Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü"

Transkript

1 Fırat Üniv. Mühendislik Bilimleri Dergisi Fırat Univ. Journal of Engineering 23 (2), 9-28, 2 23 (2), 9-28, 2 Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü Ebru ÖZBAY, Muhsin Tunay GENÇOĞLU Fırat Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü, ELAZIĞ (Geliş/Received: 6.2.2; Kabul/Accepted: ) Özet Türkiye, yenilenebilir enerji kaynaklarının çeşitliliği ve potansiyeli bakımından zengin bir ülkedir. Ülkemizde elektrik enerjisinin büyük bir kısmı, termik ve hidrolik kaynaklardan elde edilmektedir. Hidroelektrik santraller (HES), yakıt maliyeti olmadığı için, en ucuz elektrik üreten santrallerdir. Hidroelektrik enerji üretiminin büyük bir kısmı büyük HES ile elde edilmektedir. Küçük hidroelektrik santraller (KHES), özellikle diğer enerji santrallerinin yapılamadığı kırsal bölgelerde ve küçük su kaynaklarını değerlendirmek amacıyla kullanılan alternatif enerji kaynaklarıdır. Bu çalışmada, KHES lerin önemi vurgulanmış ve bir KHES in yük-frekans kontrolünü yapabilmek amacıyla, Matlab-Simulink de türbin, generatör ve regülatör modelleri oluşturulmuştur. Daha sonra bu modeller birleştirilerek, küçük bir hidroelektrik santral modeli elde edilmiştir. ve doğrusal olmayan türbinli HES modelleri kullanılarak, farklı yüklenme durumları için, güç-zaman ve frekanszaman değişimleri elde edilmiştir. Anahtar kelimeler: Küçük hidroelektrik santraller, Türbin modeli, Yük-frekans kontrolü, PID denetleyici. Load Frequency Control for Small Hydro Power Plants Abstract Turkey is a rich country in term of diversity and potential of renewable energy sources. In our country, a large amount of electrical energy is obtained from thermal and hydraulic sources. Hydroelectric power plants (HPP) that have no fuel cost are the cheapest electricity generation plants. A large section of the hydroelectric energy production is obtained from the large HP. Small hydro power plants (SHPP) are alternative energy sources which are especially used in rural areas where the other energy power plants cannot be done and in order to evaluate the small water resources. In this study, the importance of SHPP is emphasized and turbine, generator, and governor models are constructed in Matlab-Simulink to make load-frequency control of a SHPP. Then, combining these models a small hydro electric power plant model was obtained. Power-time and frequency-time variations are obtained for different loading condition using HPP models with linear and nonlinear turbines. Key words: Small hydroelectric power plants, Turbine model, Load-frequency control, PID controller.. Giriş Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın en önemli göstergelerinden birisidir. Dünya da üretilen toplam elektrik enerjisinin yaklaşık % 2 si hidroelektrik enerjiden sağlanmaktadır. Güney ve Orta Asya, Latin Amerika ve Afrika daki gelişmekte olan ülkelerle beraber, Kanada, Türkiye ve Rusya da tamamı değerlendirilmemiş hidroelektrik potansiyel bulunmaktadır. Batı Avrupa ve ABD de ise kaynakların değerlendirilmiş olması ile beraber çevresel ve politik nedenlerden dolayı kalan hidroelektrik potansiyel sınırlıdır []. Bu nedenle KHES ler, özellikle diğer enerji santrallerinin yapılamadığı kırsal bölgelerde artarak kullanılan alternatiflerdir [2]. Dünyada KHES lerin toplam hidroelektrik enerji üretimindeki payı % 5- arasında değişmektedir [3]. Türkiye nin brüt hidroelektrik enerji potansiyeli 433 milyar kwh civarında olup, ülkemizin teknik hidroelektrik enerji potansiyeli 26 milyar kwh/yıl mertebesindedir [4]. Yıllara göre küçük farklılıklar göstermekle birlikte, bugün için Türkiye nin teknik ve ekonomik hidroelektrik potansiyeli 29,9 milyar kwh dır. Bu potansiyelin % 35 i işletmede, % 8 i inşa halinde ve geri kalan % 57 si çeşitli proje seviyelerinden oluşmaktadır. Özellikle son yıllarda hidrolik üretiminin toplam elektrik

2 Ebru Özbay, Muhsin Tunay Gençoğlu enerjisi üretimi içerisindeki önemi giderek artmıştır. Ülkemizde KHES ler hidroelektrik enerji üretiminde önemli bir potansiyele sahiptir. Türkiye nin teorik olarak brüt KHES potansiyeli 5 GWh/yıl, teknik ve ekonomik yapılabilir KHES potansiyelleri ise sırasıyla 3 GWh/yıl ve 2 GWh/yıl dır [5,6]. Mevcut su potansiyelinden daha fazla yararlanabilmenin en iyi yolu büyük HES lere ilave olarak KHES lerin yapılmasıdır. [7-9]. Fosil yakıtlara alternatif enerji bulma çabaları içinde, yenilenebilir enerji kaynaklarından mümkün olduğunca fazla yararlanma politikaları, KHES leri tekrar gündeme getirmiştir [,]. Enerji literatüründe büyük HES ler, klasik yenilenebilir kaynak grubunda ele alınırken, küçük, mini ve mikro HES ler, yenilenebilir enerji kaynakları grubuna sokulmaktadırlar. KHES lerin kapasitelerine ilişkin sınıflandırma ülkelere göre değişiklik göstermektedir. Bu konuda Dünya ülkeleri arasında tam bir görüş birliği yoktur. Ancak Dünya da den fazla ülkede mini, mikro ya da KHES adı altında sistemler kullanılmaktadır. Kapasitesi kw dan daha fazla olan santraller büyük, 5- kw arasında olanlar küçük, -5 kw arasında olanlar mini ve kapasitesi kw dan daha küçük olan santraller mikro olarak sınıflandırılmaktadır [2-5]. KHES ler büyük HES ler ile karşılaştırıldığında birçok avantajlara sahiptirler Çevresel etkilerinin az olması, bilinen en önemli avantajlarından birisidir. Büyük HES lerin hem kuruluş, hem de işletme esnasında çevresel etkileri fazla olabilir. Özellikle baraj inşa edilirken, bulunduğu bölgede ciddi etkilere sebep olabilirler. Büyük santrallerde baraj inşası maliyeti oldukça fazlayken ve tüm maliyet içerisinde ciddi bir paya sahipken, özellikle nehir tipi santrallerde maliyete etki eden böyle bir unsur yoktur. Ayrıca büyük HES lerin kuruluş süreleri oldukça uzun iken, KHES lerin kuruluş süreleri oldukça kısadır. Özellikle şebekeden uzak kırsal kesimlerde, elektrik ihtiyacının karşılanması için çok uygun sistemlerdir. Bu sistemler enterkonnekte sistemin ulaşamadığı, yakıt temininde zorluk çekilen kırsal bölgelerde, şebekeden bağımsız olarak elektrik üretim imkanı sağlarlar. Ayrıca sulama ve içme suyu temin etme gibi faydaları da vardır. Bütün bu avantajlarının yanı sıra KHES lerin bazı dezavantajları da vardır. Depolama özellikleri olmadığından, elektrik talebini karşılama konusunda sorunlarla karşılaşılabilir. Yıl içerisinde akarsu rejiminde meydana gelen değişimlerden çok çabuk etkilenirler. Büyük HES lere göre daha düşük kapasitelidirler. KHES lerin en büyük dezavantajı, birim tesis bedelinin, dolayısıyla elektrik maliyetinin fazla olmasıdır. KHES lerin maliyeti, genellikle düşü ile ters orantılı olarak artar [6]. Elektrik üretiminde frekans ve gerilim çok önemli iki kriterdir. Gerilim generatörün uyartımı, frekans ise generatör rotor dönüş hızı kontrol edilerek ayarlanabilir. Başka bir deyişle gerilim reaktif güç kontrolü yapılarak, frekans ise aktif güç kontrolü yapılarak nominal değerine getirilebilir. Kaliteli elektrik enerjisi frekansı sabit olan elektrik enerjisidir. Tüketiciler sürekli, kararlı, kaliteli, ucuz ve güvenilir bir enerji isterler. Bu nedenle güç sistemlerinde aktif güç dengesinin sağlanması gerekmektedir. Tüketiciler tarafından talep edilen enerji ile üretilen enerji arasında bir denge olmalıdır. Üretilen enerji talep edilenden fazla olursa frekans artar, üretilen enerji daha az olursa frekans azalır. Güçte meydana gelen ani bir değişimde, aktif güç dengesi sağlanabilirse, frekans kontrolü de sağlanmış olur. Gerek her ülkenin kendi enterkonnekte güç sistemi içerisinde, gerekse ülkeler arası enterkonnekte sistemlerde, frekansın kontrol edilebilmesi ve sabit kalması önemli bir konudur. Bu nedenle, güç sistemlerinde yükfrekans kontrolü önemli bir yer tutmaktadır. Yük-frekans kontrolü, üretilen ve tüketilen aktif güç arasındaki dengeyi sağlayabilmek için, güç akışını sağlayarak frekansı istenen değerler arasında tutma işlemidir. Üretilen ve talep edilen aktif güç arasında bir farklılık olması durumunda oluşan frekans sapması, regülatörlerin türbin ayar kanatlarının açısını değiştirmesiyle dengelenebilir. Literatürde yük-frekans kontrolü için pek çok teknik kullanılmıştır. Bunlardan bazıları, PID, PI, bulanık mantık, yapay sinir ağları ve genetik algoritma kullanılarak oluşturulan denetleyicilerdir [7,8]. Bu çalışmada KHES lerde regülatör olarak PID denetleyici kullanımı araştırılmış ve PID denetleyicilerin genel yapısı 2

3 Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü ve özellikleri incelenmiştir. Ayrıca bir KHES in modellenmesi için gerekli olan eşitlikler açıklamalı bir şekilde verilmiş ve oluşturulan modeller ile elde edilen benzetim sonuçları karşılaştırılmıştır. 2. PID Denetleyici PID denetleyici (oransal-integral-türevsel), yapısının basitliği nedeniyle çok fazla kullanılan bir denetleyici tipidir. KHES lerin regülatör sistemleri için tasarlanan denetleyici tipleri içerisinde en çok kullanılanıdır. PID denetleyicilerin tasarımı kolaydır, kalıcı durum hataları düşüktür, ekonomik ve verimlidirler. Fakat tüm çalışma şartlarında maksimum kontrol performansı sağlayamazlar. PID denetleyicili bir sistemin blok diyagramı Şekil de verilmiştir. Burada e(t) hata sinyali, u(t) denetleyici çıkışı (kontrol değişkeni), Kp, Ki ve Kd sırasıyla oransal, integral ve türevsel kazançlardır. Şekil den de görüldüğü gibi, PID denetleyici oransal, integral ve türevsel denetleyicilerin toplamından oluşmaktadır. Burada dir. Yani şeklinde yazılabilir. () (2) Sistemin düzgün ve istenilen şekilde çalışabilmesi için PID parametrelerinin iyi seçilmesi gerekmektedir. Parametre ayarlanması için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemler içerisinde Ziegler-Nichols yöntemi oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bu yöntemde, parametre ayarı elle yapılmaktadır. Şekil, aynı zamanda geri beslemeli bir kontrol sisteminin blok diyagramını göstermektedir. Burada dir. hata sinyalidir ve referans değer ile sistem çıkışı arasındaki farkı vermektedir. Oransal kontrol sistemlerinde, çıkış sistemi talep edilen oranda ayarlanır. Yükselme zamanı azaltılabilir, fakat kalıcı durum hatası yok edilemez. Türevsel parametre kullanılarak oransalda oluşan aşırı yükselmeler ve alçalmalar azaltılmış olur. Kaymada, referans değer ile ölçülen değer arasındaki farkta (ofset farkı) bir miktar azalma olur, ama tamamen ortadan kalkmaz. Türevsel parametrenin kararlılığı arttırmada etkisi vardır, ayrıca geçici durumu düzeltir. Sisteme integral kazancı eklenerek, kayma ve kalıcı durum hatası sıfır yapılabilir. Fakat bu durum geçici rejimde daha kötü sonuçlara sebep olabilir. PI kullanılan bir kontrol sisteminde, işlem oturduktan sonra kayma olmaz. Oransal (P), Oransal Türevsel (PD) ve Oransal İntegral (PI) kontrolün yeterli gelmediği durumlarda, Oransal İntegral Türevsel (PID) kontrol kullanılabilir. İntegral süresinin çok kısa tutulması osilasyona neden olabilir. Türev parametresi de eklenerek osilasyon önlenebilir ve istenen değere daha kısa sürede ulaşılabilir. PID parametrelerinin doğru ayarlanması ile, en kısa sürede ve en düşük miktarda yükselme ve alçalmalarla (salınımlarla) iyi bir kontrol sağlanabilir [9]. Şekil. PID denetleyicili bir sistemin blok diyagramı 2

4 Ebru Özbay, Muhsin Tunay Gençoğlu 3. HES lerin Modellenmesi HES lerin modellenmesi ve denetleyici tasarımı üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Hidroelektrik türbin modelleri genel olarak doğrusal modeller ve doğrusal olmayan (doğrusallaştırılmış) modeller şeklinde sınıflandırılırlar. Bu sınıflandırma, modelin içerdiği denklemlerin karmaşıklığına bağlıdır. Modeller kendi içerisinde, cebri borudaki elastik su yükü modeli ve elastik olmayan su yükü modeli şeklinde de sınıflandırılabilirler. laştırılmış modeller, kontrol sistem kararlılığı veya küçük sinyal kararlılığı çalışmalarında kullanılırlar. Birçok araştırmacı HES in farklı modellerini ve güç üretimi kontrolü için gerekli teknikleri, doğrusal ve doğrusal olmayan modellerde, elastik olan ve olmayan su yükü etkileri için incelemişlerdir. 3.. türbin modeli Hidroelektrik santralleri oluşturan kısımların modellenmesi oldukça zordur. Bu yüzden model oluşturulurken bazı ihmaller yapılabilir. modellemede, hidrolik direnç (hidrolik kayıplar) ihmal edilir, cebri borunun elastik yapıda olmadığı ve suyun sıkıştırılamaz olduğu kabul edilir. Suyun hızı (U); türbin dağıtıcı açıklığı (G) ve net hidrolik yüksekliğin (H) karekökü ile doğru orantılıdır (Eşitlik 3). Türbin mekanik gücü (P m ) ise, hidrolik yükseklik ve su hızının çarpımı ile doğru orantılıdır (Eşitlik 8). Hidrolik yükseklik net yüksekliktir, yani brüt yükseklikten kayıpların çıkarılmasıyla elde edilen yüksekliktir. (3) Burada K u hız sabitidir. Çalışma noktasından küçük bir sapma olduğu durumda, sürekli çalışma durumundaki değerler yazılarak hız değişimi, aşağıdaki gibi yazılabilir. (4) (5) (6) Baz değer olarak, anma değerleri seçilirse, eşitlik (6) p.u. sistemde aşağıdaki gibi yazılabilir. Türbin çıkış gücü, (7) (8) yazılabilir. Burada K pm mekanik güç sabitidir. Çalışma noktasından küçük bir sapma olduğu durumda, mekanik güç değişimi aşağıdaki gibi yazılabilir. (9) Sürekli çalışma değerleri denklemlerde yerine yerleştirilirse, () () (2) Eşitlik () ve (2), eşitlik (9) a yerleştirilirse, (3) Baz değer olarak, anma değerleri seçilirse, eşitlik (3) p.u. sistemde aşağıdaki gibi olur. (4) (4) eşitliği kullanılarak, (5) ve (6) elde edilir. (5) (6) Newton un ikinci hareket yasasına (ivme yasası) göre, rezervuardaki suyun cebri borunun giriş noktasındaki hızının sıfır olduğu kabul edilerek, türbin girişinde suyun kazandığı kinetik enerjinin, potansiyel enerji değişimine eşit olduğu bulunur. 22

5 Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü Su kütlesi, türbin giriş basınç değişimi olmak üzere; (7) (8) yazılabilir. Burada, ρ : Su yoğunluğu (kg/m 3 ), L: Cebri boru uzunluğu (m), a g : Yerçekimi ivmesi (m/sn 2 ), A: Cebri boru kesiti (m 2 ), Q: Debi (m 3 /s) dir. Eşitlik (8) deki türevsel ifadenin sol tarafı suyun hareket süresi (T w ) olarak isimlendirilir. Suyun hareket süresi, hidrolik yükseklik H iken, cebri borudaki suyun U hızına ulaşmasına kadar geçen süredir. Bu süre, yüke bağlı olarak değişmektedir. Suyun hareket süresi, uygulamada, tam yükteki anma değerlerine göre belirlenir. Suyun hareket süresi, -4 sn arasında değişmektedir. T w, düşük yükseklikler için sn, orta yükseklikler için 2.2 sn ve büyük yükseklikler için 4 sn dir [2]. (9) (2) Su hızı değişiminin dağıtıcı pozisyonuna (G) göre değişimi incelenirse; (2) (22) elde edilir. Bu eşitlik hidrolik türbinin klasik transfer fonksiyonudur olmayan türbin modeli Bu modelde, cebri boru modellenirken, elastik yapıda olmadığı ve suyun sıkıştırılamaz bir akışkan gibi davrandığı düşünülmüştür. A (m 2 ) kesit alanlı ve L (m) uzunluğundaki boru göz önüne alınırsa, cebri boru yükseklik kaybı, cebri boru duvarındaki su sürtünmesi ile debinin karesinin çarpımıdır. (23) Cebri borudaki debi değişim oranı şöyle tarif edilir: Bu denklem birim değer olarak; (24) (25) şeklinde elde edilir. Net debi ile yüksüz durumdaki debinin farkı efektif debiyi verir. Efektif debinin yükseklikle çarpımı ise mekanik güce eşittir. Mekanik güç doğal olarak % değildir. Dağıtıcı açıklığının bir fonksiyonu olan türbin sönümleme etkisi de ilave edilirse, birim değer türbin gücü; (26) olarak bulunur. Türbin gücü (MW) baz güç olarak alınır. Dağıtıcılar tam açık (dağıtıcı pozisyonu = ) kabul edilerek, Q baz türbin debisi seçilmiştir. H baz su yüzeyinin statik yüksekliğini (H ) gösterir. D n türbin verimi üzerinde hız değişiminin (Δn) etkisini gösteren bir katsayıdır ve değeri.5 ile 2 arasında değişir. Türbindeki birim değer debi miktarı; (27) ile bulunur. Türbin kazancı, türbin kapağı açıklık oranının kazanca yaptığı etki olarak; şeklinde gösterilir. Burada; : Tam yükteki dağıtıcı pozisyonunu, : Yüksüz durumdaki dağıtıcı pozisyonunu ifade eder. (28) 23

6 Ebru Özbay, Muhsin Tunay Gençoğlu Şekil 2. KHES modeli Cebri borudaki sürtünme kayıplarının ihmali ile elastik olmayan su yükü için doğrusallaştırılmış transfer fonksiyonu; şeklinde elde edilir [2-26] Generatör Modeli (29) Generatör için temel hareket denklemi kullanılarak, generatör modeli oluşturulmuştur. (3) Burada, T mek : Mekanik tork, T elk : Elektriksel tork, J: Eylemsizlik momenti, w: Türbin açısal hızı (rad/s) 4. KHES Modeli Bu çalışmada Bölüm 3 deki eşitlikler dikkate alınarak, izole çalışan, ideal, doğrusal ve elastik olmayan su yükünü dikkate alan, doğrusal olmayan (çalışma noktasında doğrusallaştırılmış) türbinli KHES modeli oluşturulmuştur. Matlab- Simulink ile oluşturulan KHES modeli Şekil 2 de gösterilmiştir. Bir KHES i oluşturan ana bölümler regülatör, türbin ve generatördür. Bu çalışmada bu üç bölüm modellenmiştir. Modelleme yaparken, KHES ile büyük HES arasında çok büyük farklılıkların olmadığı görülmektedir. Bu çalışmada kullanılan tüm benzetimler, Matlab-Simulink yazılımı kullanılarak oluşturulmuştur. Yük frekans kontrolünde, yük değerinin yani talep edilen güç miktarının, üretilen güç değerine eşit olması gerekmektedir. PID regülatörün, oransal kazancı K p, integral kazancı K i ve türevsel kazancı K d dir. Bu çalışmada türevsel etkiye gerek olmadığı için K d, sıfır alınmıştır. Oluşturulan modellerde, verilen yük değerine göre PI denetleyicinin kazanç değerleri ayarlanarak, dağıtıcı açıklığı belirlenmektedir. Türbin çıkış gücünün, yani generatör giriş gücünün en kısa sürede verilen yük değerine eşit olması sağlanmaya çalışılmaktadır. Modelde PI denetleyici tarafından ayarlanan servomotor, regülatör olarak kullanılmaktadır. Model oluşturulduktan sonra, farklı yük değerleri için (.5,.25,.5,.75 ve.95 p.u.), doğrusal ve doğrusal olmayan modelde optimum K p ve K i değerleri simülasyonlarda deneme yanılma yoluyla bulunarak, güç-zaman ve frekans- zaman grafikleri elde edilmiştir (Şekil 3-2). Modelde kullanılan K p ve K i değerleri Tablo de görülmektedir. Tablo. Farklı yük değerleri için K p ve K i değerleri Yük K p Model K i.5 (p.u.) (p.u.) (p.u.) (p.u.) (p.u.).85.7 Yük Olmayan Model K p K i.5 (p.u.) (p.u.) (p.u.) (p.u.) (p.u.).9 24

7 Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü Güç (pu).5 Frekans (pu).5 Şekil 3..5 p.u yük değeri için güç-zaman değişimi Şekil p.u yük değeri için frekans-zaman değişimi Frekans (pu).5 Güç (pu).5 Şekil 4..5 p.u yük değeri için frekans-zaman değişimi Şekil 7..5 p.u yük değeri için güç-zaman değişimi Güç (pu).5 Frekans (pu).5 Şekil p.u yük değeri için güç-zaman değişimi Şekil 8..5 p.u yük değeri için frekans-zaman değişimi 25

8 Ebru Özbay, Muhsin Tunay Gençoğlu Güç (pu).5 Frekans (pu).5 Şekil p.u yük değeri için güç-zaman değişimi Frekans (pu) Güç (pu).5 Şekil..75 p.u yük değeri için frekans-zaman değişimi.5 Şekil..95 p.u yük değeri için güç-zaman değişimi Şekil p.u yük değeri için frekans-zaman değişimi Elde edilen frekans ve güç değişimlerinden görüldüğü gibi, tüm yüklenme durumlarında, hem frekansın hem de gücün verilen referansa ulaşma süreleri kabul edilebilir düzeydedir. Ayrıca doğrusal model sonuçları ile doğrusal olmayan model sonuçları arasında çok büyük farkların olmadığı görülmektedir. Bir HES de su cebri boru içerisinde belirli bir hızla akarken, meydana gelen bir yük değişimiyle (yük atma) kapakçıkların kapanması durumunda, suyun hızına bağlı olarak bir basınç yükselmesi oluşmaktadır. Büyük bir basınçla kapakçıklara çarpan su, geri dönerek cebri boru içerisinde basınç değişimlerine sebep olmaktadır. Bu basınç değişimleri etkisine su koçu denir. Cebri boru et kalınlığının bu basınç darbelerine dayanması gerekmektedir. türbinli KHES modelinin benzetim sonuçları incelendiğinde, frekansın başlangıçta negatife gittiği, daha sonra arttığı, gücün ise negatiften başlayarak arttığı ve sürekli durumda sabit kaldığı görülmektedir. olmayan türbin modelinde ise bu durumun oluşmadığı görülmektedir. Suyun eylemsizliğinin türbin üzerindeki ve su koçunun cebri boru üzerindeki etkisi, bu durumun oluşmasındaki en önemli etkenlerdir. Suyun eylemsizliği ve su koçu etkileri doğrusal türbinli modelde yapılan bazı ihmallerden dolayı daha çok etkisini göstermektedir. Ayrıca T w değeri arttıkça bu etki daha da artmaktadır. 26

9 Küçük Hidroelektrik Santrallerde Yük-Frekans Kontrolü 5. Sonuç Ülkemizin içerisinde bulunduğu enerji krizinin aşılabilmesi ve dışa bağımlılığımızın azaltılabilmesi için, tüm Dünyanın yaptığı gibi, KHES lerin sayısını arttırarak boşa akan sularımıza sahip çıkmamız gerekmektedir. Bu çalışmada, doğrusal türbin kullanan KHES modeli ve elastik olmayan su yükü için doğrusal olmayan türbin kullanan KHES modeli oluşturulmuştur. Her iki modelde de, yükteki herhangi bir artış veya azalış durumunda, belirli 6. Kaynaklar. Lako, P., Eder, H., de Noord, M., Reisinger, H., (23). Hydropower development with a focus on asia and western europe. Overview in the framework of VLEEM 2. Project, Project Number: ECN Policy Studies and Verbundplan, Austria. 2. Kömürcü, M.İ., Akpinar, A. (2). Hydopower energy versus other energy sources in Turkey. Energy Sources Part B Economics. Planning, and Policy, 5, Uzlu, E., Filiz, M.H., Kömürcü, M.İ, Akpınar, A., Yavuz, O. (28). Doğu karadeniz havzası ndaki küçük hidroelektrik santrallerin durumu. VII. Ulusal Temiz Enerji Sempozyumu, UTES 28, İstanbul, Balat, H., (27). A renewable perspective for sustainable energy development in Turkey: the case of small hydropower plants. Renewable & Sustainable Energy Reviews,, European Small Hydropower Association (ESHA), (24). Small hydropower situation in the new EU member states candidate countries, thematic network on small hydropower (TNSHP) project. Renewable Energy House. Rue du Trone 26, Brussel, Belgium (http://www.esha.be) 6. Punys, P., Pelikan, B., (27). Review of small hydropower in the new member states and candidate countries in the context of the enlarged european union. Renewable & Sustainable Energy Reviews,, Schwartz, F., Pegallapati, R., Shahidehpour, M. (25). Small hydro as green power. Power Engineering Society General Meeting IEEE, 2, Hanmandlu, M., Goyal, H. (28). Proposing a new advanced control technique for micro hydro power plants. Electrical Power and Energy Systems, 3, Kaldellis, J. K., Vlachou, D. S., Korbakıs, G. (25). Techno-economic evaluation of small bir süre sonunda, şebeke frekansının referans değerine ulaşıp sabit kaldığı ve generatör giriş gücünün (türbin çıkış gücü) verilen yük değerine ulaştığı ve bu değerde sabit kaldığı görülmektedir. İki türbin modeli karşılaştırıldığında, doğrusal olmayan türbin modelinin, benzetim sonuçları açısından doğrusal türbin modeline göre daha iyi bir performans gösterdiği gözlenmiştir. hydro power plants in greece: a complete sensitivity analysis, Energy Policy, 33: Güney, İ., Terzi, Ü. K. (997). Ülkemizin enerji kaynaklarının değerlendirilmesi. Türkiye 7. Enerji Kongresi, Cilt, ODTÜ, Ankara, Sarasu, J. I., Fraile-Ardanuy J., Perez, J. I., Wilhelmi, J. R., Sanchez, J. A., Member IEEE, (27). Control of a run of river small hydro power plant, Powereng 27, Setubal, Voros, N.G., Kıranoudıs, C.T., Maroulıs, Z.B. (2). Short-cut design of small hydroelectric plants. Renewable Energy, 9, Aslan, Y., Yaşar, C., Karabörk, M.Ç. (24). Bir mikro-hidro örneği: kayaboğazı barajı, Eleco 24, Bursa, Paish, O. (22). Small hydro power: technology and current status. Renewable & Sustainable Energy Reviews, 6, Frey, G. W. (22). Hydropower as a renewable and sustainable energy resource meeting global energy challenges in a reasonable way. Energy Policy, 3, Onat, N. (25). Mini hidroelektrik santraller için güneş pilleri ile uyartılan senkron generatör tasarımı, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 7. Yalçın, E., Çam, E., Vardar, T., Lüy, M. (2). PID kontrolör ile iki bölgeli güç sistemlerinde yük frekans kontrolünün incelenmesi. Int.J.Eng.Research & Development, 2, Bircan, M., (26). Türkiye elektrik sisteminin UCTE bağlantısı kapsamında frekans kontrolü kalitesinin UCTE standartlarına çıkarılması, Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Türkiye. Enerji Kongresi, Coşkun, İ., Terzioğlu, H. (27). Hız performans eğrisi kullanılarak kazanç (PID) parametrelerinin belirlenmesi, Selçuk Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Teknik-Online Dergi,3, Cilt 6, Doolla, S., Bhatti, T. S. (26). Automatic generation control of an ısolated small-hydro 27

10 Ebru Özbay, Muhsin Tunay Gençoğlu power plant. Electric Power Systems Research, 76, Kundur, P. (994). Power System Stability and Control, New York: Mc Graw-Hill. 22. IEEE Working Group, (992). Hydraulic turbine and turbine control models for system dynamic studies, IEEE Trans Power Syst, 7, Kishora, N., Sainia, R. P., Singhb, S. P. (27). A review on hydropower plant models and control., Renewable and Sustainable Energy Reviews,, Kılıçkap, E. (27). Hidrolik santralin dinamik simülasyonu, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 25. Hannet, L., Fardanesh, B., Feltes, J. (994). Field tests to validate hydro turbine-governor model structure and parameters. IEEE Trans Power Syst, 9, De Jaeger, E., Janssens, N., Malfliet, B., De Meulebroeke, FV. (994). Hydro turbine model for system dynamic studies. IEEE Trans on Power Systems, 9,

DO U KARADEN Z HAVZASI NDAK KÜÇÜK H DROELEKTR K SANTRALLER N DURUMU

DO U KARADEN Z HAVZASI NDAK KÜÇÜK H DROELEKTR K SANTRALLER N DURUMU DO U KARADEN Z HAVZASI NDAK KÜÇÜK H DROELEKTR K SANTRALLER N DURUMU Ergun UZLU 1, Mustafa H. F L Z 2, Murat. KÖMÜRCÜ 3 Adem AKPINAR 4, O uzhan YAVUZ 5 Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi

Detaylı

H DROELEKTR K SANTRALLER N MODELLENMES

H DROELEKTR K SANTRALLER N MODELLENMES H DROELEKTR K SANTRALLER N MODELLENMES Ebru ÖZBAY Muhsin Tunay GENÇO LU F rat Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisli i Bölümü, Elaz eozbay@firat.edu.tr, mtgencoglu@firat.edu.tr

Detaylı

BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI

BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI BİR MİKRO-HİDRO ÖRNEĞİ: KAYABOĞAZI BARAJI Yılmaz ASLAN 1, Celal YAŞAR, M. Çağatay KARABÖRK 3 1, Dumlupınar Üniversitesi Mühendislik Fak., Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü, 431, Kütahya 3 Dumlupınar Üniversitesi

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek KAPASİTE FAKTÖRÜ VE ENERJİ TAHMİNİ Kapasite faktörü (KF) bir santralin ne kadar verimli kullanıldığını gösteren bir parametredir. Santralin nominal gücü ile yıllık sağladığı enerji miktarı arasında ilişki

Detaylı

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1 SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1. Giriş Deney düzeneği tank, su dolaşımını sağlayan boru sistemi ve küçük ölçekli bir santrifüj pompadan oluşmaktadır. Düzenek, üzerinde ölçümlerin yapılabilmesi için elektronik

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ

TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ TEKNOLOJİ, Yıl 5, (2002), Sayı 3-4, 73-77 TEKNOLOJİ TEK BÖLGELİ GÜÇ SİSTEMLERİNDE BULANIK MANTIK İLE YÜK FREKANS KONTRÜLÜ Ertuğrul ÇAM İlhan KOCAARSLAN Kırıkkale Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİNİN UCTE BAĞLANTISI KAPSAMINDA FREKANS KONTROLÜ KALİTESİNİN UCTE STANDARTLARINA ÇIKARILMASI Mustafa BİRCAN Elektrik

Detaylı

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ.

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Küçük Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18A BALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948 http://www.deneysan.com mail: deneysan@deneysan.com

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi

Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi CENGİZ Kadir 1 ER Enver 2 SUDA Cemil 3 METİN Bengül 4 TOPÇUOĞLU Kıvanç 5 BAŞDAĞ Hüseyin 6 1,2 Muğla Sıtkı Koçman Ün., Muğla M.Y.O., Elektronik ve Otomasyon

Detaylı

SANTRALLER N DURUMU. 3 Murat KANKAL 4 Mustafa H. F L Z. Gümü hane Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, n aat Müh. Bölümü, 29000, Gümü hane.

SANTRALLER N DURUMU. 3 Murat KANKAL 4 Mustafa H. F L Z. Gümü hane Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, n aat Müh. Bölümü, 29000, Gümü hane. ÇORUH HAVZASI NDAK KÜÇÜK H DROELEKTR K SANTRALLER N DURUMU 1 Adem AKPINAR 2 Murat. KÖMÜRCÜ 3 Murat KANKAL 4 Mustafa H. F L Z 1 Gümü hane Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, n aat Müh. Bölümü, 29000, Gümü

Detaylı

Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı

Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı 130 Mikro ve mini hidroelektrik santralleri için mikrodenetleyici tabanlı bir elektronik governor sisteminin tasarımı Adem DALCALI*, Emre ÇELİK, Serdal ARSLAN Gazi Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi,

Detaylı

ANOVA MÜHENDİSLİK LTD. ŞTİ.

ANOVA MÜHENDİSLİK LTD. ŞTİ. ÇOK KADEMELİ POMPA PERFORMANSININ CFD YÖNTEMİYLE BELİRLENMESİ Ahmet AÇIKGÖZ Mustafa GELİŞLİ Emre ÖZTÜRK ANOVA MÜHENDİSLİK LTD. ŞTİ. KISA ÖZET Bu çalışmada dört kademeli bir pompanın performansı Hesaplamalı

Detaylı

RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi

RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi Egemen SULUKAN, Tanay Sıdkı UYAR Marmara Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Enerji Ana Bilim Dalı Göztepe,

Detaylı

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ E.4.1. Amaç Üretici, primer frekans kontrolü yükümlülüğü kapsamında, Elektrik Enerjisi üretim ve tüketimin birbirine eşit olmaması durumunda sapmaya uğrayan sistem frekansını,

Detaylı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Reynolds Sayısı ve Akış Türleri Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün akım çizgileriyle belirtilen

Detaylı

DÜZENLİ AKIMLARDA ENERJİ DENKLEMİ VE UYGULAMALARI

DÜZENLİ AKIMLARDA ENERJİ DENKLEMİ VE UYGULAMALARI DÜZENLİ AKIMLARDA ENERJİ DENKLEMİ VE UYGULAMALARI, iş yapabilme yeteneği olarak tanımlanır(kg.m yada Kwh). Bir sıvının enerjisi, sıvı birim ağırlığının sahip olduğu iş yapabilme yeteneğidir. 1. Potansiyel

Detaylı

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI Doç Dr. Numan Sabit ÇETİN Yrd. Doç. Dr. Cem EMEKSİZ Yrd. Doç. Dr. Zafer DOĞAN Rüzgar enerjisi eski çağlardan günümüze

Detaylı

ANALİTİK HİYERARŞİ PROSES YÖNTEMİ İLE RÜZGAR TÜRBİN SEÇİMİ. Selçuk Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Endüstri Mühendisliği Bölümü, KONYA

ANALİTİK HİYERARŞİ PROSES YÖNTEMİ İLE RÜZGAR TÜRBİN SEÇİMİ. Selçuk Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Endüstri Mühendisliği Bölümü, KONYA S.Ü. Müh. Mim. Fak. Derg., c.25, s.1, 2010 J. Fac.Eng.Arch. Selcuk Univ., v.25, n.1, 2010 ANALİTİK HİYERARŞİ PROSES YÖNTEMİ İLE RÜZGAR TÜRBİN SEÇİMİ Ahmet SARUCAN 1, Mehmet Cabir AKKOYUNLU 2, Aydoğan BAŞ

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012

ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ. Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMET PERFORMANS TESTLERİ Ahmet Kürşad Çanakçı SGS Türkiye Endüstri Grup Müdürü 25 Nisan 2012 Ajanda Yan Hizmetlerin Mevzuat Altyapısı Yan Hizmet Performans Testlerine Genel Bakış

Detaylı

AERODİNAMİK KUVVETLER

AERODİNAMİK KUVVETLER AERODİNAMİK KUVVETLER Prof.Dr. Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi, Sivil Havacılık Yüksekokulu, 26470 Eskişehir Bir uçak üzerinde meydana gelen aerodinamik kuvvetlerin bileşkesi ( ); uçağın etrafından

Detaylı

BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme MATLAB SIMULINK. İlhan AYDIN

BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme MATLAB SIMULINK. İlhan AYDIN BMÜ-421 Benzetim ve Modelleme MATLAB SIMULINK İlhan AYDIN SIMULINK ORTAMI Simulink bize karmaşık sistemleri tasarlama ve simülasyon yapma olanağı vermektedir. Mühendislik sistemlerinde simülasyonun önemi

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ 4. Proje: Hidrolik Türbin Tasarımı (Hydrolic Turbine) Barajlardan ve çaylardan elektrik üretmek için hidrolik (sıvı) türbinler kullanılır. Bunlar

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SÜREÇ KONTROL Süreç Kontrol Süreç kontrolle ilişkili işlemler her zaman doğada var olmuştur. Doğal süreç kontrolünü yaşayan bir

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ TÜRLERİ AKARSU TİPİ(BARAJSIZ) HİDROELEKTRİK SANTRALLER DEPO TİPİ(BARAJLI

Detaylı

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI 5. luslararası İleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13 15 Mayıs 2009, Karabük, Türkiye LKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DNTİMLİ SNKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI DSIGN OF A PI CONTROLLD SYNCRONOS DC-DC CONVRTR

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Prof. Dr. Engin ÖZDEMİR KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLĞİ BÖLÜMÜ E-mail: eozdemir@kocaeli.edu.tr İÇERİK: ENERJİ

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN AYRIK ZAMANDA KONUM VE HIZ KONTROLÜ 1. Amaç: Bir DC motorunun konum

Detaylı

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI *Mehmet YÜCEER, **Erdal KARADURMUŞ, *Rıdvan BERBER *Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan - 06100

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ

RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ RÜZGAR ENERJİSİ TEKNOLOJİSİ RÜZGAR ENERJİSİ DÖNÜŞÜM SİSTEMLERİ Günümüzde kullanımı ve teknolojisi en hızlı gelişme gösteren yenilenebilir enerji kaynağı rüzgar enerjisidir. Rüzgar türbin teknolojisindeki

Detaylı

Abs tract: Key Words: Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR

Abs tract: Key Words: Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR 3galip temir:sablon 20.08.2015 11:11 Page 22 Onur ERDEM Barbaros BATUR Z. Düriye BİLGE Galip TEMİR Bozcaada da Kurulacak Olan Bir Rüzgâr Enerjisi Santralinin Ekonomik Analizi Abs tract: In this study the

Detaylı

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR

İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR İNVERTER ENTEGRELİ MOTORLAR ENTEGRE MOTOR ÇÖZÜMLERİ Günümüzde enerji kaynakları hızla tükenirken enerjiye olan talep aynı oranda artmaktadır. Bununla beraber enerji maliyetleri artmakta ve enerjinin optimum

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

Newton Kanunlarının Uygulaması

Newton Kanunlarının Uygulaması BÖLÜM 5 Newton Kanunlarının Uygulaması Hedef Öğretiler Newton Birinci Kanunu uygulaması Newtonİkinci Kanunu uygulaması Sürtünme ve akışkan direnci Dairesel harekette kuvvetler Giriş Newton Kanunlarını

Detaylı

ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ FAN SİSTEMİ EĞİTİM ÜNİTESİ FAN

ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ FAN SİSTEMİ EĞİTİM ÜNİTESİ FAN ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ FAN SİSTEMİ EĞİTİM ÜNİTESİ FAN Döner bir pervane kanatları tarafından hava veya gazları hareket ettiren basit makinalardır. Eksenel fan: Döner bir mil üzerine pervane

Detaylı

Elektrikli Araçlar İçin Çift Çevrim Destekli DA Motor Kontrol Uygulaması

Elektrikli Araçlar İçin Çift Çevrim Destekli DA Motor Kontrol Uygulaması Elektrikli Araçlar İçin Çift Çevrim Destekli DA Motor Kontrol Uygulaması A. M. Sharaf 1 İ. H. Altaş 2 Emre Özkop 3 1 Elektrik ve Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ne Brunsick Üniversitesi, Kanada 2,3 Elektrik-Elektronik

Detaylı

Kontrol Sistemlerinin Analizi

Kontrol Sistemlerinin Analizi Sistemlerin analizi Kontrol Sistemlerinin Analizi Otomatik kontrol mühendisinin görevi sisteme uygun kontrolör tasarlamaktır. Bunun için öncelikle sistemin analiz edilmesi gerekir. Bunun için test sinyalleri

Detaylı

RÜZGÂR ENERJİSİNDE KULLANILAN ASENKRON JENERATÖRLER

RÜZGÂR ENERJİSİNDE KULLANILAN ASENKRON JENERATÖRLER RÜZGÂR ENERJİSİNDE KULLANILAN ASENKRON JENERATÖRLER 1 Meltem APAYDIN 2 Arif Kıvanç ÜSTÜN 3 Mehmet KURBAN 4 Ümmühan BAŞARAN FİLİK Anadolu Üniversitesi İki Eylül Kampüsü Mühendislik-Mimarlık Fakültesi 26555,

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ AUTOMATIC CONTROL TELELAB (ACT) ile UZAKTAN KONTROL DENEYLERİ Automatic Control Telelab (ACT), kontrol deneylerinin uzaktan yapılmasını sağlayan web tabanlı bir sistemdir. Web

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ Ali Erduman 1, Bedri Kekezoğlu 1, Ali Durusu 1, Muğdeşem Tanrıöven 1 1 Elektrik Mühendisliği Bölümü Yıldız

Detaylı

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000.

Şekil.1 - Dünyanın Teknik RÜZGAR POTANSİYEL Dağılımı. [ Dünya Toplamı 53,000 TWh / yıl ] 10.600 10.600 5.400 4.800 4.600 3.000 3.000. DÜNYA DA RÜZGAR ENERJİSİ KAYNAK POTANSİYELİ [ Derleyen - Dr.Atillâ AKALIN ] 1. Dünya da Rüzgar Potansiyeli Bu çalışma içinde yer almamasına rağmen, Rüzgar potansiyeli tespitinde, teknolojik - tarihsel

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

Contents. Doğrusal sistemler için kontrol tasarım yaklaşımları

Contents. Doğrusal sistemler için kontrol tasarım yaklaşımları Contents Doğrusal sistemler için kontrol tasarım yaklaşımları DC motor modelinin matematiksel temelleri DC motor modelinin durum uzayı olarak gerçeklenmesi Kontrolcü tasarımı ve değerlendirilmesi Oransal

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA.

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA. 111 Dergisi 3 TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ Celal KAMACI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çan Meslek Yüksekokulu celal@comu.edu.tr Dr. Zeki

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

SEZGİSEL ALGORİTMA KULLANILARAK RÜZGÂR ÇİFTLİKLERİNİN GÜÇ SİSTEMİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ. Öğr. Gör. Mehmet Fatih Tefek Doç. Dr.

SEZGİSEL ALGORİTMA KULLANILARAK RÜZGÂR ÇİFTLİKLERİNİN GÜÇ SİSTEMİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ. Öğr. Gör. Mehmet Fatih Tefek Doç. Dr. SEZGİSEL ALGORİTMA KULLANILARAK RÜZGÂR ÇİFTLİKLERİNİN GÜÇ SİSTEMİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ Öğr. Gör. Mehmet Fatih Tefek Doç. Dr. Harun Uğuz * Rüzgâr kaynaklı enerji üretimi, yenilenebilir enerji kaynakları

Detaylı

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır.

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Basıncın derinlikle değişimi Aynı derinlikteki bütün noktalar aynı basınçta y yönünde toplam kuvvet

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİ RÜZGÂR SANTRALİ BAĞLANTILARI Ercüment ÖZDEMİRCİ APK Daire Başkanlığı TEİAŞ Türkiye Rüzgar Enerjisi Kongresi 7-8 Kasım İstanbul ANA FAALİYET KONULARI Türkiye İletim Sistemi

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8

FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMÜ-419 OTOMATİK KONTROL LABORATUARI DENEY 8 DC MOTORUN TÜM DURUM GERİ BESLEMELİ HIZ KONTROLÜ VE CE120 CONTROLLER SETİN

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mart 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Yenilenebilir Enerji Kaynakları Türkiye Enerji Fırsatları Enerji Kaynakları Genel Görünümü Enerji Kaynaklarına Göre Maliyet Ve Fırsatları Enerji Sektöründeki Büyük Oyuncuların Yeri Türkiye de Enerji Sektörü

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER Kaynak; Temel Mühendisliğine Giriş, Prof. Dr. Bayram Ali Uzuner 1 2 Duvar Altı (veya Perde Altı) Şerit Temeller (Duvar Temelleri) 3 Taş Duvar Altı Şerit Temeller Basit tek

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET 11 1.1. Dairesel Hareket 12 1.2. Açısal Yol 12 1.3. Açısal Hız 14 1.4. Açısal Hız ile Çizgisel Hız Arasındaki Bağıntı 15 1.5. Açısal İvme 16 1.6. Düzgün Dairesel

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör.

RÜZGAR ENERJİSİ. Anahtar sözcükler: Rüzgar Enerjisi, Rüzgar Türbini, Elektriksel Dönüşüm Sistemleri, Jeneratör. RÜZGAR ENERJİSİ Küçük güçlü sistemlerde eskiden çok kullanılan doğru akım (DA) jeneratörü, günümüzde yerini genellikle senkron veya asenkron jeneratörlere bırakmıştır. Bu jeneratörler, konverterler yardımıyla

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ Turbo kelimesinin kelime anlamı Turbo yada türbin kelimesi latince kökenli olup anlamı bir eksen etrafında dönen parçadır. 1 TANIM Turbo

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi UNIT ELECTRICITY PRODUCTION ANALYSIS OF GAS TURBINES ON PART LOAD

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi UNIT ELECTRICITY PRODUCTION ANALYSIS OF GAS TURBINES ON PART LOAD Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Sigma 2005/1 UNIT ELECTRICITY PRODUCTION ANALYSIS OF GAS TURBINES ON PART LOAD Hasan Hüseyin ERDEM *, Süleyman Hakan SEVİLGEN,

Detaylı

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği 1 TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI SMART HOME LABORATORY FOR SMART GRID INFRASTRUCTURE IN TURKEY Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Sunan Onur ELMA 2

Detaylı

DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ

DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ DENGESİZ GÜÇ AKIŞI ANALİZLERİ İÇİN SABİT HIZLI ASENKRON GENERATÖRLÜ RÜZGAR TÜRBİNİ MODELİ BÖLÜM 1: GENERATÖR MODELİ Ahmet KÖKSOY 1 Onur ÖZTÜRK 1 1 Gebze Teknik Üniversitesi Elektronik Müh. Böl. 41400 Gebze

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

Sıvı Depolarının Statik ve Dinamik Hesapları

Sıvı Depolarının Statik ve Dinamik Hesapları Sıvı Depolarının Statik ve Dinamik Hesapları Bu konuda yapmış olduğumuz yayınlardan derlenen ön bilgiler ve bunların listesi aşağıda sunulmaktadır. Bu başlık altında depoların pratik hesaplarına ilişkin

Detaylı

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ Yrd. Doç. Dr. Önder GÜLER İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü ÖZET Elektrik enerjisi üretiminde kullanılan fosil yakıtların gelecekte tükenecek olmaları

Detaylı

Sıtkı KOCAOĞLU 1, Hilmi KUŞÇU 2. Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli sitki.kocaoglu@kirklareli.edu.tr. Trakya Üniversitesi, Edirne hilmi@trakya.edu.

Sıtkı KOCAOĞLU 1, Hilmi KUŞÇU 2. Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli sitki.kocaoglu@kirklareli.edu.tr. Trakya Üniversitesi, Edirne hilmi@trakya.edu. PIC İLE DC MOTORLARIN HIZ VE KONUM KONTROLÜ İÇİN GEREKLİ PID PARAMETRELERİNİN BELİRLENMESİ VE BİR UYGULAMA Sıtkı KOCAOĞLU 1, Hilmi KUŞÇU 2 1 Elektronik Teknolojisi Bölümü Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli

Detaylı

GÜNE ENERJ PV Sistemleri: PV uygulamaları

GÜNE ENERJ  PV Sistemleri: PV uygulamaları GÜNEŞ ENERJİSİ Güneşin enerjisini üç yolla kullanabiliriz, güneş enerjisi derken bu üçü arasındaki farkı belirtmek önemlidir: 1. Pasif ısı. Güneşten bize doğal olarak ulaşan ısıdır. Bina tasarımında dikkate

Detaylı

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Filiz UYSAL befi26@hotmail.com Dodurga İlköğretim Okulu BİLECİK Gökçe DENİZ gokceyildiz01@hotmail.com Özel Gebze Lisesi KOCAELİ Gülçin TÜKEN glcntkn21@hotmail.com Akpınar

Detaylı

Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları

Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları Nehir Tipi Hidroelektrik Enerji Santrali Uygulamaları Aktan TEMİZ Elektrik Mühendisi, B.S., ODTÜ Enerji ve Güç Sistemleri, M.Sc., İYTE Enerji Teknolojisi, Ph.D.(Candidate), EGE Üniversitesi Giriş Türkiye

Detaylı

ENERJĐ ELDESĐNDE ORTALAMA RÜZGAR HIZI ÖLÇÜM ARALIĞI ve HELLMANN KATSAYISININ ÖNEMĐ: SÖKE ÖRNEĞĐ

ENERJĐ ELDESĐNDE ORTALAMA RÜZGAR HIZI ÖLÇÜM ARALIĞI ve HELLMANN KATSAYISININ ÖNEMĐ: SÖKE ÖRNEĞĐ ENERJĐ ELDESĐNDE ORTALAMA RÜZGAR HIZI ÖLÇÜM ARALIĞI ve HELLMANN KATSAYISININ ÖNEMĐ: SÖKE ÖRNEĞĐ Mete ÇUBUKÇU1 mecubuk@hotmail.com Doç. Dr. Aydoğan ÖZDAMAR2 aozdamar@bornova.ege.edu.tr ÖZET 1 Ege Üniversitesi

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ Cilt: 16 No: 1 Sayı: 46 sh. 11-24 Ocak 2014 TÜRKİYE DE HİDROELEKTRİK ENERJİNİN GELİŞİMİNDE ÖZEL SEKTÖR KATKISININ İRDELENMESİ: DOĞU KARADENİZ HAVZASI

Detaylı

Hidroelektrik Santralı

Hidroelektrik Santralı Hidroelektrik Santralı Hidrolik Güç (Hidrolik enerji) Bulutların su buharı taşıması, soğuk hava dalgasında yoğunlaşarak yeryüzüne yağmur ya da kar olarak yağması, yüksek yerlerden dere-ırmak-nehir olarak

Detaylı

Güneş Enerjisi İle Çalışan PLC Kontrollü Su Pompası Sistem Tasarımı

Güneş Enerjisi İle Çalışan PLC Kontrollü Su Pompası Sistem Tasarımı Güneş Enerjisi İle Çalışan PLC Kontrollü Su Pompası Sistem Tasarımı Muhsin T. GENÇOĞLU 1, Mehmet CEBECİ 1 ve Murat GÜNEŞ 2 1 Fırat Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü, 23279,

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2010 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 2014 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız

Detaylı

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL

AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids. Mehmet TÜMAY Taner TOPAL AKILLI ŞEBEKELER Smart Grids Mehmet TÜMAY Taner TOPAL Özet Günümüzde elektrik enerjisi üretim, iletim ve dağıtım teknolojilerinde bilişim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaşmaktadır. Akıllı şebekeler

Detaylı

Proses Tekniği 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK

Proses Tekniği 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK Proses Tekniği 3.HAFTA 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK Sürekli Akışlı Açık Sistemlerde Enerji Korunumu de = d dt Sistem dt eρdv + eρ V b n A Bu denklemde e = u + m + gz Q net,g + W net,g = d dt eρdv

Detaylı

Üç Fazlı Sincap Kafesli bir Asenkron Motorun Matlab/Simulink Ortamında Dolaylı Vektör Kontrol Benzetimi

Üç Fazlı Sincap Kafesli bir Asenkron Motorun Matlab/Simulink Ortamında Dolaylı Vektör Kontrol Benzetimi Araştırma Makalesi Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi (05) 6-7 Üç Fazlı Sincap Kafesli bir Asenkron Motorun Matlab/Simulink Ortamında Dolaylı Vektör Kontrol Benzetimi Ahmet NUR *, Zeki

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı