İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm"

Transkript

1

2 İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm Dr. Salih AKYÜREK Mehmet Ali YILMAZ Mustafa TAŞKIRAN RAPOR NO: 53 ARALIK 2012

3 İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm Raporu Hazırlayan : Dr. Salih Akyürek Literatür Taraması, Kapak Tasarımı, Tablolama, Fotoğraflar ve Teknik Destek: Mehmet Ali Yılmaz Bölüm (C1) Yazarı: Mustafa Taşkıran BİLGESAM YAYINLARI RAPOR NO: 53 Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi Wise Men Center For Strategic Studies Mecidiyeköy Yolu Caddesi No:10 Celil Ağa İş Merkezi Kat:9 Daire:36 Mecidiyeköy / İstanbul / Türkiye Tel: Faks: Atatürk Bulvarı Havuzlu Sok. No:4/6 A. Ayrancı / Çankaya / Ankara / Türkiye Tel : Faks: ISBN: Copyright BİLGESAM ARALIK 2012 Bu yayının tüm hakları saklıdır. Yayın Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezinin izni olmadan elektronik veya mekanik yollarla çoğaltılamaz.

4 İÇİNDEKİLER A. İnsansız Hava Araçları ve Sınıflaması... 1 B. İnsansız Hava Araçlarının Askeri Tarihçesi... 4 C. Türkiye de Savunma Sanayi ve İHA Projeleri... 7 C.1. Türkiye de Savunma Sanayinin Kısa Tarihçesi... 7 C.2. Türkiye de İnsansız Hava Aracı Projeleri...12 D. İHA ların Artan Önemi ve Gelişmeler D.1. İHA Sistemlerindeki Gelişmeler D.2. İHA ların İşletilmesi ve Sistem Entegrasyonu D.3. İnsansız Hava Araçlarının Avantaj ve Dezavantajları E. İnsansız Hava Araçları ve Terörle Mücadele E.1. İHA ların Dünyada Terörle Mücadelede Kullanımı E.2. Silahlı İHA ların Terörle Mücadelede Kullanımına Dönük Eleştiriler E.3. Türkiye de Terörle Mücadelede İHA Kullanımı Sonuç Yerine...47 Kaynakça Kısaltmalar Dizini... 52

5

6 SUNUŞ Bilişim alanındaki teknolojik yenilikler, yapay zeka ve robotik mühendislik konusunda son 10 yıl içindeki hızlı gelişmeler, insansız sistemleri bir bilim kurgu konusu olmaktan çıkarmış ve bu araçları 21. Yüzyılın muharebe alanına sokmuştur. Bu araçlar içinde öne çıkanlar ise insansız hava araçlarıdır. Bu araçlar Vietnam savaşı ve sonrasında Lübnan, Kosova, Irak, Somali, Afganistan ve Pakistan da hem klasik muharebe şartlarında hem de terörle mücadelede etkin olarak kullanılmıştır. Farklı görevlere dönük olarak üretilen çok farklı modellere ve silahlı insansız hava araçlarına geleceğin savaşları için devrimsel bir rol yüklenmektedir. Türkiye ülke içinde ve sınır ötesinde konuşlanan teröristlerin eylemlerine maruz kalırken bu terörist unsurları takip etmekte ve haklarında istihbarat toplamakta problemler yaşamaktadır. Fiziki güvenlik tedbirleri ile kontrolü neredeyse imkansız, uzun ve engebeli sınırlara sahip olmak ise terörle mücadeleyi zorlaştırmaktadır. Zorlu şartlar içinde, terörle mücadelede etkin bir keşif, gözetleme, istihbarat faaliyetlerine ve baskın tarzında hava akınlarına ve müdahaleye duyulan ihtiyaç, Türkiye nin yeterli sayıda ve özellikte insansız hava aracına sahip olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu teknolojiyi yeni üretmeye başlayan ve milli savunma sanayini geliştirme yönünde önemli adımlar atmasına rağmen sancılar çeken Türkiye için bu silah sistemlerini geliştirmek ve bu konuda teknoloji üreten ülkeler içerisinde yer almak hayati önem taşımaktadır. ABD ve İsrail in İnsansız Hava Araçlarını 1970 lerden itibaren muharebe alanında etkin olarak kullandığını düşündüğümüzde, Türkiye nin bu sistemleri ve teknolojiyi geliştirme noktasında henüz emekleme aşamasında olduğunu, yeni testler ve uzayan proje süreleriyle bu başlangıç sürecini aşmaya çalıştığını görebiliriz. Bu rapor, insansız hava araçları konusundaki farkındalığı artırmak, Türkiye ve dünyadaki gelişmeleri kamuoyuna aktararak bu konudaki yeni girişimlere biraz da olsa ışık tutmak amacıyla hazırlanmıştır. Raporun bu alanda çalışma yapan akademisyenlere, araştırmacılara ve Türk Savunma Sanayine katkı sağlaması temennisiyle, raporu hazırlayan Dr. Salih Akyürek, Mehmet Ali Yılmaz, Mustafa Taşkıran ve destek sağlayan BİLGESAM personeline teşekkür ederim. Doç. Dr. Atilla SANDIKLI BİLGESAM Başkanı

7

8 A. İnsansız Hava Araçları ve Sınıflaması Kendi güç sistemi olan, ölümcül olan ve olmayan faydalı yük taşıyan, otomatik olarak veya uzaktan komuta sistemi ile uçurulan pilotsuz hava araçlarına İnsansız Hava Aracı (İHA) denmektedir. Balistik ve yarı balistik füzeler, seyrüsefer füzeleri ve toplarla fırlatılan mühimmatlar İHA olarak kabul edilmemektedir. Teknolojisinde ABD nin öncülüğü bulunan İHA lar Drones, robot uçak, pilotsuz uçak, uzaktan pilotlu uçak gibi kavramlarla da adlandırılmaktadır. İHA lara bu araçların uçuşunu ve görevini mümkün kılan Yer Kontrol İstasyonu (YKİ), Yer Veri Terminali ve diğer teçhizatların eklenmesi ile oluşan sisteme ise İHA Sistemleri adı verilmektedir. Askeri amaçlarla kullanılan modern İnsansız Hava Araçları (İHA) nın 1970 lere giden 40 yıllık tarihinden bahsetmek mümkündür. İHA ların askeri amaçlarla kullanımında 2000 yılı sonrası, silahlı İHA ların yaygın kullanımı gibi pek çok önemli gelişmenin olduğu görülmektedir. İHA ların silahlı modelleri bulunmakla birlikte tüm ordularda çoğunlukla gözetleme ve hedef tespiti gibi istihbari amaçlarla kullanılmaktadır. Farklı platformlardan uzaktan yönlendirilen bu araçlar, artık binlerce mil uzaktan uydu haberleşmesi kanalıyla kontrol edilebilmektedir. 1 İHA lar sadece askeri amaçlar için değil, sınır kontrolü, kaçakçılık, çevre ve yapılaşmanın kontrolü gibi pek çok sivil alanda da etkin olarak kullanılmaktadır. İHA larda halen mevcut olan veya yakın zamanda kazandırılması öngörülen askeri amaçlara dönük yetenekler şu şekilde sıralanabilir: Keşif, taktik keşif ve gözetleme Bomba veya füzeli hava atakları Endirekt (görmeyerek) atışlar için ileri gözetleyicilik Özel operasyonlar ve psikolojik harekat Sınırların kontrolü ve korunması Mayın arama ve imha Sağlık ve askeri malzeme bütünleme ikmali Kaçakçılık ile mücadele Kimyasal, biyolojik ve radyolojik tarama 1 Chris Cole, Mary Dobbing, Any Hailwood, Convenient Killing: Armed Drones and the Playstation Mentality, Report, p.4, September 2010, Erişim 25 Eylül 2012, conv-killing-final.pdf Denizcilikte gemi tanıma ve tecrit Muharebe arama ve kurtarma Hava radyolink ve role görevi Noktadan noktaya kargo teslimi Hava durumu veri toplama İHA sistemlerinin görevleri ile ilgili başarılı bir tanımlama ve tasnif çalışmasına Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM) tarafından hazırlanan İHA Sistemleri Yol Haritası dokümanında rastlıyoruz. 2 Temel olarak Keşif/ Gözetleme Desteği, Taarruz, Elektronik Harp, Hedef Benzetimi ve Özel/Spesifik Görevler olmak üzere 5 alanda yapılan bu çalışma aşağıda aktarılmıştır. Keşif / Gözetleme Desteği Taarruz Taktik Saha Keşif / Gözetleme Stratejik Keşif / Gözetleme İç Güvenlik Yakın Hava Desteği Hava Savunma Sistemlerinin imhası Hava Sahası Savunma Elektronik Harp Sinyal İstihbaratı Radar Elektronik Harp Muhabere Elektronik Harp Önleyici Elektronik Harp Hedef Benzetimi (Target Simulation) Hedef Uçak (Target Drene) Sahte Uçak (Decoy) Özel / Spesifik Görevler Haberleşme Desteği Mayın / Patlayıcı Tespit Kimyasal, Biyolojik, Radyoaktif, Nükleer Tespit Kentsel Harp Çoklu İHA Görevi - Kol uçuşu Deniz Karakol / Denizaltı Savunma Harbi Kargo Taşıma Arama-Kurtarma/Lojistik Askeri amaçlı İHA larla ilgili farklı sınıflamalar mevcuttur. Bu sınıflama türlerine göre bir İHA modeli birden fazla sınıflama modeli içinde bulunabildiği gibi aynı sınıflama modelinde birden fazla kategoriye ait özellikleri de taşıyabilmektedir. 2 Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), 2011, Erişim 01 Kasım 2012, s.26, images/iha_ ekatalog_web/ index.html Bilgesam Aralık

9 Bu sınıflamalar kısaca şu şekilde özetlenebilir. Büyüklük, irtifa, uçuş süresi ve faydalı yük kapasitesine göre: Micro-Mini-Küçük-Taktik-Operatif-Stratejik Faydalı yük türüne göre: Silahlı İHA lar Silahsız İHA lar Yakıt türüne göre: İçten yanmalı motorlu Elektrik motorlu İHA lar Uçuş yöntemine göre: Sabit Kanatlı Döner Kanatlı Komuta biçimine göre: Otomatik pilotlu Uzaktan komutalı Kullanım amacına göre: Sahte/Hedef Keşif Gözetleme Atak/Saldırı Lojistik destek Kalkış ve iniş yöntemine göre: Rampadan kalkan/fırlatılan Pistten kalkan Uçaktan bırakılan elle fırlatılan gövde üzerine iniş yapan - paraşütle iniş yapan İHA lar büyüklüklerine ve diğer temel özelliklerine göre üç sınıfta altı farklı grupta (mikro-mini-küçüktaktik-operatif-stratejik) tasnif edilmektedir.sözkonusu tasnif metoduna göre temel ayırt edici özellikler ve her bir gruba giren başlıca modeller aşağıda tablo olarak verilmiştir. 3 Türkiye de İHA sınıflamasında temel kriter irtifa iken NATO ve AB ülkelerinde ağırlık baz alınmaktadır. İHA Tasnif Tablosu Sınıf Kategori Operasyon İrtifası (feet) Menzil Yarıçapı (km) Havada Kalma Süresi (saat) Örnek Sistemler Mikro <2 kg AGL* Black Widow, MicroStar, Microbat, FanCopter, QuattroCopter, M05quito, Homet, Mite, Arı Sınıf 1 (<150 kg) Sınıf 2 ( kg) Sınıf 3 (>600kg) 2 Aralık 2012 Bilgesam Mini 2-20 kg AGL <2 Küçük >20 kg AGL Taktik AGL Operatif (MALE) AGL Sınırsız Stratejik (HALE) AGL Sınırsız Taarruz - Atak AGL Sınırsız >48 Pegasus *AGL: Zemin seviyesi (Above Ground Level) ScanEagle, Skylark, DH3, Mikado, Aladin, Tracker, DragonEye, Raven, Pointer II, Carolo C40/P50, 5korpio, R-Max and R-50, RoboCopter, YH- 3005L, Bayraktar, Efe, Gözcü Hermes 90, Scorpi 6/30, Luna, SilverFox, EyeView, Firebird, R-Max Agri/ Photo, Homet, Raven, phantom, GoldenEye 100, Flyrt, Neptune Sperwer, İview 250, Watchkeeper, Hunter B, Mücke, Aerostar, Sniper, Falco, Armor X7, Smart UAV, UCAR, Eagle Eye+, Alice, Extender, Shadow 200/400, Taktik (ODTÜ), Çaldıran, Karayel Reaper, Hermes 900, Skyforce, Hermes 1500, Heron TP, MQ-l Predator, Predator-IT, Eagle1/2, Darkstar, E-Hunter, Dominator, Anka Global Hawk, Raptor, Condor, Theseus, Hellos, Predator B/C, Libellule, EuroHawk, Mercator, SensorCraft, Global Observer, Pathfinder Plus, Dünyada farklı ülkeler tarafından üretilen başlıca İHA modelleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Üretilen ve ülkelerin envanterinde yer alan İHA ların çoğunluğu keşif ve gözetleme amaçlı kullanılan silahsız modellerdir. Örnek olarak; ABD silahlı kuvvetlerinin sahip olduğu 7 bin 448 İHA içindeki silahlı İHA sayısı sadece 241 adettir ve bu sayı toplam içinde %3 düzeyinde bir orana denk gelmektedir. Sahip olunan 18 farklı model İHA içinde sadece dört İHA modeli (MQ-9 Reaper, MQ-IA/B Predator, MQ-I Warrior ve MQ-IC Gray Eagle) silahlı olup bunlardan Reaper (54 adet) ve Predator (161 adet) hava kuvvetleri, Warrior ve Gray Eagle (toplam sayı 26) ise kara kuvvetleri envanterinde yer almaktadır. Bu istatistikler ABD ordusunun sahip olduğu İHA ların yaklaşık %97 sinin silahsız olduğunu ve sayıları 241 olan silahlı İHA ların %90 ının hava kuvvetleri envanterinde bulunduğunu göstermektedir. 4 3 Ministry of Defence, Current Terminology, Doctrine, and Classification, Joınt Doctrıne Note 2/11 The UK Approach to Unmanned Aircraft Systems (2011):2-7, accessed October 23, 2012, MicroSite/ DCDC/OurPublications/JDNP/Jdn211TheUkApproachToUnmannedAircraftSystems.htm kaynağından alınan tablo geliştirilerek oluşturulmuştur. 4 Daha ayrıntılı bilgi için bkz.; Jeremiah Gertler, U.S. Unmanned Aerial System, Congressional Research Service (CRS) Report for Congres, January 3, 2012, s.7, Erişim 11 Ekim 2012,

10 Üretilen ve Kullanılan Başlıca İHA Modelleri 5 Ağırlık Kategori İsmi İrtifa (Ft.) Uçuş Süresi Faydalı Yük (kg) Üretici Ülke (kg) Fancopter 25 dk. 1,5 Black Widow dk. 0,05 ABD Mikro MicroStar 11,8 ABD Wasp dk. 0,43 ABD gmav / T-Hawk dk. ABD QuattroCopter 10 dk. 0,28 0,94 ScanEagle ,1 ABD Skylark ,5 İsrail DragonEye RQ-14A ,7 ABD Pointer 2 FQM-151A ,3 ABD Mini RoboCopter Japonya Raven (RQ-11) ,5 1,9 ABD R-Max Type Japonya Efe Türkiye Gözcü (Bayraktar Mini) dk. 3,5 Türkiye Aladin >1 <4 Almanya SUAS AECV Puma ABD Hermes İsrail Scorpio 6/30 > Fransa Küçük Luna <40 Almanya SilverFox >8 2,2 11,8 ABD Neptune ABD GoldenEye ABD Firebird ABD Sperwer > Fransa Watchkeeper İsrail/Fransa Hunter İsrail Aerostar < İsrail Taktiksel Falco Italy Shadow ABD Eagle Eye ABD Karayel Türkiye Çaldıran (Bayraktar-Çaldıran) Türkiye Mücke , Almanya Heron Tp İsrail Predator ABD Darkstar ABD Operatif Grey Eagle (MQ-1C)* ABD (MALE) Dominator İsrail ANKA Türkiye Hermes > İsrail Global Hawk (RQ-4) ABD EuroHawk > ABD/Almanya Predator (MQ-1)* ABD BAMS (RQ-7) Stratejik Reaper (MQ-9), Predator B* ABD (HALE) Pathfinder Plus ABD Global Observer hafta ABD Helios ABD Mercator İngiltere Saldırı Pegasus X-47A ABD Fire Scout (MQ-8) ABD Rotorlu Malazgirt dk Türkiye A160T Hummingbird ABD * Silahlı İHA olarak bilinmektedir. 5 Tablo, Russian Unmanned Vehicle Systems Association kuruluşunun web sayfasından ulaşılan liste geliştirilerek hazırlanmıştır. Erişim 22 Ekim 2012, Bilgesam Aralık

11 B. İnsansız Hava Araçlarının Askeri Tarihçesi İHA sistemlerinin tarihçesini, taşıdığı faydalı yükler temelinde kazandığı yetenekler için bir kırılma noktası olan 1960 lar öncesi ve sonrası olarak ikiye ayırarak aktarmak daha doğru olacaktır Dönemi 6 Bugün bildiğimiz İnsansız Hava Araçları misyonuna en yakın hava aracı ilk defa 19. yüzyıl sonlarında New York lu bir mucid olan Charles Perley tarafından geliştirilmiştir. Zamanlamalı bir bomba bırakma mekanizmasına sahip bir balon olan bu araç, birliklerin üzerine gönderilerek belli bir zaman sonra bombanın bırakılması sağlanıyordu. Bugün Gezici Mühimmat olarak adlandırılan İsrail yapımı Harpy ve muadili uçakların atası sayılabilecek bu aracı günümüzün gezici mühimmatlarından ayıran şey, otonom uçuş özelliği ve düşmanı tanımak için kullanacağı sensörlerinin olmamasıdır. Aynı tarihlerde William Eddy, bir mekanizma ile fotoğraf çekilmesini sağlayan bir uçurtma geliştirdi. Bu uçurtma Amerikan-İspanyol savaşlarında yüzlerce fotoğraf çekerek önemli bir başarıya imza attı. İlk radyo kontrollü uçağa 1917 yılında rastlıyoruz. ABD li Peter Cooper ve Elmer A. Sperry nin geliştirdiği otomatik cayroskopik stabilizör yardımıyla kararlı bir uçuş sergileyen ABD Donanmasına ait Curtiss N-9 eğitim uçağı pilotlar yerine uçağa yüklenen 300 pound luk bir bombayı 80 km kadar taşıdı. Üretimindeki ve programlanmasındaki zorluklar dolayısıyla bu araç da fazla rağbet görmedi. Gezici Mühimmat örneğinin ikincisi yine 1910 lu yıllarda ortaya çıktı. General Motors un geliştirdiği Kettering Aerial Torpedo, önceden ayarlanmış bir noktaya kadar gidip o noktada kanatlarını bırakarak üzerindeki 300 Pound luk bomba ile bir füze gibi hedefe dalıyordu. ABD sadece $400 maliyeti olan bu uçaktan yüzlerce sipariş etmiş ama I. Dünya Savaşı bitince siparişlerini iptal etmiştir. Yukarıda kısa hikayeleri aktarılan araçların ortak özelliği, geri dönememesi ve yeniden kullanılamamasıdır. Bu nedenle bu araçlar bu günkü İHA tanımına tam olarak uymamaktadır. 6 Bu bölüm Tevfik Uyar tarafından 18 Temmuz 2010 tarihinde kaleme alınan ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları adlı yazının ilgili bölümünün yeniden düzenlenmesi ile oluşturulmuştur. Erişim 17 Ağustos 2012, Geri dönebilen ilk otomatik uçakların geliştirilmesi 1930 lu yıllara rastlamaktadır. İngilizler tarafından geliştirilen Queen Bee adlı radyo kontrollü uçak TAI nin geliştirdiği Turna nın ilk örneğidir ve bugün Hedef Dronu ve Sahte Hedef/Yem olarak adlandırılan araçların atasıdır. Savaşta düşman uçaksavarlarını meşgul etmek için geliştirilen düşük maliyetli insansız uçaklar, zaiyatı azaltmak için sahte hedef kullanılması fikrinin de babası olmuştur. Bu fikrin yaygınlaşmasıyla birlikte bugün Northrop Grumman olarak anılan Radioplane Company, ABD de Radioplane adı verilen, radyo kontrollü sahte hedef uçaklarını geliştirdi. Maliyeti sadece 600 Amerikan doları olan uçaklar paraşütle inme özelliğine sahipti. Savaşta düşman uçaksavarlarını meşgul etmekten çok, uçaksavar personelini eğitmede kullanılan uçaklar, eğitim amaçlı hedef uçağı kullanımının da ilk örneği oldu. Almanya nın tüm Avrupa yı işgaliyle birlikte Alman teknolojisi devreye girdi. Adolf Hitler in sivil hedeflere yönelik saldırılarda efektif olarak kullanılabilecek bir uçan bomba geliştirilmesi emrini vermesiyle birlikte Fieseler Fi-103 ya da bilinen popüler adıyla V-1 ler geliştirildi. V-1 ler, üzerlerindeki pulsjet motorlarıyla 408 knot hıza kadar çıkabiliyor, taşıdığı 900 kg lık bomba ile üzerindeki zamanlama mekanizması sayesinde bombayı bırakabiliyordu. V-1 daha çok İngiltere nin bombalanmasında kullanıldı ve onbinlerce insanın ölmesine ve yaralanmasına sebep oldu. V-1 bu yönüyle, ilk insansız bombardıman uçağı olma ünvanını elde etti; ancak V-1 tehdidi karşı önlemleri de beraberinde getirdi. V-1 lerin başarısından endişe duyan ABD Donanması, V-1 kalkış rampalarının imhası için, daha sonra PB47-1 ve B-17 (BQ-7) olarak anılacak Special Air Unit One (SAU-1) prototipini geliştirdi. 11 tonluk patlayıcı mühimmat taşıyan uçaklar uzaktan kontrol edilebildiği gibi bir güdüm sistemine de sahipti. BQ-7 ler, İHA lara karşı kullanılan ilk İHA yani karşı tedbir İHA sı olarak İHA lar tarihindeki yerini aldı lar ve sonrası Jet teknolojisinin geliştiği, ses bariyerinin aşıldığı ve soğuk savaşın şiddetini arttırdığı 1960 larda ABD görünmez bir insansız hava aracı geliştirmek üzere ciddi çalışmalara başladı. Jet itkili Q-2C Firebee ilk yarı-görünmez İHA olup, paraşütle iniş yapma kabiliyetiyle de bugünkü İHA ların bu açıdan atası oldu. Ancak Q-2C nin daha önemli bir özelliği, onun ilk keşif/gözlem sabit kanatlı konvensiyonel uçak olmasıdır. Firebee ler Japonya, Vietnam ve Tayland da hem gece hem de gündüz göreve çıkmış, sadece gözlem ve keşif için değil, propoganda amaçlı mektup/ 4 Aralık 2012 Bilgesam

12 ilan dağıtımı, karadan havaya füzelerin tespiti gibi başarılı görevleri de yerine getirmiş ve İHA ların operasyonel öneminin anlaşılmasına büyük katkıda bulunmuştur. 7 Firebee lerin görünmezlik konusunda tam bir başarı göstermemesi ve bir U-2 nin 1960 yılında Rusya da düşürülmesi üzerine ABD yüksek hızlı ve tam görünmez bir İHA geliştirme faaliyetini başlattı. Lockheed Martin in talip olduğu bu iş sonunda ortaya D-21 çıktı. İlk yüksek irtifa İHA sistemi olan D-21, Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliğinin havadan gözetlenmesi amacıyla, U-2 uçaklarına alternatif olarak düşünülmüş ve üretilmiştir. 8 Mach (ses) 4 hızına kadar ulaşabilen D-21, daha büyük boyutlu bir M-12 nin açılabilir alt kapağından bırakılan, 80 bin feet irtifada görev yapabilen ancak operasyonel anlamda başarı sağlayamamış bir İHA olarak tarihe geçmiştir. Üç başarısız görevin ardından gelen dördüncü bir görevde çakılan uçak, sadece bir adet üretilmiştir. Kendisi her ne kadar başarıya ulaşmasa da bu uçağı geliştirirken edinilen bilgi ve tecrübe F-117 ve B-2 lerin altyapısını oluşturmuştur. Bu projeyi takiben İlk başarılı Yüksek İrtifa Uzun Uçuş Süreli (HALE) İHA sistemi Ryan SPA 147 dir. ABD üretimi olan bu uçak 60 bin fitten fotoğraf alabildiği gibi 8 saatlik görev süresiyle bugünkü HALE İHA ların babası olmuştur. 9 İHA ların modern anlamda askeri amaçlarla yaygın ilk kullanımlarından birisi de Vietnam Savaşıdır. ABD tarafından bu savaşta yaklaşık 1000 İHA Kuzey Vietnam ve Çin birliklerinin lojistik ağlarının haritasını çıkarmak amacıyla kullanılmış ve bu araçların pek çoğu Çin hava savunma sistemleri tarafından düşürülmüştür. Bu düzeyde olmasa da, İsrail in İHA ları 1973 yılında Yom Kippur Savaşında da kullandığını görmekteyiz yılında ABD den gizli bir anlaşma ile 12 adet Firebee alan İsrail, bu araçları modifiye ederek Firebee 1241 i üretmiştir. Yom Kippur savaşında önemli görevlerde bulunan Firebee 1241 ler hem keşif gözlem uçağı olarak görev yapmış, hem 7 Tevfik Uyar, ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları, 18 Temmuz Thomas P. Ehrhard, Air Force UAVs: The Secret History, Mitchell Institute Study, s.6 July 2010, Erişim 18 Ekim 2012, MS_UAV_0710.pdf 9 Tevfik Uyar, ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları, 18 Temmuz Ralph Sanders, An Israeli Military Innovation:UAVs JFQ Winter s.115, Erişim 18 Ekim 2012, de Mısır Hava Savunma sistemlerini oyalamak içi Sahte Uçak (Decoy) olarak kullanılmıştır. Mısır ın elinde bulunan ve 43 adet sistemden oluşan tüm hava savunma füzeleri, bu uçakları vurmak adına harcanınca, savaşta ibreler İsrail tarafına dönmüştür ve bu yönüyle İHA lar İsrail in Yom Kippur savaşındaki başarısını olumlu yönde etkilemiştir. 11 İsrail İHA ları 1973 yılında Yom Kippur Savaşında kullanarak elde ettiği tecrübeleri 1982 deki Suriye harekatına doğru ve başarılı bir şekilde aktarmasını da bilmiştir. 12 İsrail in kullandığı sahte uçaklara benzer bir başka İHA türü de hedef uçak modelleridir. Sahte uçak gibi geri dönüşsüz İHA sistemlerinden olan bu modeller hava savunma silahlarının takip ve atış eğitimlerinde kullanılmak üzere geliştirilen uçaklardır. Bu İHA Sistemleri gelişim tarihçesinde yer alan ilk olgunlaşmış uygulamalar olmuştur. İHA üreticileri için, geliştirme süreçlerindeki başlangıç seviyesi bu kategori olmuştur. 13 Bu sistemlerin Vietnam sonrası müteakip ilk ciddi kullanımlarından bir diğeri ise 1982 yılında İsrail tarafından Suriye ye karşı yürütülen harekat içinde olmuştur. İsrail 1982 yılında Lübnan daki Suriye üslerine saldırmadan önce, Suriye nin radar sistemini aktive ederek keşfetmek amacıyla İHA ları kullanmış ve bu teknik istihbaratın da yardımıyla girdiği hava muharebesinde sadece bir uçağını kaybederken 86 Suriye savaş uçağını düşürmüştür. 14 Bu muharebede İsrail İHA ları sahte (dummy) sinyaller yayarak radar operatörlerini yanıltmış ve Suriye nin karadan havaya füze sistemlerini aktive ederek SAM füzelerinin çoğunu ateşlemesini sağlamıştır. Bu harekatta İHA ların yanıltma amaçlı ve yem olarak kullanıldığı ve bu sayede 19 füze bataryasının tesirsiz bırakıldığı görülmektedir. Harekatta müteakiben SAM füzelerinin tehdidinden kurtulan İsrail savaş uçaklarının Suriye savaş uçakları ile hava muharebesine girdiği görülmektedir. 15 Bu hareketta Suriye ye karşı İsrail tarafından üretilen Scout un kullanıldığını görmekteyiz. 11 Tevfik Uyar, ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları, 18 Temmuz Ralph Sanders, An Israeli Military Innovation:UAVs JFQ Winter , s Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), 2011, s Center for Security Studies (CSS), ETH Zurich, The Military Utility of Drones, No.78, July 2010, Erişim 03 Ekim 2012, CSS-Analyses-78.pdf 15 Ralph Sanders, An Israeli Military Innovation:UAVs JFQ Winter s.115. Bilgesam Aralık

13 1980 lerde İsrail tarafından üretilen Scout İHA sı Mini İnsansız Hava Araçlarının babası niteliğindedir. Scout, 3,96 metrelik kanat açıklığı ve fiber glas gövdesi ile radara yakalanmayacak şekilde üretilmiştir. Döner bir mekanizma üzerine monte edilen kamerası sayesinde ilk gerçek zamanlı görüntü aktarımı yapan İHA, bu özelliği ile tarihe geçmiştir. Scout ile hafif İHA ların ne kadar avantajlı olduğunu gören İsrail derhal Pioneer i geliştirmiş ve ABD Donanmasına, Deniz Piyadelerine ve Kara Kuvvetleri ne 20 adet satmayı başarmıştır. Uçak gemisine inmeyi başaran ilk İHA olarak tarihe geçen bu araç körfez harekatında da kullanılmıştır. Bugün balkanlardaki barış gücü tarafından da kullanılan uçak halen İsrail tarafından kullanılmaya devam etmektedir. 16 güdümlü bombalar taşıyabiliyor olması, bu araçların yetenek düzeylerini ve ateş gücünü göstermesi açısından oldukça çarpıcıdır. 18 İHA lar askeri amaçlarla modern anlamda ilk kez ABD ordusu tarafından Vietnam da kullanılmış olsa da, yukarıda aktarılan muharebeler ve diğer gelişmeler, bu araçların ve kullanım taktiklerinin geliştirilmesinde, 1970 ve 1980 li yıllarda İsrail hava kuvvetlerinin öncülüğünü göstermektedir. Bu araçların İsrail tarafından 1982 de Lübnan daki operasyonlarda kullanılmasından elde edilen tecrübeler ışığında ABD nin bu sistemlere ilgisinin ve ayırdığı bütçenin arttığı görülmektedir. ABD tarafından ilk defa 1987 yılında Reagan yönetiminde bu sistemlere yüksek bir bütçenin ayrıldığı ve İHA ların bu tarihle birlikte ABD ordusu için deneysel proje olmaktan çıkarak bir edinim/ temin projesine dönüştüğü görülmektedir. 19 Suriye ve Lübnan da yürüttüğü harekatlar değerlendirildiğinde; İsrail, İHA ları muharebelerde düzenli keşif görevi için kullanan ilk ülke durumundadır. Bu harekatlarda, İHA ların muharebe amaçlarını başarmaya dönük olarak etkin şekilde kullanıldığı görülmektedir yılında Birinci Körfez Harekatında İHA lar ABD birliklerine o güne kadar görülmemiş düzeyde istihbarat desteği sağlamıştır. Sekiz yıl sonra Kosova da bu araçlar çok daha kritik görevler üstlenmiştir. Kosova da İHA lar, düşürülme riskini de göze alarak alçaktan uçurulmak suretiyle savaş uçakları için hedef tespitinde bulunmuş ve sonrasında savaş uçakları 15 bin feet ve üzerinden gerçekleştirdiği ataklarla işaretlenmiş hedefleri vururken yerden-havaya füze sistemlerinin menzili dışında kalmayı başarmıştır. Bu harekatta İHA ların kullanımındaki farklılaşma, bu araçların daha aktif rol alarak hedefleri lazerlerle işaretlemesi ve savaş uçaklarının imhasına imkan sağlamasıdır. İHA lara lazer işaretleyicilerin takıldığı bu yenilikçi uygulama, aynı araçlara hafif füze sistemleri takılmak suretiyle Silahlı İnsansız Hava Araçlarının (SİHA) üretilmesi yönündeki araştırmaların önünü daha fazla açmıştır. 17 Bugün ABD silahlı kuvvetleri tarafından öncelikle Reaper ve Predator modellerinin modifiye edilerek silahlı araçlara çevrildiği görülmektedir. Reaper modelinin tek başına 14 Hellfire füzesi ve 16 Tevfik Uyar, ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları, 18 Temmuz Center for Security Studies (CSS), ETH Zurich, The Military Utility of Drones, No.78, July Birinci Körfez Harekatı, ABD ordusunun İHA sistemlerinin yüksek potansiyelini kendi tecrübeleri ile görmesini sağlayan bir süreç niteliğindedir. Irak ve Afganistan operasyonları ise silahlı İHA ların başrolü oynadığı yeni bir dönemin başlangıcı olmuş ve bu sistemlerin önemini bir kez daha artırmıştır Bkz., Edward Helmore, US Air Force prepares drones to end era of fighter pilots, The Guardian, 22 August 2009, Erişim 16 Ekim 2012, co.uk/world/2009/aug/22/us-air-force-drones-pilotsafghanistan 19 Jeremiah Gertler, U.S. Unmanned Aerial System, Congressional Research Service (CRS) Report for Congres, January 3, 2012, s Ralph Sanders, An Israeli Military Innovation:UAVs JFQ Winter s Bkz., Jeremiah Gertler, U.S. Unmanned Aerial System, Congressional Research Service (CRS) Report for Congres, 6 Aralık 2012 Bilgesam

14 2000 li yıllarla birlikte ABD nin sahip olduğu Predator B ve Reapor modeli İHA lara silah ve füze sistemlerinin monte edildiği görülmektedir. Yine aynı dönemde, mayın arama, sağlık malzemesi bütünleme ikmali, kuvvet koruma görevleri de İHA ların rolü olarak tanımlanmıştır. 22 Füze sistemine sahip silahlı İHA (SİHA) ilk defa 2002 yılında Yemen de bir El-Kaide üyesine yönelik kullanılmıştır. Bu tarzdaki kullanımların ilki olan bu SİHA saldırısında hedef kişi öldürülmüştür. Bu yeni yöntemle birlikte, düşman unsurların keşfi ve imhası süreci Birinci Körfez Harekatı nda üç günü bulurken, bu süre bugün SİHA larla Irak, Afganistan, Pakistan örneklerinde olduğu gibi beş dakikaya indirilmiştir. 23 İHA tarihçesi içerisinde görece daha yeni sistemler olan SİHA lar ABD ordusu tarafından Yemen yanında 2002 yılından itibaren Afganistan ve Irak ta da kullanılmaya başlamıştır yılında CIA tarafından ilk defa Pakistan da da kullanılan bu sistemler, İngiliz ordusu tarafından 2007 yılından itibaren Afganistan da, İsrail ordusu tarafından ise 2008 den itibaren Gazze de kullanılmaya başlamıştır. SİHA ların yine ABD ordusu tarafından Somali ve Libya da kullanıldığı da bilinmektedir. C. Türkiye de Savunma Sanayi ve İHA Projeleri ve Marshall Planı çerçevesinde olgunlaşan NATO ile resmileşen ABD güdümlü yarı bağımsız politikalar dönemi dir. 24 Atatürk dönemi kalkınma planları çerçevesinde gerçekleşen sanayi hamlesi savunma sanayinde de önemli adımların atılmasını sağlamıştır. Bu dönemde, bütçenin büyük bölümü modern bir ordu oluşturmak için harcanmıştır. Avrupa da oluşan denge durumu ve iki savaş arası dönemdeki barış ortamı, Atatürk ve arkadaşları tarafından iyi anlaşılmış ve aktif bir dış politika siyaseti izlenilmiştir. Bu politika çerçevesinde Almanya ile işbirliği kurularak savunma sanayinin temelleri atılmıştır. Bu dönem; Havacılıkta bir ilk olarak 1925 yılında Vecihi Hürkuş hava kuvvetlerindeki görevindeyken kendi yaptığı ve VECİHİ K-VI olarak tanımladığı uçakla uçmuştur. 25 Alman Junkers firması ile Türkiye de tayyare üretmek amacıyla ilk devlet teşebbüsleri olarak 1926 yılında Kayseri de Tayyare Otomobil Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ), Eskişehir de Tayyare Onarım Fabrikası kurulmuştur. 26 Havacılık sanayinde ilk özel girişim olan Nuri Demirağ Uçak Fabrikası ise 1936 da İstanbul da kurulmuştur. 27 Aynı dönemde Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü kurulmuştur. Merkezi Ankara da olan bu kurum, yurdun birçok köşesinde yer alan kuruluşlarla,cumhuriyet yönetiminin sanayi yapılanmasının temel taşlarından biri olmuştur. 28 C.1. Türkiye de Savunma Sanayinin Kısa Tarihçesi Uzun süren savaşlar, kapitülasyonların etkisi, teknolojik gelişmelerden geri kalınması ve sermaye yetersizliği gibi nedenlerle Osmanlı İmparatorluğunun son döneminde sanayi gelişememiştir. Bu olumsuzluk tabi olarak Cumhuriyet dönemine ve bu dönemdeki savunma sanayine de yansımıştır. Cumhuriyet dönemi savunma politikalarında temel iki dönem ve anlayış belirleyici olmuştur. İlk dönem öz kaynaklarla devlet destekli bir milli savunma sanayi yaratmayı, denge politikaları ve ekonomik ilişkiler çerçevesinde ülkeyi savaştan uzakta tutmayı amaçlayan özgün savunma politikaları dönemi dir. Diğer dönem ise, İkinci Dünya Savaşı esnasında şekillenmeye başlayan Truman Doktrini January 3, 2012, s Jeremiah Gertler, U.S. Unmanned Aerial System, Congressional Research Service (CRS) Report for Congres, January 3, 2012, s Center for Security Studies (CSS), ETH Zurich, The Military Utility of Drones, No.78, July Levent Kalyon, Türkiye nin Savunma Politikaları Üzerine: Kırmızı Kim?, Nobel yayınları, Ankara 2010, s Tansel Zeynep Akalın, Nadir Bıyıkoğlu, Türk Savunma Sanayii Tarihi: Başarıya Giden Yolu Kendi Pusulası ile Bulmuş Bir Endüstrinin Gelişimi - The History of Turkish Defence Industry: Development of An Industry that Found the Way of Success with Its Compass, Milsoft yayınları, Ankara, 2010, s Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Havacılık Sanayi, Erişim , IcerikDetay.aspx? ID= Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Stratejik Plan Erişim , anasayfa/ kurumsal/ Documents/SP/cumhuriyet.html 28 Makine Kimya ve Endüstri Kurumu, Tarihçe, Erişim , aspx? ikodcontent=51&ikoddil=1 Bilgesam Aralık

15 Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılan bu yatırımlar, öz kaynaklara dayalı bir milli savunma sanayi oluşturma çabası olarak kalmıştır. Çünkü neredeyse sıfırdan başlanan bir alanda, kısıtlı ekonomik imkânlarla modern bir ordu oluşturabilmek adına atılan adımlar bu dönemle sınırlı kalmış ve devlet politikası haline gelmemiştir. Yaklaşan İkinci Dünya Savaşı ve orduyu modernize etme telaşı yurtdışından hazır alım yolu ile tedariği ön plana çıkarmıştır. Türkiye İkinci Dünya Savaşı nda aktif tarafsızlık politikası izlemiş ve ne pahasına olursa olsun savaş dışı kalmayı hedeflemiştir. Ancak, savaşın bütün olumsuz etkilerini hem ekonomik hem de siyasi olarak yaşamıştır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında hükümet, içerisinde bulunduğu siyasi ve askeri durum nedeniyle, kendi iradesi dışında her an savaşa girebileceği endişesi taşımıştır. 29 Bu dönemde hükümet silahlanma ihtiyacı hissetmiş ve çeşitli ülkelerden savaş sanayi ürünleri alınmış, ancak zor şartların da etkisiyle yeni kurulmaya başlanan milli savunma sanayi ihmal edilmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonlarında dengeler yeniden kurulmuş ve Soğuk Savaş yıllarının iki kutuplu dünyasında, ulusal güvenlik endişelerinin de etkisiyle ABD politikaları çerçevesinde Türkiye silahlanmıştır. Truman Doktrini ve Marshall Planı çerçevesinde yapılan yardımlar sonucunda, cumhuriyetin ilk yıllarında zorluklarla kurulan milli savunma sanayine olan talep azalmış ve özellikle NATO ya giriş sonrası, bu tesislerin çoğu kapatılmıştır. 29 Levent Kalyon, s.133. İkinci Dünya Savaşı nın etkisi ve güvenlik endişeleri nedeniyle 1940 yılı sonrası savunma sanayinin geliştirilmesi yerine, dış yardım ve dış alım tedarik politikalarının uygulandığı dönem olmuştur yılı ve sonrası ise Türkiye de savunma ihtiyaçları NATO kanalı ile karşılanmıştır. 30 Bu dönemler sonrasında ABD ye bağımlı bir savunma yapısı oluşmuştur. Truman Doktrini ve Marshall Planı çerçevesinde kurulan dış alıma dönük yapı, askeri entelektüel alt yapıyı da olumsuz etkilemiştir. Bilgi üretmekten çok transfer etmeyi ön plana alan, kötü taklitleri yenilik olarak sunan bir anlayış Türk Silahlı Kuvvetlerinde de hakim olmaya başlamıştır Kıbrıs bunalımı sırasında, müttefik ülkelerden alınan savunma teçhizatının Türkiye nin ulusal çıkarları doğrultusunda kullanılmasının gündeme gelmesi ve bu nedenle başta ABD olmak üzere bazı müttefik ülkelerce ortaya çıkarılan engeller, savunma ihtiyaçlarının karşılanmasında diğer ülkelere mutlak bağımlı hale gelinmesinin sakıncalarını ortaya koymuştur. Yaşanan bu problem, kendi kendine yeterli bir savunma sanayi altyapısının tesis edilmesine yönelik düşüncelerin ve politikaların temelini teşkil etmiştir. 32 Kıbrıs bunalımı göstermiştir ki, milli bir savunma sanayine sahip olmadan bağımsız dış politika izlemek mümkün değildir baharında harekatı engelleyen ve ağır ifadeler içeren Johnson Mektubu Türk dış politika tarihine başarısızlık olarak geçmiştir. 30 Esra Şenel, Yılları arasında Türkiye ye uygulanan ambargonun Türk savunma sanayine ve teknoloji yönetimine etkisinin analizi, Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Levent Kalyon, s Savunma ve Havacılık Sanayi İmalatçılar Derneği (SASAD), Türk Savunma Sanayisi Tarihçesi, Erişim , sanayisi_tarihcesi.html 8 Aralık 2012 Bilgesam

16 Bu dönemde milli savunma sanayinin önemi anlaşılmış, dış alım ya da hibe yoluyla tedarik edilen savunma sistemlerine bağımlılığın sonuçları siyasetçiler ve kamuoyu tarafından çok net görülmüştür. Bu deneyim sonrasında halktan para toplanmaya başlanmış ve 11 Mart 1972 de Türk Donanma Vakfı, 16 Temmuz 1970 de Türk Havacılığını Güçlendirme Vakfı, 27 Ağustos 1974 de ise Türk Kara Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı kurulmuştur. Bu dönemde toplanan yardımlarla kuvvet komutanlıklarına önemli miktarda yardım yapılmış ve bu yardımların da katkısıyla 1973 yılında TUSAŞ kurulmuştur. Müteakiben 1975 yılında ASELSAN, 1982 yılında HAVELSAN kurulmuştur. 33 Türkiye için, Kıbrıs harekatı sonrasındaki ambargo ( ) zor bir dönemi getirmiştir Kıbrıs bunalımı ve çıkarma döneminde yaşanan silah ve teçhizat krizi tek taraflı bağımlılıktan farklı arayışların ortaya çıkmasını sağlamış, bu dönemde bir taraftan diğer ülkeler ile işbirliği çalışmaları başlatılmış diğer taraftan milli savunma sanayini oluşturma çabaları dönemin siyasetinde belirleyici olmuştur. ABD ambargosu sonucunda tek taraflı ve bağımlı bir tedarik yöntemi ile savunma ihtiyaçlarının karşılanmasının ne kadar tehlikeli bir durum olduğu anlaşılmıştır. Aynı dönemde kurulan kurum ve kuruluşlar bu günkü savunma sanayinin temelini oluşturmuştur li yıllara gelindiğinde; 1964 Johnson Mektubu, 1974 Kıbrıs harekâtı ve ambargolar döneminde yaşananların da etkisiyle yerli bir savunma sanayine olan ihtiyaç ve bu yöndeki girişimler çok daha öne çıkmıştır. Ancak bu dönemde ülkenin sanayi alt yapısı, sermaye birikimi yeterli değildir ve savunma sanayine dönük entelektüel altyapı oldukça zayıftır. Bu ihtiyacı karşılamak için özellikle dönemi idari bir yapılanma çabası göze çarpmaktadır. 13 Ekim 1985 tarihinde çıkarılan 3238 sayılı kanun ile Savunma Sanayi Yüksek Koordinasyon Kurulu, Savunma Sanayi İcra Komitesi ve Savunma Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Savunma Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı, 20 Mart 1991 tarih ve 3704 sayılı Kanun ile Savunma Sanayi Müsteşarlığı olmuştur. Ayrı ayrı faaliyet gösteren kara, hava ve deniz kuvvetleri vakıfları 17 Mayıs 1987 de kabul edilen 3388 sayılı kanun ile birleştirilerek, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı adı altında toplanmıştır li yılların sonlarında savunma sanayi alanında ROKETSAN, Ayesaş ve Thomson Tekfen Radar kurulmuştur. Bu dönem Savunma Sanayi Müsteşarlığı bünyesinde, Hafif Nakliye Uçağı, Başlangıç Eğitim Uçağı, Helikopter, Uzaktan Kumandalı Araç projeleri gündeme gelmiştir. 33 Esra Şenel, Yılları arasında Türkiye ye uygulanan ambargonun Türk savunma sanayine ve teknoloji yönetimine etkisinin analizi, Bilgesam Aralık

17 2004 Mayıs ayında alınan Savunma Sanayi İcra Komitesi kararları ile tedarik stratejileri değişmiş, yıllardır doğrudan alım ya da ortak projeler ile bir sonuç alınamayan ATAK Helikopteri, ANKA insansız hava aracı ve Milli Tank Projesi ve benzer projeler için yurtiçi çözümler üretmeye imkan verecek kararlar alınmıştır kararları savunma sanayi için bir dönüm noktası niteliğindedir. Bu kararlar sonucunda; 2004 yılında 1,3 Milyar dolar olan savunma sanayii cirosu 2010 yılında 2,7 Milyar dolara, 196 Milyon dolar olan ihracat 853 Milyon dolara, %25 olan TSK ihtiyaçlarının yurtiçinden karşılanma oranı ise %52 ye yükselmiştir lı yılların genel tedarik stratejisi, doğrudan dış alım yerine ortak projelerle teknoloji transferine yönelik politikalar çerçevesinde oluşturulmuştur sayılı kanun çerçevesinde; savunma sanayinin geliştirilmesi için uygulanan yeni model, lisans ile alınan teknolojinin yeni gelişmeleri takip etmek konusunda yarattığı zorluklar göz önünde tutularak, yabancı üreticilerin yatırıma iştirak ve yerli ortakları ile birlikte üretimin her aşamasında sorumlu oldukları ortak yatırım şirketi modeli ile üretim tercih edilmiştir sayılı kanun sayesinde, savunma sanayi yerli ve yabancı özel sektör yatırımlarına açılmak suretiyle bu sektöre önemli bir yenilik getirilmiştir. 34 Bu dönem yabancı sermayeye açık, deneme öğrenme süreci yaşanmıştır. Savunma Sanayii Müsteşarlığı tarafından 1980 li yılların sonunda imzalanan sözleşmeleri müteakip 1995 yılından itibaren Deniz Platformları ve Alçak İrtifa Hava Savunma Sistemlerinin milli imkanlarla geliştirilmesine yönelik projeler ile Havadan Erken İhbar Kontrol Uçağı, Uzun Ufuk, MALE İnsansız Hava Aracı gibi döneminin yüksek teknolojili sistemlerinin tedariki sürecine başlanmıştır sonrası Savunma Sanayi Müsteşarlığının yürüttüğü proje sayısında önemli bir artış olmuştur yılında 62 olan proje sayısı 2011 yılında 288 e yükselmiştir. Projelerin toplam değeri ise 2004 yılında yaklaşık 8 milyar dolar iken 2011 yılında bu rakam 27 milyar dolara yükselmiştir. Savunma sanayi 1 milyar dolara yaklaşan ihracatı ile önemli bir sektör haline gelmiştir. 37 İnsansız hava aracı ANKA, Milli Tank Projesi ALTAY, Milli Gemi Projesi MİLGEM, Taarruz Helikopteri ATAK, A-400M Nakliye Uçağı, Savunma Sanayi Müsteşarlığı nın yürütmüş olduğu önemli projeler arasındadır. Bu projelerle üretilecek silah sistemlerinin önümüzdeki yıllarda envantere katılmasıyla Türk Silahlı Kuvvetlerinin gücü ve caydırıcılığı yükselecektir. Türk Silahlı Kuvvetleri ihtiyaçlarının yurt içinde karşılanma oranını artırmak amacıyla, SSM tarafından yürütülmekte olan tedarik projelerinde temel strateji özgün geliştirme modeli olmak üzere aşağıda ayrıntıları verilen üç ana yaklaşım ve öncelikte ele alınmaktadır. 38 I. Özgün geliştirme modeli: Savunma sanayinin kabiliyet alanlarında öncelikle özgün geliştirme modellerinin uygulanması ve savunma sanayi ürün portföyünün zenginleştirilmesi, II. Ortak geliştirme ve konsorsiyum modeli: Ulusal pazar için geliştirmenin maliyet etkin olmadığı durumlarda 36 Sedat İ. Güldoğan, Geri Dönüşü Olmayan Yol... Savunma Sanayii Neden Önemlidir? 2011 s.13, Erişim Files/Attachments/OtherFiles/savunma-sanayigundemi pdf 34 Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Savunma Sanayi Gündemi, 2010 s.32, Erişim 22 Ekim 2012, SSM_13_2010.pdf 35 Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Savunma Sanayi Gündemi (2010) s Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Savunma Sanayi Stratejik Planı, 2011 s. 17, Erişim, Documents/SP/Sp2012_2016/index.html 38 Bkz. Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), 2011, s Aralık 2012 Bilgesam

18 ortak geliştirme veya konsorsiyumlara ortak olma ve tasarım ve risk ortağı olma potansiyelinin geliştirilmesi. III. Hazır alım ve ortak imalat modeli: Yukarıda bahsedilen önceliklerin sağlanamaması durumunda hazır alım yoluna gitme ve bu tür projelerde ortak imalat ve offset yoluyla ulusal sanayiye iş imkanları yaratılması, Bu genel yaklaşım temelinde Savunma Sanayi Müsteşarlığınca yürütülen İHA projelerine bakıldığında, yukarıda verilen öncelik ve tedarik politikalarının ancak 2004 yılı ve sonrasında sağlıklı uygulanabildiği görülmektedir. Türkiye de İHA sistemlerine duyulan ihtiyaç 2000 li yıllardan önce ağırlıkla yurt dışı tedarik yöntemi ile karşılanmakta iken söz konusu stratejik amaç doğrultusunda İHA Sistemleri tedarikinde yurt içi çözümlere yönelinmiştir. Özellikle İHA Sistemlerinde yurt dışına bağımlılığın getirdiği çeşitli sıkıntılar (ülkeler arası/küresel krizler, çeşitli kısıtlamalara tabi alt sistemlerin teminlerinde yaşanan sorunlar, bakım/işletmede bağımlılık, kritik alt sistem/yazılımlara hakimiyet, vb.) sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetleri nin ihtiyaç duyduğu İHA sistemleri nin en kısa sürede ve en düşük maliyetle tedarik edilebilmesi amacıyla yurt içi özgün sistem geliştirme çalışmalarına hız verilmiştir. 39 SSM tarafından Yayınlanan , stratejik planları özel sektörün güvenini arttırmış ve üretime dönük tesislerin kurulmasını sağlamıştır. Özellikle 2004 kararları ile millileştirilen önemli projeler, sektörün lokomotifi olmuştur. Bu anlamda SSM, rekabetçi ve ihracata dönük bir savunma sanayinin oluşumu için, teşvik eden ve yönlendiren kurum niteliği kazanmıştır. SSM 27 yıllık tarihi ile genç bir kurumdur, ancak bugün gelinen nokta itibariyle önemli bir eksikliği gidermiş ve başarılı olmuştur. Bu noktada Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Ağ Destekli Yetenek / Ağ Merkezli Harp ile İnsansız Hava Aracı ve hassas güdümlü füzelerin öne çıktığı teknolojik dönüşüm ile savunma sanayinin yüksek maliyetler gerektiren bir ağır sanayi olmaktan çıkmasını, savunma sanayi için tarihi bir fırsat olarak görmekledir. 40 Savunma sanayindeki temel değişimi, öncelikleri ve mevcut gelişmeleri bu bağlamda yorumlamak da yanlış olmayacaktır. Çalışma özelinde değerlendirilecek olursa; gelişen savunma sanayimiz içinde, diğer ana projelerle birlikte, Türkiye nin İnsansız Hava Araçları teknolojisine sahip olması ve bu araçları milli kaynaklarla üretebiliyor olması, bölgesel güç olma hedefini güden Türkiye için vazgeçilmez öneme sahip bir yetenek durumundadır. Geç kalınmış olmasına rağmen, keşif, gözetleme ve saldırı amaçlı kullanılabilecek silahlı ve silahsız İHA sistemlerine sahip olmak, ordu ve muharebe yeteneği için vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Ancak İHA lar ve SİHA lar gibi stratejik öneme sahip teknolojilerin edinilmesi, uzun bir mühendislik çalışması yanında bu süreci destekleyen siyasi bir irade ve kurumsal yapılar ile mümkün olabilecektir. Bu noktada yapılabilecek şey ise daha fazla kaynak aktarmak ve süreçleri hızlandırmaktır. Bu olumlu ve umut vadeden gelişmelere rağmen geçmişte savunma sanayinin gelişmesini olumsuz etkilyen süreç ve dönemlerin de incelenmesi gerekmektedir yılı öncesindeki 10 yıl süresince, Aselsan, Havelsan, Roketsan ve sivil kuruluşlarla gelişme gösteren milli savunma sanayine rağmen, yanlış stratejiler nedeniyle, öne çıkan özgün projeye rastlamak pek mümkün değildir. Aynı dönemde, ortak üretim modellerinde de, savunma sanayine katkısı olmakla birlikte beklenen başarı sağlanamamıştır. Asıl önemli olan nokta ise, aynı dönemde acil ihtiyaç gerekçesiyle doğrudan temine dönük, bazıları gerçekleşmemiş olsa da pek çok projenin üretilmiş olmasıdır. Daha sonra iptal edilen tank ve helikopter temin projeleri ile 1994 yılında alınmasına rağmen yıllarca kullanılmayan GNAT İHA projelerini bu bağlamda değerlendirmek gerekmektedir. Savunma sanayinin dışa bağımlılığı noktasında bir ısrar gibi ortaya çıkan asker egemen bu temin projelerinin geriye dönük olarak, akamete uğramış olsalar bile ihale süreçleri de dahil incelenmesi gerekmektedir. Bu süreçlerle ilgili gerek TSK içinde ve gerekse dışında konuşulan ve kayıt dışı olarak aktarılan tüm iddiaların ve varsa usülsüzlüklerin ve ihmallerin de araştırılması gerekmektedir. Aynı yıllarda pek çok temin projesi ile birlikte modernizasyon projelerinde de İsrail e mahkumiyetin ve yaratılan bağımlılığın temelindeki saiklerin de incelenmesi gerekmektedir. 39 Bkz. Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), 2011, s Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), 2011, s.7. Bilgesam Aralık

19 C.2. Türkiye de İnsansız Hava Aracı Projeleri Türkiye de İHA tedarik projeleri SSM eliyle yürütülmektedir. Bu bağlamda İHA sistemlerine dönük TSK ihtiyaçları; Planlama Programlama Bütçeleme Sistemi (PPBS) çerçevesinde, Stratejik Hedef Planları (SHP) ve On Yıllık Tedarik Programları (OYTEP) ile tanımlanmakta ve buna uygun olarak tedarik faaliyetleri gerçekleştirilmekledir. Söz konusu planlamalarda karar alma süreçlerini de destekleyebilmek amacıyla 2011 yılında SSM tarafından İHA Sistemleri Yol Haritası 41 hazırlanmıştır. Bu yol haritası, Türkiye nin İHA projeleri ile ilgili genel tarihçesine de ışık tutmaktadır. Yeni yeni kulla nım alanı bulmaya başlamış İHA ları daha iyi tanıyabilmek, kullanım konseptlerini belirleyebilmek ve gerek görülürse sanayileşme modelini belirlemek üzere 1980 li yıllarda çalışmalarını başlatan SSM, 1991 yılında açtığı uluslararası ihalede ABD li General Atomics Aeronautical Systems Inc [GA-ASI] ve israilli AAI firmalarınca önerilen GNAT-750 ve Falcon 600 Taktik İHA larını seçerek 6 şar uçaklık birer sistem siparişi vermiştir. Ancak Falcon 600 İHA ları kabul testlerini geçemediğinden, AAI ile yapılan sözleşme iptal edilmiş, GNAT-750 tipi MALE [Orta irtifa, Uzun Havada Kalış] İHA ise 1993 yılında gerçekleştirilen testlerde başarılı bulunarak aynı yıl firma ile kontrat im zalanmıştır. 1 Sistem ve 6 uçaktan oluşan sipariş kapsamında ilk uçaklar 1994 yılında TSK envanterine dahil edilmiştir. 42 GNAT MALE İHA ile birlikte Tür kiye, İHA kullanmaya başlayan dünyadaki ilk birkaç ülkeden birisi konumuna yükselmiştir. Ancak, sorunlar ve bocalama daha ilk günden kendini göstermiştir. Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine insansız bir uçak sokmak istemediğinden, satın alınan uçaklar bir süre ortada kalmış ve sonunda KKK envanterine dahil edilmiştir. Kara Kuvvetleri de bu uçakları kara havacılığı yerine topçu fonksiyonunun bir uzantısı olarak algılayıp Çorlu da kullanıma soktuğu için eğitim, idame, lojistik vb açılardan ciddi zorluklar yaşanmış ve İHA lardan tam randıman alınamamıştır. GNAT- 750 İHA ları ancak Mayıs 1997 tarihinde birliğin Çorlu dan Batman a intikalini müteakip iç güvenlik harekatlarında aktif olarak kullanıl maya başlanmıştır. Elde edilen olumlu sonuçlar üzerine, 41 Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Türkiye İnsansız Hava Aracı Sistemleri Yol Haritası ( ), İbrahim Sünnetçi, İHA lar ve Türkiye nin İnsansız Havadan İstihbarat Çalışmaları Savunma ve Havacılık Dergisi, 2009/2, Sayı:132, Mayıs 1998 de 8.4 Mil yon dolar değerinde iki adet Ge lişmiş GNAT (I-GNAT) İHA ile bir adet Yer Kontrol İstasyonu (YKl) daha sipariş edilmiş ve sistemler aynı yıl teslim alınmıştır. Türkiye böyle likle ABD den sonra MALE kategorisinde gelişmiş İHA ları kullanıma alan ikinci NATO ülkesi olmuştur ve 1998 yıllarında envantere giren GNAT ve I-GNAT İHA ları kaza kırımlar ve diğer problemler nedeniyle 2008 yılı itibariyle operasyonel kullanımdan kaldırılmış ve envanterden çıkarılmıştır. 44 Milli ilk İHA üretimi 1990 lı yılların başlarında TAI tarafından gerçekleştirilmiştir. İHA-X1 Şahit isimli bu İHA modelinin ilk prototipi 1992 yılında tamamlanmıştır. Aracın uçuş testleri Sivrihisar, Denizli ve Afyon da yapılmasına rağmen seri üretimi gerçekleştirilmemiştir. 45 İHA ların başta terörle mücadele olmak üzere istihbarat toplanmasındaki önemi o yıllarda kavranmaya başlanmış ve 1998 yılında SSM tarafından toplam 40 uçaktan oluşan 9 İHA [28 MALE ve 12 Stratejik İHA] Sisteminin ortak üretim modeliyle tedarik edilmesi için bir ihale açılmıştır. Satın alınan uçaklardan 16 sının Kara, 12 şer adedinin de Hava ve Deniz Kuvvetleri envanterine verilmesi öngörülmüştür. Ancak, üç firmadan teklif alınmasına karşın, terörle mücadelede belirli bir aşamaya gelinerek çatışmaların hafiflemesi üzerine projeye yeterli ödenek ayrılamamış ve ihale sürüncemede kalmıştır. SSM, 2001 de İHA ihalesini Türk insansız Hava Aracı (TİHA) Programı adını vererek yenilemiş, bu kez yabancı imalatçıların yanı sıra, yurtiçi üretime aday yerli firmalardan da teklifleri istenmiştir. Aralık 2002 de alınan teklifler 43 İbrahim Sünnetçi, İHA lar ve Türkiye nin İnsansız Havadan İstihbarat Çalışmaları 44 Bkz., Özcan Ertem, ANKA İHA hangardan çıkış töreni bilgilendirme toplantısı, Temmuz 2010, Aktaran, İbrahim Sünnetçi, ANKA Kendini Kanıtlamaya Çalışıyor Savunma ve Havacılık Dergisi, 2010/3, Sayı:139, Bkz., Özcan Ertem, ANKA İHA hangardan çıkış töreni bilgilendirme toplantısı, Temmuz Aralık 2012 Bilgesam

20 incelenerek Mart 2003 de kısa liste açıklanmış ve ancak yeni sanayileşme stratejisinin devreye girmesi sebebiyle Mayıs 2004 te İHA ihalesi bir kez daha iptal edilmiştir. Bu arada, Balkanlar da ve Irak ta İkinci Körfez Harekatında İHA lar büyük başarılara imza atıp bütün modern ordular İHA tedarik projelerini süratle hayata geçirirken; TSK, envanterinde kayda değer İHA bulunmayan sayılı NATO ülkelerinden birisi konumuna düşmüştür. 46 İç güvenlik harekatındaki önemi de kavranarak 1993 yılında başlatılan bir proje ile 1994 yılında temin edilen ilk İHA ların (GNAT) üç yıl hiç kullanılmamış olması ve müteakiben önemli bir ihyiyaç olmasına rağmen 2004 yılına kadar 10 yıl gibi uzun bir süre hiç bir temin ve özgün üretim projesinin hayata geçirilememiş olmasını anlamak da oldukça zordur. İstihbarat-keşif-gözetleme faaliyetlerindeki büyük başarısı ve bu başarının terörle mücadeledeki etkisi nedeniyle Türkiye nin 2004 yılında İHA sistemleri ile ilgili yeni arayışlara girdiği görülmektedir. Bu tarihte bir yandan TAI projelerinin tohumları atılırken diğer yandan kısa vadede İHA ihtiyacını karşılamak üzere başlatılan temin projelerini yeniden canlandırmak üzere girişimlere başlanmıştır. Bu süreçte, ABD li General Atomics e ait Predator ile İsrailli IAI/ Elbit in ürettiği Heron temindeki öncelikli modeller olarak belirlenmiştir. 47 Müteakiben TSK nın acil ihtiyaçlarının karşılanması maksadıyla, toplam 10 uçaklık 3 adet MALE İHA Sisteminin doğrudan alınması için TUSAŞ üzerinden ihaleye çıkılmıştır. Bu çerçevede daha önceki ihalede kısa listeye kalan General Atomics ve IUP ten Ekim 2004 de alınan teklifler süratle değerlendirilerek, 19 Nisan 2005 te İsrailli IUP konsorsiyumuna TUSAŞ üzerinden 10 adet Heron İHA sipariş edilmiştir. 48 Bu arada IUP ile TUSAŞ ın sözleşmeyi imzalamalarından 1 gün sonra, yani 20 Nisan 2005 tarihinde TUSAŞ ın kendisini feshederek TAI ile birleşmesi üzerine IUP ile imzalanan sözleşmenin icra sorumluluğu da TAI ye geçmiştir. IUP ile imzalanan anlaşma 31 Ağustos 2005 günü yürürlüğe girmiş ve sözleşme uyarınca, ilk sistemin kontratın yürülüğe girmesini müteakip 24 ay içinde, diğer iki sistemin ise 30 uncu aya kadar teslim alınması takvime bağlanmıştır. 49 F4 modernizasyonu, eğitim vb. başka askeri alanlardaki ortaklıklarıyla işbirliklerini güçlendiren Türkiye ve İsrail, 10 adet Heron u kapsayan 183 milyon ABD doları tutarındaki bu anlaşma ile askeri işbirliği ve alışveriş sahasını genişletmiştir. Anlaşmada bu 10 adet İHA nın alt sistemlerinin Türk firmalarınca üretilmesine, İHA ların en önemli alt sistemi olan elektro-optik sistemleri ASELSAN ın geliştirmesine karar verilmiştir. Bu sayede hem milli savunma sanayinin geliştirilmesi hem de anlaşma bedelinin %30 unun Türkiye ye dönmesi hedeflenmiştir. Ayrıca istihbaratın İsrail tarafından da kullanılabileceği endişelerinin 46 İbrahim Sünnetçi, İHA lar ve Türkiye nin İnsansız Havadan İstihbarat Çalışmaları Savunma ve Havacılık Dergisi, 2009/2, Sayı:132, Tevfik Uyar, ANKA Başarısı ve İnsansız Hava Araçları, 18 Temmuz İbrahim Sünnetçi, İHA lar ve Türkiye nin İnsansız Havadan İstihbarat Çalışmaları 49 İbrahim Sünnetçi, İHA lar ve Türkiye nin İnsansız Havadan İstihbarat Çalışmaları Bilgesam Aralık

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

MİLLİ GURURU. Türkiye nin. YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK

MİLLİ GURURU. Türkiye nin. YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK Türkiye nin MİLLİ YILMAZ: 2023 TE HEDEFİMİZ 25 MİlYAr DOlAr İHrAcAT YAPMAK 2015 yılında 5 milyar ciroya ulaşan savunma sanayisi sektörü, 1.7 milyar lık ihracata imza atıyor. Türk savunma sanayisinin her

Detaylı

Türkiye'nin İHA Sistem Projeleri & Vizyonu

Türkiye'nin İHA Sistem Projeleri & Vizyonu Türkiye'nin İHA Sistem Projeleri & Vizyonu Oğuz ÖZBAL Taktik ve Özel Amaçlı İnsansız Sistem Projeleri Grup Müdürü İnsansız ve Akıllı Sistemler Daire Başkanlığı 26 Şubat 2015, İstanbul GÜNDEM İnsansız Hava

Detaylı

Sunum Planı. Sanayi Katılımı/Offset t Amaçları. Deniz Araçları Offset Sözleşmeleri. Gemi İnşa Yan Sanayi Firmaları Offsetten Nasıl

Sunum Planı. Sanayi Katılımı/Offset t Amaçları. Deniz Araçları Offset Sözleşmeleri. Gemi İnşa Yan Sanayi Firmaları Offsetten Nasıl SANAYİ KATILIMI OFFSET UYGULAMALARI Atilla GÜÇLÜ Uzman Offset ve Yerli Katkı Şube Müdürlüğü Sunum Planı Sanayi Katılımı/Offset Tanımı Sanayi Katılımı/Offset t Amaçları Sanayi Katılımı / Offset Yönergesi

Detaylı

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1

ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 ABD'nin Fransa'ya Reaper İnsansız Uçak Satışı ve Türkiye'nin Durumu 1 Pentagon yetkilileri Fransa'nın talep ettiği Reaper tipi insansız hava aracı (İHA) veya dronların satışına yönelik olarak Kongre'de

Detaylı

SANAYİ KATILIMI OFFSET UYGULAMALARI. Göknur PİLLİ. Şube Müdürü Offset ve Yerli Katkı Şube Müdürlüğü

SANAYİ KATILIMI OFFSET UYGULAMALARI. Göknur PİLLİ. Şube Müdürü Offset ve Yerli Katkı Şube Müdürlüğü SANAYİ KATILIMI OFFSET UYGULAMALARI Göknur PİLLİ Şube Müdürü Offset ve Yerli Katkı Şube Müdürlüğü Sunum Planı Sanayi Katılımı/Offset Tanımı Sanayi Katılımı/Offset Amaçları Sanayi Katılımı / Offset Yönergesi

Detaylı

T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ. Sn. Sedat GÜLDOĞAN Müsteşar Yardımcısı

T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ. Sn. Sedat GÜLDOĞAN Müsteşar Yardımcısı T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ Sn. Sedat GÜLDOĞAN Müsteşar Yardımcısı 28 Mayıs 2012, Denizli SAVUNMA TEDARİK ÇEVRİMİ İhtiyaç Makamı İhtiyaç SAVUNMA SANAYİİ İCRA

Detaylı

DENİZLİ SANAYİ ODASI ÜYELERİNE TANITIMI ALT YÜKLENİCİLERDEN BEKLENTİLERİN. Dr. Nevzat ÇAĞLAYAN Tedarik Direktörü 28 MAYIS 2012 DENİZLİ

DENİZLİ SANAYİ ODASI ÜYELERİNE TANITIMI ALT YÜKLENİCİLERDEN BEKLENTİLERİN. Dr. Nevzat ÇAĞLAYAN Tedarik Direktörü 28 MAYIS 2012 DENİZLİ ROKETSAN IN DENİZLİ SANAYİ ODASI ÜYELERİNE TANITIMI VE ALT YÜKLENİCİLERDEN BEKLENTİLERİN SUNULMASI Dr. Nevzat ÇAĞLAYAN Tedarik Direktörü 28 MAYIS 2012 DENİZLİ 1/15 ROKETSAN GENEL TANITIMI ROKETSAN, Türkiye'deki

Detaylı

Hava Savunma Ateşİdare Cihazı Görücüye Çıkıyor

Hava Savunma Ateşİdare Cihazı Görücüye Çıkıyor Hava Savunma Ateşİdare Cihazı Görücüye Çıkıyor K.K.K.lığının alçak irtifa hava savunma ihtiyaçlarını karşılamak üzere geliştirme çalışmalarına ASELSAN tarafından 2010 yılında başlanan Hava Savunma Ateşİdare

Detaylı

Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor.

Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor. Yeni Çağın Ayırt Edici Yeteneği Kıtaların Buluştuğu Merkezde Yeniden Şekilleniyor. Günümüz Hava ve Uzay Gücü İnsansız Uçak Sistemlerinin (İUS) Geleceğin Hava Harekâtındaki Rolü Teknolojideki Gelişmelerin

Detaylı

AFET VE ACİL DURUMLARDA EMNİYET HAVACILIK

AFET VE ACİL DURUMLARDA EMNİYET HAVACILIK AFET VE ACİL DURUMLARDA EMNİYET HAVACILIK İÇERİK 1- EMNİYET HAVACILIK DAİRE BAŞKANLIĞI 2- HAVA ARAÇLARININ TABİİ AFETLERDEKİ ROLÜ 3- EMNİYET HAVA ARAÇLARININ TEKNOLOJİK ÖZELLİKLERİ POLİS HAVACILIK 1940-

Detaylı

Squad X Programı ve Geleceğin İndirilmiş Piyade Mangası

Squad X Programı ve Geleceğin İndirilmiş Piyade Mangası Squad X Programı ve Geleceğin İndirilmiş Piyade Mangası 16/03/2016 DARPA Modern askeri çatışmalar giderek artan oranda, düşman saldırılarının aynı anda birçok yönden geldiği karmaşık ve belirsiz muharebe

Detaylı

T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ Bilal AKTAŞ Sanayileşme Daire Başkanı

T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ Bilal AKTAŞ Sanayileşme Daire Başkanı T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİ Bilal AKTAŞ Sanayileşme Daire Başkanı 09 Haziran, Konya SAVUNMA TEDARİK SİSTEMİ SAVUNMA TEDARİK ÇEVRİMİ İhtiyaç Makamı İhtiyaç SAVUNMA

Detaylı

DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI GÖLCÜK TE DENİZ SAVUNMA İHTİSAS OGRANİZE SANAYİ BÖLGESİ KURULMASI

DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI GÖLCÜK TE DENİZ SAVUNMA İHTİSAS OGRANİZE SANAYİ BÖLGESİ KURULMASI DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI GÖLCÜK TE DENİZ SAVUNMA İHTİSAS OGRANİZE SANAYİ BÖLGESİ KURULMASI Savaş Gemisi ve Denizaltı Üretimi Gemi inşa sektörü, değişik endüstri ürünlerinin birleşimini içeren bir imalat

Detaylı

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu Sivil Havacılıkta Çalışma Alanları, Fırsatlar ve Başarı Örnekleri Hava Aracı ve Komponent Üretimi İtki Sistemleri Talaşlı imalat Hassas döküm Kimyasal

Detaylı

Kara Araçları Sektöründe UYGULANAN SAVUNMA SANAYİ POLİTİKALARIN ANALİZİ, ÖĞRENİLEN DERSLER VE TECRÜBELER. ERCAN ERTÜRETEN Otokar 16 Haziran 2008

Kara Araçları Sektöründe UYGULANAN SAVUNMA SANAYİ POLİTİKALARIN ANALİZİ, ÖĞRENİLEN DERSLER VE TECRÜBELER. ERCAN ERTÜRETEN Otokar 16 Haziran 2008 Kara Araçları Sektöründe UYGULANAN SAVUNMA SANAYİ POLİTİKALARIN ANALİZİ, ÖĞRENİLEN DERSLER VE TECRÜBELER ERCAN ERTÜRETEN Otokar 16 Haziran 2008 Kara Araçları Sektörü Analizi Kara araçlarında tasarım, geliştirme,

Detaylı

SAVUNMA SANAYİİ 25 ÇALIŞMASI VE SEKTÖR ÖDÜLLERİ DUYURUSU

SAVUNMA SANAYİİ 25 ÇALIŞMASI VE SEKTÖR ÖDÜLLERİ DUYURUSU SAVUNMA SANAYİİ 25 ÇALIŞMASI VE SEKTÖR ÖDÜLLERİ DUYURUSU Türk Savunma Sanayii son yıllarda hızlı bir yükseliş trendi yakalamış ve dikkat çeken bir performans sergilemiştir. Sözkonusu performansın sürdürülebilirliği

Detaylı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı SERVO MOTOR GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ BİLGİ İSTEK DOKÜMANI SSM-İSM-BİD-001 Rev.:1.0 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 1. AMAÇ... 2 2. KAPSAM... 2 3. TANIMLAR

Detaylı

Savunma Sanayii Müsteşarlığı Lojistik Yol Haritası. İbrahim Sami EREL Uzman

Savunma Sanayii Müsteşarlığı Lojistik Yol Haritası. İbrahim Sami EREL Uzman Savunma Sanayii Müsteşarlığı Lojistik Yol Haritası İbrahim Sami EREL Uzman 28 Şubat 2012 GÜNDEM DURUM TESPİTİ GELİŞMİŞ ÜLKELERDE LOJİSTİK YAPILANMA ÖMÜR DEVRİ YÖNETİMİNDE HEDEFLER VE LOJİSTİK DESTEK YAKLAŞIMI

Detaylı

Savunma ve Otomotiv Sanayi Perspektifinden Çift Kullanımlı (Dual Use) Teknolojiler Çalıştayı

Savunma ve Otomotiv Sanayi Perspektifinden Çift Kullanımlı (Dual Use) Teknolojiler Çalıştayı Savunma ve Otomotiv Sanayi Perspektifinden Çift Kullanımlı (Dual Use) Teknolojiler Çalıştayı Turgay MALERİ Yönetim ve İcra Kurulu Başkanı 20.12.2012 Atılım Üniversitesi Ar Ge ve İnovasyon Nedir? Ar-Ge

Detaylı

SAVUNMA SANAYİİ NDE AR-GE. BTYK Sunumu T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI

SAVUNMA SANAYİİ NDE AR-GE. BTYK Sunumu T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI SAVUNMA SANAYİİ NDE AR-GE BTYK Sunumu Murad BAYAR Savunma Sanayii MüsteM steşarı 22 Haziran 2010, Ankara SUNUM PLANI I. Savunma Sanayiinin Geldiği

Detaylı

SANAYİDE GİRİŞİMCİLİK ve PROJE YÖNETİMİ

SANAYİDE GİRİŞİMCİLİK ve PROJE YÖNETİMİ SANAYİDE GİRİŞİMCİLİK ve PROJE YÖNETİMİ Büyük Şirketlerde Yenilikçiliği Teşvik etmek ÜSİMP 4. Ulusal Kongresi 3 Haziran 2011 Ege Üniversitesi Atatürk Kültür Merkezi İzmir Yalçın Yılmazkaya Danışman - Kale

Detaylı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı TAKTİK İHA MOTORU GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ BİLGİ İSTEK DOKÜMANI SSM-TİM-BİD-001 Rev.:1.0 Ocak 2011 İÇİNDEKİLER T.C... 0 M.S.B.... 0 SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI...

Detaylı

AR-GE VİZYON SAVUNMA SANAYİİNDE GELİŞMELER (2002-2012)

AR-GE VİZYON SAVUNMA SANAYİİNDE GELİŞMELER (2002-2012) Mayıs 2013 Sayı 3 SAVUNMA GEViZYON AK PARTi Ar-Ge Başkanlığı AR-GE VİZYON AK PARTi Ar-Ge Başkanlığı SAVUNMA İNDE GELİŞMELER (2002-2012) SAVUNMA İNDE GELİŞMELER (2002-2012) Milli sanayimizle güçlenen milli

Detaylı

SANAYİ İŞBİRLİĞİ PROGRAMI (SİP) (SANAYİ KATILIMI/OFFSET)

SANAYİ İŞBİRLİĞİ PROGRAMI (SİP) (SANAYİ KATILIMI/OFFSET) T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI SANAYİ İŞBİRLİĞİ PROGRAMI (SİP) (SANAYİ KATILIMI/OFFSET) Bilal AKTAŞ Sanayileşme Daire Başkanı GÜNDEM 1) OFFSET KAVRAMI 2) TÜRKİYE DE SAVUNMA ALANINDA

Detaylı

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNE İLİŞKİN HARP SANAYİİ FAALİYETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNE İLİŞKİN HARP SANAYİİ FAALİYETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK 3357 SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİNE İLİŞKİN HARP SANAYİİ FAALİYETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 19/12/1996, No: 96/9012 Dayandığı Kanunun Tarihi : 28/2/1995, No:

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

TEBLİĞ 5201 SAYILI KANUN GEREĞİNCE KONTROLE TÂBİ TUTULACAK HARP ARAÇ VE GEREÇLERİ İLE SİLAH, MÜHİMMAT VE BUNLARA AİT YEDEK PARÇALAR, ASKERÎ PATLAYICI

TEBLİĞ 5201 SAYILI KANUN GEREĞİNCE KONTROLE TÂBİ TUTULACAK HARP ARAÇ VE GEREÇLERİ İLE SİLAH, MÜHİMMAT VE BUNLARA AİT YEDEK PARÇALAR, ASKERÎ PATLAYICI 6 Mart 2009 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27161 TEBLİĞ Millî Savunma Bakanlığından: 5201 SAYILI KANUN GEREĞİNCE KONTROLE TÂBİ TUTULACAK HARP ARAÇ VE GEREÇLERİ İLE SİLAH, MÜHİMMAT VE BUNLARA AİT YEDEK PARÇALAR,

Detaylı

AFET Yönetiminde İleri Teknoloji Kullanımı GÜZ ÇALIŞTAYI. 12-13 Kasım 2013, ANKARA, TÜRKİYE PANEL-1 11:30-13:00

AFET Yönetiminde İleri Teknoloji Kullanımı GÜZ ÇALIŞTAYI. 12-13 Kasım 2013, ANKARA, TÜRKİYE PANEL-1 11:30-13:00 AFET Yönetiminde İleri Teknoloji Kullanımı GÜZ ÇALIŞTAYI 12-13 Kasım 2013, ANKARA, TÜRKİYE PANEL-1 11:30-13:00 AFET Yönetiminde İleri Teknoloji Kullanımı PANEL BAŞKANI Doç. Dr. Dilek Funda KURTULUŞ --->

Detaylı

EKİNOKS-AG SAVUNMA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. Aralık 2014, Ankara

EKİNOKS-AG SAVUNMA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. Aralık 2014, Ankara EKİNOKS-AG SAVUNMA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. Aralık 2014, Ankara KURULUŞ Kuruluş Tarihi: 16 Nisan 2012 Tel : (0312) 485 17 66 Faks: (0312) 485 17 67 www.ekinoks-ag.com.tr iletisim@ekinoks-ag.com.tr Gazi Üniversitesi

Detaylı

SAVUNMA SANAYİİNDE ÜNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ UYGULAMALARI

SAVUNMA SANAYİİNDE ÜNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ UYGULAMALARI T.C. Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Müsteşarlığı SAVUNMA SANAYİİNDE ÜNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ UYGULAMALARI Bilal AKTAŞ Sanayileşme Daire Başkanı 10 Haziran 2015 Milli Savunma Bakanı SAVUNMA

Detaylı

AKINCI PALETLİ ZIRHLI MUHAREBE ARACI

AKINCI PALETLİ ZIRHLI MUHAREBE ARACI AKINCI 12 PALETLİ ZIRHLI MUHAREBE ARACI GÖREVE ÖZGÜ ÖZELLIKLER Çok maksatlı görev yeteneği Mekanize / Zırhlı piyade Keşif Düşük ve yüksek yoğunluklu muharebeler Piyade müstakil operasyonları Özel operasyonlar

Detaylı

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254

1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 1 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29254 BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ VE İL ÖZEL İDARELERİ TARAFINDAN AFET VE ACİL DURUMLAR İLE SİVİL SAVUNMAYA İLİŞKİN YATIRIMLARA AYRILAN BÜTÇEDEN YAPILACAK HARCAMALARA

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

BASIN BİLDİRİSİ. RS : GMD.PG-0100-1910-15/462-1721 16 Nisan 2015 KONU : Roketsan Basın Bildirisi ATIŞ VE TEST DEĞERLENDİRME MERKEZİ AÇILDI

BASIN BİLDİRİSİ. RS : GMD.PG-0100-1910-15/462-1721 16 Nisan 2015 KONU : Roketsan Basın Bildirisi ATIŞ VE TEST DEĞERLENDİRME MERKEZİ AÇILDI BASIN BİLDİRİSİ RS : GMD.PG-0100-1910-15/462-1721 16 Nisan 2015 KONU : Roketsan Basın Bildirisi ATIŞ VE TEST DEĞERLENDİRME MERKEZİ AÇILDI Roketsan tarafından Karapınar Konya da kurulan MSB Atış Test ve

Detaylı

SSM Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Savaş/Silah Sistemleri Çalıştayı MiKES Profili 15 Mayıs 2008

SSM Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Savaş/Silah Sistemleri Çalıştayı MiKES Profili 15 Mayıs 2008 SSM Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Savaş/Silah Sistemleri Çalıştayı MiKES Profili 15 Mayıs 2008 Mikrodalga Elektronik Sistemler Sanayi ve Ticaret A.Ş. Çankırı Yolu 5.km 06750 Akyurt Ankara

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

Afet Yönetiminde Uzaktan Algılama Sistemleri

Afet Yönetiminde Uzaktan Algılama Sistemleri Afet Yönetiminde Uzaktan Algılama Sistemleri Hayri ÖZDEN Mühendis Albay MSB Araştırma, Geliştirme ve Teknoloji Dairesi Başkanı 1/34 Takdim Planı Uzaktan Algılama Yer Gözlem Uyduları Görüş Yeteneğini Artıran

Detaylı

Sektör Envanter Sistemi

Sektör Envanter Sistemi Havacılık ve Uzay Teknolojileri Genel Müdürlüğü Sektör Envanter Sistemi 1. Sisteme Giriş ve Web Adresi Sisteme; http://sektor.hutgm.gov.tr/ adresinden veya http://www.hutgm.gov.tr/ adresindeki Sektör Envanteri

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİŞİM VE BİLGİ GÜVENLİĞİ İLERİ TEKNOLOJİLER ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİLGEM) KURULUŞ VE İŞLETME YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji KASIM 2014 KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ

Detaylı

ALICIA Projesi ve SDT A.Ş. nin Katılımı

ALICIA Projesi ve SDT A.Ş. nin Katılımı ALICIA Projesi ve SDT A.Ş. nin Katılımı 3 Mart 2010 TÜBĐTAK Havacılık Bilgi Günü Gündem SDT A.Ş. Şirket Profili Đlgi Alanları ve Kabiliyetler Proje ve Ürünler ALICIA Projesi Genel Bilgiler Konsorsiyum

Detaylı

İ İİN İ ŞA VE GEMİ İİN İ ŞA YAN SANAYİYE

İ İİN İ ŞA VE GEMİ İİN İ ŞA YAN SANAYİYE ASKERİ GEMİ İNŞA VE GEMİ İNŞA YAN SANAYİYE YÖNELİK İ HEDEFLERİMİZ İ İ Serdar DEMİREL Deniz Araçları Daire Başkanı TAKDİM PLANI Neden Güçlü Bir Askeri Gemi İnşa Sanayi? Ana Yüklenici Odaklı Çalışmalar Yan

Detaylı

T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI YAN SANAYİ BÜTÜNLEŞTİRME ESASLARI

T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI YAN SANAYİ BÜTÜNLEŞTİRME ESASLARI T.C. MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI YAN SANAYİ BÜTÜNLEŞTİRME ESASLARI ARALIK 2009 İÇİNDEKİLER TANIMLAR VE KISALTMALAR... 2 1. AMAÇ... 4 2. KAPSAM... 4 3. HEDEFLER... 4 4. GENEL ESASLAR...

Detaylı

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI HEDEF -1 1.1 1.2 MOTOR VE AKTARMA ORGANLARINDA YURT İÇİ ÜRETİM VE KATMA DEĞERİN ARTIRILMASI Otomotiv ana sanayinin motor ve aktarma organları yatırımlarının ülkemize çekilmesine

Detaylı

MilSOFT TASNİF DIŞI 1/6

MilSOFT TASNİF DIŞI 1/6 MilSOFT TASNİF DIŞI 1/6 MilSOFT Firma Tanıtımı Kuruluş Tarihi : 1998 Paydaşlar : 100% Özel Türk Şirketi Tesis : 7,000m 2 (ODTÜ Teknokent) : 600m 2 (TÜBİTAK MAM TEKSEB) Faaliyet Alanı : Sistem Entegrasyonu

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ Yrd. Doç. Dr. Cenk ÖZGEN 1. KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı: Cenk ÖZGEN Doğum Yeri ve Tarihi: Bursa / 07.08.1979 Uyruğu: T.C. Medeni Hali: Evli Adres: Giresun Üniversitesi, İktisadi

Detaylı

Sensör Birleştirme Eğitimi. Hızlı jet uçağa monte görev sistemlerinin geliştirilmiş operasyonel performansı vasıtasıyla avantaj sağlayın

Sensör Birleştirme Eğitimi. Hızlı jet uçağa monte görev sistemlerinin geliştirilmiş operasyonel performansı vasıtasıyla avantaj sağlayın Sensör Birleştirme Eğitimi Hızlı jet uçağa monte görev sistemlerinin geliştirilmiş operasyonel performansı vasıtasıyla avantaj sağlayın Operasyonel verimliliği en üst düzeye çıkarma Hızlı jet platformlar,

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

UAV Technologies and Applications

UAV Technologies and Applications UAV Technologies and Applications UYGU 2014 Uçak Yük. Müh. Hasan İBAÇOĞLU AES-Aero Mühendislik İTÜ-ROTAM 27 Haziran 2014 1 8 Hasan İBAÇOĞLU (Mühendislik Lideri) (hasan.ibacoglu@aes-tr.com) Lisans: 2002

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm

İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI Muharebe Alanında ve Terörle Mücadelede Devrimsel Dönüşüm Dr. Salih AKYÜREK Mehmet Ali YILMAZ Mustafa TAŞKIRAN RAPOR NO: 53 ARALIK 2012 İNSANSIZ HAVA ARAÇLARI DOSYASI Muharebe Alanında

Detaylı

TUSAŞ-TÜRK HAVACILIK VE UZAY SANAYİİ A.Ş. SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI 2 nci LOJİSTİK KURULTAYI

TUSAŞ-TÜRK HAVACILIK VE UZAY SANAYİİ A.Ş. SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI 2 nci LOJİSTİK KURULTAYI TUSAŞ-TÜRK HAVACILIK VE UZAY SANAYİİ A.Ş. SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI 2 nci LOJİSTİK KURULTAYI 1 Sunum İçeriği TUSAŞ Entegre Lojistik Destek (ELD) Faaliyetleri TUSAŞ Garanti Dönemi Destek Faaliyetleri

Detaylı

PARS 8X8 TAKTIK TEKERLEKLI ZIRHLI ARAÇ

PARS 8X8 TAKTIK TEKERLEKLI ZIRHLI ARAÇ PARS 8X8 32 TAKTIK TEKERLEKLI ZIRHLI ARAÇ TEMEL ÖZELLİKLER Şoför/Komutan için mevcut durum bilgisi sağlayan önde ve arkada iki adet termal ve CCD gündüz kameraları Tüm tekerleklerden direksiyon kontrolü

Detaylı

SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER

SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER SİP E İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER 663 sayılı KHK nın 13. ve 50. maddeleri, 6518 sayılı Kanunun 45. ve 52. Maddelerine istinaden Bilim, Sanayi

Detaylı

Hava ve Uzay Gücünün Artan Değeri

Hava ve Uzay Gücünün Artan Değeri İSTANBUL 15 Hava ve Uzay Gücünün Artan Değeri ULUSLARARASI HAVA VE UZAY GÜCÜ KONFERANSI Son Dönemdeki Kriz ve Çatışmalarda Hava ve Uzay Gücü Modern Hava ve Uzay Gücü İçin Komuta Kontrol (K2), İstihbarat,

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OFFSET (SİP) UYGULAMALARI

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OFFSET (SİP) UYGULAMALARI T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OFFSET (SİP) UYGULAMALARI 02.04.2015 1 OFFSET E İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER 663 sayılı KHK nın 13. ve 50. maddeleri, 6518 sayılı Kanunun 45. ve 52. Maddelerine istinaden Bilim, Sanayi

Detaylı

METEKSAN SAVUNMA SANAYĠĠ A.ġ.

METEKSAN SAVUNMA SANAYĠĠ A.ġ. METEKSAN SAVUNMA SANAYĠĠ A.ġ. 1 Bilkent Grubu BİLKENT UNİVERSİTESİ BİLKENT HOLDİNG Name Title METEKSAN MATBAA VE ENERJİ GRUBU TEPE GRUBU 2 Bilkent Üniversitesi Bilkent Üniversitesi Türkiye nin ilk vakıf

Detaylı

KOÇ SAVUNMA SANAYİ GRUBU ŞİRKETLERİ IDEF 2011 DE GÖVDE GÖSTERİSİ YAPACAK

KOÇ SAVUNMA SANAYİ GRUBU ŞİRKETLERİ IDEF 2011 DE GÖVDE GÖSTERİSİ YAPACAK KOÇ SAVUNMA SANAYİ GRUBU ŞİRKETLERİ IDEF 2011 DE GÖVDE GÖSTERİSİ YAPACAK Koç Savunma Sanayii Grubu şirketleri Otokar, RMK Marine, Koç Bilgi ve Savunma Teknolojileri ve KaTron; İstanbul'da düzenlenecek

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLİSİ TUTANAK DERGİSİ

TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLİSİ TUTANAK DERGİSİ DÖNEM: 23 CİLT: 42 YASAMA YILI: 3 TÜRKİYE BÜYÜK MÎLLET MECLİSİ TUTANAK DERGİSİ 68'inci Birleşim 26 Mart 2009 Perşembe İÇİNDEKİLER I. - GEÇEN TUTANAK ÖZETİ II. - YAZILI SORULAR VE CEVAPLARI 1.- İstanbul

Detaylı

İNSANSIZ UÇAK PROGRAMLARINDA ZORUNLU DEĞİŞİKLİKLER ASSSA SAM ŞUBAT 2013. ASSSA Stratejik Araştırma Merkezi -1-

İNSANSIZ UÇAK PROGRAMLARINDA ZORUNLU DEĞİŞİKLİKLER ASSSA SAM ŞUBAT 2013. ASSSA Stratejik Araştırma Merkezi -1- İNSANSIZ UÇAK PROGRAMLARINDA ZORUNLU DEĞİŞİKLİKLER ŞUBAT 2013-1- İNSANSIZ UÇAK PROGRAMLARINDA ZORUNLU DEĞİŞİKLİKLER 1 ABD'nin Yeni Ağırlık Merkezi; Asya-Pasifik Bölgesi Pentagon insansız uçak proje ve

Detaylı

"TAYYARE"DEN "UÇAK"A: BĐR MONTAJ ÖYKÜSÜ (II)

TAYYAREDEN UÇAKA: BĐR MONTAJ ÖYKÜSÜ (II) "TAYYARE"DEN "UÇAK"A: BĐR MONTAJ ÖYKÜSÜ (II) Hazırlayanlar: Barış ALBAYRAK, Đlke AYDINCAK, Đ. Evrim DĐZEMEN, Yücel GÜRSES, A. Bahar HASER ODTÜ Havacılık Mühendisliği Bölümü Türk Havacılık Tarihi konulu

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

A. Bahar Haser. Predator (General Atomics) Bu İnsansız Hava Aracı ndan Daha Önce Yapmamış mıydık?

A. Bahar Haser. Predator (General Atomics) Bu İnsansız Hava Aracı ndan Daha Önce Yapmamış mıydık? A. Bahar Haser Predator (General Atomics) Bu İnsansız Hava Aracı ndan Daha Önce Yapmamış mıydık? 32 >>> Bilim ve Teknik Aralık 2010 Bilginin, henüz kaynağını terk edemeden sözlü/basılı ortamlara hızla

Detaylı

Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Şubat 2008

Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Şubat 2008 A k i G i P j l i S i i E Askeri Gemi Projelerine Sanayinin Entegrasyonu Şubat 2008 Takdim Planı Son 15 Yılda Türkiye de İnşa Edilen Askeri Gemiler RMK Marine in Askeri Proje Teklif Çalışmaları Sahil Güvenlik

Detaylı

ZİRVEDE SERGİLENECEK BAZI PROJE ÖRNEKLERİ

ZİRVEDE SERGİLENECEK BAZI PROJE ÖRNEKLERİ ZİRVEDE SERGİLENECEK BAZI PROJE ÖRNEKLERİ ANKA Gece ve gündüz, her türlü hava koşulunda keşif, gözetleme ve istihbarat görevleri için EO/IR ve SAR (opsiyonel) faydalı yüklerine sahip Orta İrtifa Uzun Dayanım

Detaylı

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER TANIM Uçak mühendisi, uçakların tasarlanması ve yapım projelerinin hazırlanması, üretilmesi, geliştirilmesi, bakım-onarımı ve işletilmesi konularında çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ

Detaylı

Ramazan KARABULUT (SSM)

Ramazan KARABULUT (SSM) Ramazan KARABULUT (SSM) TÜRKİYE DEKİ UZAY PROJELERİ - 2 SSM Uzay Daire Başkanlığı 16 HABERLEŞME UYDULARI BUGÜN TÜRKSAT-1A; 1994 TÜRKSAT-1B; 1994 TÜRKSAT-1C; 1996 TÜRKSAT-2A; 1/16 TÜRKSAT-3A; 8 TÜRKSAT-4A;

Detaylı

SAVUNMA SANAYİ VE KONYA NIN SAVUNMA SANAYİ POTANSİYELİ

SAVUNMA SANAYİ VE KONYA NIN SAVUNMA SANAYİ POTANSİYELİ KONYA TİCARET ODASI SAVUNMA SANAYİ VE KONYA NIN SAVUNMA SANAYİ POTANSİYELİ Etüd-Araştırma Servisi 21 Kasım 2007 Konya SAVUNMA SANAYİ VE KONYA NIN SAVUNMA SANAYİ I. DÜNYADA SAVUNMA SANAYİ POTANSİYELİ Son

Detaylı

TEI DE TASARIM DOĞRULAMA VE MOTOR SERTİFİKASYON ÇALIŞMALARI

TEI DE TASARIM DOĞRULAMA VE MOTOR SERTİFİKASYON ÇALIŞMALARI TEI DE TASARIM DOĞRULAMA VE MOTOR SERTİFİKASYON ÇALIŞMALARI 18.09.2013 Uzay YILDIZ Bu doküman ve ekleri sadece yollanan kişinin kullanımı içindir ve TEI ye ait gizli ve/veya özel bilgi içerebilir. Herhangi

Detaylı

YAKIN HAVA DESTEĞİ GÖREVLERİNDE İKİ YÖNLÜ VERİ AKTARIMI

YAKIN HAVA DESTEĞİ GÖREVLERİNDE İKİ YÖNLÜ VERİ AKTARIMI YAKIN HAVA DESTEĞİ GÖREVLERİNDE İKİ YÖNLÜ VERİ AKTARIMI Keşif veya gözlem imkan ve kabiliyetlerinin üstünlüğü asla tartışılmaz; bilgi güçten önce gelir ve hava, düşman faaliyetleri hakkında bilgi toplanacak

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgi Güvenliği Derneği II. Başkan 1 Neden İhtiyaç Duyuldu Diğer Ülke Örnekleri

Detaylı

1999 yılı sonundan itibaren 1/25.000 ölçekli harita üretimi sayısal olarak yapılmaya başlanmıştır.

1999 yılı sonundan itibaren 1/25.000 ölçekli harita üretimi sayısal olarak yapılmaya başlanmıştır. Kartografya Dairesi Başkanlığı Faaliyetleri 1. Fotogrametri Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan, yurt içi 1/25.000 ölçekli ve yurt dışı 1/50.000 ölçekli sayısal verilerin, kartografik düzenlemeleri

Detaylı

II. TEDARİK LOJİSTİĞİ KURULTAYI ROKETSAN A.Ş. SUNUMU 28 ŞUBAT 2012 SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI ANKARA

II. TEDARİK LOJİSTİĞİ KURULTAYI ROKETSAN A.Ş. SUNUMU 28 ŞUBAT 2012 SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI ANKARA Roketsan Roket Sanayii ve Ticaret A.Ş. II. TEDARİK LOJİSTİĞİ KURULTAYI ROKETSAN A.Ş. SUNUMU 28 ŞUBAT 2012 SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI ANKARA ROKETSAN A.Ş. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) ELEKTRONİK HABERLEŞME, UZAY VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE AR-GE DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) ELEKTRONİK HABERLEŞME, UZAY VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE AR-GE DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) ELEKTRONİK HABERLEŞME, UZAY VE HAVACILIK SEKTÖRÜNDE AR-GE DESTEKLERİ Esra ALAGÖZ KAYA Şubat 2015 SUNUM PLANI I. ELEKTRONİK HABERLEŞME, HAVACILIK VE UZAY AR-GE HİBE DESTEKLERİ

Detaylı

Kurumsal Akademi ve Eğitim Çözümleri. TEKİM www.tekim.com.tr 1

Kurumsal Akademi ve Eğitim Çözümleri. TEKİM www.tekim.com.tr 1 Kurumsal Akademi ve Eğitim Çözümleri TEKİM www.tekim.com.tr 1 Tekim Hakkında Sektörel Deneyim: 1982 > Savunma Sanayii Kuruluş: 2005 > Komuta Kontrol ve Silah Sistemleri Askeri ve Sivil Haberleşme Sistemleri

Detaylı

Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler

Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler Doç Dr. Atilla SANDIKLI Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler YAYINLARI İSTANBUL 2014 Kütüphane Katolog Bilgileri: Yayın Adı: Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler

Detaylı

HAVACILIK VE UZAY MÜHENDİSİ/UZAY MÜHENDİSİ

HAVACILIK VE UZAY MÜHENDİSİ/UZAY MÜHENDİSİ TANIM Hava ve uzay araçlarının tasarımı ve yapımı, bunların uzaya gönderilmesi, araçların yerden izlenmesi, araçlarla haberleşme vb. işleri yapan kişidir. A- GÖREVLER Sivil ve askeri kuruluşlarda; - Yer

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ Yrd. Doç. Dr. Cenk ÖZGEN 1. KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı: Cenk ÖZGEN Doğum Yeri ve Tarihi: Bursa / 07.08.1979 Uyruğu: T.C. Medeni Hali: Evli Adres: Giresun Üniversitesi, İİBF,

Detaylı

TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ

TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ AR-GE MERKEZLERİ İYİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ PAYLAŞIM TOPLANTISI AR-GE YÖNETİMİ TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ TUSAŞ TÜRK HAVACILIK VE UZAY SANAYİİ A.Ş SUNUM PLANI 1. UYGULAMANIN KISA AÇIKLAMASI

Detaylı

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU

KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU KANATLI ET SEKTÖRÜ RAPORU TÜRKİYE DE ÜRETİM VE TÜKETİM Sağlıklı beslenme konusunda her geçen gün daha da duyarlı davranmaya başlayan tüketiciler kırmızı ete alternatif olarak, daha az yağlı ve daha ucuz

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI GENEL ARAŞTIRMALAR İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLANDIRMASI DÜZEY 2 YE GÖRE İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI (21 YILI, ISIC REVİZE 3 SINIFLAMASINA GÖRE ve İKİ RAKAMLI DÜZEYDE) GA-6-3-3

Detaylı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı

T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı T.C. M.S.B. Savunma Sanayii Müsteşarlığı HAVA ARAÇLARI İÇİN PEM YAKIT PİLİ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI BİLGİ İSTEK DOKÜMANI SSM-İHAYP-BİD-001 Rev:1.0 2015 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 1. AMAÇ... 2 2.

Detaylı

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları Sanayi Bilgi Notu 1 BÖLÜM 1 Sektörel Yapı ve Önde Gelen Sektörler i. TR41 Bölgesi Sanayi Genel Görünümü Tablo 3.1 İşletme Büyüklükleri (%)

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

görev yapan Cobra helikopterlerle de uçtuğunu belirten Korkmaztürk, Başarılı bir uçuş oldu. Elimizdeki

görev yapan Cobra helikopterlerle de uçtuğunu belirten Korkmaztürk, Başarılı bir uçuş oldu. Elimizdeki Gündem Projeler T-129 İlk Uçuş Gösterimi (28 Eylül 2009) Kara Kuvvetleri Komutanlığımızın harekat ihtiyacını karşılayan, etkin vuruş gücüne sahip, yüksek teknoloji ürünü ekipmanlarla teçhiz edilmiş modern

Detaylı

01.07.2015. ASELSAN Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur.

01.07.2015. ASELSAN Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur. 01.07.2015 ASELSAN Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur. Temmuz 2015 Ortaklarımız ASELSAN ELEKTRONİK SANAYİ A.Ş. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı %84.58 %15.42 2 Organizasyon

Detaylı

T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu DENETLEME RAPORU RAPORUN KONUSU

T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu DENETLEME RAPORU RAPORUN KONUSU T.C. CUMHURBAŞKANLIĞI Devlet Denetleme Kurulu DENETLEME RAPORU RAPORUN KONUSU Savunma Sanayii Müsteşarlığının 2010, 2011 ve 2012 Yıllarına İlişkin Faaliyet ve İşlemlerinin Denetimi Bilgi Edinme Hakkı Kanunu

Detaylı

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI

İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI İSO YÖNETİM KURULU BAŞKANI ERDAL BAHÇIVAN IN KONUŞMASI 2023 e 10 Kala Kamu Üniversite Sanayi İşbirliği Bölgesel Toplantısı nda konuya yönelik düşüncelerimi ifade etmeden önce sizleri, şahsım ve İstanbul

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

İnsansõz Sistemler Uygulamalar-Teknolojiler-Gelişmeler

İnsansõz Sistemler Uygulamalar-Teknolojiler-Gelişmeler AFCEA İnsansõz Sistemler Uygulamalar-Teknolojiler-Gelişmeler Mehmet ZAİM ASELSAN Brifing Bilgileri Konu Hangi Amaçla Hazõrlandõğõ Kime, Nerede, Hanfi Tarihte Verildiği Gizlilik Derecesi Hazõrlayan Kişi

Detaylı

SAVUNMA SANAYİİ. AYLIK DIŞ BASIN BÜLTENİ SSM Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı Temmuz 2008. SSM, Temmuz 2008

SAVUNMA SANAYİİ. AYLIK DIŞ BASIN BÜLTENİ SSM Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı Temmuz 2008. SSM, Temmuz 2008 SAVUNMA SANAYİİ SSM, Temmuz 2008 AYLIK DIŞ BASIN BÜLTENİ SSM Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı Temmuz 2008 2020 Savunma Reform Paketi ABD Hava Kuvvetleri Daha Çevik İHA İstiyor İtalya nın Geleceğin

Detaylı

Salih Uygar KILINÇ Avrupa Birliği - EUROCONTROL Sivil Havacılık Düzenlemeleri ve Türkiye

Salih Uygar KILINÇ Avrupa Birliği - EUROCONTROL Sivil Havacılık Düzenlemeleri ve Türkiye Salih Uygar KILINÇ Avrupa Birliği - EUROCONTROL Sivil Havacılık Düzenlemeleri ve Türkiye 1944 Şikago/ICAO Sivil Havacılık Rejimi Avrupa Birliği Sivil Havacılık Düzenlemeleri - Tek Avrupa Hava Sahası I

Detaylı

Hakkımızda. Yönetim Sistemi Lojistik. Yönetim Sistemi IAS ERP» Sertifikalarımız ISO 9001-2008» AQAP 2110»

Hakkımızda. Yönetim Sistemi Lojistik. Yönetim Sistemi IAS ERP» Sertifikalarımız ISO 9001-2008» AQAP 2110» 2 3 Hakkımızda 3E Elektro Optik Sistemler, 3E EOS, savunma sanayinde belirlediği hedefler doğrultusunda, ülkemizin ihtiyaç duyduğu yurtdışı kaynaklı ana ürün ve alt malzemeleri yurt içinde üretmek ve geliştirmek

Detaylı

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM

Sunum İçeriği. 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Sunum İçeriği 1. Siber Savaş (Siber Terör) 2. Siber Savunma 3. USOM Siber Savaş Siber Savaş Siber Saldırı Casusluk Sabotaj Servis Dışı Bırakma (DDOS) Siber Savaş Estonya 2007: DDOS saldırılarıyla ülkenin

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

ÇOK ULUSLU PROJELERDE LOJİSTİK DESTEK UYGULAMALARI (A400M - JSF)

ÇOK ULUSLU PROJELERDE LOJİSTİK DESTEK UYGULAMALARI (A400M - JSF) ÇOK ULUSLU PROJELERDE LOJİSTİK DESTEK UYGULAMALARI (A400M - JSF) Bedriye CİCİOĞLU Havacılık ve Uzay Sektör Müdürü SAVUNMA SANAYİİ MÜSTEŞARLIĞI 28 ŞUBAT 2012 SUNUM PLANI A400M ULAŞTIRMA UÇAĞI PROJESİ PROJE

Detaylı

Ağustos 2015. 1 TASNİF DIŞI TUSAŞ - Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur.

Ağustos 2015. 1 TASNİF DIŞI TUSAŞ - Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur. Ağustos 2015 1 TASNİF DIŞI TUSAŞ - Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı nın bir kuruluşudur. Genel TAI ve TUSAŞ ın birleşmesi Lockheed Martin / General Electric hisselerinin (%49) TUSAŞ tarafından

Detaylı