RÖLÂT V TE TEOR S N N 100. YILDÖNÜMÜNDE ALBERT E NSTE N I 1 ANMAK ( )

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "RÖLÂT V TE TEOR S N N 100. YILDÖNÜMÜNDE ALBERT E NSTE N I 1 ANMAK (1879-1955)"

Transkript

1 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 28 RÖLÂT V TE TEOR S N N 100. YILDÖNÜMÜNDE ALBERT E NSTE N I 1 ANMAK ( ) Prof. Dr. Ahmet Yüksel ÖZEMRE* SUMMARY LIFE OF ALBERT EINSTEIN ON THE OCCASION OF THE 100 th ANNIVERSARY OF THE THEORY OF RELATIVITY In this article the life and scientific work of Albert Einstein are reviewed on the occasion of the 100 th anniversary of the Theory of Relativity fiöhretten Önceki Y llar Amerikan Time dergisinin 1999 y l nda yapt anket sonucu XX. Yüzy l n Adam olarak ilân etmifl oldu u Albert Einstein 14 Mart 1879 târihinde Almanya'da Ulm flehrinde Hermann ve Pauline Einstein' n ilk çocu u olarak do mufltur 2. Babas kardefli ile birlikte küçük bir elektrik fabrikas sâhibiydi. Üç yafl na kadar konuflma zorlu u çekmifl olan çocu a alt yafl ndan itibâren yedi y l boyunca keman dersleri ald r lm flt r. Keman, Einstein' n vefât na kadar yan ndan ay rmad ve en meflhur oldu u zamanlarda bile gerek dost gerekse ilim adamlar aras ndaki toplant larda, teklif vâk ' oldu unda, hiç nazlanmadan tevâzu ve flevkle çalaca bir enstrüman olacakt r y l nda Münih'de lâik bir okula kaydettirilen Einstein, daha sonralar ebeveyninin dinî uygulamalarla pek alâkalar olmad n söylemiflse de, Musevîlik hakk ndaki ilk temel dinî bilgileri gene de evde annesinden ö renmifltir. Einstein' n ilme karfl ilgisi 5 yafl ndayken eline geçen bir pusula ile bafllam flt r. Ama onun merâk n as l tahrîk eden, evlerinin müdâvimi olan kendisinden 12 yafl büyük T b Fakültesi ö rencisi Max Talmud'un tavsiyesiyle 1889 y l ndan itibâren okudu u vülgarize ilim kitaplar ile bu arada Buchner'in Kraft und Stoff (Kuvvet ve Madde) ve Kant' n Kritik der reinen Vernunft (Saf Akl n Elefltirisi) kitaplar olmufl; Max Talmud ile bu konulardaki fikir teatileri ve tart flmalar 1894 y l na kadar sürmüfltür. Bu dönem onda fiziksel âlemi tan maya ve s rlar n elde etmeye yönelik büyük bir merak ve flevkin geliflti i bir dönem olmufltur. Bunun ilk sonucu onun 1895'de Belçika'daki day s Caesar Koch'a gönderdi i Magnetik Bir Alanda Esîr'in Durumunun ncelenmesi Hakk nda bafll kl bir denemesidir. Einstein sviçre'de Aarau Kantonu Lisesi'nin bitirme imtihânlar nda Târih, Cebir, 1 Bkz. Ahmet Yüksel Özemre, XX. Yüzy lda Fizi e Yön Verenler, Bo aziçi Yay nlar, stanbul 2005, s *.Ü. Fen Fakültesi, Teorik Fizik Kürsüsü, emekli ö retim üyesi. (D Ö. 25 Haziran 2008). [ Not: Yazar n dil ve imlâs aynen muhafaza edilmifltir.] 2 Einstein ailesinin ikinci ve k z çocu u olan Maja 1881 y l nda do mufl ve 1951 y l nda Princeton'da vefât etmifltir. 28

2 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 29 Geometri, Tasar Geometri ve Fizik derslerinden 6 üzerinden 6; Almanca, talyanca, Kimya, Tabîat Bilgisi derslerinden 5; Co rafya, Resim ve Teknik Resim derslerinden de 4 alarak 1896 y l nda Zürih'deki Eidgenösische Technische Hochscule'ye 3 (ETH) imtihâns z girmeyi baflarm flt r. Bu yüksek okulda kendisine liselerde hocal k yapmas na imkân veren bir dala kaydolmufltu. ETH'da, daha sonralar Genel Rölâtivite Teorisi'ni kurarken Tansör Analizi konusunda kendisine yard mc olacak olan Marcel Grossmann 4 ( ), Michele Angelo Besso 5 ( ) ve kezâ 1903 y l nda evlenip 1919 y l nda boflanaca, 2 erkek ve bir de k z çocu unun annesi olacak olan s rp as ll matematikçi Mileva Maric 6 ( ) ile de dostluk kurmufltur. Einstein ETH'dan 1900 y l nda mezun olurken Fonksiyonlar Teorisi'nden 6 üzerinden 5,5; Teorik Fizik'den, Uygulamal Fizik'den ve Astronomi'den 5 ve diploma çal flmas ndan da 4,5 alm fl; buna ra men ETH'ya asistan olmak için yapm fl oldu u baflvuru reddedilmifltir y l nda sviçre vatandafll na geçen Einstein düztabanl ve ayaklar ndaki varisleri dolay s yla askerlik görevinden muaf tutulmufltur. Bir y l çeflitli lâboratuvarlarda ve liselerde ifl aray p k sa süreli ifllerle idâre ettikten sonra 1902 y l nda, 1909 y l na kadar çeflitli kademelerinde çal flaca, Berne'deki Bröve Dairesi'nde sürekli bir ifl bulmaya muvaffak olmufltur. "Annus Mirabilis" Einstein' n hayat nda 1905 y l annus mirabilis (hârika y l) diye an lan önemli bir dönüm noktas d r. Bu y l Einstein, Annalen der Physik'de 7, her biri Fizik'de ç r açan dört makâle yay nlam flt r. Bunlardan Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen (Dura an ak flkanlar 3 Eidgenösische Technische Hochschule: Zürih'de 1855 y l nda kurulmufl, üniversite düzeyinde çok kaliteli bir e itim veren ve yüksek bir i'tibâra sâhip olan Federal Teknik Yüksek Okul 4 Marcel Grossmann daha sonra 1907 EDH'ya Tasar Geometri Profesörü olarak atanacakt r. 5 Michele Angelo Besso: Einstein' n yak n arkadafl, italyan kökenli isviçreli mühendis. Einstein Rölâtivite Teorileri'nin ana fikirlerini Besso ile birlikte yapt tart flmalarda ve hesaplarda gelifltirmifltir. Hattâ Genel Rölâtivite Teorisi çerçevesinde Merkür gezegeninin perihel hareketinin ilk (sahih olmayan) hesaplar n Besso yapm flt r. Einstein, Özel Rölâtivite Teorisi hakk nda 26 Eylûl 1905'de Annalen der Physik'de yay nlanm fl olan mak?lesinin sonunda Besso'ya da teflekkür etmektedir. Einstein ile Besso aras nda aras nda vâk ' olmufl olan mektuplaflma, bu mektuplar n Almanca as llar ile Frans zca tercümelerini hâvî hac ml bir kitap hâlinde, 1973 y l nda Paris'de Herman Kitabevi taraf ndan yay nlanm flt r 6 Einstein kendisinden 4 yafl büyük olan Mileva'ya ö rencili inde âfl k olmufl ve ondan evlilik öncesi Lieserl isimli bir de k z olmufltur. Babas Mileva ile evlenmesine fliddetle muhâlefet etti i için onunla ancak, babas n n 1902'deki vefât ndan sonra 1903 y l nda evlenebilmifltir. Lieserl'in küçük yaflta vefât etmifl oldu u rivâyet edilmektedir. Çiftin di er iki çocu undan Hans Albert ( ), daha sonra, Berkeley'deki Kalifornia Üniversitesi'nde su mühendisli i dal nda Profesör olmufltur. Di- eri Eduard ( ) ise bir psikiyatrik hasta olup Mileva'n n vefât na kadar onun ihtimâm alt nda kalm fl ve daha sonra sviçre'de Burglöltzli Psikiyatrik Hastahânesi'nde vefât etmifltir. Mileva Mari?'in Einstein' n yay nlar na do rudan do ruya katk s da münâkafla konusudur. Einstein' n 1905 târihli Brown Hareketi hakk ndaki mak?lesinin konusunu Milevâ'n n, 1898 y l nda Heidelberg Üniversitesi'nde dinlemifl oldu u bir dersin muhtevâs n bir mektupla Einstein'a aktararak, ilhâm etmifl oldu u rivâyet edildi i gibi Özel Rölâtivite Teorisi'nin temel fikrinin de ondan ç km fl ya da bu teorinin matematik hesaplar n onun yapm fl oldu una dair bâz iddialar da vard r. fiuras bir gerçektir ki Einstein bu dönemde Mileva'ya yazm fl oldu u mektuplarda Özel Rölâtivite Teorisi'nden söz ederken hep "bizim" teorimiz, "bizim" çal flmam z demektedir. Abram Fyodorowich Joffe ( ) ise Einstein' n 26 Eylûl 1905'de yay nlanan Özel Rölâtivite Teorisi hakk ndaki mak?lesinin 30 Haziran 1905 târihli orijinal manüskrisinin "Einstein-Mari?" diye imzâlanm fl oldu unu gördü ünü iddia etmifltir. Bununla beraber Mileva ömrü boyunca bu konuda bir fley aç klam fl de ildir. Aralar nda 1914'de aktedilmifl olan boflanma anlaflmas nda Einstein' n Mileva'ya kazanabilece i müstakbel Nobel Ödülü'nün paras n b rakaca na söz vermifl olmas da mânidârd r. Çiftin 1919 y l nda resmen boflanmalar ndan sonra ve Einstein' n Foton Teorisi dolay s yla 1921 y l nda Nobel Fizik Ödülü'nü kazanmas n müteâkib vaad edilmifl olan bu para Mileva'ya verilmifltir. 7 Önce Journal der Physik ad alt nda 1790 y l nda kurulan ve 1795'de ismi Neue Journal der Physik'e, sonra 1797 y l nda Annalen der Physik'e daha sonra da Annalen der Physik und Chemie'ye ve daha sonra gene Annalen der Physik'e dönüflen bu ilmî dergi günümüze kadar 500 cildden fazla yay nlanm fl bulunmaktad r. 29

3 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 30 içinde süspansiyon hâlindeki küçük tâneciklerin, s n n moleküler kinetik teorisinin gerektirdi i hareketleri hakk nda) bafll kl makâlesinde 8 Brown Hareketi'nin teorik bir aç klamas n takdîm etmifltir. Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Ge-sichtspunkt (Ifl n üretimi ve dönüflümüne iliflkin höristik bir görüfl aç s ) bafll alt nda yay nlam fl oldu u makâlede 9 Einstein, Planck' n kuvantum fikrini Fotoelektrik Olay 'na uygulam fl; fl n, E = hv Planck ba nt s n gerçekleyen Ifl k Kuvantumu ad n verdi i (sonralar Foton denilecek olan) fl k tâneciklerinden olufltu unu kabûl ederek bunlar n elektronlar ile çarp flmalar n incelemifl ve kinetik enerjileri, metale ba l elektronlar n ba enerjilerinden üstün oldu u takdirde bu tâneciklerin, Klâsik Mekanik kanûnlar na göre, elektronlar metalden koparacaklar n göz önünde tutarak bu olay n o zamana kadar yap lamam fl olan aç klamas n vermifltir. Ayn y l rus fizikçisi Abram Fyodorowich Joffe bu teorinin deney ve gözlemlere uygun oldu unu göstermifltir. Bu makâle daha sonra Foton Teorisi ad alt nda tan nacak olan makâlesidir. Elektromagnetik radyasyonlar n tâneciksel yap s hakk nda iknâ edici deneysel kan t ise fotonlar n elektronlarla esnek çarp flmas n tesbit etmifl olan Arthur Holly Compton ( ) taraf ndan 1922 y l nda elde edilmifltir. Zur Elektrodynamik bewegter Körper (Hareket hâlindeki cisimlerin elektrodinami i) Einstein' n Özel Rölâtivite Teorisi hakk ndaki ilk makâlesidir 10. Bu teorinin ortaya ç kmas n tahrîk eden sebepler hakk nda biraz bilgi vermek gereklidir y l nda James Clark Maxwell ( ) elektrik ve magnetik alanlar zarif bir matematik formalizm içinde birlefltirerek târihteki ilk Birleflik Alan Teorisi'ni kurmufltu. Böylece elde edilmifl olan elektro-magnetik alan özel fiziksel flartlar alt nda kendisini magnetik ya da elektrik alan olarak izhâr ediyordu. Teori, bu elektromagnetik alan n uzaya fl k h z na eflit bir h zla "dalgasal" bir flekilde yay ld n haber vermifl ve bu durum Herz'in ( ) deneyleriyle de tahkîk edilmiflti. O zamana kadar dalgasal bir hareketin vuku bulmas n n ancak bu titreflimlere yatakl k edecek maddî bir ortam n varl ile mümkün oldu u ilmen sâbitti. Maxwell de elektromagnetik titreflimlerin uzayda yay lmas na dayanak olacak olan ve ad na Esîr (Ether) denilen bir ortam n var olmas gerekti ine hükmetmiflti. Bu farazî ortam n tüm Evren'i, maddenin içindeki atom-alt boflluklar da dâhil olmak üzere, kaplay p doldurdu una inan lmaktayd. flte bu durumda, 1878 y l nda Michelson'un ( ) akl na Dünyâ'n n, mutlak uzay oluflturmakta oldu una inan lan Esîr'e nazaran mutlak h z n ölçmek fikri geldi. Bu ölçüm sonucunun, en az ndan, Dünyâ'n n Günefl'in etrâf ndaki dolanma h z na eflit olmas bekleniyordu. Michelson'un gelifltirmifl oldu u nterferometre ile yap lan bu ölçümler, 1878 y l ndan 1920 y l na kadar kaç defa ve kaç kifli taraf ndan tekrarlan rsa tekrarlans nlar, Dünyâ'n n Esîr'e nazaran h z n hep s f r olarak vermifllerdir. Bu sonuca göre Dünyâ, bu ölçümlere ve Günefl'in etrâf nda ortalama 29 km/saat gibi bir h zla yol almas na ra men, Esîr içinde sükûnette bulunmaktayd (?!). Bu çeliflkili durum Fizik'te büyük bir krize yol açt ve bu kriz Einstein' n Özel Rölâtivite Teorisi'ni kurdu u 1905 y l na kadar sürdü. Einstein, meseleye daha serinkanl ve objektif bir biçimde bak ld nda, Michelson deneyinin ve ölçümlerinin asl nda iki önemli ilkeye iflâret etmekte olduklar na dikkati 8 Annalen der Physik und Chemie, IV. Folge, Band 17 (1905), Seiten: Annalen der Physik und Chemie, IV. Folge, Band 17 (1905), Seiten: Annalen der Physik und Chemie, IV. Folge, Band 17 (1905), Seiten:

4 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 31 çekti: 1) Esîr diye bir ortam yoktur; ve bunun sonucu olarak da 2) yap lan bu ölçümler, fl n kayna n n zâtî hareketinden ba ms z olarak, uzayda her yönde sâbit h zla (izotrop) yay ld n n kan t d r. Bundan sonra Einstein, Eylemsizlik (Atâlet) Sistemleri denilen yâni biribirlerine nazaran sâbit bir v h z yla düzgün, do rusal öteleme hareketi yapan referans sistemleri'nde Fizik Kanûnlar 'n n flekillerini korumalar n n, yâni söz konusu referans sistemlerinde invaryant (de iflmeden) kalmalar n n flart n araflt rd. Özel Rölâtivite lkesi (ya da eski deyimiyle Mahdût zâfiyet Umdesi) Fizik Kanûnlar n n eylemsizlik sistemlerindeki bu eflde erlilik durumu özetlemektedir: Biribirlerine nazaran düzgün do rusal hareket icrâ eden referans sistemlerinde fizik kanûnlar (elektromagnetizma ve mekanik kanûnlar ) invaryantt r. Asl nda bu bir programd r. Bu program gerçeklefltirebilmek için Einstein önce fl k h z n n her referans sisteminde sâbit kalmas flart alt nda Maxwell'in elektromagnetik alan denklemlerinin flekillerinin invaryant kalmas için fiziksel büyüklüklerin nas l de iflmeleri gerekti ini araflt rd. Bu, onu Lorentz Dönüflüm Denklemleri'ne götürdü. Bu denklemler v h z n n c fl k h z na nazaran ihmâl edilecek küçüklükte olmas hâlinde Klâsik Mekani in Galile Dönüflüm Denklemleri'ne indirgeniyorlard. Lorentz Dönüflüm Denklemleri'nin Mekanik Kanûnlar 'na uygulanmas ise bir cismin kütlesinin kendisine ba l referans sisteminde de il fakat ölçümün yap ld referans sisteminde h z ile artaca n, saatin ölçtü ü bir "zaman aral "n n ise bu saatin kendisine ba l referans sisteminde de il fakat ölçümün yap ld referans sisteminde gene h z ile büyüyece ini; buna karfl l k bir uzunlu un kendisine ba l referans sisteminde de il fakat ölçümün yap ld referans sisteminde k salaca n gösterdi. Bu olaylarda v h z c fl k h z na nisbetle ne kadar büyükse gözlenen etkinin de daha büyük olaca n göstermiflti. Lorentz Dönüflümleri çerçevesinde Fizik Kanûnlar 'n n invaryant kalmas bütün eylemsizlik sistemlerindeki gözlemcilerin belirli olaylar bir referans sisteminden di erine de iflmeyen kanûnlar arac l yla yorumlamalar na yol açmaktad r ki bu da farkl gözlemciler aras nda Fiziksel Objektiflik kavram n n korunmufl olmas demektir. Bu görüfl aç s ndan objektiflik fiziksel olaylar n ya da gözlemlerim de iflmezli i de il fakat fizik kanûnlar n n de iflmezli i ile eflanlaml olmaktad r. Bir tren istasyonunda afla- düflmekte olan bir cismin yörüngesinin istasyondaki bir gözlemciye göre bir "do ru" olmas na mukabil o s rada sâbit bir h zla istasyonun önünden geçmekte olan bir trende bulunan baflka bir gözlemciye göre bu cismin yörüngesi bir "parabol" olacakt r. Düflen cismin bir diferansiyel denklem arac l yla ifâde edilen hareket kanûnu her iki gözlemci için de ayn oldu u sürece yörüngeler aras ndaki bu zâhirî farklar bu anlamdaki objektiflik kavram bak m ndan önemli de ildir. Einstein' n Rölâtivite Teorisi'nin ithâl etti i bu tarz bir objektiflik kavram Tabîat hakk ndaki bütün birbiçimlik iddialar n duygusal idrâk alan ndan ç karmakta Tabîat' n bir biçimli ini fizik kânûnlar n n formel invaryant ifâdeleri çerçevesinde tesis ve ifâde etmektedir. Einstein' n ayn y l ayn dergide yay nlam fl oldu u Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig? (Bir cismin eylemsizli i onun enerji muhtevâs na ba l m d r?) bafll kl inceleme m kütleli her cisme bir E=mc2 sükûnet enerjisinin tekabül etti ini göstermifltir Özel Rölâtivite Teorisi'nin sonuçlar say s z deneylerle tahkîk edilmifl bulunmaktad r. Yüklü tâneciklerin magnetik alanlarda h zland r lmalar yla kütlelerinin v h z na ba l olarak artmas bilhassa 1939 y l nda Ives' n çok dakîk deneyleriyle tahkîk edilmifltir. Atmosferin yüksek tabakalar nda oluflan mezonlar n parçalamna yar -ömürlerinin tetkikiyle de teorinin zaman aral klar n n h z ile artaca na dair sonucu sübût etmifltir. Di er taraftan bütün Atom Fizi i E=mc2 formülünün üzerine kurulmufl olup bunun denel sonuçlar n n tahkîki dolayl olarak bu formülü de tahkîk etmektedirler. 31

5 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 32 Akademik Ortama Girifl Einstein 1907 Haziran 'nda Berne Üniversitesi'ne Privat-Dozent (Eylemsiz Doçent) olmak üzere baflvurmuflsa da, baflvurusu Habilitationsschrift (bir çeflit Doçentlik Tezi) ihtivâ etmedi i için, reddedilmifltir. fiubat 1908'deki baflvurusuna bir Habilitationsschrift eklemifl oldu undan bu baflvurusu kabûl edilmifl, ve sonunda Privat-Dozent olmufltur y l nda Bern'deki Bröve Bürosundan ayr lan EinsteinZürih Üniversitesine y lda 4500 FS ücretle Yard mc Profesör olarak atanm flt r. Bu arada Cenevre Üniversitesi kendisine Doctor Honoris Causa (fieref Doktoru) pâyesi vermifltir y l nda mparator François Joseph'in imzâlad bir kararnâmeyle Prag'daki Karl-Ferdinand Üniversitesi'ne Ordinaryüs Profesör olarak atanan Einstein, ald bir dâvet üzerine, bir y l sonra ETH'ya profesör olmufltur y l ilkbahar nda Zürih'de Einstein' ziyâret eden Planck ve Nersnt Einstein'a Berlin Üniversitesi'ne ders vermek yükümlülü ü olmaks z n bir profesör kadrosu, Prusya limler Akademisi'nde bir araflt - r c kadrosu ve (müstakbel) Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde de bir direktör kadrosu teklif etmifller. Ayn y l içinde Prusya limler Akademisi'ne seçilen Einstein kendisine yap lm fl olan teklifleri kabûl ederek Berlin'e yerleflmifltir y l nda Alman Fizik Derne i'nin Planck'dan boflalm fl olan baflkanl na getirilen Einstein 1917 y l ilkbahar nda midesindeki ülserden epeyi zd rab çekip bir de sar l k olduktan sonra ayn y l n sonbahar nda Kaiser Wilhelm Enstitüsü direktörlü üne getirilmifltir y l na kadar süren bu rahats zl klar esnâs nda ona kuzini Elsa 13 ( ) bakm flt r. Einstein ile Elsa 1919 y l nda evlenecekler ve bu evlilik Elsa'n n vefât na kadar huzur ve muhabbetle devâm edecektir. Yo un lmî Faaliyet Y llar : y l nda Einstein Plancksche Theorie der Strahlung und die Theorie der spezifi-schen Wärme (Planck' n fl ma teorisi ve özgül s lar teorisi) bafll kl makâlesiyle 14 kat cismin özgül s s n n s cakl a ba l olarak de iflmesi meselesine yeni palazlanmaya bafllayan Kuvantum Teorisi'ni uygulayarak bunun deneyle uyuflan teorik aç klamas - n elde etmeyi baflard. Bunun ve fotoelektrik olay n n gene "kuvantum" fikriyle aç klanabilmesi Kuvantum Teorisi'nin fizikçilerin nezdinde bu hâliyle îtimad edilebilir ve geçerli bir teori oldu u kanaatini tesis etti. Einstein' n kat cisimlerin özgül s lar hakk nda yay nlam fl oldu u bu makâle, ayn zamanda, bütün Fizik literatüründe Kat Hâlin Kuvantik Teorisi hakk nda yaz lm fl olan ilk makâledir. Ayn y l Eintein meflhûr "Gedankenexperiment"lerinden (zihnî deneylerinden) birini analiz ederek "Hayat m n en hayrl fikri" diye tan mlad Eflde erlik lkesi'ni keflfetmifltir. Eflde erlik lkesi eylemsizlik alanlar ile gravitasyon alanlar n n aras nda bir eflde erlik oldu unu ifâde etmektedir. Bu ilkeye dayanarak Einstein: 1) büyük kütleli gök cisimlerinden yay lan fl n do al olarak bir Doppler kaymas na u ranas ve kezâ 2) bu kabil bir gök cisminin gravitasyon alan n kat eden bir fl n düz bir do ru üzerinde de il de do rudan saparak bir e ri üzerinde yoluna devam etmesi gerekti ini göstermifltir y l nda kritik opalesans hakk nda yay nlad bir incelemesi onun klâsik ista- 12 Einstein hayat boyunca pekçok üniversiteden madalyalar ve Doctor Honoris Causa pâyesi alm flt r. Liste tam olmamakla birlikte: Zürih, Rostock, Madrid, Brüksel, Buenos Aires, flehirleri ve Sorbonne, Londra, Oxford, Cambridge, Glaskow Leeds, Manchester, Harvard, Princeton, New York Eyâlet ve Jeshi-va üniversiteleri say labilir. 13 Elsa'n n babas Rudolf Einstein ile Albert Einstein' n babas Hermann Einstein kardefl çocuklar yd lar. Di er taraftan Elsa'n n annesi Fanny Einstein-Koch da Albert Einstein' n annesi Pauline Einstein-Koch'un k zkardefliydi. Bu bak mdan Elsa hem baba ve hem de anne taraf ndan Albert Einstein' n kuziniydi. Evliliklerinin akabinde Einstein, Elsa'n n ilk evlili inden olma lse ve Margot isimli k zlar n nüfûsuna geçirmifltir. 14 Annalen der Physik und Chemie (1907). 32

6 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 33 tistiksel fizik hakk ndaki son büyük eseri olmufltur y l Einstein' n bir tam Günefl tutulmas nda fl n söz konusu sapmas n n deneysel olarak tesbit edilebilece ini idrâk etti i bir y ld r. Klâsik Kuvantum Teorisi'nden hareket ederek yapm fl oldu u hesaplara göre, Günefli te et olarak geçerek bir y ld zdan bize eriflen fl n Günefl'in gravitasyon alan taraf ndan 0,83 yay sâniyesi 15 kadar bir sapmaya u ramas gerekmektedir. Hermann Minkowski ( ) Özel Rölâtivite'yi 4-boyutlu bir Öklitimsi geometri arac l yla yeni bafltan formüle eden, onu geometrilefltiren, onu geometrik bir flive (jargon) ile zenginlefltiren zâtt r. Minkowski tam anlam yla Öklitsel olmayan bu geometride bilinen 3 boyuttan baflka, t ile zaman de iflkenini göstererek ile gösterilen bir sanal zaman boyutu ithâl etmek sûretiyle zarif bir uzay-zaman formalizmi ihdâs etmifl ama Teorik Fizik'te böylece fizikî sezginin bir mikdar perdelenmesine ve matematiksel formalizmin ise ön plâna ç kmas na sebeb olmufl, yol açm flt r. Einstein ise Özel Rölâtivite e er genellefltirilecekse bunun mutlaka Minkowski'nin açm fl oldu u yoldan mümkün olaca n k sa zamanda idrâk etmifl ve gerek, art k ETH'da Matematik Profesörü olan, Marcel Grossmann gerekse Michele Angelo Besso ile birlikte çal fl p müzâkere ederek bu amaca eriflme e çal flm flt r. Marcel Grossmann Einstein' Tansör Analizi'ne ve, buradan hareketle de, Riemann Geometrisi'ne âflinâ k lm fl olan kimsedir. Özel Rölâtivite lkesi, biribirine nazaran düzgün do rusal hareket hâlinde bulunan referans sistemlerinde fizik kanûnlar n n invaryant olmalar n taleb ediyordu. Einstein 1912 y l nda itibâren bu ilkeyi, biribirine nazaran ivmeli hareket eden referans sistemlerinde de fizik kanûnlar n n invaryant olmalar n sa layacak flekilde genellefltirmenin yollar n aramaya bafllam flt. Bu iddial program ancak dört y l sonra kemâle ermifl olacakt. Einstein, tesis etmeyi plânlad Genel Rölâtivite Teorisi hakk ndaki tasar s n n ilk tasla n Entwurf einer Verallegemeinerten Relativitätstheorie und einer Theorie der Gravitation (Genellefltirilmifl bir rölâtivite teorisi ile bir gravitasyon teorisinin tasla ) bafll kl makâlesiyle y l nda aç klad. Bu makâlede gravitasyon, ilk defa, metrik tansör arac l yla aç klanmaktayd. Teori, Einstein' n 1916 târihli Grundlagen der allgemeinen Relativitätstheorie (Genel rölâtivite teorisinin temelleri) bafll kl makâlesiyle 17 nihaî fleklini ald. Bu makâle Genel Rölâtivite Teorisi'ni sistematik bir biçimde takdîm eden ilk aç klamayd. Ayn y l n Aral k ay nda ise Einstein daha sonra birçok dile çevrilecek olan en meflhûr eserini: Über spezielle und allgemeine Relativitätstheorie (Özel ve Genel Rölâtivite Teorisi Hakk nda) bafll kl kitab n da tamamlad. Bu teoride kullan lan ve bütün fizik olaylar n n içinde vuku bulduklar kabûl edilen 4- boyutlu Riemann uzay na özge geometri dilinin ortaya koydu u en önemli özellik bu uzay n e rili inin cisimler taraf ndan belirlenmekte oldu u yorumudur. Daha avâmî (popüler) bir deyimle bu teoriye göre cisimler bulunduklar yerin civâr nda uzay n yap s n de ifltirmekte ve uzaya bir e rilik vermektedirler y l nda teorinin yay nlanmas ndan birkaç ay sonra Karl Schwarzscild 18 ( ) Genel Rölâtivite Teorisinin alan denklemlerinin sâbit ve büyük kütleli bir gök cis- 15 Bir yay sâniyesi ("): Bir derecelik (0) bir aç n n 1/60' d r [ 10 = 60"]. 16 Zeitschrift für Mathematik und Physik (1913). 17 Annalen der Physik und Chemie (1916). 18 Karl Schwarzschild Einstein alan denklemlerinin bu çözümünü buldu unda Alman ordusunun Rus cephesinde topçu yüzbafl s idi. Bu çözümü bulmas ndan birkaç ay sonra nâdir görülen bir metabolik hastal ktan ya da bir deri kanserinden dolay vefât etmifl oldu u rivâyet edilmektedir. 33

7 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 34 mi ile bunun etraf nda dolanan bir gezegen için bir çözümünü buldu. 19 Genel Rölâtivite Teorisinin ilk ad mdaki en büyük baflar s, Merkür gezegeninin elips fleklindeki yörüngesi üzerinde Günefl'e en yak n noktas demek olan perihel noktas 'n n 100 y lda 43,2" kadarl k bir rotasyon hareketi yapmas n n söz konusu bu Schwarzschild Çözümü'ne göre teorik aç klamas n sa lam fl olmas yd. Bu fark daha önceki gözlemler sonucu tesbit edilmifl fakat Newton'un ( ) Gravitasyon Teorisi çerçevesi içinde tatmin edici bir aç klamaya kavuflturulamam flt. Merkür'ün yörüngesi üzerinde bozucu bir etki yapan Günefl ile Merkür aras nda bulundu u kabûl edilen farazî bir gezegen varsay m da gerçekçi ç kmam fl; öyle bir gezegen aslâ gözlenememiflti. Oysa gözlemler sonucu tesbit edilmifl bu 43,2" lik de er Schwarzschild Çözümü'nün Günefl ve Merkür ikilisine uygulanmas yla hesaplanan teorik de er ile ayn yd. Bundan üç y l sonra 29 May s 1919 târihinde vuku bulan bir tam Günefl tutulmas Einstein' n Genel Rölâtivite Teorisi'nin bir y ld z n Günefli yalayarak gelen fl n n Günefl'in gravitasyon alan taraf ndan sapt r lmas n n ölçülmesine imkân tan d. Biri Afrika'da Gine'nin bat s nda Atlas Okyanusu'ndaki Principe Adas 'nda Arthur Stanley Eddington'un ( ) di eri ise Kuzey Brezilya'da Andrew Claude de la Cherois Crommelin'in ( ) baflkanl ndaki iki ekip önce gök küresi üzerinde Güneflin tam tutulmas n n vuku bulaca bölgedeki y ld zlar n resmini çekmifller; daha sonra da tam Günefl tutulmas esnâs nda ayn bölgenin resmini çekip her ikisindeki ayn y ld zlar n görüntülerini karfl laflt rm fllar. Bu karfl laflt rmada her iki fotograf plâ nda y ld zlar n yerlerinin de iflmifl oldu unu müflâhede etmifller. Foto raf plâklar üzerinden yap - lan ölçümler bir y ld z n Günefli yalayarak gelen fl n n Genel Rölâtivite Teorisinin öngörmüfl oldu u 1,75" kadar sapm fl oldu unu tesbit etmifllerdir. Bu isâbet bütün ilim âlemini fevkalâde etkilemifl ve bu yüzden Einstein' n flöhreti de bir anda Dünyâ'y kaplam flt r. 6 Kas m 1919 târihinde Royal Society ile Royal Astronomical Society 29 May s'da vuku bulmufl olan tam Günefl tutulmas n n, Genel Rölâtivite Teorisi'nin bir gök cisminin yan ndan geçen fl n bunun gravitasyon alan taraf ndan bir sapmaya u rat laca- na dâir öngörüsünü nitel ve nicel aç lardan tahkîk etmifl oldu unu resmen aç klam fllard r. Genel Rölâtivite Teorisi, teorik olarak, gök cisimlerinin spektrumlar nda gravitasyon kökenli bir k z la kayma öngörmektedir. Hesaplar Günefl'den yay lan 5000 Å kadar 20 bir dalgaboyuna sâhip bir fl na ancak 0,01 Å kadarl k bir gravitasyon kökenli k z la kayman n mevcûd oldu unu göstermektedir ki bunu harc âlem spektroskopik yöntemler arac l yla ortaya ç karmak mümkün de ildir. Ancak 1963 de Mössbauer Olay 'na dayanan çok hassas bir teknik uygulamak sûretiyle Pound ve Rebka gravitasyon kökenli k z la kayma olay n Arz' n gravitasyon alan kadar zay f bir gravitasyon alan nda dahî göstermeyi ve teorinin bu hâl için öngördü ü teorik de eri % 1 lik bir izâfî hatâ ile tahkîk etmeyi baflarm fllard r y l nda matematikçi ve teorik fizikçi Hermann Weyl ( ) âyâr simetrisi'nden (gauge simmetry) yararlanarak gravitasyon alan ile elektromagnetik alan birlefltiren, matematik aç s ndan zarif bir birleflik alan teorisi ileri sürmüfl ve bafllang çta bu teori Einstein taraf ndan Genel Rölâtivite Teorisi'nin bir baflka tahkîki olarak görülmüfl 19 Schwarzschild bu çözümü Einstein'a göndermifl; o da bunu Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften'da yay nlatm flt r 20 1 Å (angström) = 10-8 cm. 21 R.V. Pound and G.A. Rebka, Phys. Rev. Letters, Vol. 4, p. 337, (1960) 34

8 04. Rölâtivite Teorisini#989F57 25/1/12 14:36 Page 35 ise de k sa bir süre sonra bunun yaln zca matematiksel bir yan oldu u fizik aç s ndan baflar l olmad anlafl lm flt r. Hermann Weyl hayat n n sonuna do ru biraz da ironik bir tarzda: "Benim gayretim hep Gerçek ile Güzel'i birlefltirmek yönünde oldu. Ama birini öbürüne tercih etmek durumunda kald mda ben genellikle hep Güzel'i seçtim" demifltir. Bununla beraber Weyl'in bu teflebbüsü Einstein' tahrîk etmifl ve 1922 y l nda kendisinin Birleflmifl Alan Teorisi konusunda ilk makâlesi yay nlanm flt r. Einstein' n bu teflebbüsü de, bundan sonrakiler de ve en nihâyet 1949 y l nda yay nlad son teflebbüsü de bu konuda maalesef baflar l olamam fllard r. Einstein'a fotoelektrik olay ayd nlatan çal flmas ndan dolay 1921 y l nda Nobel Fizik Ödülü verildi. Ödül töreni esnâs nda kendisi Japonya'da bulundu undan ödülünü Berlin'e döndü ünde sveç'in Almanya elçisinden ald. Einstein' n son büyük eseri ise 1924 y l nda bugün Bose-Einstein statisti i diye bilinen ve termik dengedeki enerji hâlleri üzerinden biri birlerinden farkedilmeyen özdefl tâneciklerin istatistiksel da l m n n tesbitidir. Einstein bu târihten vefât na kadar geçen süre zarf nda art k Teorik Fizik konusunda baflar l, kal c baflka bir eser vermifl de ildir. Filozof Einstein lmi temellerinden itibâren anlamak isteyen bir karaktere sâhib olan Einstein art k Teorik Fizik'de eski baflar lar yla k yaslanabilecek yeni bir fleyler yapamayaca n idrâk edince ilmin epistemolojik s n rlar n derinli ine kavramak, ve özellikle de Kuvantum Teorisi'nin Niels Bohr'un etrâf nda toplanan Kopenhag Ekolü'nün ihdâs etti i efsâneleri izâle etmek konular nda büyük çaba sarf etmifltir. Hayat n n bu döneminde Einstein: bir taraftan derin analizler yapan, Fizik'teki irrasyonel ak mlara karfl ç kan bir epistemolog di er taraftan da haks z olaylara, dayatmac politikalara karfl sesini cesâretle yükselten ve bunlar n çilesini çeken bilge bir düflünür ve aksiyon adam niteli inde karfl m za ç kmaktad r. Kuvantum Mekani i'nin mâhiyeti hakk nda Einstein ile Bohr aras nda zuhur eden görüfl ayr l n n sebeb oldu u münâkafla 1927 y l ndan 1950'lere kadar sürmüfl ve taraflar biribirlerini iknâ edememifllerdir. Bohr, Heisenberg, Born, Pauli ve Jordan' n kuvantik olaylar n ihtimâliyetini tâyin eden Schrödinger Dalga Denklemi'ni ve bunun çözümlerini yorumlama biçimlerini Einstein hep tenkid etmifltir. Einstein, "Kopenhag Ekolü Yorumu" denen bu yorumun: 1) bir fizik sisteminin eksiksiz bir tasviri olabilece ini asla kabûl etmemifl, ve 2) olaylar n kendilerine izâfe edilen bir sebeb olmaks z n vuku bulduklar na da asla inanmam flt r. Einstein, Podolski ve Rosen ile birlikte Kopenhag Ekolü'nün yorumunun yol açt çeliflkilere iflâret eden bir makâle 22 yay nlam fl; bunu Bohm'un ( ) bu makaleyi te'yid eden makâleleri izlemifltir. Kopenhag Ekolü'nün epistemolojisini reddeden, Kuvantum Mekani i'ni determinist bir biçimde yorumlamak isteyen fizikçilerin toplulu- una Paris Ekolü denilmektedir. Din alan nda da Einstein kendisini herhangi bir dinin üyesi addetmemifl, fakat buna ra men ömrü boyunca Baruch Spinoza'n n ( ) miztisizminden etkilenmifl mistik bir zât olarak kalm flt r. Bu konuda kendisi hakk ndaki flu tesbiti ilgi çekicidir: "Benim dinim, kendisini, k r lgan ve âciz zihinlerimizin alg layabildi i küçük ayr nt larda izhâr eden sonsuz s n rs z Yüce Rûh karfl ndaki mütevâzî bir hayranl kdan ibârettir". 22 A. Einstein, B. Podolsky et N. Rosen, «Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered complete?», Physical Review, volume 47, mai 1935,

Hayatı ve Çalışmaları

Hayatı ve Çalışmaları Hayatı ve Çalışmaları Hayatı Albert Einstein, 14 Mart 1879 da, Almanya nın Ulm şehrinde dünyaya geldi. Babası Hermann Einstein bir mühendis ve satıcıydı. Annesi Pauline Einstein müziğe oldukça ilgiliydi.

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu C umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu Çankaya Köflkü nde Cumhurbaflkan smet nönü, 1942 y l nda hergün sabah akflam büyük bir dikkat ve merakla Hitler in Rusya topraklar ndaki ilerlemesini

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor.

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor. 1. Aşağıdakilerden hangisi Frekans ı tanımlamaktadır? a) Birim zamandaki titreşim sayısıdır ve boyutu sn -1 b) Birim zamandaki hızlanmadır c) Bir saniyedeki tekrarlanmadır d) Hızın zamana oranıdır 6. İki

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

HAZIRLAYAN: YASEMİN AĞAÇHAN

HAZIRLAYAN: YASEMİN AĞAÇHAN HAZIRLAYAN: YASEMİN AĞAÇHAN ISAAC NEWTON 1643-1727 4 Ocak 1643 tarihinde Woolsthorpe kentinde dünyaya gelen Isaac Newton fiziğin en önemli isimleri arasında yer alır. İlk aynalı teleskopu geliştirmiş,

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve uzayi kesfet 13/2/6 19:35 Page 34 Uzay Keflfediyoruz n yaln zca biri! de in is kc gö da y sa evrendeki sonsuz Dünya bizi eviiz ve ister isiniz? ak n ta z r la flu renek, ko Evrendeki adresiizi ö Her Yer

Detaylı

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK 24 Aralık 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27795 YÖNETMELİK Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığından: YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ

Detaylı

Çanakkale. Hava Savafllar 1915-1918. Belgeselcinin Gözüyle Çetin mir

Çanakkale. Hava Savafllar 1915-1918. Belgeselcinin Gözüyle Çetin mir Belgeselcinin Gözüyle Çetin mir 1915-1918 Çanakkale Hava Savafllar Bilindi i gibi Osmanl savafla girdi inde birkaç cephesi vard r. Ancak en önemlisi buradaki Çanakkale Cephesidir. Adeta savafl n can damar

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

EYÜP SULTAN HAKKINDA B R B BL YOGRAFYA DENEMES -ARAPÇA VE OSMANLICA-

EYÜP SULTAN HAKKINDA B R B BL YOGRAFYA DENEMES -ARAPÇA VE OSMANLICA- EYÜP SULTAN HAKKINDA B R B BL YOGRAFYA DENEMES -ARAPÇA VE OSMANLICA- Prof. Dr. Ahmet Turan ARSLAN 1949 Y l nda S vas ta do du. 1971 de stanbul mam-hatap Okulu ndan, 1975 te stanbul Yüksek slam Enstitüsü

Detaylı

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi :

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi : 2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ Anayasa nın 49. Maddesi : A. Çalışma Hakkı ve Ödevi Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi Yüksel Baykara ACAR YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yrd. Doç. Dr. Yüksel Baykara Acar Hacettepe Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü nde Ö retim Üyesi olarak görev

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Senato: 2 Mart 2016 2016/06-6 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1- Bu Yönergenin amacı, Kahramanmaraş

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MART 2016 MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ BİRİNCİ

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Atatürk Döneminde Türkiye Cumhuriyeti Ermeni Soyk r m Propagandas n Nas l Susturdu?

Atatürk Döneminde Türkiye Cumhuriyeti Ermeni Soyk r m Propagandas n Nas l Susturdu? OTOPS Cengiz Özak nc 77 y l sonra ilk kez yay mlanan belgelerle Atatürk Döneminde Türkiye Cumhuriyeti Ermeni Soyk r m Propagandas n Nas l Susturdu? Y l, 1933. Ermeni Tehciri nin üzerinden 18 y l geçmifl;

Detaylı

ÇÖZÜM Say : 90-2008. Mustafa BAfiTAfi* I-G R fi

ÇÖZÜM Say : 90-2008. Mustafa BAfiTAfi* I-G R fi ÇÖZÜM Say : 90-2008 KISM SÜREL VEYA ÇA RI ÜZER NE ÇALIfiANLAR LE BU KANUNA GÖRE EV H ZMETLER NDE AY ÇER S NDE 30 GÜNDEN AZ ÇALIfiANLAR 01.10.2010 TAR H NE KADAR YEfi L KART ALAB LECEKLER Mustafa BAfiTAfi*

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU 2015-2016 EĞİTİM ve ÖĞRETİM YILI MERKEZİ YERLEŞTİRME PUANIYLA YATAY GEÇİŞ İŞLEMLERİ (EK MADDE-1 E GÖRE) ve BAŞVURULARI Yükseköğretim Kurumlarında Ön lisans ve Lisans

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI

SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI Resul KURT* I. G R fi 5510 say l Sosyal Sigortalar ve Genel Sa l k Sigortas Kanunu 16.06.2006 tarih ve 26200 say l Resmi Gazetede yay nlanm flt r. 5510 say

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI I. AMAÇ ve KAPSAM MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI Madde 1. Bu esasların amacı, Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim elemanlarının ulusal ve uluslararası düzeyde

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMINA İLİŞKİN YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMINA İLİŞKİN YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ PEDAGOJİK FORMASYON EĞİTİMİ SERTİFİKA PROGRAMINA İLİŞKİN YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönergenin amacı; Talim ve Terbiye Kurulu'nun

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak

GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak GAZİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK PERSONEL YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak Amaç Madde 1 Bu yönergenin amacı Gazi Üniversitesi öğretim elemanlarının yurt içi ve

Detaylı

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2 Atütürk ün Dünyas Cengiz Önal Ekonomik kalk nma, Türkiye'nin özgür, ba ms z ve daima daha kuvvetli olmas n n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi idir. Tam ba ms zl k ancak ekonomik ba ms zl kla

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması

Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması 23 Aralık 2008 Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması Son günlerde akaryakıt fiyatları ile ilgili olarak kamuoyunda bir bilgi kirliliği gözlemlenmekte olup, bu durum Sektörü ve Şirketimizi itham altında

Detaylı

YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI

YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI KARAR ELEfiT R S YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI KARAR ELEfiT R S Av. MEHMET BAYRAKTAR* I- G R fi 2003, 2004 ve 2005 Mali Y l Bütçe Kanunlar ile; 3095 say l Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Ana Sayfa Foto Galeri Video Galeri Seri İlanlar Firma Rehberi. Güncel Ekonomi Siyaset Spor Dünya Sağlık Teknoloji Magazin Bölgesel Avrupa Eğlence

Ana Sayfa Foto Galeri Video Galeri Seri İlanlar Firma Rehberi. Güncel Ekonomi Siyaset Spor Dünya Sağlık Teknoloji Magazin Bölgesel Avrupa Eğlence Seite 1 von 226 Bugün: 29 Kasım 2011 Salı Anasayfam Yap Favorilere Ekle Künye Ana Sayfa Foto Galeri Video Galeri Seri İlanlar Firma Rehberi SON DAKİKA Yazıcıoğlu Suikasti İle İlgili Bir O Yok Güncel Ekonomi

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Hem başarılı öğrencileri bünyemize kazandırmak hem de öğrencilerimize önemli tecrübeler sağlamak istiyoruz.

Hem başarılı öğrencileri bünyemize kazandırmak hem de öğrencilerimize önemli tecrübeler sağlamak istiyoruz. STAJ BAŞVURU VE OLANAKLARI Ünye Çimento olarak; meslek lisesi, meslek yüksek okulu ve üniversite öğrencilerine sağladığımız staj olanağı ile öğrencilerin gelişimine destek verip iş hayatına hazırlarken,

Detaylı

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin Dünyan n En Zeki nsan Matematikçilere Karfl Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin büyüklü ü oldu. Arabalar, binalar, Coca Cola lar, al flverifl merkezleri, insanlar... Her fley

Detaylı

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1- Bu yönergenin amacı; Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin eğitim-öğretim döneminde kazanmış oldukları bilgi, beceri

Detaylı

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU?

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? Rıza KARAMAN Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı 1. GİRİŞ İdareler, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına çıkarken

Detaylı

Marie Curie. Thomson Cabir bin Hayyan. Henry Becquerel

Marie Curie. Thomson Cabir bin Hayyan. Henry Becquerel Marie Curie Thomson Cabir bin Hayyan John Dalton Albert Einstein Henry Becquerel 1 John Dalton John Dalton (Eaglesfield, Cumbria, 6 Eylül 1766 Manchester, 27 Temmuz 1844) İngiliz kimyager ve fizikçi, Cumberland

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

KADININ STATÜSÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Tarımda Kadınların Finansmana Erişimi Esra ÇADIR

KADININ STATÜSÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Tarımda Kadınların Finansmana Erişimi Esra ÇADIR KADININ STATÜSÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tarımda Kadınların Finansmana Erişimi Esra ÇADIR Sektörlere Göre Dağılım 60 %52 50 %39 %46 Tarım 40 Sanayi 30 % 14 %19 %21 İnşaat 20 %8 10 % 1 Hizmetler 0 KADIN ERKEK 2

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR?

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Zeki Aslan YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Yıldız nedir sorusunu insanlık yüz binlerce belki de milyonlarca yıldır soruyordu? Fakat yıldızların fiziksel doğası ve yaşam çevrimleri ancak 1900 lü yıllardan sonra

Detaylı

T.C. AMASYA ÜNİVERSİTESİ YURTİÇİ VE YURTDIŞI BİLİMSEL ETKİNLİKLERE KATILIMI DESTEKLEME USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

T.C. AMASYA ÜNİVERSİTESİ YURTİÇİ VE YURTDIŞI BİLİMSEL ETKİNLİKLERE KATILIMI DESTEKLEME USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar T.C. AMASYA ÜNİVERSİTESİ YURTİÇİ VE YURTDIŞI BİLİMSEL ETKİNLİKLERE KATILIMI DESTEKLEME USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar Amaç ve kapsam Madde 1- (1) Bu yönerge, Amasya Üniversitesine

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR

TÜRKİYE BİLİMSEL YAYIN GÖSTERGELERİ (II) 1981-2007 TÜRKİYE, ÜLKELER VE GRUPLAR 3.2.Etki De erine Göre ABD 1981-2007 döneminde üretti i 6.634.586 adet yay na ald 137.391.957 at f say s ile 20,71 lik etki de erine sahip olup 14,17 lik DÜNYA ortalama etki de erinden yakla k % 50 daha

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER

YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER YURTDIfiI H ZMET BORÇLANMASI YAPILAB LECEK SÜRELER Yrd. Doç. Dr. Hediye ERG N* I. GENEL OLARAK Türk vatandafllar yurtd fl nda geçen hizmet sürelerini 8.5.1985 tarihli 3201 say l Yurt D fl nda Bulunan Türk

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Konular Geçmi ten önemli trendler Esneklik ve esnek güvence Bireyselcilik ve azalan dayan ma Silikle en toplum 2 Toplumsal: Daha az evlilik Daha fazla

Detaylı

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Tarih:10 Eylül 1983 Sayısı : 507 10 Eylül 1983 Tarih ve 18161 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.

Detaylı

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo Sayfa 1 / 6 OCAK 2016 SAYI: 92 Gelişen teknolojiye ayak uydurabilen, teknik bilgi ve becerilere sahip fark yaratacak lider makine mühendisleri yetiştirmek üzere yola çıktıklarını belirten MEF Üniversitesi

Detaylı

AİLE DİNİ REHBERLİK BÜROSU

AİLE DİNİ REHBERLİK BÜROSU DİN HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TİREBOLU MÜFTÜLÜĞÜ AİLE VE DİNİ REHBERLİK BÜROSU MUTLULUĞUNUZA REHBERLİK EDER Yüce Allah ın aileye bahşettiği sevgi ve rahmetin çeşitli unsurlarla beslenmesi gerekir. Bunların

Detaylı

III. ad m: 5 i afla ya indiririz. 5 in içinde 5, 1 defa vard r. A aç dikme kampanyas nda günde ortalama 201 a aç dikilmifltir.

III. ad m: 5 i afla ya indiririz. 5 in içinde 5, 1 defa vard r. A aç dikme kampanyas nda günde ortalama 201 a aç dikilmifltir. Do al Say larla Bölme fllemi BÖLME filem Ankara daki ilkö retim okullar fiehrimizi Yeflillendirelim kampanyas bafllatt lar. Befl gün boyunca bofl alanlara toplam 1005 a aç dikildi ine göre günde ortalama

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 Hızlandırıcı Fiziği-1 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 1 İçerik Parçacıkları nasıl elde ediyoruz? Bazı dairesel hızlandırıcı çeşitleri Siklotron (cyclotron) Zayıf odaklama Sinkrotron (synchrotron)

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

YARGITAY 6. HUKUK DA RES

YARGITAY 6. HUKUK DA RES YARGITAY 6. HUKUK DA RES 354 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 82 Say : 1 Y l 2008 YARGITAY 6. HUKUK DA RES E: 2007/7994 K: 2007/9777 T: 24.09.2007 CRA TAK B NE VEK L TARAFINDAN YAPILAN T RAZ SONUCU C- RA MAHKEMES

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı