T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SÜREYYAPAŞA GÖĞÜS VE KALP-DAMAR HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KLİNİK ŞEFİ DOÇ.DR.ATTİLA SAYGI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SÜREYYAPAŞA GÖĞÜS VE KALP-DAMAR HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KLİNİK ŞEFİ DOÇ.DR.ATTİLA SAYGI"

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SÜREYYAPAŞA GÖĞÜS VE KALP-DAMAR HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KLİNİK ŞEFİ DOÇ.DR.ATTİLA SAYGI AKUT KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİNE MARUZ KALAN SIÇANLARDA NORMOBARİK, HİPERBARİK OKSİJEN VE N-ASETİLSİSTEİN TEDAVİLERİNİN AKCİĞER VE BEYİN DOKULARINA HİSTOPATOLOJİK ETKİLERİ UZMANLIK TEZİ DR.DEVRİM EMEL ALICI İSTANBUL

2 TEŞEKKÜR Uzmanlık eğitimim sırasında bir abi, bir baba ve bir disiplinli hoca gibi hissettiğim, sözüne sonsuz derecede önem verdiğim, etik kurallara bağlılığına, insana duyduğu saygıya ve bilimselliğine hayran kaldığım, söylediği herşeyin gerçekleştiği zaman şaşırdığım, tecrübe ve deneyimlerinden yararlandığım, kendisinin asistanı olarak çalışmaktan onur ve mutluluk duyduğum çok değerli hocam Klinik Şefi Sayın Doç. Dr. Attila SAYGI ya sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Sayın Başhekimimiz Doç.Dr.Semih HALEZAROĞLU na ; Eğitimim boyunca bilgi ve deneyimlerinden faydalandığım Klinik Şefleri Emekli Dr. Ferit DEMİRÖZ, Dr. Armağan HAZAR, Dr. Melahat KURUTEPE, Şef Yardımcıları Dr. Filiz SÜNGÜN, Dr. Gülfem YURTERİ, Dr. Özlen TÜMER, Göğüs Cerrahisi Klinik Şefi Dr. Bülent ARMAN ve Şef Yardımcısı Dr. Canan DUDU ya; Eğitimim sırasında kendisinden çok şey öğrendiğim, paylaşmayı seven, iyi ve kötü günümde yanımda olan, yüreği sevgi dolu, hoşgörülü Uz. Dr. Esra Şebnem ÖZTÜRK e; Tez çalışmamı beraber yürüttüğüm, her zaman bana arkadaş olan, bilgi ve deneyimleriyle bana katkıda bulunan, beraber çok yol katettiğimiz, ilişkilerinde son derece saygılı, her zaman yanımda olan ve yanında olacağım tez danışmanım Dr. Gül DABAK a; Hayatımda bir renk olan, kendisine özgü kişiliğiyle Uz. Dr. Müge ÖZDEMİR e; Sevgi dolu güzel anlarla hatırlayacağım Uz. Dr. Zeynep Banu KETENCİ ye; Yakın zamanda tanıdığım, fakat bana emeği geçen Uz. Dr. İlknur DİLEK e; Solunumsal Yoğun Bakım Ünitesi Sorumlu Dr.Tülay YARKIN ve Dr.Zuhal KARAKURT a ; Birlikte çalıştığım abim Dr.Taner EKİNCİ ye ve diğer asistan arkadaşlarıma, başta kliniğimizin hemşireleri olmak üzere tüm hastane hemşire ve personeline; Tezime katkılarından dolayı, GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Patoloji Servisi Klinik Şefi Prof. Dr. Hüseyin BALOĞLU, ve Yard. Doç. Dr. Aptullah HAHOLU ya; GATA Haydapaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Beyin Cerrahisi Klinik Şef Yardımcısı, bebekliğimden bugüne hep destek olan, maddi ve manevi hep bir şeyler vermeye çalışan sevgili babam, Doç. Dr. Mehmet Nusret DEMİRCAN a; 2

3 Beyin Cerrahisi asistanlarından başta Dr. Sedat KURTAR olmak üzere, Dr. Hakan ŞİMŞEK, Dr. Tamer TEKİN, Dr. Ahmet ÇETİNKAL a; İstatistiksel değerlendirmeyi yapan Özlem KÖKSAL a; Dahiliye rotasyonumu yaptığım 3. Dahiliye Klinik Şefi Dr. Refik DEMİRTUNÇ, Radyoloji rotasyonumu yaptığım Radyoloji Klinik Şefi Dr. Turgut GÜL, Enfeksiyon Hastalıkları rotasyonumu yaptığım Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon hastalıkları Klinik Şefi Dr. Serdar ÖZER e; Destekleri ve sevgileriyle her zaman yanımda olan canım fedakar anneme, kayınvalidem ve kayınpederim ve kardeşlerime; Söyleyecek kelimelerin yetersiz kaldığı sevgili eşim, can dostum Uz. Dr. Gökhan ALICI ya; Beni sabırla bekleyen canlarım ALİŞ ve ZEYNO ya en yürekten duygularımla TEŞEKKÜR EDERİM... 3

4 KISALTMALAR: A.B.D: AMP: Amerika Birleşik Devletleri Adenozin monofosfat ATP: Adenozin trifosfat ALT: Alanin amino transferaz AST: Aspartat amino transferaz ATA: Atmosfer absolute ARDS: Akut respiratuar distress sendromu cgmp: Siklik guanil monofosfat CO: Karbon monoksit COHb: Karboksihemoglobin COMb: Karboksimiyoglobin Cu+2: Bakır CYP-450: Sitokrom P-450 DNA: Deoksiribonükleik asit FAD: Flavin adenin dinükleotid Fe+2: Demir GSH: Glutatyon Hb: Hemoglobin HBO: Hiperbarik oksijen H+E: Hematoksilen eozin H2O2: Hidrojen peroksit HOCl: Hipoklorik asit MDA: Malondialdehit MPO: Myeloperoksidaz NAC: N-Asetilsistein NAD: Nikotinamid adenin dinükleotid NBO: Normobarik oksijen NO: Nitrik oksit OH: Hidroksil PAS: Periyodik asit-schiff PMNL: Polimorf nüveli lökositler SOD: Süperoksit dismutaz 4

5 İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ VE AMAÇ GENEL BİLGİLER A. KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİ 1.TARİHÇE ENDOJEN KARBON MONOKSİT OLUŞUMU KARBON MONOKSİT ZEHİRLENME MEKANİZMALARI KARBON MONOKSİT PATOFİZYOLOJİSİ KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİNDE TANI KARBON MONOKSİTİN SİSTEMİK ETKİ VE KOMPLİKASYONLARI BİYOKİMYASAL DEĞİŞİKLİKLER...11 B. SERBEST RADİKALLER VE ANTİOKSİDANLAR...16 C. HÜCRE ZEDELENMESİ 1. HÜCRE ZEDELENMESİNİN TANIMI HÜCRE ZEDELENMESİNİN NEDENLERİ HÜCRE ZEDELENMESİNİN MEKANİZMALARI HÜCRE ZEDELENMESİNDE SERBEST RADİKALLERİN ETKİLERİ...24 D. KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİNİN TEDAVİSİ HİPERBARİK OKSİJEN (HBO) VE TEDAVİDEKİ YERİ a) GİRİŞ...27 b) TARİHÇE...28 c) HBO UYGULAMASININ TEMEL İLKELERİ...28 d) HBO UYGULAMASININ FİZYOLOJİK ETKİLERİ...29 e)hbo UYGULAMASINDA BİYOKİMYASAL VE HÜCRESEL ETKİLER...30 f) HBO UYGULAMASI VE ENDİKASYONLARI...31 g) HBO YAN ETKİLERİ...36 h) HBO TERAPİSİNİN KÖTÜYE KULLANIMI...37 ı) TEDAVİ MALİYETİ GEREÇ VE YÖNTEM BULGULAR TARTIŞMA SONUÇ ÖZET SUMMARY KAYNAKLAR

6 1. GİRİŞ VE AMAÇ Ülkemizin sosyal ve ekonomik nedenlere bağlı olarak önemli sorunlarından biri de kışın ısınma ihtiyacı olarak kullanılan mangal, soba, kömür kazanı gibi ısınma araçlarından sızabilen karbon monoksit (CO) gazı ile olan zehirlenmelerdir (1). CO dünya çapında yaralanma ve zehirlenmeye bağlı ölümlerin en önde gelen ajanıdır (2). ABD de yılda birey CO zehirlenmesi nedeniyle tedavi edilmektedir (3) CO ile kaza sonucu 1000, intihar nedeniyle 6000 kişi de hayatını kaybetmektedir (4). CO gazı karbon bazlı yakıt ve maddelerin tam yanmamasıyla açığa çıkan renksiz, kokusuz ve tatsız bir üründür (5). Ev dışında CO gazının en büyük kaynağı motorlu araçlardır. Diğer kaynaklar da endüstriyel ürünler, söndürülmesi güç ateş gibi doğal kaynaklardır. Ev ortamında CO gazı sigara içimi, iyi havalanmayan soba boruları ve kalorifer kazanlarından meydana gelir (6). CO metil kloridli boya çözücülerinin deri ve akciğerden emildikten sonra karaciğerdeki metabolizması sonucunda ve Hem metabolizması sonucunda endojen olarak da oluşabilmektedir (4). CO gazının atmosferdeki konsantrasyonu % den azdır. CO gazı çok tehlikeli eksojen bir zehir olabildiği gibi aynı zamanda önemli bir endojen transmitterdir. Bu gaz inhale edildiğinde tam olarak anlaşılamayan bir anestezik etkisinin olduğu bilinse de kompansasyon mekanizmaları işlemezse kalp kası daha fazla oksijene ihtiyaç duyar ve apne, asfiksi başlar, fatal seyirli olabilir (7). CO in Hemoglobin e (Hb) olan affinitesi oksijenden 200 kat fazla olduğu için (karboksihemoglobin oluşur), sonuç olarak CO aracılı hipoksik stres çıkar (3). CO in oksijen karşımıza ile yarışmalı olarak Hb e bağlanması sonucunda oksihemoglobin eğrisinin daha çok hiperbolik olarak sola kaydığı görülür. Oksijen doku seviyesinde zayıflar ve hücresel hipoksi meydana gelir (8). CO zehirlenmesi diffüz doku hipoksisi ile sonuçlanır. Serebral hipoksi CO zehirlenmesine bağlı morbidite ve mortalitenin majör nedenidir (9). CO zehirlenmesine bağlı doku hasarının primer sebebin vasküler olabileceği ve hemorajik nekroza sekonder fokal patoloji olabileceği üzerinde çalışmalar vardır (10,11). CO zehirlenmesindeki patofizyolojik temel henüz çok açık değildir. Hayvan deneylerinde yapılmış CO maruziyetinin vasküler ve perivasküler anormalliklere sebep olabileceği düşünülmüş ve bunun sonucunda CO in endotelyal hücrelere olan hasarına ilgi artmıştır (10). CO nedenli hasarın iskemik ve reperfüzyon fazları boyunca, CO nedenli doku zararının 6

7 progresyonunda oksidatif stres yakın rol oynar (5). CO oksidatif hasarla sonuçlanan kaskada neden olarak lökositleri, plateletleri ve endoteli etkiler (12). CO, zehirlenmesinde hem normobarik hem de hiperbarik oksijen terapileri kabul edilmiş yöntemlerdir (51, 52). Çalışmamızda akut CO zehirlenmesinde uygulanabilecek oksijen tedavi protokollerinin (normobarik, hiperbarik oksijen ve n-asetilsistein tedavilerinin sıçan akciğer ve beyin dokularına histopatolojik etkilerini araştırmayı amaçladık. 7

8 2. GENEL BİLGİLER A.KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİ 1.TARİHÇE 1857 den beri yapılan çalışmalarda CO zehirlenmesi hakkında bir çok bilgi ortaya konulmuştur.1857 de Bernard, CO in hemoglobine bağlanarak doku hipoksisine neden olduğunu ve bu hipoksinin toksik etkilerini açıklamıştır.1895 de Haldane CO toksisitesinin etkilerini açıklamıştır (4,13) da Sendroy ve arkadaşları (4,14), CO in hemoglobine olan affinitesinin oksijeninkinden 210 kat fazla olduğunu ortaya koymuştur. Ball ve arkadaşları (13), 1951 de sitokrom için karbon monoksit afinitesinin oksijene göre 9.2 kat fazla olduğunu göstermiştir da Goldbaum ve arkadaşları, Haldane nin toksisite hipoksi teorisini destekler şekilde, köpekler üzerinde yaptıkları bir deneyle CO toksisitesinin hücresel düzeyde olduğunu bulmuşlardır. Bugünkü anlayış CO zehirlenmesini 3 temel mekanizma ile oluştuğu yöndedir: Hipoksi, hücresel zehirlenme ve serbest radikal kökenli hücresel yaralanma (4,7) CO (karboksihemoglobin oluşturmak üzere) oksijenden kat daha fazla affinite ile Hb e hızlı olarak bağlanır. Arteriyel oksijen taşınmasındaki azalma ve oksihemoglobin dissosiyasyon eğrisinin sola kayması CO zehirlenmesinde görülen akut hipoksik semptomları açıklar. Fakat CO in toksik etkileri sadece bu olayla açıklanamaz (15,16) Hücresel zehirlenme CO in diğer enzim ve proteinlere (Sitokrom P-450, miyoglobin) bağlanma yeteneğine dayandırılır. Özellikle sitokrom a 3 e bağlanma, hücrelerin mitokondride oksijen tüketme yeteneğini zayıflatır (4,17). Bazı tedavi formlarına rağmen yaşayanların %10 undan fazlası tahmini beyin hasarı ile kalır. Bu hasarların başlangıcı CO maruziyetinden birkaç gün sonra gecikerek ortaya çıkabilir. Hipoksemiye sekonder hipoksinin kabul edilen toksik mekanizma yayın haline getirilmiş in vivo ve klinik bilgi ile açıklanamaz. Yine de çevresel maruziyet limiti ve CO ile zehirlenmiş hastaların tedavisi bu hipoksik ve hücresel teorilere dayanır. Hücresel toksisite teorisinin mekanizmaları mitokondriyal sitokromlara, miyoglobine ve katalize yüzeylere non-spesifik emilime bağlanmaktır. Thom ve arkadaşlarının hipotezi CO in diapedeze ve beyin lipid peroksidasyonuna neden olan polimorf nüveli lökositler (PMNL) aktivasyonu yapmasıdır (7). Goldbaum ve arkadaşları yaptıkları deneysel çalışmada, CO in plazmada çözünmesi gerektiğini 8

9 ortaya koydular. Hücresel düzeyde yeterli oksijen bulunması, sitokromdan CO in uzaklaştırılmasını sağlar, karboksihemoglobinin aksine, karboksisitokrom yapısının yarı ömrü bilinmemektedir. Ayrıca lipid peroksidasyonunun (doymamış yağ asidi degradasyonu) CO e maruz kalım sırasında oksijen serbest radikallerinin formasyonuna sekonder oluşabileceği ve parsiyel düşük oksijenin, reoksijenasyon sırasında nöronlara CO kaynaklı hasarda katkısı olabileceği ortaya konuldu. (4,18, 19) 2.ENDOJEN KARBON MONOKSİT OLUŞUMU Eritrositler yaşlandığında dolaşımdan alınarak içerdikleri hem degrade edilir ve CO oluşur, burada hem oksigenaz hız sınırlayıcı enzimdir (5,20). Miyoglobin,katalaz, sitokrom ve peroksidaz gibi hem proteinlerinin ortaya çıkışı CO e kaykıda bulunur. CO in %79 unun kemik iliğindeki eritropoez sonucu oluşa eritrositlerin hem inden kaynaklandığı tahmin ediliyor.diğer %21 endojen CO in de diğer hem proteinlerinden kaynaklandığı düşünülüyor. NADPH Demir Hem oksijenaz Hem karbon monoksit Biliverdin redüktaz Oksijen Biliverdin Bilirubin Şekil 1. Hem yıkımı, endojen CO kaynakları CO in az bir miktarı da mikrozomal lipidlerin NADPH bağımlı oksidasyonu gibi lipid peroksidasyonundan, Fe+3 askorbat katalizasyonundan veya karbon tetraklorid nedenli membran lipidlerinden kaynaklanır (5). Endojen kaynaklı CO vücutta %1 oranında COHb oluşturur. CO, NO ile beraber hücre içi cgmp seviyelerini, platelet 9

10 agregasyonunu ve düz kas gevşemesini modüle eder. CO guanil siklaz a NO den daha fazla affinite gösterir (20). 3. KARBON MONOKSİT ZEHİRLENME MEKANİZMALARI Hemoglobin(Hb): CO havaya serbest olarak difüze olur ve tabakalanma yapmaz. CO, demir ve bakır içeren bölgelere yüksek afinite gösterir ve buralar için oksijenle yarışır. Eritrosit hemoglobini CO için majör hedef bölgedir. CO, Hb ile COHb oluşturur. Bu molekül dokulara oksijen taşıyamaz ve doku hipoksisi gelişir. Hb e bağlanma reversibldir ve maruziyet ortadan kalkınca CO Hb den ayrılır. COHb, oksijen bağlama bölgelerinde yüksek oksijen affinite gösterir ve buralara bağlanan dokulara sunulamaz. Bu artmış afinite Haldane etkisi olarak bilinir. Haldane etkisi, oksihemoglobin dissosiyasyon eğrisini sola kaydırır. Aynı zamanda eğri sigmoidal şekilden hiperbol şekline geçer. Azalmış oksijen seviyesi santral sinir sistemi tarafından algılanır ve daha fazla ventilasyon olur. Bu da daha fazla CO alımı ve respiratuar alkaloza yol açar (5,7,21). Sonuç olarak CO toksik bir gazdır, çünkü oksijen taşıma kapasitesini ve Hb molekülünün oksijen yükleme fonksiyonunu azaltır. Miyoglobin(Mb): CO in miyoglobine affinitesi Hb den 40 kat fazladır. Hb gibi karbıksimiyoglobin (COMb) oluşması da sola kaymış bir oksijen dissosiyasyonuna neden olmaktadır. CO aynı zamanda kardiyak miyoglobine de normal iskelet miyoglobinden 3 kat fazla bağlanır. CO semptomlarının özellikle artmış COHb in devam eden yüksek seviyelerinin geç düzelmesi CO in miyoglobinden geç salınımıyla ilişkili olabilir. Artmış COHb seviyeleri nedeniyle oksijen alımı bozulur ve bozuk perfüzyon da bu olaya katkıda bulunur. Mevcut durumda hipoksik kardiyak disfonksiyona ve iskemiye neden olur. Hipoksi ve kan akımındaki azalma CO in sitokrom c oksidaza bağlanmasına ve mitokondriyal seviyede hücresel solunumu bozmasına neden olur (5). Elektron transportunda meydana gelen bu bozukluk serbest oksijen radikallerinin oluşumuna neden olarak oksidatif stresi uyarır (22). Hücresel solunumun COHb tarafından sürekli inhibisyonu nedeniyle, enerji üretimi ve mitokondriyal fonksiyon yavaş olarak düzelir. CO zehirlenmesi ile meydana gelen geç değişiklikler, postiskemik reperfüzyon hasarındakilere (oksidatif stres dahil) benzerdir. 10

11 Sıçanlarda allopurinol CO zehirlenmesinin geç etkilerini önler.aynı şekilde lökopenik yapılan sıçanlarda CO zehirlenmesinin geç etkileri görülmez (5, 23). Sitokrom c Oksidaz(SO)(Kompleks IV=Sitokrom a 3): Siyanid ve CO, SO ya bağlanır ve SO yu inhibe eder (24). Bunun sonucunda aerobik ATP üretimi bozulur ve önlem alınmazsa hücreler anaerob solunuma geçiş yaparlar ve bu da hücrede sonuçta laktik asidoz ve ölüme neden olur. Metilen mavisi, sitokrom c redüktazdan elektron alarak kompleks I ve kompleks III ün (sitokrom c redüktaz) proton pompalamasına izin vererek ATP sentezinin devamını sağlar (5,21). Sitokrom P-450(CYP-450):CO,sitokrom P-450 hemoproteinine bağlanabilir. Bu ilişki CYP 450 enzimlerinin spektroskobik özelliklerinin çalışılmasında kullanılmıştır (5). 4.KARBON MONOKSİTİN PATOFİZYOLOJİSİ: Hemoglobin (Hb) alveolar gaz içindeki CO e vakum etkisi yapmaktadır. Vücuttaki CO in eliminasyon yarılanma süresi oda havasında yaklaşık 320 dakikadır. Bu süre %100 oksijen ile 90 dakikaya, 3 atmosfer basıncında %100 oksijen ile 23 dakikaya düşmektedir. Atmosferdeki %1 lik bir CO konsantrasyonu yaklaşık 10 dakika içinde ölüme yol açabilir. Çocuklar, yaşlı hastalar ve aktif bireyler daha hızlı etkilenmekte, egzersiz, stres ve anemi yatkınlığı arttırmaktadır. Yüksek atmosfer konsantrasyonları ve maruziyet süresinin uzunluğu göz önünde bulundurulması gereken diğer faktörlerdir. Yüksek oksijen ihtiyacı nedeniyle beyin ve kalp, CO maruziyetinin hipoksik etkilerine en hassas organlardır. Santral sinir sistemi tutulumu CO zehirlenmesindeki semptomların çoğundan sorumlu tutulmaktadır. Atmosferdeki CO konsantrasyonu genellikle %0.001 den azdır. Bu seviyenin şehir bölgelerinde ve özellikle kış aylarında daha da yüksek olduğu belirtilmektedir. Yapılan çalışmalar, şehir bölgelerindeki bu yüksek CO miktarının, hastaneye başvuru ve günlük mortalite hızlarını artırdğını ileri sürmektedir. Her bireyde mevcut olan endojen CO üretimi ise Hb katabolizmasının bir sonucu olup, normal biyokimyasal sürecin bir parçasıdır. Bu yüzden her birey için ölçülebilir bazal bir CO konsantrasyonundan bahsedilebilir. Sigara içimi de bir CO kaynağı olup, ağır içicilerde %10-15 lere varan bazal düzeyler rapor edilmiştir (25). CO toksisitesinin sebebinin, CO in Hb için oksijen ile yarışması olduğu düşünülse de esas mekanizma, doku hipoksisi ve selüler seviyedeki direkt 11

12 CO hasarının kombinasyonudur te Goldbaum ve daha sonraları Geyer ve arkadaşlarının yaptıkları çalışmalar, toksisite için CO in Hb e bağlanması gerekliliğini fakat bunun yeterli olmadığını göstermiştir. Düşük karboksihemoglobin (COHb) düzeyleri olan hastalarda ağır hasarlar veya yüksek COHb düzeyli hastalarda tam kür elde edilmesi şaşırtıcı olmamalıdır. CO in çözünmüş halinde direk olarak, elektron transport zincirinin terminal enzimi olan sitokrom-a3 (Kompleks IV) gibi, sitokrom oksidaz enzimlerine bağlanarak etki gösterdiği düşünülmektedir. CO in Hb e bağlanması göreceli bir anemi sebebidir. Hb e bağlanmada oksijene göre kat daha yüksek afinite gösteren CO, aynı zamanda oksihemoglobin eğrisinin sola kaymasına neden olmaktadır. Bu durum, oksijenin doku düzeyinde Hb den ayrılmasını güçleştirmektedir. CO aynı zamanda kardiyak ve iskelet kası miyoglobinine de bağlanmaktadır. karboksimiyoglobin ayrışması COHb e göre çok daha yavaş olduğundan, CO in miyoglobinden ayrışarak Hb e bağlanması nedeniyle, gecikmiş bir COHb yükselmesi görülebileceği unutulmamalıdır (rebound etki). Yakın zamanlı yapılan çalışmalarda CO toksisitesinin diğer mekanizmaları ortaya konulmuştur. Hipotezlerden ilki; CO e bağlı doku hipoksisi sonrası santral sinir sisteminde reoksijenizasyon hasarı ortaya çıkmasıdır. Hiperoksijenizasyon, parsiyel redükte oksijen radikallerine yol açmakta, bunlar esansiyel protein ve nükleik asitleri oksidize etmekte ve tipik reperfüzyon hasarını ortaya çıkarmaktadır (26). Buna ek olarak, CO maruziyeti lipid peroksidasyonuna yol açarak (doymamış yağ asidi degredasyonu) santral sinir sistemi lipidlerinin geri dönüşümlü demiyelinizasyonuna yol açmaktadır (18). CO hasarı aynı zamanda hücre üzerinde oksidatif strese yol açarak oksidatif radikallerin üretimine neden olmaktadır (19). 5. KARBON MONOKSİT ZEHİRLENMESİNDE TANI: Tanı genellikle hastayı getiren sağlık görevlileri veya hasta yakınlarından alınan bilgiler, hastanın hikayesi, şikayetleri göz önüne alınarak, dikkatli bir sorgulama ve fizik muayene ile konulur. Kiraz kırmızısı dudak, siyanoz ve retinal hemoraji triadı klasik bilgi olmasının dışında sık rastlanan bulgular değildir. Mevcut şüphenin desteklenmesi amacıyla laboratuar tetkikleri uygulanmalıdır. Genellikle terminal falanksa takılarak kullanılan pulse oksimetre, arteriyel oksijen satürasyonunu göstermektedir. CO düzeyinin saptanmasında kan gazı ölçümü için 12

13 venöz örnek yeterli bilgiyi sağlayabilmektedir. Bunun yanında arteriyel örnek, birlikte olabilecek asidozun saptanmasında faydalı olacaktır. Rutin kan gazı analizinde PaO2 ve SaO2 normal, hatta O2 uygulaması yapılmış olduğu durumlarda, yüksek bulunabilir. Maruziyetin belirgin olduğu durumlarda, doku hipoksisine işaret eden, anyon açıklı metabolik asidoz görülebilir. Sıklıkla serum laktat düzeyleri yüksektir. Ağır sigara içicilerinde %10 lara varan değerler görülebileceği akılda tutulmalıdır. Tanı konulduktan sonra her hastaya detaylı bir nöropsikiyatrik muayene uygulanması önerilmektedir. CO zehirlenmesinin başlıca manifestasyonu dispnedir. Hafif maruziyetin erken belirtileri bulantı, kusma ve baş dönmesidir. Orta derecede maruziyet taşikardi, taşipne, zafiyet ve ataksi ile sonuçlanır. Ciddi CO zehirlenmesi ise senkop, hipotansiyon,koma ve ölümle sonuçlanır. kalbin etkilenmesi sonucu aritmiler, prematür ventriküler kasılmalar, atriyal fibrilasyon, kalp bloğu ve iskemik değişiklikler meydana gelir. Nörolojik semptomlarla ortaya çıkan beyin en duyarlı organdır (12). 6. KARBON MONOKSİTİN SİSTEMİK ETKİ VE KOMPLİKASYONLARI: CO zehirlenmesi bin yüzlü hastalık olarak adlandırılmaktadır. Letal olmayan CO zehirlenmesinin belirtileri viral enfeksiyonları andırmakta, hem CO zehirlenmelerinin hem de viral enfeksiyonların kış aylarında pik yapması, tanının akla gelmesini güçleştirmekte ve bir takım CO zehirlenmesi vakalarının atlanmasına yol açmaktadır. Tablo1 de CO zehirlenmesinin nedenleri, Tablo 2 ve 3 de ise CO zehirlenmesi ile başvuran hastalarda ortaya çıkabilecek bulgu ve belirtiler gösterilmiştir (14). Tablo 1. CO zehirlenmelerinin nedenleri Soba, şofben, kombi, şömine gibi ısıtıcılar Motorlu taşıt egzozu Yangın Doğal gaz kullanan araçlar kapalı ortamda bulunan jeneratörler Tiner Sprey boyalar 13

14 Tablo 2. CO zehirlenmesinde semptomlar Yorgunluk Grip benzeri semptomlar Egzersiz dispnesi Çarpıntı Göğüs ağrısı Konfüzyon Depresyon Küntlük Halusinasyon Konfobülasyon Ajitasyon Bulantı Kusma İshal karın ağrısı Baş ağrısı Baş dönmesi Görme bozukluğu İnkontinans Hafıza bozukluğu Yürüme bozukluğu Belirsiz nörolojik semptomlar Koma Letarji Tablo 3. CO zehirlenmesinde bulgular Taşikardi Hipertansiyon Hipotansiyon Hipertermi Takipne Solukluk Kiraz kırmızısı deri Retinal hemoraji Açık kırmızı retinal venler Papilödem Homonim hemianopsi Non-kardiyak pulmoner ödem Ante-retrograt amnezi Emosyonel labilite Yargılama kusuru Kognitif bozukluk Stupor / koma Apraksi / agnozi Vestibüler disfonksiyon CO zehirlenmesinin etkileri CO konsantrasyonu ve maruziyet süresine göre vasküler ve nörolojik değişikliklerden bilinç kaybı ve ölüme kadar değişir. CO zehirlenmesinden ölen hastalarda beyin ödemi ile birlikte diffüz peteşi ve hemoraji karakteristiktir. Akut CO zehirlenmesine maruz kalıp başlangıçta yaşayan ve daha sonra birkaç hafta içinde ölen hastalarda iskemik anoksi belirgindir. CO alımının direkt sonucu pulmoner hücre hasarıdır. Akılda tutulması gereken benzer maruziyet koşulları olmasına rağmen bireyler CO zehirlenmesinin farklı semptomları ile karşımıza çıkabilirler. %10 un altında COHb düzeyinde çoğu hasta asemptomatiktir. %2.5 konsantrasyonunda ise etki görülmez. %20 üzerinde başağrısı, başdönmesi, konfüzyon ve bulantı gelişir. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya anginası olan hastalarda daha düşük konsantrasyonda daha abartılı etkiler görülebilir. Hastalarda göğüs ağrısı olabileceğinden miyokardiyal iskemiye bağlı kardiyak disritmilerle 14

15 karışabilir. Diğer sistemik komplikasyonlar; iskelet kası nekrozu, böbrek yetmezliği, pankreatit ve hepatoselüler hasardır (5). Kardiyovasküler Sistem: İnsanlarda yapılan çeşitli çalışmalar göstermektedir ki yüksek konsantrasyonlarda CO maruziyeti iskemik kalp hastalığı riskini arttırmaktadır (5,27). karbon monoksit, kardiyak kaslardaki intrasellüler miyoglobine bağlandığında; oksijenin mitokondriye transportunu ve dolayısıyla respiratuar fonksiyonu bozar. Bu da, miyokard disfonksiyonuna neden olur de Klebs, karbon monoksit zehirlenmesinde kalbin septumunda ve papiller kaslarında nokta şeklinde hemorajiler ve nekrotik bulmuştur. EKG de CO zehirlenmesinde en sık görülenler ; T dalgasında bifazik değişiklikler ve bunu takip eden T dalgası inversiyonudur (13). Bundan başka atriyal fibrilasyon, prematüre ventral kontraksiyonlar ve intraventriküler bloklar görülmektedir. Ventriküler fibrilasyon gibi kardiyak aritmiler akut maruziyette hayatı en çok tehdit eden nedenlerdir (28). Solunum Sistemi: karbon monoksit zehirlenmesinde akciğer hasarı, kandaki oksijenin bozulmuş transportuna bağlıdır, CO in direkt olarak alveoller üzerinde yaptığı histolojik etkiye bağlı değildir (13). Akut CO zehirlenmesindeki pulmoner değişiklikler primer olarak uzamış hipoksiye bağlanmıştır. Bu da kapiller permeabiliteyi etkileyerek; pulmoner ödeme neden olabilir (29). Pulmoner lezyonlar için ikinci bir patojenik faktör ise, CO zehirlenmesinde pulmoner ödeme yol açabilen miyokardiyal hasardır. Solunum sisteminde en sık rastlanan klinik olay pnömonidir. Pulmoner ödem ikinci sırada yer alır. Nadiren de olsa CO zehirlenmesi sonrası Adult Respiratory Distress Syndrome (ARDS) görülmektedir (4,13). Gastrointestinal Sistem: CO e tekrarlanan maruziyetlerde gıda alımı ve gastrointestinal motilite bozulmaktadır. Gastrointestinal bozukluklarda sindirim bozukluğu ve bulantı sıktır, kanama ve gastrik ülser çok nadir görülmektedir. CO zehirlenme vakalarının yarısında serum Aspartat Aminotransferaz (AST) ve Alanin Aminotransferaz (ALT) artarken, hepatomegali nadiren görülmektedir (13). Genitoüriner Sistem: Testislerin ağırlığında ve spermlerin sayısında azalma tespit edilmiş, buna karşın gonadotropik hormonların sekresyonunda artış izlenmiştir (13). Vezikal iritabilite, noktüri, dizüri,pollakiüri, inkontinans ve kadınlarda azalmış libido, 15

16 dismenore,amenore,menoraji görülebilmektedir (30,31). Bunlara ek olarak kas nekrozuna bağlı akut böbrek yetmezliği CO zehirlenmesinin potansiyel ölümcül bir komplikasyonudur. Glikozüri, proteinüri, hematüri ve miyoglobinüri de görülebilen diğer komplikasyonlardır (30,32). Fetüs: CO zehirlenmesinde fetal ölüm çok sık görülür.plasentanın varlığı nedeniyle fetusun CO zehirlenmesi anneninkinden farklıdır.plasenta, fetal zehirlenmeyi geciktiren detoksifikasyonu da geciktirmektedir (13). Fetal Hb, CO e yetişkin Hb inden daha yüksek affinite gösterir. Bu nedenle fetusta CO dissosiyasyonu azalmakta ve hipoksi anne dokusundakinden daha derin olmaktadır. Belirgin maruziyet sonrasında tahmin edilen fetal mortalite %36-67 arasındadır (33). Hayatta kalan fetuslar ciddi CO zehirlenmesinden sonra ekstremite malformasyonları, hipotoni, arefleksik nöbetler, mental ve motor yetersizlikler,mikrosefaliyle doğabilmektedirler (13). Hematopoetik Sistem: CO e maruz kalan erkeklerde polistemi ve anemi gelişebilir (34). Lökositoz, özellikle de nötrofil artışı (ilk günlerde görülen hipoksiye bağlı olan) fizyolojik stres nedenli reaktif bir olay olarak değerlendirilmektedir. Platelet sayısı ise başlangıç olarak artmaktadır. CO in koagülasyon, doku trombokinaz aktivitesi ve eritrosit frajilitesi üzerinde bir etkisinin bulunmadığı gözlenmiştir (4,13). Endokrin ve Metabolizma: CO zehirlenmesinden sonra akut hipertiroidizm vakaları bildirilmiştir. CO zehirlenmesi esnasında hiperglisemi ve glikozüri sıklıkla görülmektedir (13). Cilt ve İskelet kası: Ciddi CO zehirlenmesi, ciltte çeşitli lezyonlara yol açabilir. Bu lezyonlar; eritem, ödem, belirgin vezikül ve bül oluşumu olarak sıralanabilir (30). Bu lezyonlar yanlışlıkla yanık veya travma olarak değerlendirilebilir. Büllöz lezyonlar skar formasyonuyla iyileşir. Saçlı deride ödem, eritem ve alopesi yapabilir. Bununla beraber ülserasyon ve gangren de bildirilmiştir. Etkilenen iskelet kasları ağrılıdır. Özellikle alt ekstremitede meydana gelen iskelet kası nekrozu böbreklerde akut tübüler nekroza yol açabilir. Buna ek olarak CO zehirlenmesi sonrasında Volkmann s kontraktürü, osteomiyelit de kas nekrozunun komplikasyonu olarak gelişebilmektedir (13). CO in miyoglobine yüksek affinitesinin ve düşük dissosiyasyonunun sonucu 16

17 olarak, CO kas dokusunda birikir. Bu nedenle yüksek miktarda CO iskelet kasında potansiyel olarak depo edilebilmektedir (35). Göz ve Kulak: CO zehirlenmesi sonucu meydana gelen kortikal lezyonlara bağlı görme alanı defektleri görülebilmektedir. Paradentral skotomlar, homonimus hemianopsi ve geçici veya kalıcı körlük CO zehirlenmesinin bilinen sekelleridir. Bu görme alanı defektleri genellikle komadan uyanış sonrasında fark edilir (13). CO zehirlenmesi ardından meydana gelen spesifik retinal bulgular arasında venöz konjesyon,retinal hemoraji,pupil ödemi,optik atrofi bulunmaktadır. (36) Aynı zamanda CO beyin köküne ve vestibülo-koklear sinirlere de toksik etkiye sahiptir (37). Akut CO zehirlenmesinin ardından HBO tedavisi sırasında iletimsel işitme bozuklukları meydana gelebilir (13). Santral Sinir Sistemi: Görülen patolojik bulgular şunlardır: 1) Globus pallidus lezyonu, etkilenme süresi ile ilgili olarak değişen derecelerde nekroz 2) Beyaz cevher lezyonları, beyaz cevherde fokal nekrotik bölgeler ve demyelinizasyon alanları 3) Serebral lezyonlar, süngerleşme değişimleri, artmış kapiller proliferasyon, dejenerasyon ve nöronlarda azalma 4) Hipokampal lezyonlar ve koagülasyon nekrozu CO zehirlenmesini takip eden sürede çeşitli şekillerde nörolojik sekeller gelişmektedir (13, 30). Bunların arasında geç nörolojik sekeller, anoksik ansefalopati en önemlileridir (4, 5, 7, 21). %5-40 hastada geç nöropsikiyatrik hasar veya geç nörolojik sendrom gelişmesi, zayıf konsantrasyon, bilinçsel bozulma, hafıza kaybı gibi bozukluklar maruziyetten günler hatta aylar sonra gelişebilmektedir. %40 hastada hafıza bozukluğu ve kişilik bozulması izlenmesine rağmen gecikmiş nörolojik sekellerin nedenleri tam olarak bilinmemektedir (4, 21). Korteks, hipokampus, substansia nigra ve globus pallidusta hücre ölümü, kortekste demyelinizasyon ve kan beyin bariyerinin bozulması da CO zehirlenmesi sonucudur (5). Gecikmiş CO ansefalopatisi, özellikle orta veya daha ileri yaşlarda görülür. Gençler daha az etkilenmektedir. Gecikmiş CO ansefalopatisi genelikle anoksik 17

18 olaydan sonra 1 hafta veya 1 ay içinde gelişmekte olup karakteristik semptomlar triadı (mental bozulma, üriner ve/veya fekal inkontinans, yürüme bozuklukları) gösterir (38). Bazal ganglionların tutulması sonucu kısa adım yürümesi, maske yüz, rijidite görülür (13). Genelikle genç erişkinlerde özelikle alt ekstremitelerde, CO zehirlenmesini takip eden periferal nöropati görülebilmektedir. kas nekrozuna bağlı lokal güç kaybı görülebilir. Patolojik bulgu demyelinizasyon olup, prognoz iyidir (35). Akut olaydan haftalar sonra gelişebilen hareket bozuklukları; parkinsonizm, korea, atetoz, ballizm, distoni, tremor, myoklonustur. Anormal diskinezi 8 hafta içinde kaybolur ve hastalarparkinsonizmden 6 ay içinde kurtulurlar. CO zehirlenmesi sonrası nörolojik sekeller Tablo 4 de belirtilmiştir (39). 18

19 Sekeller Psikoz Demans, mental retardasyon, halisünasyon, katotoni, manik- Psikonöroz depresif durum, Korsakoff s Sendromu, Kluver-Bucy Sendromu Depresyon, anksiyete, nöroasteni, uykusuzluk, melankoli, Striatal Sendrom amnezi, astezi-abazi Parkinsonizm, korea, atetozis, ballizm, myoklonus, tremor, Motor Defektler Duyumsal distoni, Gilles de la Tourett s Sendromu Hemipleji, apraksi, hiperkinetik durum Hemianopsi, agnozi, anosmi, işitme karışıklığı Defektler Konuşma Motor ve duyumsal afazi, anomi, agrafi Defektleri Nöbetli Konvülziyon, epilepsi Hastalıklar Spinal Kord Syringomyeli Defisiti Periferal Sinir Polinöropati, mononöropati, yüz felci Defektleri Uzamış Koma Gecikmiş Bitkisel hayat, akinetik mutizm Gecikmiş ansefalopatili ve/veya bazal ganglion hasarları Hasarlar Tablo 4. Nörolojik sekeller 7.BİYOKİMYASAL DEĞİŞİKLİKLER CO zehirlenmesinde doku hipoksisi ile ilişkili olmayan reoksijenasyon hasarı, ksantin dehidrogenaz/oksidaz reaksiyonu veya nitrik oksid kaynaklı oksidanlar gibi diğer etkiler mevcuttur (5). Mitokondriyal Disfonksiyon: Mitokondriyal solunum zincirinde kompleks-iii (suksinat-koenzim Q reduktaz) ve kompleks-iv (sitokrom c oksidaz) te bulunan sitokromlar hem grubu içerdikleri için CO nun hedefidirler. Sitokrom c oksidaz aktivitesinin COHb düzeylerinden çok daha sonra normale dönmektedir. Bu nedenle sitokrom c oksidazın geç nöronal hasarda rol aldığı düşünülmektedir (5). 19

20 Sıçanlarda serebral oksidatif hasarın hipoksinin beyinde mitokondrilerde oluşan serbest oksijen direkt etkisinden ziyade radikallerine bağlı olduğu gösterilmiştir (26). Benzer sonuçlar akut CO zehirlenmesi olanlardan alınan lenfositlerde de gösterilmiştir. Mitokondriyal enzimlerin inhibisyonuna bağlı lipid peroksidasyonu ve lipid membranlarında artmış hasarın, CO toksisitesinin patofizyolojisinde anahtar rol oynadığı düşünülmektedir (40). CO ve Nitrik Oksid (NO) etkileşimi: İnterstisyel CO basıncı 20 ppm ve COHb düzeyi %7 ye ulaştığında doku NO seviyesi artar. CO nun Hem e affinitesi NO den yüksektir. Vasküler NO deki artış; fagosit adherensini ve aktivasyonunu sağlayarak oksidatif stresi tetiklemektedir (5). CO zehirlenmesinde beyinde bulunan intrensek hücrelerde (nöronlar ve mikrovasküler endotelyum) NO ile ilişkili oksidan ajan olan nitrotirozin salgılandığı gösterilmiştir. NO ile ilişkili oksidanlar trombosit aktive edici faktör ve lökosit adhezyon moleküllerinin oluşumuna yol açarak, lipid peroksidasyonu zincirini başlatan mikrovasküler yatakta lökosit birikimini arttırmaktadır (41). B.SERBEST RADİKALLER VE ANTİOKSİDANLAR 20

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR

Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR Prof. Dr. A. Necati GÖKMEN DEÜ Tıp Fakültesi Anesteziyoloji

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI)

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) Prof. Dr. Fadıl ÖZYENER Fizyoloji Anabilim Dalı Yüksek irtifa fizyolojisi İrtifa (metre) Atm.P (mmhg) At.PO 2 (mmhg) P A CO 2 (mmhg) P A O 2 (mmhg) Art.O 2

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ ÖĞRENİM HEDEFLERİ KOAH tanımını söyleyebilmeli, KOAH risk faktörlerini sayabilmeli, KOAH patofizyolojisinin

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM 9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM ZEHİRLENMELER Zehirlenme nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun

Detaylı

FİBRİNOJEN DEPO HASTALIĞI. Yrd.Doç.Dr. Güldal YILMAZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Ankara

FİBRİNOJEN DEPO HASTALIĞI. Yrd.Doç.Dr. Güldal YILMAZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Ankara FİBRİNOJEN DEPO HASTALIĞI Yrd.Doç.Dr. Güldal YILMAZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Ankara H. K., 5 yaşında, Kız çocuğu Şikayet: Karında şişlik Özgeçmiş: 8 aylıkken karında

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Olgu örneği eşliğinde Epidemiyoloji Zehirlenme kaynakları Zehirlenme mekanizması Belirti ve bulguları Tanı Tedavi 1 OLGU 12 yaş,

Detaylı

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması Dr. Ahmet U. Demir Solunum fizyolojisi Bronş Ağacı Bronş sistemi İleti havayolları: trakea (1) bronşlar (2-7) non respiratuar bronşioller (8-19) Gaz değişimi: respiratuar

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

Doç. Dr. Cemil KAVALCI Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD, Ankara 02.04.2015 1

Doç. Dr. Cemil KAVALCI Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD, Ankara 02.04.2015 1 Doç. Dr. Cemil KAVALCI Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD, Ankara 02.04.2015 1 Sunu Planı Giriş Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik bulgular Tanısal testler Tedavi Prognoz 02.04.2015 2 Giriş

Detaylı

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin kan akımı Kalp debisinin %15 i 750-900 ml/dk Akımı regüle eden ve etkileyen üç temel faktör; Hipoksi Hiperkapni

Detaylı

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Prof.Dr.Oktay Demirkıran İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Acil Yoğun Bakım Ünitesi Avrupa da yaklaşık 700,000/yıl

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ AMAÇ: Katılımcıların bu sunumun sonunda kan gazı ve asit baz dengesi ile ilgili bilgilerini artırmaları amaçlanmıştır. HEDEFLER:

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

09.02.2015. Oksijen Uygulama Yöntemleri. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. Oksijen Uygulama Yöntemleri. Oksijen Uygulama Yöntemleri

09.02.2015. Oksijen Uygulama Yöntemleri. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. Oksijen Uygulama Yöntemleri. Oksijen Uygulama Yöntemleri 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 22.Hafta ( 23 27 / 02 / 2015 ) OKSİJEN UYGULAMA YÖNTEMLERİ Slayt No: 34 Solunumu Olan Hastalarda Kullanılan Araçlar Solunumu olan hastalarda; nazal kanül, basit yüz

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner

Detaylı

SİYANOZ. Doğal ışıkta en iyi görülür Siyanozun en iyi görüldüğü yerler; Tırnak dipleri Dudaklar Dil Müköz membranlar Konjuktiva

SİYANOZ. Doğal ışıkta en iyi görülür Siyanozun en iyi görüldüğü yerler; Tırnak dipleri Dudaklar Dil Müköz membranlar Konjuktiva SİYANOZ Siyanoz deri ve Müköz membranların mavi-mor renk değişikliği göstermesidir Siyanoz bir hastalık değildir!! Siyanoz bir fizik bulgudur Siyanoza yol açan birçok neden vardır SİYANOZ Doğal ışıkta

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14 HEREDİTER SFEROSİTOZ İNT.DR.DİDAR ŞENOCAK Giriş Herediter sferositoz (HS), hücre zarı proteinlerinin kalıtsal hasarı nedeniyle, eritrositlerin morfolojik olarak bikonkav ve santral solukluğu olan disk

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır.

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır. Sayın meslektaşlarım, Kişisel çalışmalarım sonucu elde ettiğim bazı bilgileri, yararlı olacağını düşünerek sizlerle paylaşmak istiyorum. Çalışmalarımı iki ana başlık halinde sunacağım. MADDE BAĞIMLILIĞI

Detaylı

Levosimendanın farmakolojisi

Levosimendanın farmakolojisi Levosimendanın farmakolojisi Prof. Dr. Öner SÜZER Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AbD 1 Konjestif kalp yetmezliği ve mortalite 2 Kaynak: BM Massie et al, Curr Opin Cardiol 1996

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi 1967: 18.07.2013 2 Tarihçe 1967 Acute Respiratory Distress in Adults 1971 Adult Respiratory Distress

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım

Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım Dr. Sıtkı Sarper SAĞLAM DR.SITKI SARPER SAĞLAM - KEAH ACİL TIP KLİNİK SUNUMU 04.10.2011 1 Netter in Yeri: DR.SITKI SARPER SAĞLAM - KEAH ACİL TIP KLİNİK SUNUMU

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

Karbonmonoksit Zehirlenmesi

Karbonmonoksit Zehirlenmesi Derleme/Rewiev Article TAF Prev Med Bull 2009; 8(4):351-356 Karbonmonoksit Zehirlenmesi [Carbonmonoxide Poisoning] ÖZET Kokusuz, renksiz, tatsız, irritan özelliği olmayan bir gaz olan karbonmonoksit (CO)

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

Apoptosis. İrreversbl

Apoptosis. İrreversbl TOKSİK K ETKİ MEKANİZMALARI Prof Dr Muhsin KONUK Bu sunu; Prof. D Gönül G Şahin den (Hacettepe Üniversitesi, Eczacılık k Fakültesi, Toksikoloji Ana Bilim Dalı) değiştirilerek hazırlanm rlanmıştır Hücre

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II Doç Dr. Nurzen SEZGİN bstrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

δ-aminolevulinik ASİT

δ-aminolevulinik ASİT δ-aminolevulinik ASİT Diğer adı ve kısaltmalar: Delta aminolevulinik asit, δ-ala, DALA, ALA. Kullanım amacı: Porfiria olasılığını değerlendirmek, çeşitli pofiria türleri arasında ayırıcı tanı yapmak ve

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM NEDİR? Nefrotik sendrom ; proteinüri (günde 3.5gr/gün/1.73 m2), hipoalbüminemi (

Detaylı

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit NEFRİT Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Genel Bilgiler Böbreğin temel fonksiyonlarından birisi idrar üretmektir. Her 2 böbrekte idrar üretimine yol açan yaklaşık 2 milyon küçük ünite (nefron) vardır. Bir nefron

Detaylı

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati : Terminoloji Tip A Akut karaciğer yetmezliği ile birlikte Tip B Porto-sistemik Bypass ile birlikte (intrensek hepatosellüler yetmezlik

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı EGZERSİZ Fizyolojisi Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Kaslarda güç, kuvvet ve dayanıklılık Maksimum kasılma kuvveti 3-4 kg/cm2 kesit alanı

Detaylı

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde EPİLEPSİ Basitleştirilmiş şekliyle epilepsi nöbeti kısa süreli beyin fonksiyon bozukluğuna bağlıdır, ve beyin hücrelerinde geçici anormal deşarjlar sonucu ortaya çıkar. Epilepsi nöbetlerinin çok değişik

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar?

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? AKCİĞERLERİN PRİMER GÖREVİ GAZ ALIŞVERİŞİNİ SAĞLAMAKTIR. AKG analizi ile Asit Baz dengesi Oksijenizasyon Gaz alışverişi

Detaylı

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyon nedir? «Yüksek hızlı partiküller ya da dalgalar şeklinde yayılan enerji» Radyasyon kaynakları 1- Doğal kaynaklar 2- Yapay kaynaklar

Detaylı

Çeşitli nedenlerle oluşabilen karaciğer fibrozisi hemen daima geri dönüşümsüzdür.

Çeşitli nedenlerle oluşabilen karaciğer fibrozisi hemen daima geri dönüşümsüzdür. SİROZ Çeşitli nedenlerle oluşabilen karaciğer fibrozisi hemen daima geri dönüşümsüzdür. İlerleyici ilerleyici karaciğer hastalıkları sonuçta siroz ile sonuçlanan progresif fibrozise neden olur. Safra kanalikülü

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

09.02.2015. Oksijen Tedavisi. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32.

09.02.2015. Oksijen Tedavisi. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği. 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 21.Hafta ( 16-20 / 02 / 2015 ) OKSİJEN TEDAVİSİ SlaytNo: 32 Oksijen vücuda solunum yoluyla girer, akciğerlerde hava keseciği ile kılcal damarlar arasındaki zara ulaşır

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

ALKOL ZEHİRLENMELERİ. Doç. Dr. Levent Avşaroğulları Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Kayseri

ALKOL ZEHİRLENMELERİ. Doç. Dr. Levent Avşaroğulları Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Kayseri ALKOL ZEHİRLENMELERİ Doç. Dr. Levent Avşaroğulları Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Kayseri SUNU DÜZENİ BÖLÜM I ETANOL İZOPROPİL ALKOL BÖLÜM II METİL ALKOL ETİLEN GLİKOL BÖLÜM

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi Prof. Hv.Tbp. Kd.Alb. Mesut ÇETİN GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Kliniği Direktörü-İstanbul 1 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni GATA Haydarpaşa Eğitim

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP

EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP EGZERSİZDE VE SONRASINDA ATP - CP Tüm vücut hücrelerinde enerji oluşumu adenozin trifosfat (ATP) molekülü vasıtasıyla gerçekleşir. Hücre içinde ATP depo halde bulunur ve sınırlı miktardadır. Ancak, yapılan

Detaylı

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ Dr. Lale Sever Intradiyalitik Komplikasyonlar Sık Kalıcı morbidite Mortalite Hemodiyaliz Komplike bir işlem! Venöz basınç monitörü Hava detektörü

Detaylı

Folik asit(vitamin-b9)

Folik asit(vitamin-b9) Folik asit(vitamin-b9) Emilimi metabolizması ve fonksiyonları Emilimi,metabolizması,fonksiyonları Homosistein metabolizması Eksikliğinde trombotik ve artriel hastalıklar Emilim için folik asit besinlerde

Detaylı

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA Hücre yapısını ve organelleri oluşturan moleküler yapılarından başlayıp hücre organelleri,hücre,doku,organ ve organ sistemlerine

Detaylı

NEFRİTİK SENDROMLAR. Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013

NEFRİTİK SENDROMLAR. Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013 NEFRİTİK SENDROMLAR Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013 NEFRİTİK SENDROM NEDİR? Akut böbrek yetmezliği bulguları ile gelen bir hastada gross hematüri, varsa tanı nefritik sendromdur. Proteinürü

Detaylı

Kurşun ile Zehirlenmeler

Kurşun ile Zehirlenmeler Kurşun ile Zehirlenmeler Dr. Müge Tecder-Ünal Başkent Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Farmakoloji Anabilim Dalı Klinik Toksikoloji Kursu, Nisan 2010, İzmir 15 aylık kız çocuk Şikayet: saçma yutma Öykü: 14.03.2010

Detaylı

HİPOGLİSEMİNİN KOMPLİKASYONLARI

HİPOGLİSEMİNİN KOMPLİKASYONLARI HİPOGLİSEMİNİN KOMPLİKASYONLARI Prof. Dr. Reyhan ERSOY Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HİPOGLİSEMİ VE DİYABETES MELLİTUS Hipoglisemi Diyabetes

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Bölüm 25 Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Dr. Fevzi DEMİREL Nefesle Alınan Kortizonlu İlaçların Yan Etkileri Astım tedavisinde kullanılan

Detaylı

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi Prof. Dr. Esat Orhon DNA kırıklarının nedeni nedir? Unpaired Electrons Serbest radikal nedir? Çift oluşturamamış, tek kalmış elektron veya elektronlar içeren atomlar

Detaylı

Santral Sinir Sistemi Enfeksiyonlarında Acile Başvuru Şikayetleri ve Gözümüzden Kaçanlar. Doç. Dr. Evvah Karakılıç MD, PhD.

Santral Sinir Sistemi Enfeksiyonlarında Acile Başvuru Şikayetleri ve Gözümüzden Kaçanlar. Doç. Dr. Evvah Karakılıç MD, PhD. Santral Sinir Sistemi Enfeksiyonlarında Acile Başvuru Şikayetleri ve Gözümüzden Kaçanlar Doç. Dr. Evvah Karakılıç MD, PhD. SSS Enfeksiyonları Amaç; SSS enfeksiyonları; Klinik tabloyu tanımak Yaşamı tehdit

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

Bu sadece Karbon monoksit zehirlenmesi mi?

Bu sadece Karbon monoksit zehirlenmesi mi? 23 yaşında, erkek hasta İplik (orlon, yün vb.) deposunda çalışırken Dr. Evvah Karakılıç Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Tıp Klinik Şefi yangın çıkıyor. Yangına deponun

Detaylı

MESLEK ESASLARI VE TEKNİĞİ KONU : OKSİJEN TEDAVİSİ

MESLEK ESASLARI VE TEKNİĞİ KONU : OKSİJEN TEDAVİSİ DERS : MESLEK ESASLARI VE TEKNİĞİ KONU : OKSİJEN TEDAVİSİ 1.) Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen bilgiler ) Oksijenin kimyasal simgesi O2 dir. ) Oksijen, canlıların

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALARINA YAKLAŞIM NASIL OLMALIDIR? A) ANAMNEZ (ÖYKÜ,

Detaylı