUTUM VE YETERLKLERN KARILATIRILMASI ÖZET r. Gör. Dr. lknur ÖZAL GÖNCÜ GÜMEF. ÇGEB.Okul Öncesi EABD. Okul öncesi

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

RESMÎ VE ÖZEL FEN LSELERNN ÖRGÜTSEL ÖRENME AÇISINDAN KARILATIRILMASI. Mustafa KALE

RESMÎ VE ÖZEL FEN LSELERNN ÖRGÜTSEL ÖRENME AÇISINDAN KARILATIRILMASI. Mustafa KALE RESMÎ VE ÖZEL FEN LSELERNN ÖRGÜTSEL ÖRENME AÇISINDAN KARILATIRILMASI Mustafa KALE Özet Aratrmann temel amac, Resmî ve Özel Fen nin örgütsel örenme açsndan bir karlatrmasnn yaplmasdr. Bu amaca yönelik olarak

Detaylı

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral'k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil

Detaylı

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:

2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde

Detaylı

2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye

2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEU BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TALEP-ÇEK L VE MAL YET- T L ENFLASYON ST ETKENLER N TÜRK YE EKONOM S KOULLARINDA KARILATIRILMASI: UYGULANAB L R B R ENFLASYON

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i

L-Moment Yöntemi le Bölgesel Ta k n Frekans Analizi ve Genelle tirilmi Lojistik Da l m le Do u Karadeniz Havzas Örne i Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 349 - L-Moment Yöntemi le Bölgesel Takn Frekans Analizi ve Genelletirilmi Lojistik Dalm le Dou Karadeniz Havzas Örnei Yrd.Doç.Dr. Fatih SAKA 1, Prof.Dr.

Detaylı

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1

yurdugul@hacettepe.edu.tr VB de Veri Türleri 1 yurdugul@hacettepe.edu.tr 1 VB de Veri Türleri 1 Byte 1 aretsiz tamsay Integer 2 aretli Tamsay Long 4 aretli Tamsay Single 4 Gerçel say Double 8 Gerçel say Currency 8 Gerçel say Decimal 14 Gerçel say Boolean

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 67. genel kurul 49 50 2. ULUSLARARASI MAL PİYASALARI 2008 yılında ABD de ipotekli konut kredisi piyasasında ortaya çıkan ve hızla tüm dünya ekonomilerinde

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim B: Ana proje yönetimi bilgi alan B: Tüm paydalara ulamak ve iletiim kurmak için

Detaylı

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER

Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini ara t r n z. 9. FORMÜLLER ÖRENME FAALYET-9 AMAÇ ÖRENME FAALYET-9 Gerekli atölye ortam ve materyaller salandnda formülleri kullanarak sayfada düzenlemeler yapabileceksiniz. ARATIRMA Matematiksel denklemlerin çözüm yöntemlerini aratrnz.

Detaylı

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI

TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI TÜRKYE DE ESNEK DÖVZ KURU REJM ALTINDA DI AÇIKLARIN BELRLEYCLER: SINIR TEST YAKLAIMI ÖZET Sevda Yaprakl* Çalmann amac, Türkiye nin d ticaret açklarn etkileyen temel faktörleri, maliye, para ve döviz kuru

Detaylı

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI

TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS C$LT.19 SAYI.2 Aral-k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TEKSTLDE KULLANILAN SUYUN ÖNEM VE ÖRNEK BR LETMEDE YAPILAN SU ANALZ ÇALIMALARI Serin MAVRUZ ve R.

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON. Ekonometrik Analiz (1980-2000)

TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON. Ekonometrik Analiz (1980-2000) TÜRKYE DE DÖVZ KURU, THALAT VE ENFLASYON LKS: Ekonometrik Analiz (980-2000) Yrd.Doç.Dr.Yusuf BAYRAKTUTAN * Dr. brahim ARSLAN ** ÖZET Günümüzde, özellikle gelimekte olan ülkelerin yaadklar önemli ekonomik

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Tasarruf Açığının Orta Gelir Tuzağı Üzerine Etkisi

Türkiye Ekonomisinde Tasarruf Açığının Orta Gelir Tuzağı Üzerine Etkisi Türkiye Ekonomisinde Tasarruf Açığının Orta Gelir Tuzağı Üzerine Etkisi Meliha ENER Prof. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BİGA İİBF, İktisat Bölümü melihaener@comu.edu.tr Muhammet KARANFİL m.karanfill@gmail.com

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Bilindii gibi, taknlar doal bir olay olmakla beraber ekonomi ve toplum yaam üzerinde olumsuz etkileri fazla olan doal bir

Detaylı

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Cilt 9, Sayı 18, 2013 Int. Journal of Management Economics and Business, Vol. 9, No. 18, 2013 TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ:

Detaylı

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI

SUALTI ve SUÜSTÜ GEM LER N N AKUST K Z ÇIKARTIMI SUALTI ve SUÜSTÜ GEMLERNN AKUSTK Z ÇIKARTIMI Erkul BAARAN (a), Ramazan ÇOBAN (b), Serkan AKSOY (a) (a) Yrd. Doç. Dr., Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Elektronik Müh. Böl., 41400, Gebze, Kocaeli erkul@gyte.edu.tr

Detaylı

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.

Prof. Dr. rfan Civcir Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ktisat Bölümü Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu. Prof. Dr. rfan Civcir Üniversitesi Tel: 0312 3197720/207 E-posta: civcir@politics.ankara.edu.tr E-TM Lisans Dokuz Eylül Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, 1985 Yüksek Lisans Doktora University

Detaylı

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral,k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD

Detaylı

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl BLGLENDRME TOPLANTISI 10.03.2010 Sunum Plan Tarihçe Görev ve Sorumluluklar Tekilat Yaps Dier Kurumlarla likiler Kariyer Olanaklar Soru Cevap Tarihçe Osmanl Devletinde; Hazine,

Detaylı

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*)

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) Türkiye ve SSCB aras(ndaki

Detaylı

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken 8lk Kullanc Tepkileri Kullanclardan tepkiler toplanmaldr Üç tip vardr Kullanc önerileri De0iiklik tavsiyeleri Revizyon planlar

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas

Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (011) 31-38 statistikçiler Dergisi Bulank kümeleme analizi ile ülkelerin turizm istatistikleri bakmndan snflandrlmas brahim Klç Afyon Kocatepe Üniversitesi,

Detaylı

TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK

TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK Dou Üniversitesi Dergisi, 5 () 004, 9-6 TÜRKYE DE SANAYLEME VE EKONOMK BÜYÜME ARASINDAK NEDENSEL LK CAUSAL RELATIONSHIP BETWEEN INDUSTRIALIZATION AND ECONOMIC GROWTH IN TURKEY Harun TERZ ve Sabiha OLTULULAR

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ Gülbahar Üçler Ahi Evran Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. gulbahar_boyaci@hotmail.com

Detaylı

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN GEÇERLİ OLACAK NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İKTİSAT-İ.Ö

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN GEÇERLİ OLACAK NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İKTİSAT-İ.Ö I. YIL YY KODU Z/S DERSİN ADI DERSİN İNGİLİZCE ADI HAFTALIK DERS SAATI ECTS KREDİSİ İKTİÖ-101 Z Davranış Bilimleri Introduction to Behavioral Sciences 3+0-3 3 İKTİÖ-103 Z Genel Muhasebe-I Financial Accounting

Detaylı

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006)

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006) DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (-2006) Zafer YÜKSELER Danıman 10 Austos 2007 1. Giri: hracat ve ithalat fiyat endekslerindeki farklı deiimler, yıllar itibariyle dı ticaret

Detaylı

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR T.C. Ekonomi Bakanlığının gerçekleştirdiği Küresel Ticarette Türkiye nin Yeniden Konumlandırılması-Dış Ticarette Yeni

Detaylı

hracat-büyüme li kisi: Yap sal K lmal Bir Analiz *

hracat-büyüme li kisi: Yap sal K lmal Bir Analiz * . GÖÇER, N. HEPKARI Özet hracat-büyüme likisi: Yapsal Klmal Bir Analiz * Yrd. Doç. Dr. smet GÖÇER Adnan Menderes üniversitesi Aydn ktisat Fakültesi Ekonomi ve Finans Bölümü igocer@adu.edu.tr Nur HEPKARI

Detaylı

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI

AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI AKTÜERLK SINAVLARI FNANSAL MATEMATK SINAVI ÖRNEK SORULARI SORU 1: 6 yl vade ile yllk %14 basit faiz oran üzerinden bir borç alnmtr. 3. yldaki faiz oranna e$de%er olan efektif iskonto oran a$a%dakilerden

Detaylı

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI

2013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI SORU 1: 013 YILI II. SEVYE AKTÜERLK SINAVLARI FNANS TEORS VE UYGULAMALARI ÖRNEK SINAV SORULARI ABC hisse senedinin spot piyasadaki fiyat 150 TL ve bu hisse senedi üzerine yazlm alivre sözle mesinin fiyat

Detaylı

Alternatif Yabancı Yatırım Araçlarının İMKB İndeksi Üzerine Etkisi

Alternatif Yabancı Yatırım Araçlarının İMKB İndeksi Üzerine Etkisi Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 413-423 Alternatif Yabancı Yatırım Araçlarının İMKB İndeksi Üzerine Etkisi O. Berna İPEKTEN (*) Hayati AKSU (**) Özet: Bilindiği gibi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 Adı Soyadı: Hasan VERGİL Ünvanı: Prof. Dr. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 İktisat Bölümü Y.

Detaylı

Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama

Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine Bir Uygulama Iğd Üniv Sos Bil Der / Igd Univ Jour Soc Sci Sayı / No. 10, Ekim / October 2016: 189-204 Araştırma Makalesi / Research Article Eğitim ve Sağlık Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi: Türkiye Üzerine

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Karaçuka

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Karaçuka Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 84 Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 1 Haftalık Uygulama

Detaylı

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei

Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Döviz Kuru Hareketleri ve Enflasyon Dinamii: Türkiye Örnei Hakan Berument Bilkent Üniversitesi Ankara Tel: + 312 266 2529 Faks: + 312 266 5140 e-posta: berument@bilkent.edu.tr Mart 2002 1. Giri: 1995 Meksika

Detaylı

Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz

Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz Türkiye malat Sanayinde Fiyat-Maliyet Marjlar: Dönemler ve Sektörler tibariyle Karlatrmal Bir Analiz Ar. Gör. Alper Aslan 1 Yrd. Doç. Dr. Ferit Kula 1 ÖZET Oligopolistik yapdaki yerel endüstriler, uluslar

Detaylı

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan.

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. Yavuz HEKM Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. 8. Mükemmelli+i Aray$ Sempozyumu Ana Tema, Yerellikten Küresellie EGE Oturum

Detaylı

DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000)

DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000) DÖVZ KURU VE DI TCARET HACM LKS: TÜRKYE ÖRNE (1980-2000) Ör.Gör.Dr.H.Ali ATA Ör.Gör.Dr.brahim ARSLAN ÖZET Son yllarda küresellemenin de etkisiyle sermaye ve fiyat hareketleri önem kazanm ve bu durum ülkelerin

Detaylı

TÜRKİYE DE FELDSTEİN HORİOKA HİPOTEZİNİN GEÇERLİLİĞİNİN SINANMASI: ADL EŞİK DEĞERLİ KOENTEGRASYON TESTİ ÖZET

TÜRKİYE DE FELDSTEİN HORİOKA HİPOTEZİNİN GEÇERLİLİĞİNİN SINANMASI: ADL EŞİK DEĞERLİ KOENTEGRASYON TESTİ ÖZET TÜRKİYE DE FELDSTEİN HORİOKA HİPOTEZİNİN GEÇERLİLİĞİNİN SINANMASI: ADL EŞİK DEĞERLİ KOENTEGRASYON TESTİ ÖZET Burak GÜRİŞ 1 Makale, 1968-2012 döneminde Türkiye de Feldstein Horioka hipotezinin geçerliliğini,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Kürşat YALÇİNER 2. Doğum Tarihi : 23 Temmuz 1966 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora 5. Çalıştığı Kurum : Gazi Üniversitesi Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Atatürk

Detaylı

Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7 (1) 2006, 99-111 THE ANALYSIS OF FISHER EFFECT USING TURKISH DATA

Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7 (1) 2006, 99-111 THE ANALYSIS OF FISHER EFFECT USING TURKISH DATA Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7 () 2006, 99- FISHER ETKİSİNİN TÜRKİYE VERİLERİ İLE TESTİ THE ANALYSIS OF FISHER EFFECT USING TURKISH DATA Muammer ŞİMŞEK Cumhuriyet Üniversitesi, Cumhuriyet M.Y.O. Cem KADILAR

Detaylı

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er;

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er; Ünite 6 Anketlerin Kullanm Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken Anketler ne zaman kullanlr? Anketler de0erlidir, e0er; Organizasyonun elemanlar geni/ olarak da0lm/sa Birçok eleman projede rol almaktaysa

Detaylı

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek.

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek. ABVEDILKLERUBEMÜDÜRLÜÜ DIÞ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar zmirbüyükehirbelediyesi'ninuluslararaslikilerinidüzenlemek. zmirbüyükehirbelediyesibünyesindeyeralanbirimlereavrupabirliiveçeitli

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE MAYIS 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

İktisat Bölümü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2011.

İktisat Bölümü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2011. 1/5 Ayşen Araç Özgeçmiş (güncelleme, Aralık 2016) Eğitim Doç. Dr. Ayşen Araç Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Beytepe 06800 Ankara/Türkiye Tel:+90(312)2978651/164;

Detaylı

ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE)

ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE) ETM FAKÜLTES ÖRENCLER LE FEN-EDEBYAT FAKÜLTES MEZUNLARININ ÖRETMENLK MESLENE YÖNELK ALGILARININ KARILATIRILMASI (GAZ ÜNVERSTES ÖRNE) Bülent ÖZTÜRK Okyay DOAN * Gürcü KOÇ ** Özet Bu çalmada, Gazi Eitim

Detaylı

ÇOCUKLARIN ÇALITIRILMASININ EKONOMK BÜYÜMEYE ETKS

ÇOCUKLARIN ÇALITIRILMASININ EKONOMK BÜYÜMEYE ETKS T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNVERSTES SOSYAL BLMLER ENSTTÜSÜ ÇALIMA EKONOMS VE ENDÜSTR LKLER ANABLM DALI ÇALIMA EKONOMS VE ENDÜSTR LKLER PROGRAMI YÜKSEK LSANS TEZ ÇOCUKLARIN ÇALITIRILMASININ EKONOMK BÜYÜMEYE ETKS

Detaylı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 301-314 Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Selim BAŞAR (*) Hayati AKSU (**) M. Sinan TEMURLENK (***)

Detaylı

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan 1990-2006 dönemi,

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ

TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ TÜRK RESM PYASASI LE ULUSLARARASI RESM PYASALARI ARASINDAK FYAT ETKLEMLERNN ANALZ Dr. Erdal Atukeren 1 Yrd. Doç. Dr. Aylin Seçkin 2 ÖZET Bu çalmada, Türkiye de resim müzayedeleri piyasasndaki fiyat dinamikleri

Detaylı

Eti de TPM ve Kazandrdklar ET RKETLER GRUBU ET RKETLER GRUBU Bisküvi, Kek ve Çikolata alannda 315 çeit ürün 5 ayr üretim tesisi 200.000 ton/yl üretim Toplam 580 milyon USD yllk sat cirosu 190.000 sat noktas

Detaylı

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-10 TAM REKABET PİYASASI 1. Firma karını maksimize eden üretim düzeyini seçmiştir. Bu üretim düzeyinde ürünün fiyatı 20YTL ve ortalama toplam maliyet 25YTL dir. Firma: A)

Detaylı

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE

KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE KÜRESEL EKONOMK GELMELER VE TÜRKYE Doç.Dr. smail AYDOU * ÖZET Gelimi dünya ülkelerinde faiz oranlarnn düük seviyelere inmesi küresel ekonomide likidite bolluuna neden olmutur. Artan likiditenin yükselen

Detaylı

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi

Olas l ksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel De i kenli in Etkisi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 221 - Olaslksal ev Stabilitesi Analizlerinde Yerel Deikenliin Etkisi H. Gören, E. Tekin, S. O. Akba, Gazi Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, naat

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İktisat Orta Doğu Teknik Üniversitesi 1991 Yüksek Lisans İktisat Bilkent Üniversitesi 1994

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İktisat Orta Doğu Teknik Üniversitesi 1991 Yüksek Lisans İktisat Bilkent Üniversitesi 1994 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Sıdıka Başçı 2. Doğum Tarihi: 1 Ocak 1970 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İktisat Orta Doğu Teknik Üniversitesi 1991 Yüksek Lisans

Detaylı

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933)

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933) TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:119136 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:119136 TÜRKYE DETARIMSALMAKNELEME(19231933)

Detaylı

Yýllýk Ekonomik Rapor

Yýllýk Ekonomik Rapor Yýllýk Ekonomik Rapor 2012 T.C. MALYE BAKANLII YILLIK EKONOMK RAPOR 2012 i Yıllık Ekonomik Rapor 2012 Yllk Ekonomik Rapor, Maliye Bakanl internet sitesinde (http://www.maliye.gov.tr) yer almaktadr. ii

Detaylı

1. YAPISAL KIRILMA TESTLERİ

1. YAPISAL KIRILMA TESTLERİ 1. YAPISAL KIRILMA TESTLERİ Yapısal kırılmanın araştırılması için CUSUM, CUSUMSquare ve CHOW testleri bize gerekli bilgileri sağlayabilmektedir. 1.1. CUSUM Testi (Cumulative Sum of the recursive residuals

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

ORTA GELİR TUZAĞI VE ORTA GELİR TUZAĞINDAN ÇIKIŞ STRATEJİLERİ

ORTA GELİR TUZAĞI VE ORTA GELİR TUZAĞINDAN ÇIKIŞ STRATEJİLERİ Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 25, Sayı: 2, Sayfa: 155-170, ELAZIĞ-2015 ORTA GELİR TUZAĞI VE ORTA GELİR TUZAĞINDAN ÇIKIŞ STRATEJİLERİ The Middle-Income

Detaylı

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ *

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ * TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:313317 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:313317 KTAPTANITIMI OyaDALAR,War,EpidemicsandMedicineintheLateOttomanEmpire(19121918),

Detaylı

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Giri Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Taner Kavasolu Devlet Planlama Tekilatı Kalkınma Planlarımızda, ülke corafyasında ve kesimler arasında dengeli bir gelime salanması hedefi, ülke ekonomisi için

Detaylı

EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI YAZ OKULU EŞDEĞER YAPILACAK DERSLER FAKÜLTE : İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ BÖLÜM : İKTİSAT

EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI YAZ OKULU EŞDEĞER YAPILACAK DERSLER FAKÜLTE : İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ BÖLÜM : İKTİSAT 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI YAZ OKULU EŞDEĞER YAPILACAK DERSLER FAKÜLTE : BÖLÜM : Kodu 1301001352012-1501001352012 1301001292002-1501001192002 11320201E11677-21520201E11393 11320201E11239-1502002292011

Detaylı

Orta Gelir Tuza : Teorik Çerçeve, Ampirik Yakla mlar ve Türkiye Üzerine Ekonometrik Bir Uygulama

Orta Gelir Tuza : Teorik Çerçeve, Ampirik Yakla mlar ve Türkiye Üzerine Ekonometrik Bir Uygulama E. KOÇAK, Ü. BULUT Orta Gelir Tuza : Teorik Çerçeve, Ampirik Yakla mlar ve Türkiye Üzerine Ekonometrik Bir Uygulama Emrah KOÇAK * Ümit BULUT ** Öz Bu çal man n amac Robertson ve Ye nin (2013) geli tirdi

Detaylı

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER

TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER TÜRK MOB L TELEKOMÜN KASYON P YASALARINDA REKABET VE EBEKE ETK LER Mehmet Karaçuka * ÖZET Enformasyonun üretim sürecinin önemli bir girdisi olduu günümüz ekonomilerinde telekomünikasyon ebekeleri enformasyona

Detaylı

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail.

Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik E itimi A.B.D., Kad köy- stanbul, *nonat@marmara.edu.tr **sedatersoz1@gmail. FOTOOLTAK SSTEMLERDE MAKSMUM GÜÇ NOKTASI ZLEYC ALGORTMALARININ KARILATIRILMASI Nevzat ONAT * Sedat ERSÖZ** Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik Eitimi A.B.D., Kadköy-stanbul, *nonat@marmara.edu.tr

Detaylı