GÖLGE EKONOMİ VE İKTİSAT POLiTiKASI* Bruno S.Frey Çeviren: Aykut Kibritçioğlu** I. Gölge Ekonomiyle İlgili Karşıt Görüşler.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GÖLGE EKONOMİ VE İKTİSAT POLiTiKASI* Bruno S.Frey Çeviren: Aykut Kibritçioğlu** I. Gölge Ekonomiyle İlgili Karşıt Görüşler."
  • Oz Oz
  • 1 yıl önce
  • İzleme sayısı:

Transkript

1 Ekonomik Yaklaşım Cilt: 5, Sayı: 13, 1994 GÖLGE EKONOMİ VE İKTİSAT POLiTiKASI* I. Gölge Ekonomiyle İlgili Karşıt Görüşler Bruno S.Frey Çeviren: Aykut Kibritçioğlu** Vergi kaçakçılığı (Steuerhinterziehung) ve kara-iş (Schwarzarbeit) biçimindeki gölge ekonomi, iktisat politikasının en çok tartışılan konularındandır. Kötümserler, gölge ekonomi yüzünden vergi (ödeme) ahlaki zarar göreceği ve azalan vergi gelirleri devletin iflasına yol açacağı için, ı;nevcut ekonominin- ve toplumun çökmesinden korkmaktadırlar. Iyimserlerse, gölge ekonon1ide yeni bir insancıl (almaşık) işletmecilik olasılığı görınektedir. Diğer bazıları da, gölge ekonomiye kaçışı, çok yüksek bir vergi yüküne ve devletin yasak ve yasaları aracılığıyla çok yoğun n1üdahalesine-hin1ayesine karşı haklı bir tepki olarak göımektedir. Bu bakış açısına göre, gölge ekonomi, piyasa güçlerinin bastırılamayacağının bir ifadesidir. B u yazının II. bölümünde, gölge ekonominin farklı sanayi ülkelerindeki önen1ine işaret edilecektir. Bundan doğan sorunların, (geleneksel) iktisat politikası kuramı açısından çözümlenmesi, anahatlarıyla Bölüın Ili'te yapılacaktır. Fakat bu yaklaşım, pek hoşnut edici değildir; bu nedenle, Bölüm IV'te, demokratik bir iktisat politikası kuramı açısından, bir çözün1len1e geliştirilecektir. Sonuç Bölümü V'te, bazı çıkarsamalar yapılacaktır. II. Gölge Ekonominin Büyüklüğü Ve Önemi 1. Farklı Sonuçlar Gölge ekanonlinin sanayileşn1iş ülkelerdeki büyüklüğü hakkında birbirinden oldukça farklı tahn1inler vardır: ı Bazı bilim adamları gölge ekonomiyi nisbeten (daha) küçük bulurken (örn. Norveç için, resmi olarak * Zürih Üniversitesi'nden Bruno S. Frey'in bu çalışması, 1983 yılında, Schattenwirtschaft und Wirtschaftspolitik başlığıyla Viyana'daki Institute for Advanccd Studies tarafından araştırma mporları serisinde (Rcsearch Mcmorandum No.l81) yayınlanmıştır. ** Yar.Doç.Dr., Ankam Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümü.. 1 Bu konuda bak. Tanzi (deri.) (1982)'deki değişik çalışmalara. Tahmin yaklaşımları ve sonuçlarla ilgili bir tarama Frcy ilc Pommerehnc (1982)'dc bulunabilir.

2 ;~2 ölçüln1i.iş sosyal hasılanın yaklaşık olarak yalnızca %2.5'i)2, bazı araştırınacılar çok büyük bulmaktadır (bir tahmin, ABD için, resmi olarak ölçüln1üş sosyal hasılanın %30'una ulaşmaktadır)3. Bu farklı sonuçlara neden olarak, öncelikle şu ikisi gösterilebilir: (a) Gölge ekonon1ide çalışanların, kendi etkinliklerini bilinçli olarak gizlen1e güdüleri bulunduğundan, bu ekonominin kapsamını ölçmek olağanüstü zordur. Gölge ekonominin büyüklüğünü anlamanın nasıl olanaklı olabileceğine ilişkin araştırmalar henüz çok yenidir. 4 Tahmin yönten1leıinin daha da iyileştirilmesi yle, farklı yöntemlerin sonuçlarının birbirlerine yaklaşması beklenebilir. (b) Farklılaşan tahn1in sonuçlarının ikinci bir nedeni, farklı gözlem nesnelerinde yatı11aktadır. Esas olarak, dev I etin gölge ekononu yüzünden hangi araçları yitireceği aniaşılmaya çalışılabilir; bu durumda, vergi kaçakçılığının boyutları ölçülür. Ama gayri resmi ekonomik kesimde üretilen gelir veya mal ve hizmetleri tahmin etmek de olanaklıdır; bu durun1da da, gayri resmi sosyal hasılanın büyüklüğü ölçülür. Yapılacak bir betimlen1e, ilgili sorunun ortaya konuluş biçimine bağlı olduğundan~ gölge ekononü için, genel geçerli bir tanım vermek ne olanaklı ne de istenen birşeydir. Resn1i olmayan üretken etkinlikle ilgili ve sık kullanılan bir tanın1lama,s ki ilerde (bu çalışmada) temel olarak alınacaktır, etkinliklerin gölge ekonomiye dahil sayılması bakın1ından şu iki koşulu dikkate almaktadır: 1. [Söz konusu] ekonomik etkinlik, klasikleşmiş sosyal hasıla tanımı anlamında, değer yaratıcıdır (yani mali işlemler, hatta ev işi de hesaba katıln1az); 2. Kapsanan etkinlikler, resmi istatistiklerde bulunn1ayan e tki nliklerdir. 2. Niceliksel Öngörüler Gölge ekonon1i, iki değişik yönden [yaklaşılarak] ölçülebilir. (a) Ardında bıraktığı izler, gölge ekonominin büyükli.iğü hakkında [bize] bilgi verebilir. Böylesine izler; işgücü piyasasında bulunabilmekte 2 Fcigc (1979). 3 lsachscn, Klovland ilc Strom (1982). 4 Cagan (1958)'in erken yaklaşımı çoktan unutulmuştur hile; modern araştırma(lar) Gutmann'ın (1977) makalesince uyarılmıştır. 5 Örn. bak. Macafcc (1980) ve Smith (!981).

3 Ekonomik Yaklaşım 93 (gerçek kazanç payı, resmi olarak gösterilenden daha yüksektir),6 tüketin1 alanında kalmakta (mal ve hizmetler için yapılan harcamalar, resmi olarak elde edilen gelirden daha yüksektir)? veya resmi olarak ölçülen sosyal hasıla gereği beklenenden daha yüksek bir para talebi düzeyinde kendini gösten11ektedir. 8 (b) İkinci yaklaşın1, bir gölge ekonominin oluşmasına ve büyümesine yol açan nedenlerden hareket etmektedir. En önemli etkenler olarak vergilendin11e ve devlet düzenlemeleriyle yaratılan büyük yük (yani devletin yasa ve yasaklannın çok sayıda oluşu) ve bozulan vergi [ öden1e] ahlakı görülebilir. ABD'de, ruh bilimcilerce yürütülen soruşturn1alar,9 uygulamada, gerçi suçluluk duygularının insan davranışını önen1li ölçüde etkilediğini, ama [Amerikan] halk[ın] ın, vergi kaçakçılığı karşısında, hırsızlık gibi diğer yasadışı davranışlar karşısındakine kıyasla daha az suçluluk duyduğunu ortaya koyn1uştur. Gölge ekonomiye geçişteki bu (ve diğer) etkenierin anlamı, her nedene ayrı bir ağırlığın verildiği bir duyarlılık çözüınleınesi yardınuyla kavranabilir. Bu yöntemin belirli bir türü olan "yumuşak modelleştirme", Federal Almanya Cumhuriyeti'ndeki gölge ekonominin zamansal. gelişimini ve OECD ülkelerindeki gölge ekonominin göreli büyüklüğünü niceliksel olarak anlamak amacıyla kullanılmıştır. lo En gelişmiş yaklaşım, Şekil 1 'de gösterildiği gibi, gölge ekonon1inin neden ve izleıinin birleştirilmesiyle doğmaktadır. 6 Bu yaklaşım özellikle İtalya'da kullanılmaktadır~ örn. bak. L.Frey (1978). Alvaı o (1979) ve Contini (1979). 7 Bu tahmin yöntemi sosyal hasıla (örn. O'Higgins (1980) ve Macafee (1980)) veya biı:~ysel hanehalklan düzeyinde (örn. Dilnot ilc Morris (1981)) uygulanır. 8 Ozclliklc bak. Tanzi ( 1980), Klovland (1980), Kirchgassncr ( 1981) ve Langfcldt ( 1982). Fcigc (1979) işlem yöntemiyle biraz daha farklı bir yakl::ışım kull::ınm::ıkt::ıdır. 9 Örn. bak. Graswick ilc Scott (1982). 10 Frcy. Week ilc Pommerchnc (1982) ve Frey ilc Week (1982a).

4 94 Şekill: Gölge Ekonominin Neden ve izleri NEDENLER İZ LER, ,..,. Emek Piyasasındaki Vergilendinnenin Yarattığı Yük~ --tı-.ı ;ı GÖLGE ı~..._ Düzeniemelerin YaraUığı Yük ~ EKONOMİ Y Mal Piyasasındaki Vergi Ahlakı.r-.---.ı... Para Piyasasındaki -, Gölge ekonomi, bilinmeyen veya "gizli" değişkendir. Bununla ilgili olarak, ekonon1etrik bir tahmin yöntemi, "gözlemlenemeyen değişkenler" yöntenli bulunmaktadır. OECD ülkeleri için, çapraz kesit incelemesi üzerine yapılan bir uygulamadan, ll Tablo 1'de gösterilen sonuç türetilebilir. Tablo 1: Gölge Ekonominin Büyüklüğünün Gözlemlenemeyen Değişkenler Yöntemi ile Tahmini (Sosyal Hasılanın Yüzdesi Olarak), 1960 ve Isveç Belçika I talya Hollanda Fransa Norveç Avustuı-ya Almanya ABD Ingiltere I sviçre Japonya Dikkat: lsveç ve Norveç için gölge ekonominin 1978 yılındaki bilyilklilğil baz olarak alınmı~tır. Kaynak: Frey ile Week (1982b). Bu yaklaşın1a göre, gölge ekonomi, bütün ülkelerde (resmi sosyal hasılaya oranla) büyümüştür ve İsveç, Belçika ve İtalya gibi bazı ülkelerde ll Frey ile W ec k ( 1982b ).

5 Ekonomik Yaklaşım 95 İsviçre veya Japonya'dakinden çok daha büyüktür. Avusturya'nın ve Federal Aln1anya Cun1huriyeti'nin aşağı yukarı, orta büyüklük sırasında oldukları görülmektedir. V arsayılan bazın (1978 yılında, sosyal hasılanın İsveç için %13.2'si, Norveç içinse %9.2'si) gerçekçi olduğu kabul edilirse, 1960'da Avusturya'daki gölge ekonominin büyüklüğü, o yılın resmi ekonomisinin %5'inden az tutmuştur. Fakat bu oran, 1978 yılı için neredeyse %9'a yükselmiştir. Bu (ve diğer) tahminler; gölge ekonominin, mevcut büyüklüğü ve genişlen1esi yüzünden, ortaya ciddi iktisat politikası sorunları çıkarttığını gösten11ektedir. III. İktisat Politikası Çözümlemesi Bir iktisat politikası incelemesinde, alışıldığı üzere, iki adımda ilerleniı : (a) Bir gölge ekonominin oluşması ve büyümesinin yarar ve zararları olabildiğince tam kavranır ve değerlendirilir. Değerlendirmede ölçüt olarak bir sosyal gönenç işlevi veya yalnızca etkililik önemsenirse, Pareto optimalitesi kullanılır. Bu çözümlemede, vergilendirilmeyen bir sektörün varlığı yüzünden, bütün ekonomideki dağılımın bozulacağı dikkate alınır: Sunum fiyatları, ceteris paribus, kaçırılan vergiler ölçüsünde düşük olabileceğinden, vergilendirilen resmi ekonomiye oranla gölge ekonomide çok daha fazla kaynak kullanılır. Emek kullanımı için de benzeıi geçerlidir: Kendilerine yük oluşturan devlet hükün1lerine karşı hile yapan firmaların, aynı biçimde bir maliyet avantajı vardır. Gölge ekonon1ideki ekonomik etkinlikterin gizli tutulması zorunluluğu, resmi ekonomide kaçınılan etkililik kayıplarına da yol açar. Tersine, çözümlen1ede, yalnızca bir (resmi) kesimde vergilerin artırılmasının da bir etkililik kaybına yol açacağına ve ilke olarak "birinci iyi" dağılın1 için, (bozucu) vergilerin olmaması gerektiğine dikkat edilmelidir. (b) İkinci adımda, bir gölge ekonominin varlığının yarar ve zararlarıyla iilgili bu tür düşüncelerden (toplumsal yarar-maliyet çözümlemesi), optimal bir politika türetilir ve uygulanması için siyasal danışmanlara tavsiye edilir. Kuşkusuz, iktisat politikası kuran1ının anahatlarla betimlenen bu geleneksel yaklaşımı, özellikle iktisatçıların toplumun diğer özel çıkariara karşı bir dikkat üstünlüğü isteyen gönencini temsil ediyorlarmış gibi tasarlanmalarına yol açtığından, entellektüel bakımdan çekicidir. Bunun sonucu, kamu çıkarının savunucusu olarak iktisatçılar, önerdikleri

6 96 önlen1lerin politikacılarca sahiptirler. gerçekten de izlenmesini bekleme hakkına Oysa gerçekte, iktisatçılar tarafından bu yolla önerilen siyasal önlen1lerin hemen hiç uygulann1adığı gözlemlenir. Bunun başlıca nedeni, siyasal sürecin ihmal ediln1esidir. Ekonomik öğütler, bir boşluğa bırakılır ve bu yüzden, siyasal karar alıcılada hemen her seferinde pek dikkate alınıp izlenn1ez~ Bu, gölge ekonomi ile ilgili toplumsal yarar-maliyet çözümlemesine dayanan öğütler için de geçerlidir. İktisat politikasının uygulamada az etkili olan bu geleneksel yaklaşınunın bir almaşığı vardır. Bu almaşık yaklaşım; iktisadi çözümlen1eyi, bir demokratik iktisat politikası kuramı oluşacak biçimde, varolan siyasal kurun1lar üzerine yayar.12 IV. Demokratik İktisat Politikası Kuramı Görüşü 1. Çıkış Noktası Olarak Politik-Ekonomik Bakımdan Karşılıklı Bağımlılık Gölge ekonomi, etkili bir iktisat politikası türethebilmesi ıçın, ekonon1ik ve politik alanlar ile, davranış belirleyicilerden oluşan bir sisteın bütününün parçası olarak görülebilir. Şekil 2'de, bu bağlan1da ilgili karar alıcıları (hükün1et, kamu yönetimi, bireyler ve gruplar) içeren bu tür bir sistem, oldukça basitleştiıilerek gösterilmiştir. 12 Buchanan (1977) ve Frey (1981).

7 Ekonomik Yaklaşım 97 Şekil 2: Gölge Ekonomiyi İçeren Bir Politik-Ekonomik Sistem NEDENLER ETKİLER Hükümet ve Kamu Yönelimi GÖLGE EKONOMİ Yarar Bireyler ve Ma1iyett--~ve Grupl "Siyasal Sunumcular" "Siyasal lstemciler" Yukarıdaki şekilde, herşeyden önce, tepki ilişkisine dikkat edilmelidir: Hükümet ve kan1u yönetimi, ( denetimlerinde olduğu sürece) vergi oranları ve düzenlen1e gibi araçların kullanımını saptarlar. Gölge ekonomi; toplumdaki, siyasal süreçte "siyasal sunun1cular"ı (hükümet ve kamu yönetimi) kendi çıkarları doğrultusunda etkilen1eye çalışan birey ve grupların yarar ve. maliyetleri üzerinde etkide bulunur. Bu politik-ekonomik süreç, bir devir oluşturur. Açıkça görülmektedir ki, hükümet ve kamu yönetimi, araçların kullanımı konusunda bağımsız olarak karar alamaz; tersine, bunlar politikekonon1ik sistem bütününün içsel birer parçasıdır. 2. İktisat Politikası Çözümlemesinin Sonuçları Karşılıklı bağımlılık içeren politik-ekonomik bir sistem ve tepki ilişkilerinin dinamik süreci, "siyasal sunumcular" ın belirli iktisadi davranışiarına ve belirli bir ekonomik sonuca yol açmaktaydı. Bu durumda, özellikle, belli büyüklükte birer resmi ve gölge ekonomi oluşacaktır. Ekonon1inin resn1i olan ve olmayan kesimlerinin büyüklüklerinin beliren oranı, politik-ekonomik sistem bütününün işleyiş biçiminin bir sonucudur. Böylece, kritik olan, süreçtir; ortaya çıkan ekonomik durum, zorunlu bir sonuçtur. Bu yüzden, iktisat politikası danışmanları (İPD), politik-ekonomik sisten1in nasıl işlediği ve özellikle de, bu sürecin bireylerin tercihlerinin dikkate alınasına yol açıp açmadığıyla ilgilenmelidirler. Böylece, bireysel tercihlerinin boyutlan, ekonomik süreç sayesinde temel ölçüt olmaktadır.

8 98 Çözün1lemede, sonuç-yönlü bir bakıştan süreç-yönlü bir bakışa geçiln1elidir.13 Danışn1anlar iki düzlemde ilerleyebilirler. (a) Caıi politik-ekonon1ik süreçte-yani veri kurallarda-halkın isteklerinin (tercihleıinin) ne ölçüde geçerlilik kazanabildiğini ve ne bakımdan sistematik ve önemli sapmaların doğduğunu araştırabilirler. Daha sonra, bu çözümlerneyi esas alarak, söz konusu sapmaları ortadan kaldınnaak için hangi olanakların doğduğunu düşünebilirler. (b) Danışmanlar, demokratik sürecin uyumlu işlemesini ve bireysel tercihierin "siyasal sunumcular" c_a dikkate alınmasını sağlayan kurallann neler olduğunu çözümleyebilirler. Sonradan da, hangi yeni kuralların daha iyi tercih yapıln1asını sağlayacağı konusunda fikir yürütebilider. Bundan sonra, önce cari politik-ekonomik süreç düzlemi (Bölüm 3) ve ardından da kurallar düzlenu (Bölüm 4) betimlenecektir. 3. Cari Politik-Ekonomik Süreçte İktisat Politikasa 3.1. Etkileme Olanaklan Cari politik-ekonomik süreçte, bütün karar-alıcılar, kendi çıkarlarını gözetir; yalnızca, kendilerine yaran dokunacağına inandıklan davranışlarda bulunurlar. Bu nedenle, danışmanların, iktisat politikası kararlarını etkileme olanakları çok azdır. Bununla birlikte, politik-ekonomik süreç üzerinde sınırlı bir etkide bulunabilirler; çünkü karar alıcılar, tam bilgilendirilmiş değildir ve kendi ereklerine daha kolay ulaşmalarını sağlayacak örgütleri dikkate alırlar. Bu tür örgütler, "siyasal istemciler" e (bireyler ve gruplar) veya "siyasal sunuıncular" a (hükümet ve kamu yönetimi) yönelebilir Siyasal istemcilere Yönelik Bilgi Bireylerin, gölge ekonon1inin yarar ve zararları ile, tercihlerinin dikkate alınışı hakkında elde edebilecekleri bilgiler, çeşitli nedenlerle sistematik olarak ve önemli ölçüde çarpıtılır. Bu çarpıtılmanın en büyük nedeni, gölge ekonomide etkinlikte bulunan birey ve grupların çok düşük derecede örgütlenn1iş olmalarıdır. Bu yüzden, gölge ekonominin yararları etkili olarak hen1en hiç açıklanmaz. Oysa resmi ekonominin istekleri çok daha iyi örgütlenmiştir ve bu nedenle, politik-ekonomik süreçte daha kolay kabul görür. Gölge ekonomide etkinlikte bulunaniann çıkarları, genelde, hiçbir 13 Bu bakış açısı özellikle, karmaşık karşılıklı etkileşimler için gereklidir. Bak. Simon (1978).

9 Ekonomik Yaklaşım 99 sendikaca savunuln1az. Bu etkinlikler çoğunlukla yasadışıdır; sanayileşmiş ülkelerdeki sendikalann önemli bir bölümü, kamusal görevler alanı kapsan1ındadır ve bu nedenle, yasadışı ekonomik etkinlikleri desteklemekten kaçınır. Bununla birlikte, daha önemli olan; bireylerin, vergi ödemeden gördükleri işi [kara işi] çoğunlukla yalnızca part-time olarak yürütmeleri ve bu yüzden, uygun bir sendikaya girmenin onlara pek fazla çekici geln1en1esidir. Varolan sendikalar, haklı olarak, gölge ekonominin büyün1esiyle üye yitirmekten korkarlar. Gölge ekonominin oluşmasına ve giderek büyün1esine karşı etkili. biçimde savaşmak ve verdikleri bilgilerden herşeyden önce gölge ekonon1isinin zarar ve tehlikelerini vurgulamak için her nedene sahiptirler. Benzer nedenlerle, (az sayıda istisnası olmakla birlikte) üreticilerin çıkarlan da gölge ekonomide resmi ekonomidekinden pak fazla örgütlü değildir. Resmi üretici örgütleri, üretimin gölge ekonomiye kayn1asına karşın etkin bir biçimde cephe alır; çünkü resmi ekonomide etkinlikte bulunan ve bu örgütleri finanse eden firn1alar, gölge ekonomiden gelen rekabet nedeniyle, n1aliyet artışlanndan ve böylece de sürüm kaybından korkarlar. Genel olarak denilebilir ki; gölge ekonominin varlığı ve büyümesi yüzünden itibar ve gelir yitireceklerinden, resmi ekononude çalışan ve oradan finanse edilen örgütler gölge ekonomiye karşı mücadele ederler. Buna karşılık belli bir anda gölge ekonomide çalışan veya gelecekte çalışacak olanların çıkarları iktisat politikas~ sürecinde pek ender ve zayıf bir biçimde savunulur; aln1aşık işletmecilil< yapanların az sayıdaki örgütleri, büyüklük ve ınali olanaklar bakın1ından, resmi ekononu savunuculanyla boy ölçüşen1ez. Bu düşünceler göstern1ektedir ki, cari politik-ekonomik sürecin isten1 tarafında gölge ekonon1inin isteklerinin resmi ekonominkilerden çok daha az dile geldiği kabul edilebilir: Gerek bilgi, gerekse sözünü geçirme, resmi ekonon1i lehine gelişmektedir. Politik-ekonomik sürecin bu sistematik çarpıtılışının farkında olan İDP, şu yollarla bir karşı ağırlık yaratmayı deneyebilirler: (a) Halkı, aydınlataı ak; gölge ekonon1inin pek sözü edilmeyen üstünlükleri hakkında (b) Gölge ekonominin çıkarlarının siyasal bakımdan yerine getirilme olanaklarını, ilgili örgütlerin (örn. vatandaş ilk girişimi biçiminde) kuruln1asını desteklen1ek suretiyle aıtırarak. (c) Siyasal partilerin dikkatini, eğer gölge ekonomide çalışanların çıkarlarını korurlarsa, bu alandan yeni üyeler ve seçmen oyları kazanabilecekleri olasılığına çekerek. Bu çıkar koruma olanağı, yalnızca, örn. Yeşiller gibi geleneksel yelpazenin dışındaki partiler için değil, devlet n1üdehaleciliğine kaı şın savaşım veren partiler için de vaı dır.

10 100 Böylece, İPD bilgi ve sözünü geçirme bakımlarından varolan dengesizliği ters yönde etkileyebilmek için, sınırlı da olsa bazı olanaklara sahip gözükmektedir Siyasal Sunumculara Yönelik Bilgiler Hükümetler, ideolojik nedenlerle zorunlu olarak gölge ekonomiye karşı değildir. Soldaki hükümetler belli resmi alan dışındaki bir işletmecilik için daha çok anlayış istiyor olabilirler, ama her hükümet mali nedenlerle gölge ekonon1iye karşı savaşını verecektir; çünkü gölge ekonominin gelişmesi, vergi gelirlerinde bir kayba yol açar. Hükümetler için bu mali etkiler, neredeyse gölge ekonomide çalışanların getiı;eceği olası bir oy kazancıyla da dengelenen1eyecek kadar ağır basar. Bu yüzden, kendi çıkarları için bir hükümetin, elindeki iktisat politikası <?nlemlerini gölge ekonomiyi engellemek amacıyla kullanması beklenebilir. IPD buna karşı hiç bir şey yapamaz.; çünkü hüküınetin kendi çıkarı açıkça bellidir ve hükümet başka önerilerle fikıinden caydırılamaz. Kamu yönetimi [b ürokratlar], gölge ekonomiye, hükümetin olduğundan çok daha şiddetle karşıdır: Devletin denetimini azaltan alan genişler, gayri resmi ekonomide çalışanlar vergi ödemez ve yönetimce uygulanmaları sağlanacak hükümleri hiçe sayarlarsa, kamu yönetin1i, ağır bir nüfuz ve güç kaybına uğrar. Kamu yöneticilerinin, gölge ekonominin oluşn1asını ve büyümesini engelernekte büyük çıkan vardır. İPD, kamu yönetin1inin açıkça tanımlanmış olan bu çıkarlarına karşı çok az şey yapabilir. 1 Çözümleme; İPD'nın, cari politik-ekonon1ik süreçte, hükümetin ve kamu yönetin1inin gölge ekonomiye karşı tutumunu etkileyebilmek için hen1en hiçbir olanağa sahip olmadıklarını ortaya koyn1aktadır. Ama danışmanlar iktisat politikası araçlarının kullanılış biçimini etkileyebilirler. Hükün1et ve kamu yönetimi; eğer öğütleri gölge ekonon1iyle en etkili savaşın1ın nasıl yapılabileceğiyle ilgili ise, iktisat bilimi uzn1anlarını dinleyecektir. Bu noktada, İPD için, etkilenmiş iktisat politikası önlemlerinin olabildiğince bireylerin tercihlerine uygun düşmesini hedefleyebilmek açısından (yine sınırlı) bir olanak doğmaktadır. ilerde göreceğimiz gibi, danışn1anlar, özellikle, ancak, siyasal sunumcularca öngörülen bir araç kullanın1ının, hem politik sunumcuların, hem de bireylerin yararına olduğunu gösterebilirlerse başarılı olurlar. Hükün1et ve kamu yönetimi, gölge ekonomiyle şu n1ücadele etmeyi deneyecektir. üç düzlemde

11 Ekonomik Yaklaşım 101. (1) Gölge ekonomideki bir etkinlik şiddetle cezalandırılır. Bu yaklaşın1 en açık olanıdır ve siyasal sunumcuların öncelikle buna başvurn1aları beklenir. İPD hükümeti ve kamu yönetimini, cezalandırma sırasında doğabilecek sorunlar hakkında aydınlatabilirler. Sunumcuların dikkatini, her şeyden önce, yasadışı iktisat politikası etkinlikleri için (kimi zan1an çıkar gruplarınca istendiği gibi) çok yüksek bir cezanın bunun uuygulann1asını güçleştirdiğine çekebilirler; yüksek cezalar, gerek cezalandırılanlar, gerekse mahkemelerce, gayri meşru olarak görülebilir. Herşeyden önce, çok yüksek bir ceza, korkuyu çok azaltır: Küçücük bir "kara iş" için zaten seı1 biçimde cezalandırılmış olan kişi, daha da çok "kara iş" yapn1an1ak için hiçbir neden görmez; Çünkü ceza [artık] hemen hiç yüksek gelmeyecektir. Gölge ekonomideki bir etkinliğin sert bir biçimde cezalandırılması, yalnızca cezalandınlanın zarar göın1esine neden olmakla kalmaz, siyasal sunumcuların ulaşmak istedikleri hedeflere ulaşılamamasına da yol açar.. (2) Gölge ekonomiye kaymanın çekiciliği, vergilerin -yüksekliği ve devlet hükümlerinin sayısı düşürülerek azaltılır. İPD özellikle, çok yüksek vergi oranları nedeniyle maksimum vergi gelirinin geçilmemesi için etkide bulunabilirler. Yüksek bir vergilendirme; hem siyasal sunun1culara hem de isten1cilere, vergi hasılatının gerilemesi ve bireylerin amaçsızca aşırı yük altına sokulması sebebiyle yalnızca zarar getirir. Hangi vergi oranlarının üstündeyken vergi gelirlerinin azaldığı, diğer şeylerin yanında, ele alınan zaman parçasına bağlıdır. Burada iki dönem ayrımı [yapmak] yararlıdır: Hükün1etin zaman ufku ve bireylerce (artan boş zaman ve gölge ekonomiye geçiş aracılığıyla) belirli bir vergi oranına uyuın sağlanıncaya kadar kullanılan uzun dönem. Böylece bir kısa dönem Laffer eğrileri kümesi ile, uzun dönem Laffer eğrisi ayırımı yapmak da gerekli olmaktadır (bak. Şekil 3).14 ' 14 Bak. Buchanan ilc Lee (1982)

12 102 ' ı ~ ı i 1 1! ' Vergi Gelirleri Uzun vadeli Laffer Eğrisi Lu Kısa vadeli Laffer Eğrisi Lk (O) * tu!\ t* * k * tk Kısa vadeli La ffer Eğrisi Lk ( 1) Vergi Oranı (t) Şekil 3'te, Lk (0), vergi oranı belli bir başlangıç düzeyinden başlayarak kısa dönen1de yükseltildiğinde oluşan Laffer eğrisini temsil etmektedir. Görüleceği gibi, vergi gelirleri her vergi oranında yüksektir; çünkü bireyler henüz tepki göstern1emiştir ve resn1i ekonomide kalmaya devam etmektedir. Maksirnal vergi hasıla tma, tk* oranında ulaşılır. Bireyler yüksek vergi yükü nedeniyle gölge ekonomiye geçineeye dek, kısa dönem Laffer eğrisi aşağıya (örn. Lk (1) kısa dönem eğrisine kadar) kayar ve sonuçta, bireylerin tam uyun1 sağlayabiln1eleri duruınunda ulaşılabilecek olan vergi gelirini veren uzun dönen1 Laffer eğrisine yaklaşır. U zun dönemdeki en yüksek vergi gelirine, tu* gibi bir vergi oranında ulaşılır. Oysa hükümet, (herşeyden önce, seçim tarihi nedeniyle) bu türden uzun bir zaman ufkuna sahip değildir; tersine, vergi gelirlerini kısa dönemli olarak maksimize etmek isteyecektir. Fakat kısa dönen1li Laffer eğrisi Lk (O)'a geçip vergi oranını tk* olarak belirlerse de, vergi gelirleri gölge ekonomiye geçişin bir sonucu olarak hızla düşecektir. Hatta bir süre sonra, vergi gelirleri sıfıra [kadar] gerileyecektir. istikrarlı vergi gelirlerine yalnızca dengeli uzun dönem Laffer eğrisi Lu üzerinde ulaşılır. Eğer hükümet vergi gelirlerini kısa döneınde maksimize etn1ek istiyorsa, bunun yanında, bireylerin uyum tepkilerini de dikkate almalı ve bu nedenle, vergi oranını, kısa dönemli Laffer eğrisi Lk (1 )'in n1aksimum noktasına denk düşen tk** olarak saptamalıdır. Bu vergi oranı gerçi [vergi

13 Ekonomik Yaklaşım 103 gelirini] uzun dönen1de maksin1uma ulaştıran tu* vergi oranından daha yüksektir, an1a kısa dönemde maksimuma ulaştıran tk"' vergi oranından da daha düşüktür. B u model, aşırı derecede basitleştiricidir; örn. hükümetin yalnızca vergi gelirlerini maksimize etmek istediği varsayılmıştır. Az önce gördük ki, maliye, hükümet davranışının arkasındaki yalnızca bir, ama, çok önemli bir güdüdür. Buna rağmen model, İPD'nın, çok yüksek bir vergi oranının hüküınetin kendisine zarar vereceğini hükümete kanıtlarnalanna yardımcı olur. Bunun ötesinde, danışmalar, kamu yönetinlinin dikkatini, daha uzun bir zan1an ufku gereği, hükümetçe arzulanan :vergi oranından daha düşük bir oranı ( tk* 'e yakın bir oranı) istemeleri gerektiğine çekebilirler. Benzer düşünceler nedeniyle, devlet hükümlerinin sayısı, yani düzenlen1e boyutları hakkında öğütler, vem1ek de olanaklıdır. Burada, (veri düzenleme alanındaki) düzenlen1e yoğunluğu (r) ve düzenlenen alanın büyüklüğü (B) ayrımı vardır. Kamu yönetimi, her ikisinden de yarar (U) sağlar; yani U=U(r) iken, du/dr>o ve du/db>o'dır. Düzenlen1e yoğunluğu (vergi oranlannda olduğu gibi) aşırı derecede yükseltilirse, düzenleme alanı B (vergi tabanına benzer biçimde) küçülür; çünkü bireyler, düzenlen1elerin olmadığı gölge ekonomiye kaçarlar. Bu suretle, İPD, siyasal sunun1cuları, düzenleme yoğunluğunu olabildiğince azaltmaları, yoksa kendileıinin zarar göreceği yönünde uyarabilirler. (3) Gölge ekonominin engellemesiyle ilgili üçüncü yaklaşım, resmi ekonoıniden gölge ekonomiye geçiş hazırlığını bununla ilgili suçluluk duygulannı devlet çağrıları aracılığıyla uyandıınıak suretiyle etkilemektedir. Bu yolla, siyasal sunumcular, vergi ahlakını onarmayı denerler. Şimdiye dek, bireylerin tercihlerinin ne yolla etkilenebileceği konusunda çok az bilgi elde edilmiştir. (Her ne kadar uygulamalı iktisat politikasında tekrar tekrar denenn1işse de), genelde, iktisatçılara, etkilenme olanakları az olarak görülınektedir. Hatta psikolojik deneyler de, tam tersi yönde etkilerin doğabileceğini göstermektedir; Vergi ahlakının ayakta tutulması için yapılacak bir çağrı, bozulmasını hızlandırabilir [bile]. Bunu, şu deneysel sonuç doğrulamaktadır:15 Sınavlarda sık sık sahtekarlık yapılan bir sınıfın öğrencileıinden, suçluluk duygulan güçlendirileceği için daha az sahtekarlık yapılacağı beklentisi ile, düıüst olmaları istenmiştir. Ortaya bunun tam tersi bir sonuç çıkn11ştır. Ahlaki çağrı; o ana dek dürüst olan öğrencilerin, sahtekarlık yapn1anın gündemde olduğunu ve sınav ahlakının artık genel kabul görn1ediğini kavrarnalarına yol açmıştır. Bu, o ana dek dürüst olan öğrencilerin de aıtık sahtekaı lık yapmaya başlamalarına neden olmuştur. Her 15 Titlc ilc Ro wc ( 1973)

14 104 ne kadar bu tür laboratuvar deneylerini gerçekliğe aktarırken dikkatli olınak gerektiği öneriliı se de, buradaki durumda, vergi ahlakı hakkındaki çağrılarda da benzer tepkilerin beklenınesi olasılığı az değilidir. İPD siyasal sunun1cuların dikkatini ters yönde etkilerin doğabileceği olasılığına çekebilir ve onları, önceden düşünmeksizin yapılacak bir kullanımdan kaçınılması yönünde uyarabilirler: Vergi ahlakında bir düzelme; uzun vadede yalnızca, eğer (potansiyel) vergi ödeyicileri, ödeyecekleri vergilerle finanse edilecek devlet harcamalarının, kendilerini gerçekten de bir yarar artışı getireceğine iyice inann1ışlarsa doğar. 1, Bu düşüncelerden açıkça ortaya çıkmaktadır ki, İPD, farklı aktörler kendilerinin iyi tanımlann1ış çıkarlarını izled.iği için, cari politik-ekonomik süreç üzerinde ve resmi ekonomi ile gölge ekonon1i arasındaki oran üzerinde yalnızca sınırlı etkilerde bulunabilirler. Buna karşın, danışmanlar, iktisat politikası araçlarının kullanımı hakkında karar-alıcılar için yararlı bilgiler sunabilirler. Eğer hem siyasal sunumcuların hem de siyasal istemcilerin çıkarına olan (örn. vergi gelirlerini azaltan ve bireylere gereksiz yere yük yaratan bir vergi oranı saptamasım engelleyebilmeleri gibi) öneriler sunmayı başarabilirlerse, onların bu hareketi, bireylerin sağladığı yararın artmasına bir katkıda bulunur. 4. Kurallar Koyulması Yoluyla Uygulanacak İktisat Politikası İPD, cari süreçteki (sınırlı) etkileme olanağıyla yetinmek zorunda değildir. Politik-ekonomik sistemin yol açtığı sonuç, cari süreç işlerken geçerli olan kuralların değiştirilmesiyle de etkilenebilir. Yeni kurallar koyuln1ası yoluyla, bireylerin istediği gölge ekonomi/resmi' ekonomi oranına daha uygun düşme olanağı, şu iki alanda doğmaktadır: (a) Siyasal sunun1cular özellikle, vergilerin ve devlet mevzuatının neden olduğu yükün sınırlanmasıyla daha da çok kısıtlanabilirler. Böylece, bireyler için gölge ekonomide çalışmanın çekiciliği azalır; çünkü onlar artık, siyasal sunumculara yaradığı halde kendi tercihlerine uygun düşmeyen bir vergi fazlalığı yükünün altında değildirler. Vergi yükü, vergilerin sosyal hasıla içindeki payı için maksimum bir değer saptanması veya kamusal sektöre kısıtlı (az verimli) bir vergi tabanının ayrılması yoluyla doğrudan doğruya sınırlanabilir. Bununla, siyasal sunumların vergi hasılatını belirlenmiş bir tutarın üstüne çıkartmaları engellenn1iş olur.l6 Zor olan, devlet hükümlerinin bireylere ve fim1alara 16 Bak. Breıman ile Buchanan (1980)

15 Ekonomik Yaklaşım yarattığı yükü kısıtlayucak kuralların tasarlannıasıdır. Devlet yönetiminde (dar anlamda, yani eğitim ve savunma dışında) çalışanların sayısının sınırlanması, yetersiz bir di.izenlemedir; çünkü bununla, hükümlerin sayı ve yoğunluğunun sürekli olarak yükseltilmesi (kural koyucu memurların artan "verimliliği") engellenemez. Düzenlemeler yoluyla, yük, ancak sosyal yenilikller (Innavationen) yardımıyla yeni çözümler bulunursa sınırlanabilir. (b) Siyasal sunumcular; harcama izlencelerinde, bireylerin tercihlerine iyice yanaşmaya zorlanabilirler. Bu başarılırsa, gölge ekonomiye geçişteki önemli bir güdü ortadan kalkmış olur. Ruhbilimcilerin çeşitli çalışmaları,l7 "devletin isteksizliği" nin, eğer bireyler kamusal harcamalarının düzeyinden ve herşeyden önce yapısından hoşnutsa, azalacağını göstermektedir. Bununla ilgili olanaklar, kararların geniş ve yerel bir alana kaydınlmasında yatar. Canlı bir federalizmi n vatandaşa bu büyük yatkınlığının belediyeler düzleminde kalması gerekmez; tersine, belirli sorunlar için kent mahallelerine ve hatta sokaklarına kadar yayılabilir. Devlet harcamalarını bireylerin isteklerine göre biçiınlendirebilnıenin ikinci bir olanağı, referandum ve ilk girişim biçimindeki halk yoklanıaları nın daha çok yapılmasında yatmaktadır. Burada çalışmanın hacmi nedeniyle, bu tür kuralların hangi koşullar altında yürütülebileceği hususu incelenmiyor; buna, ilgili literatürde değinilmiştir. 1 8 Önemli olan; bu düzlemde, İPD'larının, resmi ekonominin gölge ekonomiye oranını bireylerin tercihlerine daha uygun bir biçimde değiştirebilme olanaklarının kesinlikle bulunduğunu göstennekti. V. Son Sözler Niceliksel incelemeler, gölge ekonominin sanayileşmiş ülkelerde de iktisat politikasınca ihmal edilemeyeceğini göstermektedir. Fakat geleneksel iktisat politikası kuramı, siyasal süreç dışlandığı ve toplumsal bakımdan "optimal" olan siyasal öğütler siyasal karar-alıcılar tarafından pek dikkate alınıp uygulamaya konulmadığı için, uygun olmayan bir yaklaşım sunmaktadır. Demokratik iktisat politikası kuramının almaşık bakışı, gerçekçi bir biçimde, politik-ekonomik sürecin sonucunu kabul etmekte ve bu sonuca yol açan yöntemleri etkilemeyi denemektedir. Bilgiler gölge ekonominin aleyhine bir üstünlük taşıdığı ve resmi ekonomideki çıkarlar gölge ekonon1ide aktif veya potansiyel olarak etkinlik gösterenierin çıkarlarından çok daha iyi ve güçlü örgütlenmiş olduğu için, bireylerin tercihlerinin politik-ekonon1ik süreçte sistematik olarak çarpıtılarak dile los 17 Örn. Baak. Spicer ilc Lundstcdl (1976), Scott, Gr asınick ilc Eckcrl (1980) ve Scott ilc Grasınick (1981). 18 Bak. Buchanan (1977) ve Frcy (1981).

16 106 geldiği görüln1ektedir. Demokratik iktisat politikası kuramı yaklaşımı, bireysel İstekierin sistematik çarpıklığını düzeltmekten ibarettir. Bununla ilgili olarak; siyasal istemcilerin (bireyler ve gıuplar) ve siyasal sunumculann (hükün1et ve kan1u yönetimi) cari politik-ekonomik süreç içindeki bilgi olanakları ile, uygun yeni kurallann konulması anılmıştı. İktisadi çözümleme tanıları boşluğa bırakılmaz, den1okratik sürecin yardımıyla gerçekliğe aktarıln1aya çalışılırlar. Özet Gölge ekonomi, resmi istatistiklerce kapsanmayan ve herşeyden önce kendini kara-iş ve vergi kaçakçılığı biçiminde gösteren üretken etkinlik anlan1ına geln1ektedir. Son yıllarda gölge ekonomi geniş halk kitlelerinde ve politikacılar arasında, gelişmiş sanayi ülkelerinde de giderek daha çok dikkati çeker hale gelmiştir. Gerçekten de, ampirik çözümlemeler, bugün gölge ekonon1inin OECD ülkelerinde ciddi bir büyüklükte olduğuna ve genişlediğine işaret etmektedir. Gölge ekonomi, çok farklı biçimlerde değerlendirilmektedir. İktisat kuranu açısından, gölge ekonominin varlığının ve büyümesinin yarar ve zararları karşılıklı tartıimalı (toplumsal yarar-maliyet çözümlemesi) ve politikacılara buna dayanarak öğütler verilmelidir. Fakat politik süreç dikkate alınmadığı için, bu geleneksel davranış biçiminin başan şansı azdır. Yazıda, demokratik iktisat politikası kuramı anlamında almaşık bir davranış önerilmektedir.

17 Ekonomik Yaklaşım 107 LİTERATÜR Alvaro, G. (1979): "L'Italia sommersa che non page Ic tasse". Mondoperaio, 32: Brennan, G. ilc J.M. Buchanan (1980): ThePower of Tax: Analytjcal Foundations of a Fiscal Constitution. Cambridge: Cambridge University Press. Buchanan, J.M. (1977): Freedam in Constitutional Constract. Pcrspcctives of a Political Economist. Texas: Tcxas A.&M. University Press, College Station. Buchanan, J.M. ile_ D.R. Lee (1982): "Politics, Time and the Laffcr Curve". Journal of Poljtical Ecönoıuy, 90: Cagan, P. (1958): The Demand for Currcncy Relative to Total Moncy Supply. New York, NY: NBER Occasional Papcr. Contini, B. (1979): Lo Sviluppo di un' econoınia paralclla: La sc'gınentazione del mcrcato del lavaro in Italia e la crcstcita del settore irregolare. Milan: Edizeone di Coınunita. Dilnot, A. ile C.N. Morris (1981): "What do wc Know about the Black Economy?". Fiscal S tudics. 2: Feige, E. (1979): "How Big is the Irregular Economy?". Challangc, 22: Frey, B.S. (1981): Theorie demokratiseher Wirtschaftspolitik. München: Vahlen. Frey, B.S. ile W.W. Poınınerehnc (1982): "Mcasuring the Hidden Economy: Though This be Madness, yet Thcrc is Method in it?". Tanzi (deri.) (1982: 3-27) derleme sinde. Frey, B.S. ile H. Week (1982a): "Estimating the Shadow Economy: A'Naive' Approach". Oxford Econoınics Papers, yakında çıkacak. Frcy, B.S. ile H. Week, (1982b): The Hiddcn Econoıny as an "Unobserved Variable" Zürih: Universillit Zürih, Institute für Empirische Wirtschaftsforschung, çoğaltılınış el yazması. Frey, B.S., W. W. Poınınerehne ile H. Week (1982): "Has the Shadow Econoıny Grown in Germany?". Weltwirtschaftliches Archiv. 118: Frey, L. (1978): II lavaro nero in Italia nci 0977): Tendcnzc deli' occupazione. Torino: Fondazionc Ccrcs.

18 108 Grasnick. H.G. ilc W.J. Scott (1982): "Tax Evasion and Mcchanisın of Social Control: A Comparison with Fraud and Pctty Thcft". Journal of Economic Psychology. 2: Gutmann, P.M. (1977): "The Subtcrrancan Economy". Finnncinl Annlysts Journal. 34: O'Higgins, M. (1980): Mensuring the Hiddcn Econoıny: A Revicw of Evielence and Mcthodologics. Londra: Outcr Circlc Policy Unit, çoğaltılını~ clyazması. Isachscn, A.J., J.T. Klovland ilc S.Str~;m (l9r2): "The Hiddcn Econoıny In Norway" Tanzi (deri.) (1982: ) dcrlcmcsindc. Kirchgüssncr, G.(1981): Vcrfahrcn zur Effassung dcr Grö13e und Entwiklung des Schattenscktors. Zürih: Eidgcnössischc Technischc Hochschulc, çoğaltılmı clyazması. Langfcldt, E.(1982): The Unohscrvcd Econoıny in the Federal Rcpuhlic of Gcrınany: A Prcliminary Asscsıncnt. Wasscnaar: Ncthcrlnnds Institute for Acivanecd Study, konferans tebliği. Macafcc, K. (1980): "A Glimpsc of tch Hiddcn Econoıny in the National Accounts". Economic Trcnds. 2: Scott, W.J.,H. Graswick ilc C. Eckcrt (1980): "Dimcnsioııs of the Tax Rcvolt: Uncovcring Strangc Bcdfellows". American Politics Quartcrly. 9: Scott, W.J. ilc H.Graswick (1981 ): De terrence and Ineome Tax Chcating: Testing Intcraction Hypothcscs in Utililnrian Thcorics". Journal of Applicd Bchavioural Scicncc, 17: Simon, H.A. (1978): "Rationality as Process and as Product of Thought". American Econoınic Review. Papcrs and Procecdings. 68: l-16. Smith, A. (1981): "The Informal Economy". Lloyds Bank Review. 118: Spicer, M. ilc S. Lundstcdt (1976): "U nderstanding Tax Evnsioıı". Puhlic Finance. 2: Tanzi, V. (1980): "The Underground Economy in the United States: Esiimates and lmplications". Banca Nnzionalc del L:ıvoro Qunrtcrly Review, 135: 427/453. Tanzi, V. (deri.) (1982): The Underground Econoıny Lcxington: Heath. in the United States and Abroad, Tittlc, C. ilc A. Rowc (1973 ): "Moral Appcal. S anetion Tlırcat. Expcrimcntal Test", Social Prohlcıns. 20: nnd Dcviance: An

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

ÜRETİM ve MALİYETLER. Üretim Fonksiyonu 14.12.2011. Kısa Dönemde Üretim Fonksiyonu. Doç.Dr. Erdal Gümüş

ÜRETİM ve MALİYETLER. Üretim Fonksiyonu 14.12.2011. Kısa Dönemde Üretim Fonksiyonu. Doç.Dr. Erdal Gümüş .. Üretim Fonksiyonu ÜRETİM ve MALİYETLER Doç.Dr. Erdal Gümüş Üretim fonksiyonu: Üretim girdileri ile çıktı ilişkisini ifade eden bir fonksiyondur. Başka bir tanım: teknoloji veri iken belirli miktarlardaki

Detaylı

DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2

DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2 DÜZENLEME VE ANTİ-TRÖST YASASI 2. PİYASAYA MÜDAHALE 2.. ARTIKLAR VE BÖLÜŞÜMÜ 2 2. DÜZENLEMENİN EKONOMİK KURAMI 3 2.. DENGE 3 3. DÜZENLEME VE DOĞAL TEKELLER 4 3.. KARTELLERİN DÜZENLENMESİ 7 4. ANTİ-TRÖST

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ Türkiye de perakende sektörü, 300 milyar dolara ulaşan büyüklüğü, 365 bin mağaza sayısı ve 2009-2013 yılları arasında yıllık bileşik %7 büyüme ile öne çıkan sektörler

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma

Detaylı

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları İKT 207: Mikro iktisat Faktör Piyasaları Tartışılacak Konular Tam Rekabetçi Faktör Piyasaları Tam Rekabetçi Faktör Piyasalarında Denge Monopson Gücünün Olduğu Faktör Piyasaları Monopol Gücünün Olduğu Faktör

Detaylı

Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller

Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller Konular Avrupa daki sosyoekonomik modeller: Rhineland Anglo-Saxon Akdeniz İskandinav Uygulama Modellerin performansı Türkiye nerede duruyor? 2 Avrupa

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller. Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey

Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller. Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey Türkiye den AB ne Göç 1961 den itibaren göçün değişen doğası 60 lar : Batı Avrupa da niteliksiz işgücü ihtiyacı

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI TÜRKİYE VE DÜNYADA ALACAK SİGORTASI

İZMİR TİCARET ODASI TÜRKİYE VE DÜNYADA ALACAK SİGORTASI İZMİR TİCARET ODASI TÜRKİYE VE DÜNYADA ALACAK SİGORTASI HAZIRLAYAN: EKİN SILA ÖZSÜMER AB VE ULUSLARARASI ORGANİZAYONLAR MASASI UZMAN YARDIMCISI 1 TİCARİ ALACAK SİGORTASI Ticari alacak sigortası, alıcılar

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

Mikroiktisat Final Sorularý

Mikroiktisat Final Sorularý Mikroiktisat Final Sorularý MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ MALĐYE VE ĐŞLETME BÖLÜMLERĐ MĐKROĐKTĐSAT FĐNAL SINAVI 10.01.2011 Saat: 13:00 Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun Yanıtı

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011)

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ekonometri Nedir? ve Yöntembilimi Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ders Planı ve Yöntembilimi 1 ve Yöntembilimi Sözcük Anlamı ile Ekonometri Ekonometri Sözcük anlamı ile ekonometri, ekonomik ölçüm

Detaylı

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Neler Öğreneceğiz? Hükümet Müdahalelerinin denge Oluşumlarına Etkileri Fiyat Kontrolleri Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları Asgari Ücret Politikası Tarımsal Destekleme

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI

ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI GENEL OLARAK Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 148. maddesinde yapılan değişiklik ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açılmıştır. 23 Eylül 2012

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989)

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ. Maliye Anabilim Dalı Doktora Programı, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dokuz Eylül Üniversitesi (1986-1989) Prof. Dr. Coşkun Can Aktan Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Buca-İzmir TÜRKİYE http://www.canaktan.org E-Mail: ccan.aktan@deu.edu.tr AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM Doktora Maliye

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi

F. Gülçin Özkan York Üniversitesi Finansal Đstikrar ve Makroekonomik Etkileşim F. Gülçin Özkan York Üniversitesi 1 Finansal kriz tanımı üzerinde hemfikir olunan bir tanım bulunmamakla birlikte, reel sektör etkisinin derecesi önemli bir

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler sektörde üretilen mal ve hizmetlerin hedef kitleye yeterli düzeyde ulaşmasını da zorlaştırıyor. Artık sadece

Detaylı

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim

Detaylı

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İNGİLTERE ÜLKE RAPORU Kasım 2009 A.K. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Büyük Britanya Birleşik Krallığı Yönetim Şekli Coğrafi Konumu

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Özet

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Özet OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005 Summary in Turkish OECD Bilim, Teknoloji ve Sanayi: 2005 Skor Levhası Türkçe Özet Özet Bilgi tabanlı bir ekonomiye doğru uzun vadeli eğilim devam

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme

1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme 1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme 3. Hafta: Kurumların raporları & izlemesi Mr Petri Huovinen, Finlandiya Hazine 13. Gün 14 Ekim 2011 Hesap verebilirlik ve piyasa

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU ESNEK GÜVENCE BAĞLAMINDA TÜRKİYE DE SOSYAL GÜVENCE Yasemin KARA Ağustos 2009 İÇERİK GİRİŞ TÜRKİYE HOLLANDA SONUÇ ve DEĞERLENDİRME 2 GİRİŞ 3 Matra Projesinin Temelleri Bu çalışma

Detaylı

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR 14 Şubat 2009 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından yapılan basın açıklamasında

Detaylı

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Türkiye Sağlık Harcamaları: Uygunluk, Verimlilik, Hakkaniyet Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Sunum İçeriği Amaç & Yaklaşım Temel Bulgular Politika Önerileri 2 Çalışmanın Cevaplamaya

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK Doç. Dr. Cevdet Akçay 15 Haziran 2004 İstanbul Hilton Oteli Nominal Döviz Kuru Reel Döviz Kuru E = E TL/$ q = q TL/$ R Nominal Faiz

Detaylı

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu ünite tamamlandığında; Alternatif yöntemleri kullanarak IS eğrisini elde edebileceğiz IS eğrisinin eğiminin hangi faktörlere bağlı olduğunu ifade edebileceğiz

Detaylı

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar)

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) BASEL II RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) Temerrüde düşmemiş krediler için Basel II düzenlemelerinde Korelasyon Katsayısı, Vade ayarlaması, Sermaye Yükümlülüğü oranı, Sermaye yükümlülüğü

Detaylı

tepav Ocak2013 N201301 POLİTİKANOTU Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının İlaç Sanayii Üzerine Etkisi Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Ocak2013 N201301 POLİTİKANOTU Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının İlaç Sanayii Üzerine Etkisi Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Ocak2013 N201301 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Analist, TEPAV Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Enstitüsü Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının

Detaylı

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ CEVAP ANAHTARI 1.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ 1.(e) 2.(d) 3.(a) 4.(c) 5.(e) 6.(d) 7.(e) 8.(d) 9.(b) 10.(e) 11.(a) 12.(b) 13.(a) 14.(c) 15.(c) 16.(e) 17.(e) 18.(b) 19.(d) 20.(a) 1.BÖLÜM BOŞLUK DOLDURMA 1. gereksinme

Detaylı

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 ID: Z Mikro 2 Ara 2010 Çoktan Seçmeli Sorular Cümleyi en iyi biçimde tamamlayan veya sorunun yanıtı olan seçeneği yanıt anahtarına işaretleyiniz. 1. Çapraz satış

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

içindekiler Kısım 1 Piyasalar 2 Piyasalar ve Piyasanın İşleyişi 28 Ekonomi ve Çevrenizdeki Dünya 4 Grafiklerle Çalışmak 23 Bölüm 2 Bölüm 1 Bölüm 1 Ek

içindekiler Kısım 1 Piyasalar 2 Piyasalar ve Piyasanın İşleyişi 28 Ekonomi ve Çevrenizdeki Dünya 4 Grafiklerle Çalışmak 23 Bölüm 2 Bölüm 1 Bölüm 1 Ek TETRA IMAGES/CORBIS içindekiler Ön Söz xv Kısım 1 Piyasalar 2 Bölüm 1 Ekonomi ve Çevrenizdeki Dünya 4 1. Mülkiyet 5 2. Ekonomik Özgürlük 10 2.a. Ekonomik Özgürlük ve Yaşam Standartları 11 2.b. Ekonomik

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ Yrd. Doç. Dr. Hasan GÖCEN MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ [AD-AS] modelinin amacı ekonomide milli gelir ile fiyat düzeyinin nasıl belirlendiğini ve milli gelir ile fiyat düzeyindeki

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

Fayda-Maliyet Analizi

Fayda-Maliyet Analizi Fayda-Maliyet Analizi FMA kursunun birinci bölümü: 30.5 3.6.2011 Eğitmen: Sn. Neill BOOTH Sağlık alanında fayda-maliyet düşüncesinin uygulamaları konusunda deneyim (sağlık ekonomisi ve ekonomik değerlendirme)

Detaylı

IFLA İnternet Bildirgesi

IFLA İnternet Bildirgesi IFLA İnternet Bildirgesi Bilgiye engelsiz erişim özgürlük, eşitlik, küresel anlayış ve barış için temeldir. Bu nedenle, Kütüphane Dernekleri Uluslararası Federasyonu (IFLA) belirtir ki: Düşünce özgürlüğü,

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 Konu : 390319000000 GTİP no lu GPPS ve HIPS ithalatına % 3 oranında gümrük vergisi uygulanmasının kaldırılma talebi Sayın Bakanlığınızın,

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER Fitch, Türkiye nin kredi notu ve görünümünü korudu Fitch, Türkiye'nin kredi notunu BBB- olarak korurken, kredi notunun Durağan olan görünümü de değiştirmedi.

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Sevinç Rende

DERS PROFİLİ. Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Sevinç Rende DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Dersin

Detaylı

... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN

... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN --.... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN 1.GİRİş Bilindiği gibi,dünya ekonomisi son 3-4 yıldır ciddi anlamda büyüme sancıları çekmektedir. Bu anlamda, ABD ekonomisindeki yavaşlama

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003

15.433 YATIRIM. Ders 19: Menkul Kıymet Analizi. Bahar 2003 15.433 YATIRIM Ders 19: Menkul Kıymet Analizi Bahar 2003 Giriş Piyasada gözlemlediğimiz fiyatlar nasıl açıklanır? Etkin bir piyasada, fiyat kamuya açık olan tüm bilgileri yansıtır. Piyasa bilgisini piyasa

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com Özel okul anlayışı, tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Birliği ülkelerinde de farklı uygulamalar olmakla birlikte vardır ve yaygınlık

Detaylı

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa

Detaylı

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi

Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Proje Geliştirme/Planlama Yard.Doç.Dr.Ayselin YILDIZ Yaşar Üniversitesi, Avrupa Birliği Merkezi Erasmus+ Ana Eylem 2 Stratejik Ortaklıklar Tanıtım Etkinliği SUNUM İÇERİĞİ Fikirden Projeye Proje Yönetimi

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ

ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ Araştırma Yöntem ve Teknikleri Eğitim Yönetimi Teftişi Planlaması ve Ekonomisi Tezsiz Yüksek Lisans Programı ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ 1 Araştırma Yöntem ve Teknikleri İçindekiler 1.1. DERSİN AMACI...

Detaylı

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ Yeşim Üçdoğruk Dokuz Eylül Üniversitesi AYTEP-27.01.2011 Literatür Ar-Ge Harcamaları ~ Yenilik Faaliyetleri Farklı firmaların

Detaylı

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... VII BİRİNCİ BÖLÜM Makro İktisat 1. MAKRO İKTİSATIN ANLAMI... 1 2. MAKRO İKTİSATTA KARAR BİRİMLERİ (SEKTÖRLER)... 2 3. MAKRO İKTİSATTA PİYASA

Detaylı

GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014

GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014 GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014 USD/TRY Amerika ekonomisinden gelen hızlı büyüme rakamlarının ardından bugün gündemin adı Türkiye Merkez Bankası ndan gelecek olan para politikası kararları olacaktır. USDTRY

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 23 Aralık 2013 DÜNYA EKONOMİSİNDE 2013 ÜN EN LERİ 1. FED Başkanı Bernanke nin piyasaları dalgalandıran açıklamaları 2. Gelişmekte olan ülke risklerinin

Detaylı

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur.

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı

Detaylı

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI DEĞERLENDİRMENOTU Aralık2012 N201288 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Bilgi ASLANKURT 1 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri H. Ekrem CUNEDİOĞLU 2 Araştırmacı, Finans Enstitüsü TÜRKİYE CERN

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Temmuz ayında bir önceki

Detaylı

-> 5 07.08.2014 13:06

-> 5 07.08.2014 13:06 27 Temmuz 2014 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29073 Adıyaman Üniversitesinden: YÖNETMELİK ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç,

Detaylı