Vücudumuzda. fen ve teknolojiv. Konular. Ünite. Sistemler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Vücudumuzda. fen ve teknolojiv. Konular. Ünite. Sistemler"

Transkript

1 1. Ünite fen ve teknolojiv Vücudumuzda Sistemler Konular 1. Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemi Sağlığımız 2. Boşaltım Sistemimiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır 3. Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz 4. Duyu Organlarımız 5. Vücudumuzdaki Sistemlerin Sağlığı ve Organ Bağışı 16 16

2 Sabah erkenden uyandım. Elimi, yüzümü yıkadım ve dişlerimi fırçaladım. Mutfağa girdiğimde bizimkiler kahvaltı için beni bekliyorlardı. Mutfak mis gibi kızarmış ekmek kokuyordu. Sütümü içmek için bardağı elime aldığımda bardağın çok sıcak olduğunu fark ettim ve elimi hızla geri çektim. Kahvaltımı tamamlayarak tuvalete gittim. Okula gitmek için hazırlandım ve evden çıktım. Bugün de her gün oynadığım sessizlik oyununa başladım. Annemin, babamın, kuşların, arabaların sesini duymadım. Kapıda beni bekleyen arkadaşıma işaret dilimizi kullanarak Günaydın dedim. Evet, ben bir işitme engelliyim. Sa l k sorunumla yaşamayı öğrendim. şitme engelliler okulunda eğitimime devam ediyorum. Ben de eğitimimi tamamlayarak herkes gibi bir meslek sahibi olmak istiyorum. Yukarıda Özlem adlı bir arkadaşımızın güne başlarken yaşadıkları anlatılmaktadır. Aşağıdaki soruları metinden yararlanarak cevaplayalım. Cevaplarımızı arkadaşlarımızla tartışalım. Özlem, evden çıkıncaya kadar gerçekleştirdiği olaylarda hangi organ veya sistemlerini kullanmıştır? Özlem in sa l k sorunu onun hayata bakış açısını nasıl etkilemiştir? Bunu metindeki hangi ifadelerden anlayabiliriz? Toplumumuzda çe itli sa l k sorunlar ya ayan birçok insan vard r. Bu ki ilerin ya ad klar sa l k sorunlar ndan hangilerini biliyorsunuz? Örnekler verelim. Sa l k sorunlar yla birlikte toplumda görevlerini devam ettiren bireylere nas l 1 davranmam z gerekir? Bu ünitede sindirim, bo alt m, denetleyici ve düzenleyici sistemlerimiz ile duyu 12. s organlar m z n vücudumuzdaki görevlerini nas l gerçekle tirdiklerini ö renece iz. Ayr ca vücudumuzdaki sistemlerin sa l n korumak için yapmam z gerekenleri ve 2 sa l k sorunlar m z n giderilmesi için kullan lan teknolojik geli melerin neler oldu unu 13. s da yine bu ünitede ara t r p ö renece iz. 17

3 Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemi Sa l m z s Anahtar Kavramlar kimyasal sindirim mekanik sindirim enzim emilim P nar i tahla sandviçinden kocaman bir parça s rd. Öyle anla l yor ki P nar n en sevdi i yiyecek sandviç. Peki sizin en sevdi iniz yiyecek hangisi? Acaba niçin yemek yeriz? Sadece ac kt m z için mi? Bir yiyecek yenildikten sonra vücudumuzda ne gibi değişikliklere uğrar? Peki, vücudumuz yiyecekleri kullanabilecek hâle nas l getirir? Sindirim sistemimizi oluşturan organlar n neler oldu unu biliyor musunuz? Sindirim sistemi ile ilgili bildiğimiz sa l k sorunlar na örnekler verelim. Sindirim sistemimizin sağlığını korumam z için neler yapmam z gerekti ini söyleyebilir misiniz? te bu konuda sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların n görevlerini ve sindirim sistemimizin sağlığını olumlu ve olumsuz etkileyecek etkenlerin neler olduğunu öğreneceğiz. Bunlar Biliyor muydunuz? Haftada iki kez hamburger yemenin bir yılda yaklaşık sekiz kilo almaya sebep olduğunu biliyor muydunuz? 18

4 Yedi imiz bir bisküvi ancak on iki saat içerisinde tam olarak sindirilir. Is rd m z bir parça bisküvi vücudumuzda nas l bir de i imden geçer? Gelin bu de i imlerin neler oldu unu a a daki etkinli i yaparak bulmaya çal al m. 1. Etkinlik Gözlemleyelim, nceleyelim Yediğimiz Besinlere Ne Olur? s Bunlar Yapal m Üçer ya da beşer kişilik gruplar oluşturalım. Etkinliğimizi, sıramızın kirlenmesini önlemek için plastik leğenin içinde yapalım. Aşağıda verilen her bir basamaktaki işlemleri gerçekleştirelim. Bu işlemleri gerçekleştirirken yaptığımız gözlemlere dayalı aç klamalar m z Çalışma Kitabı mızdaki 4. etkinlikteki çizelgelere kaydedelim. 1. Ellerimizin kirlenmesini önlemek için plastik eldiven giyelim. 2. Bisküvileri, plastik torbaya koyalım ve ellerimizle ezelim. 3. Aynı plastik torbaya su ekleyelim. 4. Torbanın içindeki havayı boşaltarak torbanın ağzını kapatalım. Torbayı, ellerimizle be dakika boyunca ovuşturalım. 5. Leğenin üzerinde, torbanın alt ucunu keselim. Kesilen kısmın ağzına ince çorabı yerleştirelim. Plastik torbayı sıkarak içindekileri çoraba aktaralım. 6. nce çorabı alt kısmından keselim. Kalın çorabı, ince çorabın kesilen kısmı ile birleştirelim. nce çorabın ve kalın çorabın etrafını kâğıt havlu ile saralım. nce çorabı sıkarak içindekileri kalın çoraba aktaralım. 7. Kalın çorabı da sıkalım ve içindekileri leğene boşaltalım. Sonuca Varal m Araç-Gereçler Araç ve Gereç üç-dört adet bisküvi bir bardak su plastik torba makas kâğıt havlu ince çorap kalın çorap plastik leğen plastik eldiven Çalışma Kitabı mızdaki 4. etkinlikte yer alan çizelgeden yararlanarak yediğimiz besinlerin vücudumuzda nas l bir de i im geçirdi ini açıklayalım. Bu etkinlikteki gözlemlerimize dayanarak yediğimiz besinlerin bu şekilde değişime uğramasının sebebini açıklayalım. Vücudumuz besin maddelerini yediğimiz şekilde kullanabilir mi? Besinlerin vücudumuza yararlı hâle gelebilmesi için değişime uğraması gerekir. Yapt m z etkinlikten yararlanarak yedi imiz besinleri vücudumuzda nas l bir de i im geçirdi ini söyleyebilir misiniz? Besin maddelerinin içeriklerine göre karbonhidrat, ya, protein, vitamin, su ve mineraller olarak grupland r ld n biliyoruz. Besin içerikleri büyük moleküllerdir. Büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece i kadar küçük moleküllere parçalanmas gerekir. Yedi imiz besinler hücrelerimize geçebilecek duruma sindirim i lemi sonucunda gelir. Sindirim büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabileceği kadar küçük moleküllere dönüştürülmesidir. Öyleyse vücudumuzda sindirim nas l gerçekle ir? Besinlerin hücrelerimiz tarafından kullanılabilecek kadar küçük parçalar bölerek kana geçişini sağlamak sindirim sisteminin görevidir. Sindirim çi nemeyle ba lar. Besinlerin çi neme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayr lmas mekanik sindirimdir. Besinlerin enzim ad verilen baz salg lar yard m yla parçalanmas na ise kimyasal sindirim denir. Peki, besinlerin sindirim sistemimizin hangi bölümlerinde mekanik, hangi bölümlerinde kimyasal sindirime u rad n söyleyebiliriz? 19

5 Sindirim Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar A a daki ekli inceleyerek sindirim sistemimizi oluşturan yapı ve organların neler olduğunu ve bunlar n görevlerini belirleyelim s Ağız: Besinlerin mekanik sindirimi çiğneme ile gerçekleşir. Karbonhidratların kimyasal sindirimi ise tükürük içerisinde bulunan enzimler sayesinde başlar. Yutak: Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar. Yemek Borusu: Besinleri yapısında bulunan kaslar yardımıyla mideye iletir. Mide: Besinlerin mekanik sindirimi, midenin kasılıp gevşeme hareketi ile devam eder. Kimyasal sindirim ise mide öz suyu içinde bulunan mide asidi ve enzimler tarafından gerçekleştirilir. Böylece, besinler parçalanarak küçük moleküller hâline getirilmiş olur. Proteinlerin sindirimi midede başlar. Anüs: Besin maddelerinin vücudumuz tarafından kullanılamayan bölümü anüs yoluyla atık madde olarak vücuttan uzaklaştırılır. nce Bağırsak: Yağların kimyasal sindirimi burada başlar. nce bağırsağa gelen pankreas öz suyu ile yağların, karbonhidratların ve proteinlerin sindirimi tamamlanır. Besinler ince bağırsakta en küçük moleküllerine kadar parçalanır. Bu moleküllerin ince bağırsaktan kan damarlarına geçmesi olayına emilim adı verilir. nce bağırsak, sindirim sistemimizin en uzun bölümüdür. Kalın Bağırsak: Besinler içerisinde kalan su, kalın bağırsak tarafından emilir. Atık maddeler ise sindirim sisteminin son bölümü olan anüse gönderilir s Peki, besinlerin sindirimde görevli hangi organlarda mekanik, hangi organlarda kimyasal sindirime u rad n söyleyebilir misiniz? Sindirime Yardımcı Organlar Karaci er ve pankreas sindirime yard mc organlard r. Bu organlar ürettikleri safra salgısı ve pankreas öz suyunu besin içeriklerinin sindirimini tamamlamak üzere birer kanalla ince bağırsağa aktar r. Karaciğer: Safra adı verilen bir salgı üretir. Safra salgısı bir kanal yoluyla, yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirmek üzere ince bağırsağa gönderilir. Pankreas: Pankreas öz suyunu salgılar. Pankreas öz suyu proteinlerin, karbonhidratların ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren enzimler içerir. 20

6 Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemi Sa l m z Vücudumuzda Sistemler s Sindirimde Enzimlerin Besin çeriklerine Etkisi A a daki emalar inceleyerek enzimlerin kimyasal sindirimdeki i levini aç klayabilir misiniz? tükürük bezi a z mide Enzimler, büyük moleküllü besin içeriklerini küçük moleküllere dönü türür. Yandaki emada sindirim sistemimizde besin içeriklerinin kimyasal sindirim s ras nda geçirdikleri de i im görülmektedir. emay inceleyerek a a daki sorular cevaplayal m. 1. Besin içeriklerinin her biri sindirim s ras nda nas l bir de i ime u rar? 2. Besin içerikleri hangi organlardan kana geçer? karaci er ince ba rsak kal n ba rsak pankreas Sindirime U rayan Besin çeriklerinin Ba rsaklardan Kana Geçi i A a daki emada sindirime u rayan besinlerin ba rsaklardan kana, kandan da vücut hücrelerine geçi i görülmektedir. Besin içeriklerinin hangilerinin ince ba rsak hangilerinin kal n ba rsaktan kana geçti ini söyleyebilir misiniz? s Peki, hücrelerimize kadar ta nan bu besin içeriklerinin vücudumuzda hangi olaylar için kullan ld n biliyor musunuz? Vücudumuz milyonlarca hücreden olu mu tur ve her bir hücrenin besine ihtiyac vard r. Sindirilen besin içerikleri hücrelerimiz tarafından vücudumuza gerekli olan enerjiyi üretmek için, yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır. 21

7 Sindirim Sistemimizin Sağlığını Korumak Sindirim sistemimizin sa l n korumak büyümemiz ve geli memiz için çok önemlidir. Peki, sindirim sistemimizin sa l n korumak için neler yapmam z gerekir? Ara t ral m, Haz rlanal m Dedektif Gastro nun stresli bir hayatı vardır. Kahvaltıda simit yemeyi tercih eden dedektifimiz, öğlenleri açlığını bastırmak için ayaküstü bir şeyler atıştırır. Akşamları ise sindirimi zor olan ağır ve yağlı yiyecekleri tercih ettiği için televizyonun karşısında uyuyakalır. ş arkadaşları, onu spor yapmaya çağırdıklarında, hemen bir mazeret uydurur. Elinden hiç düşürmediği bir fincan kahvesini de unutmamak gerekir. Dedektif Gastro son zamanlarda artan mide ağrıları ve hazımsızlık sebebiyle hastaneye gitmeye karar verir. Bu sorununu çözmek için sorgulayıcı ve ara t r c özelliğini kullanarak aşağıdaki sorulara cevap aramaya başlar. - Rahatsızlığım ne olabilir? - Rahatsızlığım için hastanenin hangi bölümüne gitmeliyim? - Rahatsızlanmama beslenme alışkanlıklarımdaki ve yaşam tarzımdaki hangi özellikler yol açmış olabilir? - Bu şekilde yaşamaya devam edersem ileride ne tür rahatsızlıklarla karşılaşabilirim? - Sağlığımı korumak için hayatımda neleri değiştirmeliyim? Dedektif Gastro ya, bu soruların cevaplarını bulabilmesi için yardım edelim. Dedektifimizin sizin için aşağıya bıraktığı ipucunda, sindirim sistemi hastalıklarının isimleri saklıdır. pucu içinde gizlenmiş hastalık isimlerini bulalım. Gruplar oluşturarak bu hastalıklardan iki tanesini seçelim. Seçtiğimiz hastalığın özellikleri hakkında araştırma yapalım. Araştırma sonuçlarımızı arkadaşlarımıza sunalım. Şifre: AECGASTR TCDGAZŞ ŞK NL Ğ FVLHIÇKIRIKKDR SHALÜYKABIZLIKGÜZD KARINAĞRISIZGRKUSMALFBKM DEYANMASIMSTÖFREFLÜKBRASAFRAK ESES Ş KÂYETLER NHLSNR 22 Doğru Beslenmeyi Öğrenmek: Dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekti ini uzmanlardan ve büyüklerimizden s kça duyar z. Dengeli ve yeterli beslenmek niçin bu kadar önemlidir? Vücudumuzun günlük enerji gereksinimini kar lamak, büyümemiz ve geli memizin sa l kl olabilmesi için dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Yemek yemek temel ihtiyaçlarımızdandır. Ancak vücudumuz besinlerin ihtiyacımızdan fazla olan kısmını harcayamaz ve bunları yağa dönüştürerek depolar. Depolanan yağlar ise zamanla şişmanlığa sebep olur. Dengeli ve yeterli beslenme besin içerikleri olan protein, karbonhidrat, yağ, vitamin, mineral ve suyun, ihtiyacımızı karşılayacak oranda ve birlikte alınmasıdır. Stres ile dengesiz ve yetersiz beslenme sindirim sistemi sağlığını olumsuz etkileyen faktörlerdendir. Lifli besinleri tüketmek ve dengeli ve yeterli beslenmek ise sindirim sisteminin sağlığını olumlu etkiler. Sindirim sistemimizin sağlığını korumak için: Çok sıcak ve çok soğuk şeyler yiyip içmemeliyiz. Lokmaları iyice çiğnemeli ve yavaş yemeliyiz. Sofradan tam olarak doymadan kalkmalıyız. Yemek sırasında ve yemekten sonra fazla su içmemeliyiz. Yemekten sonra bir saat kadar istirahat etmeliyiz. Yemeğe çiğ salata veya taze meyve ile başlamalıyız. Kafeinli ve asitli içeceklerden uzak durmalıyız.

8 Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemi Sa l m z Vücudumuzda Sistemler s Alkolden ve Sigaradan Uzak Durmak: Alkol, midenin iç yüzeyini örten tabakayı tahriş ederek gastrite ve kusmaya yol açabilir. Midenin üst bölümüyle yemek borusunun alt bölümünde küçük yırtıklara sebep olabilir. Alkolün uzun süre kullanılması özellikle B vitaminlerinin ve diğer besinlerin emilimini engelleyebilir. Ayrıca yüksek miktarda tüketilen alkol, karaciğer için önemli bir tehdit oluşturur. Sigara içme alışkanlığı da benzer sorunlara yol açar. Sindirim sistemimiz yediğimiz besinlerin sindirilmesini ve bu besinlerin ince bağırsak tarafından emilerek kanımıza geçmesini sağlar. Sindirim sonucu oluşan küçük moleküller dolaşım sistemimiz aracılığıyla hücrelerimize kadar taşınır. Vücudumuz besin içeriklerini enerji üretmek, yapım ve onarımını gerçekleştirmek ve faaliyetlerini düzenlemek için kullanır. Vücudumuz bu önemli görevlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu besin içeriklerini besin gruplarından sağlar. Aşağıdaki metni okuyarak besin gruplarının yeterli ve dengeli bir şekilde tüketilmesinin vücudumuz ve sindirim sistemimizin sağlığı için önemini kavrayalım. DENGEL VE YETERL BESLENMEN N ÖNEM Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi, vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla Türkiye ye Özgü Beslenme Rehberi ni hazırlamıştır. Rehberde, her gün alınması gereken temel besinler, yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. SÜT GRUBU Süt yoğurt, peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. Yetişkinlerin günde iki, çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir. (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur.) Vücudumuz çin Önemi Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum, kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek, ishal tedavisinde hayati önem taşır. ET, YUMURTA VE KURUBAKLAG L GRUBU Et, tavuk, balık, yumurta, kuru fasulye, nohut, mercimek, ceviz, fındık, fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. Bu besinler protein, mineral, vitamin, yağ ve karbonhidrat içerir. Et, yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: - Et, tavuk, balık vb g (iki ızgara köfte kadar) - Kurubaklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) - Yumurta haftada üç-dört adet 23

9 Vücudumuz çin Önemi Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde, bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı, sebze ve meyve grubu altında toplanır. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmın su olu turmaktad r. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. Sebze ve meyve günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma, muz, portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. Vücudumuz çin Önemi Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. Diş ve diş eti sağlığımızı korur. Hastalıklara karşı direncimizi artırır. Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday, pirinç, mısır, çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. Bu besinler vitamin, mineral, protein, yağ ve karbonhidrat içerir. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir. (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur.) Vücudumuz çin Önemi Vücudumuzun enerji kaynağıdır. Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi, bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar s Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda, vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir. T.C. Sağlık Bakanlığı (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü) - Hacettepe Üniversitesi (Beslenme ve Diyetetik Bölümü) Türkiye ye Özgü Beslenme Rehberi 24

10 Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemi Sa l m z Vücudumuzda Sistemler Kendimizi De erlendirelim Aşağıdaki soruları defterimize sıras yla cevaplayalım. b c a ç d e g f h 1. Şekilde, ok ile gösterilen yapı ve organların isimleri nelerdir? Defterimize yazal m. 2. Şekildeki organlardan hangilerinde mekanik ve kimyasal sindirim gerçekleşir? Bu organlardaki sindirimin farklı şekilde gerçekleşmesinin sebebi nedir? 3. Sindirim sistemimizin çalışması niçin gereklidir? Sindirim sistemimiz çalışmasaydı ne olurdu? 4. Mide ve pankreas öz suyu ile tükürük içinde yer alan sindirim enzimlerinin karbonhidrat, yağ ve proteinler üzerindeki etkisi nas ld r? Açıklayarak bir şema çizelim. 5. Sindirime yardımcı organlar hangileridir? Bu organların sindirimdeki görevleri nelerdir? 6. Sindirime uğrayan besin içeriklerinin kana geçişi hangi organlarda ve nasıl gerçekleşir? 7. Sindirim sisteminin sağlığını etkileyen olumlu ve olumsuz etkenler nelerdir? 25

11 Bo alt m Sistemimiz Vücudumuzdan At klar Uzakla t r r Anahtar Kavramlar nefron diyaliz s Diyaliz hastaları günde dört saat, haftada en az üç kere yani ayda yaklaşık 48 saat diyaliz cihazına bağlı olarak ya ad n biliyor muydunuz? Türkiye de her yıl yaklaşık kişi kronik böbrek yetmezliği hastalığına yakalanıyor. Ülkemizdeki böbrek yetmezliği hastalarının toplam sayısının ise olduğu bilinmektedir. Bu hastalar genellikle yaşları arasındadır. Böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarında, böbrekler vasıtasıyla süzülmesi gereken idrarın bir kısmı kana karışır. Böbrekleri çalışmayan ya da yetersiz çalışan bu hastalar için diyaliz veya böbrek nakli tedavisi uygulanır. Bu hastalar, yeterli sayıda organ nakli yapılamadığından böbreklerin görevini yerine getiren diyaliz cihazlarına bağlanır. Ancak diyaliz cihazına bağlanmak geçici bir çözümdür. Bu tedavi ile hastalar tam olarak iyileşememekte, sadece kanlarının süzülerek temizlenmesi sağlanmaktadır. Böbrek yetmezliği hastalığının tam olarak tedavi edilebilmesi için böbrek nakli yapılması gerekmektedir. Ancak böbrek nakli olabilmek umuduyla hayatlarını sürdürmeye çalışan bu hastalardan yılda yakla k 600 ü bu imkâna kavuşuyor. Aşağıdaki soruları, yukarıdaki metni dikkate alarak tartışalım: Çevremizde böbrek yetmezliği hastası var mı? Böbrek yetmezliği bu hastaların günlük hayatlarını nasıl etkiliyor? Diyaliz cihazı, böbrek yetmezliği tedavisinde hangi amaçla kullanılıyor olabilir? Böbreklerimizin vücudumuzdaki görevi ve önemi hakkında ne söyleyebiliriz? Böbrek nakli, böbrek yetmezliği hastalarının hayatları açısından nasıl bir öneme sahiptir? Böbrek yetmezliği hastaları için, teknolojik gelişmelere de bağlı olarak başka hangi tedavi yöntemleri geliştirilebilir? 26

12 Sindirim sistemimizin büyük moleküllü besin içeriklerinin hücrelerimizin kullanabilece i kadar küçük moleküllere parçalad n ö rendik. Bu besin içeriklerinin hücrelerimize kadar kanımızla taşındığını biliyoruz. Vücudumuz için gerekli besin içerikleri, enerji üretimi için, yapım-onarım için ve düzenleyici olarak kullanılır. Bu sırada vücudumuza zararlı olan ve vücudumuzdan uzaklaştırılması gereken bazı atık maddeler de oluşur. Oluşan atık maddeler vücudumuzdan boşaltımda görevli yapı ve organlar tarafından uzaklaştırılır. Aşağıdaki etkinliği yaparak bu atık maddeleri ve bunların vücudumuzdan nasıl uzaklaştır ldığını keşfedelim. 2. Etkinlik Sorgulayal m, Ara t ral m At k Maddeler Vücudumuzdan Nas l Uzaklaşt r l r? Bir günde kaç kez tuvalete gidiyorsunuz? Yetişkin bir insan, günde bir buçuk litre idrar üretir. Peki, atık maddeler, vücudumuzdan sadece idrar yoluyla mı uzaklaştırılır? Araştırma Sorusu: Vücudumuzdan atık maddeler hangi organlarla ve nasıl uzaklaştırılır? Bunlar Yapal m Vücudumuzdan hangi atık maddeler uzaklaştırılır? Bu atık maddelerin hangi organlar tarafından uzaklaştırıldığını yazal m. Topladığımız bilgilerden faydalanarak defterimizde aşağıdaki çizelgeye benzer bir çizelge hazırlayalım. At k maddeleri vücudumuzdan uzakla t ran organların ve at k maddelerin adlarını bu çizelgeye yazalım. Organlar Atık maddeler drar Üre Karaci er + Bu organları uzaklaştırdıkları atık madde veya maddelerle eşleştirelim. Eşleştirdiğimiz organın hangi atık maddeyi veya maddeleri uzaklaştırdığını (+) işaretini kullanarak gösterelim. Sonuca Varal m At k maddeleri vücudumuzdan uzakla t ran organlar, hangi atık maddelerin uzaklaştırılmasını sağlar? Bu atık maddeler, vücudumuzdan uzaklaştırılamazsa ne gibi olumsuz sonuçlar ortaya çıkar? Böbreklerimizin görevini yerine getiremedi inde vücudumuz bundan nasıl etkilenir? Arkadaşlarımızla tartışalım. 27

13 Bu etkinlikle at k maddeleri vücudumuzdan uzakla t ran organları ve bunların vücudumuzdan hangi atık maddeleri uzaklaştırdığını araştırdık. Atık Maddeleri Vücudumuzdan Uzaklaştıran Organlar Hangi organlar m z vücudumuzdaki at k maddeleri uzakla t r r? Vücudumuzdan uzakla t r lmas gereken at k maddeler nelerdir? Böbrekler, akciğerler, karaciğer, deri ve kalın bağırsak atık maddeleri vücudumuzdan uzakla t ran organlard r. Bu organlar at k maddeleri idrar, solunum, terleme ve d k yoluyla atar. A a daki emay inceleyelim ve bu organlar n uzakla t rd klar at k maddelerin neler oldu unu belirleyelim. Akciğerler Kan içindeki karbon dioksiti ve suyu soluk verme esnasında vücut dışına atar. Deri Vücudumuzdan suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla d ar atar. ATIK MADDELER UZAKLA TIRAN ORGANLAR Böbrekler Kan içindeki zararlı atıkları ve üreyi süzerek idrar şeklinde vücuttan uzaklaştırır. Karaciğer Proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan zehirli bir maddeyi, daha az zararlı olan üreye dönüştürür. Kalın bağırsak Su, safra ve besin atıklarının dışkı şeklinde vücuttan atılmasını sağlar s Üre ve karbon dioksit ile suyun ve tuzun fazlas vücudumuzdan uzakla t r lmas gereken at k maddelerdir. E er bu at k maddeler vücudumuzdan uzakla t r lmad klar takdirde zehirleyici olabilir. Bunun sonucu olarak vücudumuz görevlerini yerine getiremez. 28

14 Bo alt m Sistemimiz Vücudumuzdan At klar Uzakla t r r Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı ve Organlar Besin içeriklerinin hücrelerimiz taraf ndan kullan lmas sonucunda at k maddeler olu ur. Olu an bu at k maddeler hücrelerimizden kan m za geçer. At k maddelerle kirlenmi kan n vücudumuza zarar vermemesi için bir an önce temizlenmesi gerekir. Bu at k maddeler vücudumuzdan bo alt m yoluyla uzakla t r l r. T pk fabrikalar n zehirli at klar temizleyerek uzakla t ran ar tma tesisleri gibi vücudumuzdan at k maddeleri uzakla t ran ve bo alt m sistemi ad verilen bir sistem vard r. Boşaltım sistemimiz; böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluşur. Böbrekler boşaltım sistemimizin önemli organlarından biridir s s Böbreklerin Boşaltım Sistemi çin Önemi Böbrekler: Bel omurlarımızın iki yanında yer alan organlarımızdır. Böbreğin şekli fasulyeye benzer. Yaklaşık uzunluğu 10 cm dir. Böbreklerimizin görevi, vücudumuzun çeşitli faaliyetleri sonucu oluşan atık maddeleri kanımızdan süzerek uzaklaştırmaktır. Kanımızda at k maddelerin yanı sıra karbonhidratların, yağların ve proteinlerin sindirilmesi sonucunda oluşan küçük moleküller ile vitamin ve su gibi yararlı maddeler de bulunur. Öyleyse, böbreklerimizin kanımızı süzerken kanımızın içindeki yararlı maddeleri koruyup atık maddeleri uzaklaştırması gerekir. Peki böbrekler kanımızı süzerek nasıl temizler? Kanımız, böbreğimizin temel birimi olan nefronlar tarafından süzülerek temizlenir. Her bir böbrekte, yaklaşık bir milyon nefron bulunur. Nefronlar boşaltım maddelerini kandan süzer ve idrar oluşumunu sağlar, böylece kanımızı temizler. Peki, böbreklerimiz idrar nas l olu turdu unu biliyor musunuz? 1. Kan, böbrek atardamarları yoluyla böbreklere gelir ve nefronlarda süzülür. 2. Kan içindeki yararlı maddeler, süzülme sırasında nefronlarda emilir ve tekrar kana geçer. 3. Süzülerek temizlenen bu kan, böbrek toplardamarı ile böbreklerden çıkar. 4. Süzülmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlası ile üre idrarı oluşturur. 5. Oluşan idrar, üreterde ve idrar kesesinde toplanır. 6. drar üretra ile vücuttan dışarı atılır. nefron üreter üretra böbrek idrar kesesi Bunlar Biliyor muydunuz? Böbreklerimiz her dakikada bir vücudumuzdaki kanı süzer. Bu işlem günde defa tekrar edilir. Bir günde yaklaşık 500 litre kan böbreklerimiz tarafından süzülerek 1,5 litre idrar üretilir. Bunun da hayatımız boyunca ortalama litre idrar ürettiğimiz anlamına geldiğini biliyor muydunuz? 29

15 Vücudumuz için bu kadar önemli olan boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapabiliriz? 3. Etkinlik Sorgulayal m, Ara t ral m Her in Ba Sağl k Belimin yan tarafından sırtıma doğru keskin bir ağrı saplandı. Ağrım giderek arttı ve dayanılmaz bir hâl aldı. Soğuk terler dökmeye başladım. Midem bulanıyordu ve sık sık az miktarda idrar yapıyordum. Bunalmıştım. Bütün bunlar yetmezmiş gibi idrarımı yaparken kasıklarımda dayanılmaz bir sancı hissediyordum. drarımda kan görünce korktum ve... Araştırma Sorusu Yukarıda anlatılan rahatsızlık ne olabilir? Bunlar Yapal m Bu araştırma sorusunu çözmek için araştırma grupları oluşturalım ve aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Adım: Aşağıdaki soruları arkadaşlarımızla tartışalım. Hasta, bu durumdan sonra neler yapmış olabilir? Hasta, bu rahatsızlığa yakalanmamak için neler yapmalıydı? Çevrenizde, boşaltım sistemi ile ilgili bir rahatsızlık geçiren oldu mu? Bu kişinin, hastalığı esnasında neler yaşadığını gözlemlediniz mi? Boşaltım sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde, hangi yöntemlerin kullanıldığını biliyor musunuz? Boşaltım sistemi rahatsızlıklarından korunmak için neler yapıyorsunuz? 2. Adım: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları ve bunlardan korunmak için alınabilecek önlemler hakkında bilgi toplayalım. Araştırmamızı yaparken bu rahatsızlıkların sebeplerini, belirtilerini, tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklara yakalanmamak için alınabilecek önlemleri göz önünde bulunduralım. 3. Adım: Araştırmamız sonucunda elde etiğimiz bilgileri bir tabloya kaydedelim. Tablomuzda boşaltım sistemi rahatsızlıklarını; bu rahatsızlıkların sebeplerini, belirtilerini, tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmeleri ve bu tür hastalıklardan korunma yollarını belirtelim. Sonuca Varalım Yukarıda anlatılan rahatsızlık nedir? Bu rahatsızlığın tedavisi için hangi teknolojik gelişmelerden faydalanılabilir? Boşaltım sistemi rahatsızlığı olanlar, hangi tedavi yöntemlerinden ve teknolojik gelişmelerden yararlanabilirler? Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için alabileceğimiz önlemler nelerdir? Sağlıklı Günler dergisinden alınmış olan ve boşaltım sistemimizin sağlığı ile ilgili bilgiler içeren bir sonraki sayfada yer alan röportajı birlikte okuyalım. 30

16 Bo alt m Sistemimiz Vücudumuzdan At klar Uzakla t r r Vücudumuzda Sistemler Sağlığımız ve Boşaltım Sistemimiz Nefroloji uzmanı Dr. Aylin Aydın a boşaltım sistemi hastalıkları ile ilgili sizlerden gelen soruları sorduk. Kendisi ile gerçekleştirdiğimiz söyleşimizi sunuyoruz. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemi rahatsızlıkları nelerdir? Dr. Aydın: Böbrek iltihabı, böbrek taşı, şeker hastalığına ve yüksek tansiyona bağlı böbrek rahatsızlıkları, idrar torbası ve idrar yolları iltihabı ile böbrek yetmezliği şeklinde sıralanabilir. Sağlıklı Günler: Boşaltım sistemimizin sağlığını korumak için neler yapmalıyız? Dr. Aydın: Sağlımızı korumanın temel şartı olan temizliğe özen göstermeliyiz. Böbreklerimizi ve idrar yollarımızı soğuktan korumalıyız. Sa l kl böbrekler için günde iki litre su için! Su çin Günde en az iki litre su içmeliyiz. Bu miktarı sıcak ve kuru havalarda arttırmalıyız. Böbrek iltihabı rahatsızlıklarında tedavi yarıda kesilmemeli, doktorun verdiği ilaçlar tam olarak kullanılmalı ve tedavi sonrasında kontrol için doktora gidilmelidir. Ağrılı işeme ve iltihaplı akıntı görülmesi durumunda hemen sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır. Diş çürükleri en kısa sürede tedavi edilmeli, boğaz iltihaplanmasında doktorun verdiği tedavi yarıda kesilmemelidir. Bu hastalıkların tedavisinin ihmali, kalıcı böbrek rahatsızlıklarına sebep olabilir. Sağlıklı Günler: Böbrek yetmezliği nedir? Nasıl tedavi edilir? Dr. Aydın: Böbrek fonksiyonlarındaki kalıcı bozukluk nedeniyle böbrekle atılması gereken zararlı maddelerin atılamamasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. Böbrek yetmezliği ilerler ve kalıcı hâle gelirse başka tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekir: Bunlar, diyaliz tedavisi ve böbrek naklidir. Sağlıklı Günler: Diyaliz tedavisi nasıl gerçekleşir? Dr. Aydın: Böbrekler yeterince çalışmadığı zaman, idrarla atılması gereken üre gibi bazı zararlı maddeler atılamaz ve kanda birikir. Diyaliz cihazı kandaki bu zararlı maddeleri süzerek kanın temizlenmesini sağlar. Bu yöntemle kalıcı tedavi s a ğ l a n a m a d ı ğ ı n d a n hastalarımız cihaza bağımlı yaşamaktadır. Bu yüzden böbrek nakli daha da önem kazanmaktadır. Sağlıklı Günler: Böbrek taşının oluşmasının sebepleri nelerdir? Taş oluşumunu önlemek için neler yapabiliriz? Dr. Aydın: Oluşan taşların sebebi bazen tam olarak bilinemez. drar yolları Böbrek ta n n idrar kanal na geçi i iltihabı gibi bazı böbrek hastalıklarında böbrek taşı oluşması kolaylaşır. Besinlerle alınan fazla kalsiyum ve D vitamini taş oluşumuna sebep olabilir. Taş oluşumunu önlemek için; günde en az iki litre su içmek, süt ürünlerinin ve tuzun aşırı miktarda tüketilmesinden uzak durmak, günlük egzersizleri düzenli yapmak gerekir. Sağlıklı Günler: Böbrek taşı nasıl tedavi edilir? Dr. Aydın: Böbrek taşının tedavi yöntemlerinden biri de taş kırmadır. Bunun için yüksek enerjili ses dalgalar, cilde ve iç organlara zarar vermeden böbreklere gönderilerek böbrek ta lar k r l yor. Böylece taşların idrar yolundan kolaylıkla atılması sağlanıyor. Çok büyük taşlar ise ameliyatla alınmaktadır. Ta k rma cihaz 31

17 Kendimizi De erlendirelim 1. A a daki seçeneklerde verilen organlardan hangilerinin tamam at k maddeleri vücudumuzdan uzakla t ran organlard r? A Böbrekler Karaciğer Akciğer Deri Kalınbağırsak B Mide Böbrekler nce bağırsak Kalınbağırsak Akciğer C Akciğer Deri Kalınbağırsak Mide ncebağırsak D Deri nce bağırsak Böbrekler Kalınbağırsak Karaciğer 2. Aşağıdaki şekilde boşaltım sistemini oluşturan yapı ve organlar gösterilmiştir Şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayal m. a) 1, 2, 3 ve 4 numaralı yapı ve organların isimleri ve görevleri nelerdir? b) 1 numaralı organın görevi ve önemi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Üreyi oluşturarak uzakla t r r. B) Kan içindeki karbon dioksidi uzaklaştır r ve temizler. C) Taş oluşmasını önleyerek sa l m z korur. D) drar oluşumu ile kandaki atıkları uzakla t r r. 3. Boşaltım sistemi organların n sağlığını korumak için alınabilecek önlemler nelerdir? Defterimize yazalım. 4. Mert in sıra arkadaşı Ali okula gelmedi. Mert telefonla arkadaşını aradı. Ablasından Ali nin böbreklerinden rahatsızlandığını ve hastanede olduğunu öğrendi. Mert Ali nin ne tür bir böbrek rahatsızlığı olduğunu sordu. Ali nin ablası doktorların teşhis koyabilmek için araştırmalarına devam ettiklerini söyledi. a) Bu paragrafa göre Ali nin rahatsızlığın n neler olabileceğini listeleyelim. b) Listemizdeki her bir rahatsızlığın tedavisi için kullanılan teknolojik gelişmelere örnek verelim. 32

18 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Anahtar Kavramlar 15 sinir hücresi salgı bezi hormon refleks 24. s Nefes almayı, yutmayı, uyumayı ya da ağlamayı doğduğumuz andan itibaren kolaylıkla yapabiliyoruz.acıktığımızı, susadığımızı ve yorulduğumuzu hissediyor, gülüyor, üzülüyor, ağlıyor, heyecanlanıyoruz. Bunlar bizim sonradan öğrendiğimiz işler değildir. Yazma, okuma, hesap yapma gibi daha birçok şeyi ise sonradan öğreniyoruz. Arkadaşlarımızın isimlerini, çarpım tablosunu, eşyaların adını, yabancı dillerdeki kelimeleri, sevdiğimiz bir şarkının sözlerini hafızamıza kaydediyor ve gerektiğinde kullanıyoruz. Vücudumuzdaki birçok olay bizim çaba harcamamıza gerek kalmadan, kendiliğinden gerçekleşiyor. Bir dakikada kaç kere nefes alırız? Kalbimiz kaç kere atar? Gözlerimizi kaç kere kırparız? Aydınlık bir ortamdan karanlık bir ortama girdiğimizde göz bebeklerimize ne olur? Büyümek için özel bir çaba harcamadığımız hâlde nas l büyüyoruz? 33

19 Sizce vücudumuzda gerçekle en olayların düzenli ve birbiriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesini sağlayan nedir? Bu sorunun cevab n Bir Dakika adl etkinli imizi yaparak ö renelim. 4. Etkinlik Gözlemleyelim, nceleyelim Bir Dakika Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde, fark edebileceğimiz kaç olay gerçekleşir? Bu sorunun cevabını bulmak için aşağıdaki işlemleri yapalım. Bunlar Yapal m Üç-dört kişilik gruplar oluşturalım. Grup üyelerimizden biri saat ile zamanı takip etsin. Diğer grup üyeleri de bir dakika içerisinde vücutlarında veya çevrelerinde kaç olay gerçekleştiğini belirlesinler. Belirledikleri olayları liste hâlinde defterine yazsınlar. Listelerimizi sırayla okuyalım. Ard ndan gruptaki bütün üyelerinin fikirlerini içeren yeni bir liste oluşturalım. Hazırladığımız listeden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayalım. Araç-Gereçler saat kâğıt Araç ve Gereç Sonuca Varal m Bir dakika içerisinde vücudumuzda ve çevremizde kaç olay meydana gelmektedir? Vücudumuzda ve çevremizde, bir dakikada gerçekleşebilecek olay sayısı sadece belirlediğimiz kadar mıdır? Tartışalım. Vücudumuzdaki bu olayların her biri, hangi sistem veya sistemler tarafından gerçekleştirilir? Bu olayları gerçekleştiren sistemler, birbirlerinden bağımsız olarak mı çalışır? Vücudumuzda bu kadar çok sayıda olay, birbirini engellemeden nasıl gerçekleşebiliyor? Vücudumuzda, bir dakika içerisinde, sayamayacağımız kadar çok olay gerçekleşir. Bir saat veya bir gün içerisinde gerçekleşen olay sayısını ise tahmin etmek çok zordur. Duyuları algılamak, düşünmek, yürümek, konuşmak gibi birçok olay aynı anda gerçekleşir. Ancak bu kadar çok ve karmaşık olan bu olaylar birbirinden bağımsız ve kontrolsüz değildir. Bütün bu olaylar sistemlerimiz tarafından gerçekleştirilir. Vücudumuzdaki sistemlerin düzenli, birbiriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmasını, denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sağlar. Denetleyici ve düzenleyici sistemimiz, sinir sistemi ve iç salgı bezlerinden oluşur. Şimdi gelin, bu sistemin bölümlerini ve görevlerini daha yakından inceleyelim. 34

20 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemimiz Vücudumuzda Sistemler Sinir Sistemimiz s Kitab n z okumak çok kolay gerçekle tirdi iniz bir olay de il mi? Hiç zorlanmadan kelimeleri ve sat rlar birbiri ard nca okuyor, okuduklar m z dü ünüyor, hayal ediyor ve anl yoruz. Kitab m z okumak için vücudumuzdaki hangi sistemimizi kullan yoruz? Nas l oluyor da vücudumuz bu kadar düzenli ve uyumlu çal yor? Konu mak, ac kmak, yürümek, dengede durmak, yazmak, a lamak gibi birçok i i gün boyunca gerçekle tiririz. Vücudumuzda bu i lerin gerçekle tiren sinir sistemidir. Sinir sistemimizin bu i leri gerçekle tirebilmesi için vücudumuzun her yerine ula mas gerekir. Bu yüzden sistemlerimiz içinde en karmaşık yapıya sahip olan sinir sistemimizdir. Yandaki ekle bakarak sinir sistemimizin bölümlerini inceleyelim. nceledi imiz bu bölümlerin yerlerini kendi vücudumuz üzerinde göstererek her bir bölümün görevini aç klayal m. Sinir sistemimiz, vücudumuzu ağ gibi saran milyarlarca sinirden meydana gelir. Vücudumuzu saran bu sinirleri, yandaki resimde görülen binlerce sinir hücresi (nöron) oluşturur. Sinir sistemimiz merkezi ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölüme ayrılır. 1. Merkezî Sinir Sistemi Vücudumuzun yönetimini ve denetimini merkezî sinir sistemi sağlar. Merkezî sinir sistemi beyin, beyincik, omurilik ve omurilik soğanından oluşur. Beyin, beyincik ve omurilik so an kafatas m z n; omurilik ise omurgam z n içinde yer al r. Sizce, bunun sebebi ne olabilir? Merkezî Sinir Sistemimizi Oluşturan Organlar ve Görevleri Beyin: Beynimizin vücudumuzdaki hangi olaylar n gerçekle mesini sa lad n biliyor musunuz? Merkezî sinir sistemimizin en gelişmiş organı olan beynimiz, milyarlarca sinir hücresinden meydana gelir. Vücudumuzun öğrenme, hafıza ve yönetim merkezi beynimizdir. Beyin; Duyu organlarımızdan gelen bilgileri değerlendirir. Omurilik So an Omurilik Beyin Sinir sistemi Beyincik Konuşmalarımızın ve istemli hareketlerimizin gerçekleşmesini sağlar. Acıkma, susama, uyku ve uyanıklık gibi yaşam olaylarımızı düzenler. Kan basıncımızı ve vücut sıcaklığımızı ayarlar. Merkezî sinir sistemimizdeki diğer organların yardımıyla organlarımızın ve sistemlerimizin çalışmasını düzenler. Beyincik: Bisikletimizi sürebilmemiz için dengede durmam z gerekir. Peki vücudumuz dengesini nas l sa lar? Vücudumuzun hareket ve denge merkezi beyinciktir. Beynimizin arkasında ve alt tarafında yer alır. Vücudumuzun dengesi bozulduğunda duyu organlarımızdan veya vücudumuzun diğer kısımlarından gelen bilgileri alarak dengemizi sa lar. Beyincik vücudumuzun dengesini ayarlamak için; Kol ve bacaklarımızdaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmaları düzenleyerek hareketlerimizin dengeli olmasını sağlar. 35

Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa l

Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa l Sindirim Sistemimiz ve Sindirim Sistemimizin Sa l 3 14. s. Anahtar Kavramlar fiziksel sindirim kimyasal sindirim enzim emilim P nar ifltahla sandviçinden kocaman bir parça s rd. Öyle anlafl l yor ki P

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR.

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR. KAZANIMLAR; BOŞALTIM SİSTEMİ. KARACİĞER: Proteinlerin kullanılması sonucunda amonyak açığa çıkmaktadır. Zehirli olan amonyağı daha az zararlı olması için üreye dönüştürmektedir. 1. Boşaltım sistemi ile

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf Aşağıda, sindirim sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (, yanlış olanlarının yanına (Y) koyunuz. Aşağıda verilen resimde sindirim sistemi organlarının

Detaylı

BOŞALTIM SİSTEMİ ORGANLARI

BOŞALTIM SİSTEMİ ORGANLARI BOŞALTIM SİSTEMİ BOŞALTIM NEDİR? O Vücudumuzda gerçekleşen olaylar sonucunda oluşan karbondioksit, üre, tuz, fazla miktarda bulunan su gibi atık maddelerin dışarı atılmasına boşaltım denir. BOŞALTIM SİSTEMİ

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ. Besinler ve Sindirim. Konu Testi. Sınıf Test-01. 1. Besin içeriği. 4. Sindirim. Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür.

FEN ve TEKNOLOJİ. Besinler ve Sindirim. Konu Testi. Sınıf Test-01. 1. Besin içeriği. 4. Sindirim. Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür. Besinler ve Sindirim Konu Testi Besin içeriği FEN ve TEKNOLOJİ 4. Sindirim Besinin kimyasal sonunda oluşan olarak sindirildiği yapıtaşları yer Pankreas öz suyu kalın bağırsağa dökülür. B ve K vitaminleri

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

Sindirim Sistemi. 1 Molekül 9 Molekül. (Fiziksel Kimyasal. Sindirim) Protein Büyük Moleküllü Mineral Küçük Mol. Besin

Sindirim Sistemi. 1 Molekül 9 Molekül. (Fiziksel Kimyasal. Sindirim) Protein Büyük Moleküllü Mineral Küçük Mol. Besin Sindirim Sistemi Sindirim: Arabaların çalışması için enerjiye ihtiyaçları vardır, benzinleri bittiğinde gidip benzin alarak arabalarımıza enerji sağlamış oluruz. Tıpkı arabalar gibi canlıların da hareket

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler Besin Grupları Doğada çok çeşitli besinler bulunmakta ve her besinin besin öğesi bileşimi farklılık göstermektedir. Besin öğelerini tek bir besinle vücudumuza almamız imkansızdır. Besin öğelerinin dengeli

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME BESİN ÖGELERİ

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME BESİN ÖGELERİ İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME Doğumdan itibaren büyüme ve gelişme, sağlıklı ve uzun bir yaşam için vücudumuza gerekli olan bütün maddeleri besinlerle alırız. Besin; yenilebilen ve yenildiğinde

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

s in d ir im sistem i

s in d ir im sistem i s in d ir im sistem i Bu bölümü bitirdiğimde; 1.2 Besinlerin vücuda yararlı hâle gelmesi için değişime uğraması gerektiğini, 1.3 Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Beslenme; insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin vücuda alınıp kullanılabilmesidir.

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 2015-2016 5. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 FEN BİLİMLERİ Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAYISI : 20 SINAV

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ BESLENME: Büyüme, yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması için besinlerin kullanılmasıdır. BESİNLER VE BESİN ÖĞELERİ Yaşamımız için gerekli olan bütün besinleri,

Detaylı

5. SINIF FEN VE TEKLONOJİ DERSİ

5. SINIF FEN VE TEKLONOJİ DERSİ 02.12. 5. SINIF FEN VE TEKLONOJİ DERSİ VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİ TARAFINDAN 2.12. TARİHİNDE ENFORMATİK BÖLÜM BAŞKANLIĞINDA HAZIRLANMIŞTIR.

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ

BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 SUNU PLANI Sağlıklı ve dengeli beslenme Temel besin öğeleri ve grupları Öğün içerikleri: Kahvaltı Fast-food ve zararları Çocuğunuzun beslenme çantası

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

İNSAN VÜCUDU Hücre: İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir. Hücrenin beslenmesinde hücre zarı yardımcı olur. İnsan Yapısı: Hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları, organlar

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME Diyetiniz günlük enerji gereksiniminize

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum...

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Ha4ada 2-3 defa kabızlığım oluyor... Kabız olduğumda fissür/hemoroid şikayetlerim

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 5. Sınıf FEN BİLİMLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 5. Sınıf FEN BİLİMLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SETİ 5. Sınıf FEN BİLİMLERİ 1. Fasikül İÇİNDEKİLER 3 Besin İçerikleri 10 Vitamin, Su ve Mineraller 17 Dengeli Beslenme ve Besinlerin Tazeliği 24 Besinlerin Sindirimi 31 Vücudumuzda Boşaltım

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

Sağlık deposu meyveler

Sağlık deposu meyveler Yaz Mevsiminde Sağlığın Anahtarı: Yaz Meyveleri Meyveler, sağlık için ne kadar önemli olduğunun bilinmesine rağmen; pek çok kişi tarafından yeterli miktarlarda tüketilemiyor. Yaz ayları ise meyve çeşitliliği

Detaylı

ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER

ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER Yeryüzünde bulunan bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için beslenme, solunum, dolaşım, boşaltım, büyüme, gelişme, hareket edebilme, üreme gibi yaşamsal faaliyetleri

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ Bu sunu Sincan İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Hayatboyu Öğrenme Programı Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi kapsamında düzenlenen Eğitim Toplantıları için hazırlanmıştır.

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I Sağlık Bülteni ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Kasım 2013 İLK YARDIM BÖLÜM I Hayatımız boyunca çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli

Detaylı

YETERLİ DENGELİ BESLENME AKTİVİTE/ SPOR

YETERLİ DENGELİ BESLENME AKTİVİTE/ SPOR SAĞLIKLI YAŞAM YETERLİ DENGELİ BESLENME UYKU TEMİZLİK AKTİVİTE/ SPOR 1- ÇOCUKLAR NASIL BESLENMELİ BESLENME, insanın büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan besin

Detaylı

ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği

ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği Diyabet Nedir? Önce Hastalığımızı Tanıyalım! Şeker Glikoz Karbonhidrat! İnsülin!

Detaylı

Sigaranın Vücudumuza Zararları

Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların

Detaylı

BESLENME. Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Şenay GÖRÜCÜ YILMAZ

BESLENME. Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Şenay GÖRÜCÜ YILMAZ BESLENME Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Şenay GÖRÜCÜ YILMAZ 2 SAĞLIKLI BESLENME O Beslenme, O Yeterli ve dengeli beslenme O Besin O Besin öğeleri 3 İnsanlar neden yemek yer? Beslenme; İnsanın büyümesi, gelişmesi,

Detaylı

Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI

Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Karın doyurmak yada açlık duygusunu bastırmak değildir. Sevilen

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı Yaşlanma her canlıda görülen ve vücutta değişiklik yapan bir süreçtir Herkes bir gün yaşlanacaktır

Detaylı

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid (Basur) Nedir? Sindirim sisteminin giriş kapısını ağız ve dişler, çıkış kapısını ise anal kanal ve anüs oluşturur. İstemli olarak sağlanan dışkı ve gaz çıkışının kontrolü; hemoroitlerin de bir parçası olduğu bu anal

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 14 KASIM DÜNYA DİYABET GÜNÜ* PROGRAMI

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 14 KASIM DÜNYA DİYABET GÜNÜ* PROGRAMI KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 14 KASIM DÜNYA DİYABET GÜNÜ* PROGRAMI Diyabet, erişkinlerde daha sık olmak üzere her yaşta görülebilen ve yol açtığı komplikasyonlar nedeniyle çok önemli bir halk sağlığı

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF FEN BİLİMLERİ 4 SINIF UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ ÇEK KOPAR Her Haftaya Bir Bölüm Copyright Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. Bu kitabın her hakkı Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. AŞ

Detaylı

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır.

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SAĞLIĞIN DENGESİ 5 Gıda Grubu Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SÜGAV Yayın No: 05/2011 Sağlığın Dengesi Yeterli ve dengeli beslenebilmek

Detaylı

DiYABET VE BESLENME N M.-

DiYABET VE BESLENME N M.- DiYABET VE BESLENME Diyabet tedavisinin amacı;kan şekeri kontrolünü sağlayarak diyabetin seyrinde gelişebilecek bozuklukları (komplikasyonları) önlemek veya geciktirmek; böylece yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir?

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 4. SINIF 1. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 3. Soru 2: Uzunlukları ve şekilleri farklı kemiklerin bir araya gelmesi ile

Detaylı

n lf o o d p l a Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir.

n lf o o d p l a Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir. g olf or w. coo n lf o o d p l a et. g or co w w et. ww w.efa d.o rg.eufic.org w ww Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir. Bisiklet sürmeyi öğrendiğin zamanı hatırlıyor

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy

Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy YENİ BİR YIL YENİ BİR SİZ Kendimizde dahil, birçok kişi, yeni bir yıla birçok yeni kararla başlar.

Detaylı

ZAYIFLAMA DiYETi. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

ZAYIFLAMA DiYETi. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ ZAYIFLAMA DiYETi TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ ZAYIFLAMA DiYETi Diyetiniz günlük enerji gereksiniminize göre size özgü planlanmıştır.

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME Beslenme Yetersizliğine Bağlı Sorunlar 1 PROTEİN ENERJİ YETERSİZLİĞİ Büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji, protein, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterince alınmamasına

Detaylı

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein,

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, karbonhidrat, yağ ve enerji ihtiyacınızı karşılayacaktır. * Bu

Detaylı

KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME

KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Kalp hastalıkları deyince; kalp ve kan damarlarına ilişkin hastalıklar aklımıza gelmektedir. Damar sertliği; Atardamar duvarının kalınlaşmasıdır. Yavaş seyreden ilerleyici

Detaylı

İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor.

İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor. İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor. The Independent gazetesinde yayınlanan sağlık ipuçları listesinde günde bir diş sarımsak yemek, sık sık balık tüketmek, kansere

Detaylı

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ

GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ GELECEĞĠN KAN BAĞIġÇILARININ KAZANIMI ĠÇĠN TEKNĠK DESTEK PROJESĠ Kan Bağışı LİSELER İÇİN BİLGİLENDİRME SEMİNERİ Kahraman olmak için ne yapmak lazım? Sadece 15 dakikanızı ayırarak hiç tanımadığınız 3 insanın

Detaylı

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN Kilo vermenin ötesinde. Yeni bir yaşam için. Yediğiniz gıdalar, sağlığınız için gerekli besinleri içermelidir ancak, bunun şekline sizde karar verebilirsiniz.

Detaylı

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 1-1.Düzenleyici olarak görev yaparlar. 2.Pek çok yaşamsal faaliyetlerin gerçekleşmesinde görev alırlar. 3. Vücuda besinlerle dışardan alınır 4.Bazıları suda bazıları

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ADSIZ SEDAT SEZGİN ORTAOKULU OBEZİTE VE BESLENME KONULU BİLGİLENDİRME ÇALIŞMASI

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ADSIZ SEDAT SEZGİN ORTAOKULU OBEZİTE VE BESLENME KONULU BİLGİLENDİRME ÇALIŞMASI 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ADSIZ SEDAT SEZGİN ORTAOKULU OBEZİTE VE BESLENME KONULU BİLGİLENDİRME ÇALIŞMASI İLKÖĞRETİM ÇAĞINDAKİ ÇOCUKLARDA OBEZİTE VE BESLENME Obezite vücut ağırlığının ve vücuttaki

Detaylı

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK EL YIKAMA AĞIZ VE DİŞ TEMİZLİĞİ VÜCUT TEMİZLİĞİ EL YIKAMA ELLERİMİZİ NİÇİN YIKARIZ? Ellerimizdeki mikropları uzaklaştırmak

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ DİABETLİ HASTALAR İÇİN BESLENME KILAVUZU FR-HYE-04-719-02

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ DİABETLİ HASTALAR İÇİN BESLENME KILAVUZU FR-HYE-04-719-02 FR-HYE-04-719-02 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ DİABETLİ HASTALAR İÇİN BESLENME KILAVUZU Hazırlayan AD/BD/Birim(ler):Beslenme ve DiyetBirimi Sayfa 1 / 10 İlkyayın tarihi:

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Boşaltım Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf Aşağıda, boşaltım sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (), yanlış olanlarının yanına () koyunuz. Aşağıda verilen resimde boşaltım sistemi organlarının

Detaylı

4. SINIF FEN BİLİMLERİ

4. SINIF FEN BİLİMLERİ 4. SINIF FEN BİLİMLERİ Bu kitabın bütün hakları Fatih KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Fatih KÜÇÜKAYDIN Ahmet

Detaylı