Elektrik ampulü, 1800 lerin sonunda Amerikal mucit Thomas Edison un patentini ald pek çok önemli bulu aras ndayd.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Elektrik ampulü, 1800 lerin sonunda Amerikal mucit Thomas Edison un patentini ald pek çok önemli bulu aras ndayd."

Transkript

1 F KR MÜLK YET HAKLARINA G R

2 F KR MÜLK YET NED R? ki uzman; patent, ticari marka, telif hakk ve ticari s rlar n gizemlerini aç klamaktad r. EKONOM K VE POL T K ÖZGÜRLÜK Ç N DESTEK ABD Patent ve Ticari Markalar eski sorumlusu; etkin bir fikri mülkiyet haklar sisteminin kurulmas ve devam ettirilmesinin neden her ülkenin ç kar na olaca n anlatmaktad r. GEL MEKTE OLAN B R ÜLKEN N BAKI AÇISI Ganal bir telif hakk görevlisi, fikri mülkiyet haklar n n ulusal kültürü bulu becerisini ve yarat c l korurken yerel sanayiyi de harekete geçirece ini belirtmektedir. LAÇ SANAY NDE LERLEME Birli in eski bir üst düzey yöneticisi ilaçlar ile ilgili ara t rmalar n gelece i için patent korsanl na kar sars c bir darbenin gerekli oldu unu söylemektedir. BA INDA B R T CARET B RL Ê Bir yay nc lar birli i temsilcisi kurulu unun uluslararas telif hakk standartlar n uygulama çabalar ndan bahsetmektedir. W. Atlee Burpee irketi nin Big Boy domatesi, Birle ik Devletlerdeki di er tüm melez bitkiler gibi, ticari bir s r olarak korunmaktad r. Elektrik ampulü, 1800 lerin sonunda Amerikal mucit Thomas Edison un patentini ald pek çok önemli bulu aras ndayd. Apple ve Apple logosu, California Silicon Valley de 1976 da do an bir firma olan Apple Computer Inc. in tescilli ticari markalar d r. Ceclor adl ilac n patenti 1970 lerde Eli Lilly and Company taraf ndan al nm t r. Patent süresi geçti inden, jenerik bir benzeri üretilmi ve Cefaclor olarak sat labilmi tir ULUSLARARASI POL T KA VE ANLA MALAR Burada üye ülkelerin yabanc uyruklular n yarar na fikri mülkiyet korumas sa lamas n gerektiren ba l ca çok uluslu anla malar ve sözle meler yer almaktad r. SÖZLÜKÇE Bir hukukçu, Alan simlerinden Yenilik konusuna kadar, fikri mülkiyet haklar ile ilgili olarak s kça kullan lan baz terimleri tan mlamaktad r. F KR MÜLK YET HAKLARI HAKKINDA B LG KAYNAKLARI ABD hükümeti organlar, uluslararas kurulu lar ve fikri mülkiyet sahnesinde ön s ralarda yer alan di er gruplar ile temasa geçme yollar. 45 EK OKUMA PARÇALARI KISACA 5...Adil Kullan m 7...Elektronik Ça da Telif Hakk 10...ABD Patent Sistemi 14...ABD Special 301 Süreci 22...Örnek Çal ma: Brezilya laç Sanayi 24...Örnek Çal ma: Güney Kore de Korsanl Önleme Çabalar 34...Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü 1700 lerin ba nda, ngiltere de Kraliçe Anne Yasas hükümetin de il eser sahiplerinin telif hakk kanunundan öncelikle yarar sa lamas n tan m t r.

3 F KR MÜLK YET NED R? Laurence R. Hefter & Robert D. Litowitz Yenilikçi yerel endüstrileri bulunan ülkeler neredeyse de i mez bir kuralla, bulu lar n kopyalanmas, sembollerin belirlenmesi ve yarat c ifadeler ile ilgili düzenlemeler yaparak yenilikleri artt racak yasalara sahiptir. Bu yasalar, mülkiyetin dört ayr türünü, yani topluca fikri mülkiyet olarak adland r lan patentler, ticari markalar, telif haklar ve ticari s rlar kapsamaktad r. Fikri mülkiyet, gerçek ve ki isel mülkiyet ile ilgili pek çok özelli i payla r. Örne in, fikri mülkiyet bir tür mald r ve bu nedenle al nabilir, sat labilir, lisans verilebilir, de i toku edilebilir ya da di er türden mallarda oldu u üzere kar l ks z olarak verilebilir. Ayr ca, fikri mülkiyet sahibi mülkiyetin izinsiz kullan m ya da sat n önleme hakk na sahiptir. Ne var ki, fikri mülkiyet ile di er mülkiyet türleri aras ndaki en bariz fark fikri mülkiyetin soyut olu u, bir ba ka deyi le kendi fiziksel de i kenlerine göre tan mlanamamas ya da belirlenememesidir. Korunabilir olmas için aç k bir ekilde ifade edilmelidir. Fikri mülkiyetin dört türü de ulusal bazda korunur. Bu nedenle koruman n kapsam ve korumay sa lamaya yönelik gereksinimler ülkeden ülkeye de i mektedir. Ancak ulusal yasal düzenlemeler aras nda benzerlikler bulunmaktad r. Ayr ca, günümüzde dünyadaki e ilim ulusal yasalar n uyumla t r lmas do rultusundad r. PATENTLER: TOPLUMUN MUC TLER LE SÖZLE MES Genel olarak, patentin, toplum ile birey olan bir mucit aras nda bir sözle me oldu u söylenebilir. Bu toplumsal sözle me artlar kapsam nda, mucide bulu un ayr nt lar n kamuoyuna aç klamas kar l nda belirli bir süre için di er ki ileri patentli bulu u yapma, kullanma ve satmadan al koyacak münhas r hak verilir. Bu amaçla, 1879 da Amerikal Thomas Edison taraf ndan geli tirilen elektrik ampulü, Edison un patentine sahip oldu u 1000 i a k n bulu tan biridir. Atölyesi ve laboratuarlar ayn zamanda dünyaya fonograf, telefon ahizesi ile mikrofonda kullan lan karbon dü meli vericiyi ve ilk ticari elektrikli ayd nlatma ve enerji sistemini arma an etmi tir. 3 patent sistemleri, mucidi çabas kar l ödüllendirerek kamuoyuna bilginin sunulmas n sa lar. Patent sözcü ünün kökeni, Orta Ça da ngiliz yönetimi taraf ndan imtiyaz vermek üzere sa lanan belgelere uzansa da, günümüzde sözcük bulu sahiplerine tan nan münhas r hak ile e anlaml hale gelmi tir. Dünya Ticaret Örgütü nün (WTO/DTÖ) Ticaretle Ba lant l Fikri Mülkiyet Haklar Anla mas (TRIPS), ba vuru tarihinden itibaren 20 y l olarak belirlenen patent süresi konusunda uluslararas standard sa lamaktad r. Yürürlülük tarihi olan 1 Ocak 2000 den itibaren tüm DTÖ üyeleri bu standard yerine getirmekle yükümlüdür. Tüm patent sistemlerinde, bu süre sona erdi inde, ki iler bulu lar istedikleri gibi kullanma konusunda serbesttir. Etkin bir patent sisteminin yararlar k smen a a daki gibi aç klanabilir: Patent, harcanan zaman, paray ve ara t rma ile ilgili çabay ödüllendirir. Rakipler, patentli bulu lara alternatifler bulaca ndan daha fazla ara t rma yap lmas n sa lar ve irketlerin münhas r haklar n süresi boyunca ara t rma ve geli tirme masraflar n kar lamalar n sa - layarak patentli bulu lara ili kin yenilik ve yat r mlar n yap lmas n sa lar. Patent için verilen s n rl süre, ayn zamanda, bulu lar n k sa sürede ticarile ip, bu sayede kamuya bir an önce sunulmas n sa layarak kamu ç kar n gözetir. Patentler, ara t rma gruplar aras nda bilgi al veri i yap lmas n, ayn ara t rman n tekrar yap lmamas n ve en önemlisi kamuoyunun genel bilgisinin artmas n sa lar. Patentle tan nan hak di er ki ileri patent süresi boyunca patentli bulu u yapma, kullanma ve satmadan al koyacak bir hak olsa da, patentin, her zaman patent sahibinin kendisine bulu u yapma, kullanma ve satma hakk n vermeyece i

4 iyi anla lmal d r. Örne in; kimyasal bir bile imi üretmenin ileri bir yöntemi üzerine patent sahibi olan ki i, bile imin patenti ba kas nda ise patentli yöntemi kullanarak yap lan bile imi satma konusunda serbest de ildir. TRIPS anla mas nda tüm DTÖ üyeleri patent hükümlerine tabi olmas na ra men, patentler ulusal yasalar kapsam nda sa lan r ve bu nedenle kapsam aç s ndan haklar da ulusald r. Bu yüzden, bir ABD patenti ancak ABD de meydana gelen ihlal durumunda kullan labilir. Ço u ülkede, bu haklar ceza hukukundan ziyade medeni hukuk kapsam nda yürürlü e sokulabilir. Buna göre, yapt r m yaln zca patent sahibine aittir. Genel olarak, izin al nmaks z n patentli bulu u devlet, kurulu ya da birey olarak yapma, kullanma ya da satma eylemleri söz konusu patenti ihlal eder. Bu türden ihlal eylemleri patent hakk nda bilgi bulunmamas ya da ihlal edenin niyetine bak lmaks z n yükümlülük do urur. Patent ihlalleri için çözümler aras nda men etme, ihlal sebebi mallar n da t lmas ya da ortadan kald r lmas ve patent sahibine ait zarar n tazmini ya da ihlal edenin yapt kar n al nmas gelmektedir. Verilen patentin geçersizli i söz konusu olabilir ve iddia alt ndaki, ihlal eden için patentin geçersiz oldu unu söylemek yayg n bir savunmad r. Ayn ekilde, patentler, talep edilen bulu un ad geçen bulu sahibi d nda biri taraf ndan yap ld ya da bulu un ilgili teknoloji alan nda yetenekli ki ilere aç k olmas gerekti- i gerekçeleri ile zorlanmaktad r. NELER PATENTLEND R LEB L R? TRIPS Anla mas s n n 27. Maddesi, DTÖ üyesi ülkelerin yeni, yenilikçi bir a amaya sahip ve endüstriyel uygulama için elveri li olmas halinde ürün ya da ürünü olu turacak süreç benzeri her türlü bulu a patent vermelerini öngörmektedir. Bir ba ka deyi le, patentlenebilir olmak için, bulu un yeni, kullan l olmas ve herkes taraf ndan biliniyor olmamas gerekir. Patent alman n ön ko ullar ndan biri de bulu un uygulanabilir olmas d r. Bu, patent sisteminin yararl l a verdi i önemi vurgulamaktad r. Bu ilke de i mez olsa da, her ülkenin yasa dilinde kullan lan tabirler de i mektedir; örne- in, patentlenebilir nesne ABD de faydal, F KR MÜLK YET NED R? William Klahr n çal mas olan patentli bir bisiklet modelinde, bisikleti harekete geçirmenin yeni bir yöntemi olan bir pedal ve di li düzene i ile yayl bir çubuk üzerine monte edilmi ayarlanabilir bir sele bulunuyordu. Klahr n modeli, 1870 ile 1880 ler aras nda patenti verilen ve bisikletin popülerlik kazanmas n sa layan pek çok yenilikten biriydi. Charles Hammelmann n patentli geli tirilmi velosipet modelinde arac ileriye do ru hareket veren ve geriye gitmesini önleyen bir di li vard. Hammelmann a göre normal bir yolculuk s ras nda, arac n arkaya do ru gitmesi gereksizdi. 4 ngiltere de ise endüstriyel uygulamaya elveri li olmal d r. Bulu yeni olmal, yani bulu un konusu halihaz rda bilinen ya da bunun bir parças olmamal d r. Bu genellikle yenilik gereksinimi olarak bilinmektedir. Yeni ya da yenilikçi, bu ba lamda, kamu aç s ndan yeni anlam na gelmektedir. Bu nedenle, önceden kullan lan ya da bilinen, ancak, kamuya aç klanmam eyler (örne- in, s r olarak saklanm sa) patentlenebilirli e engel de ildir. Bulu, ayr ca, a ikar olmamal d r. Bu, ki ilerin patent sisteminden yararlan p, yaln zca bilinen bir eyin geli tirilmi hali ya da gereksiz bir sürümü için koruma almas n önler. Genelde bulu özelli i gösterme ya da a ikar olmama için kullan lan test, ilgili alanda makul ölçüde uzman bir ki iye göre bulu un yap ld tarihte a ikar olmayan n ne oldu una ba l d r. TRIPS Antla mas, zirai-kimyasal ya da ilaç alan nda halihaz rda ürün patenti korumas sa lamayan geli mekte olan ülkelere bir geçi dönemi tan maktad r. Asl nda ço u, tam patent korumas n n biyo-teknoloji sektörünü geli tirci katk lar nedeni ile bunu zaten uygulamaktad r. Patenti koruma süreci, patent sürecinin uygulama zorlu u nedeni ile yat r m te vik etmemektedir. hlal edilen patenti ispat etme görevi patent sahibine dü tü ü için, patent sürecinin uygulanmas özellikle güçtür. Patent sahibi belirli bir üretim sürecinin (yani patentin kapsad sürecin) belirli kimyasallar üretmede kullan ld n kan tlamal d r. Birden fazla olas süreç de i kenleri bulundu unda ve ihlal etme olas l bulunan ki inin tesisine eri im sa lanamad nda, bu oldukça güçle ebilir. Uygulamada, bu üretim sürecinin özelliklerini gösteren izlere bak larak yap l r. Örne in, ilaçlar konusunda koruman n bulunmad bir ülkede yap lan ve ard ndan yaln zca üretim süreci için koruma sa layan ikinci ülkeye ihraç edilen bir ilaç üzerinde patent korumas n n ne kadar karma k bir hal alaca tahmin edilebilir. Yakla k son 15 y l içinde, birçok ülke patent sürec inden ürün patentine geçmi tir; DTÖ, TRIPS Anla mas uyar nca üye ülkeler 1 Ocak 2005 itibariyle tam ürün patenti korumas sa lamak durumunda oldu undan, önümüzdeki y llar-

5 da da tüm DTÖ üyelerinin patent yasalar n geli tirmeleri beklenmektedir. Yeni ve yararl bulu lar n yaln zca faydal yönleri patentlenmez, bir çok ülke patent korumas kapsam na yeni, süsleme benzeri endüstriyel tasar mlar da almaktad r. Ço u Avrupa ülkesinde endüstriyel tasar m üzerindeki mülkiyet hakk tasar m modeli olarak geçerken, ABD de bu türden koruma tasar m patenti olarak bilinmektedir. Ayg tlar, kimyasal bile imler ve süreçler gibi al lagelmi patent nesnelerine ek olarak baz ülkeler canl lar için de patent korumas sa lamaktad r. Örne in, bakteriler, kültürlenmemi bitkiler ve tüberle üretilmi bitkiler d nda yer alan e eysiz olarak yeniden üretilmi bitki çe itleri t pk bakteriyel, mantar ms ve ilk ku ak hibridler hariç (tohumla) e eyle yeniden üretilmi bitkiler gibi koruma alt na al nabilir. TRIPS Anla mas yeni canl ya da bitki türleri konusunda korumay zorunlu k lmamakla birlikte, tüm DTÖ üyeleri Bitkilerin Yeni Türlerini Koruma Uluslararas Birli i ne (UPOV) kat labilmektedir. T CAR MARKALAR VE H ZMET MARKALARI: KAYNAÊIN BEL RLENMES Ticari markalar ve hizmet markalar as l olarak mal ve hizmetlerin kayna n belirleme ve ticari markas al nm mal ve hizmetleri di erlerinden ay rma amaçl d r. Bunlar ayn zamanda kullan ld klar ürün ya da hizmetin kalitesini simgeler. Ço u ticari marka ya da hizmet markas (k saca marka ) sözcüklerden olu ur, ancak simge, logo, ses, tasar m ve hatta ay rtedici i levsiz ürün konfigürasyonlar gibi hizmet ya da mal di erlerinden farkl la t racak her ey kullan labilir. TRIPS Anla mas t pk ticari markalar gibi hizmet markalar için de ayn düzeyde tan ma ve koruma sa lamaktad r (TRIPS Anla mas Madde 15 ve 16). Baz ülkelerde markan n korunmas için tesciline gerek olmayabilir, ancak her durumda DTÖ üyeleri tan nm ticari marka ya da hizmet markas için koruma sa lamakla yükümlüdür. Markan n ilgili kamu kesiminde tan nman n belirlenmesi her olay için ayr ayr gerçekle tirilece inden, irketler tan nm markalar tescil ettirmeyi tercih edebilirler. Tan nmam markalar için, söz konusu ülkede Haftal k yay n Scientific American n 6 Ekim 1877 tarihli say s nda mucit Alexander Graham Bell in telefon ile ilgili son yeniliklerinin (derginin üst orta k sm nda) telefonun yap s n biraz basitle tirdi ini, ayr ca daha kompakt ve portatif bir ekilde düzenledi ini ilan etti. Bell, telefonu bundan önceki y l icat edip, patentini alm t. Yeni versiyonda elektrik ya da batarya kullan lm yor, bunlar n yerine ak m konu an n sesinden elde ediliyordu. Levi Strauss & Co. ticari markas, t pk 1853 y l nda irketin üretimine ba lad denim pantolonlar gibi dünya çap nda s kl kla taklit edilmektedir. Pek çok Levi s ürününde Strauss ve terzi Jacob Davis in 1873 y l nda patentini ald klar bir yenilik olan ceplere yerle tirilen metal z mbalar halen kullan lmaktad r. 5 koruma verilmeden önce marka sahibinin markay ulusal ticari marka kurumuna tescil ettirmesi gerekebilir. Markaya tan nan koruma süresi ülkeden ülkeye büyük ölçüde de i mektedir. Tesciller s n rl bir süre için yap l r. Ancak tesciller, kamuoyunun yan lt lmamas, rekabetin artt r lmas ve marka sahibinin korunmas gibi marka fikrinin temel nedenlerinden dolay yenilenebilir ve bu sayede kullan ld süre boyunca k s tlanmaks z n uzat labilir. Marka sahibi, al c lar n zihninde kar kl a yol açacak ise, benzeri markalar n ba kalar taraf ndan kullan lmas n engelleyebilir. ki markan n bu kar kl a yol açacak derecede benzeyip benzemedi ini belirleme; taraflar n markalar n, mal ya da hizmetlerini, reklam ve ticaret yöntemlerini kar la t ran, daval n n markas n seçme niyetini ve gerçekten kar kl k bulunup bulunmad n de erlendiren çok faktörlü bir analizi içerir. T CAR MARKALAR VE H ZMET MARKALARI Ç N KORUMA KAPSAMI Di er fikri mülkiyet alanlar nda oldu u gibi, ticari marka ve hizmet markas mevzuat kaynak bak m ndan ulusald r, ancak TRIPS Anla mas hükümlerine uymak durumundad r. Baz ülkelerde i hayat nda markan n kullan lmas için ilk ki iye hak tan n rken, di erlerinde ilk ki iye söz konusu ülke içinde tescil alabilmek için haklar tan n r. lk kullanan kural n n geçerli oldu u ülkelerde, haklar marka ulusal ticari marka kurumuna tescil ettirilmeksizin verilir. Ancak, markan n geçerlili i ve sahibinin kullanma hakk konusunda aç k kan t sa lad ndan tescil yine de gereklidir. Bu sayede marka sahibinin kullan m ve sahibiyet talebini dünyaya bildiren ulusal marka sicilinde de yer al r. TRIPS uyar nca, ticari markan n as l kullan m ticari marka ya da hizmet markas tescili için ba vuru ko ulu olu turmayacakt r. Ticari markan n kullan m ya da tescilinin ard ndan, marka sahibi markay kullanmal d r, aksi halde marka sahibinin vazgeçti i gerekçesi ile di erleri taraf ndan sald r ya maruz kalabilir. Asgari ko ul olarak; ço u ülkede markan n ay rtedici olmas, yani marka sahibinin mal ya da hizmetinin di erlerinin mal ya da hizmetlerinden fark n n bulunmas, gerekmektedir. Marka; say, harf ya da di er semboller, renkler ya da müzik

6 F KR MÜLK YET NED R? Mr. Peanut TM, önceki Planters Nut and Chocolate Company nin monokl takan maskotu, ilk olarak 1916 y l nda Amerika n n ilk kavrulmu yer f st irketinin reklamlar n yapmak için kullan lmaya ba lanm t. Mr. Peanut TM, Amerika n n en iyi bilinen reklam karakterlerinden biri olarak, art k Nabisco Brands Company nin ticari markas d r. Çizgilerden olu an s r lm elma, 1976 da California da do an Apple Computer, Inc. n tan nm logosudur. Yaln zca Apple Computer, yetkili lisansl bayileri ve sat c lar Apple logosunu reklamlar nda ya da sat sergilerinde kullanabilir. tonlar n n orjinal birle imini içerebilir. Markan n buna uyup uymad n belirlemek için, markan n içeri i belirlenmelidir. Markan n içeri i genellikle bir kritere göre ölçülür. Bu kriter en zay ftan en güçlüye do ru jenerik, betimleyici, hat rlat c (görünüm), keyfi ve tasar mlanm terimlerini içerir. Kriterin en zay f k sm nda, kitap, masa ya da sandalye gibi mal n kendisini tan mlamak üzere kullan lan yayg n terim olduklar için mallar ay rtedemeyecek sözcük, sembol ya da ayg tlar bulunmaktad r. Bu terimlere jenerik (genel) terimler denir ve bunlar ticari markalar gibi korunamaz. Sonraki kategori betimleyici terimleri içerir. Marka; kasdedilen amac, i levi, fiziksel özelli i, övgüye de er niteli i ya da ürünün nihai yarar n tan ml yorsa betimleyicidir. Betimleyici markalara örnek olarak ayd nlatma malzemesi olan DAYBRITE, çok küçük a rl k tekerle i olarak MICRO ve mükemmel kalitede oldu u iddia edilen bir arap olan SUPREME verilebilir. Bunlar tek ba lar na ay rtedici olmad klar ndan, betimleyici terim yayg n sat ve reklam arac l yla markay ta yan mallar n kayna n belirleyene kadar marka olarak korunamaz. ABD de betimleyici marka ay rtedicili in bu düzeyini gerçekle tirdi i takdirde, bunun ikincil anlam kazand söylenir. Betimleyici markalar n aksine, hat rlat c markalar (ticari görünümü ön planda olanlar) markan n kullan ld mallar hemen tan mlamaz; bunun yerine mal n içeri i hakk nda bir karara varmak için dü ünce, hayalgücü ya da alg lamay gerektirir. Hat rlat c markalar, ilk a amada ikincil anlam kazanmaks z n sürekli ay rtedici ve korunabilir oldu u dü ünülür. Hat rlat c markalara örnek olarak; yang n söndürücü HERO ya da çiviler için STRONGHOLD verilebilir. Keyfi markalar; yayg n olarak kullan lan, ancak ticari marka sahibinin mallar üzerinde kullan ld nda mallar tan mlamayan ve nitelikleri hakk nda fikir vermeyen sözcük, sembol ya da ayg tlard r. Keyfi markalara örnek olarak bilgisayar markas APPLE ve sabun markas DOVE verilebilir. Hat rlat c markalar gibi keyfi markalar da sürekli ay rtedici olup, ikincil anlamlar n n kan tlanmas na gerek yoktur. En ay rtedici marka tasar mlanm markad r. Tasar mlanm marka, yaln zca marka olarak i lev görmek üzere seçilen ya da olu turulan bir sözcük ya da semboldür. Tasar mlanm markalara örnek olarak yak t markas EXXON, foto - rafç l k malzemeleri markas KODAK, fotokopi malzemeleri markas XEROX ve me rubat markas PEPSI verilebilir. Tasar mlanm markalar geleneksel olarak en geni koruma kapsam nda yer al r. TEL F HAKKI: ESER SAH B N N FADES Telif hakk ; somut ifade ortam nda tespit edilen eser sahibinin orjinal eserini ço altma, orjinal esere ba l kalarak i lenme eserleri haz rlamak ve müzikal, dramatik, koreografik eserler ile heykeltra eserlerinin olmas durumunda eseri icra ya da sergilemek amac yla verilen münhas r hakt r. Telif hakk korumas ; tan mland, aç kland ya da olu turuldu u biçim dikkate al nmaks z n, dü ünce, yöntem, süreç, sistem, çal ma yöntemi, fikir, ilke ya da ke if için uygulanmaz. Bundan ziyade telif hakk korumas, somut ortamda oldu u gibi, eser sahibinin belirli bir süreç, fikir ve kavram ifadesi ile s n rl d r. Telif hakk korumas, olu turuldu u andan itibaren eser sahibinin tüm eserlerinde otomatik larak geçerli olur. TRIPS Anla mas, telif hakk korumas süresince geçerli asgari standartlar belirtmektedir. Bir insan söz konusu oldu unda süre, yazar n ya am art 50 y ld r. Bir kurulu söz konusu oldu unda süre, yetkili yay m n gerçekle ti i takvim y l ndan itibaren ya da yay m n olmamas halinde olu turulan takvim y l ndan itibaren 50 y ld r (TRIPS Madde 12). Kaydedilen canl icralara yönelik koruma süresi icrac ve yap mc için 50 y l; çal may yay nlayan için ise 20 y ld r. ABD k sa süre önce Dijital Biny l Telif Hakk Kanunu (DMCA) do rultusunda telif hakk verilen eserlere ili kin korumay güncelle tirdi. Örne in, ABD de 1. Ocak tarihinde ya da sonras nda olu turulan tüm bireysel eserlerin koruma süresi eser sahibinin ya am art 70 y l olarak belirlendi. Ancak, eser kiralama amac yla yap lm sa, telif hakk hangisinin k sa oldu una ba l olarak yarat lma tarihinden itibaren 120 y l ya da ilk yay nlanma tarihinden itibaren 95 y l boyunca devam eder. Eser sahibine verilen münhas r haklar, di er ki ilerin eser sahibinin eserini adil kullan mdan yararlanmas n engelleyici hakk içermez. Bu tür bir adil kullan m, ele tiri, yorum, haber röportaj, e itim ö retim ve ara t rma amaçlar için eserin kullan m n içerebilir. Eserin içeri i, kopyalanan eserin kapsam ve eserin ticari de eri üzerindeki kopyalama etkisi izinsiz bir kulla- 6 (devam sayfa 6 da)

7 AD L KULLANIM Birle ik Devletler de eser sahibine tan nan haklardan biri bir eseri kopyalama ya da ses kay tlar eklinde ço altma ya da bunun için ba kalar n yetkilendirme hakk d r. Bu hak, ABD yasalar ndaki baz k s tlamalara tabidir. Bunlardan daha da önemli k s tlamalardan birisi ise, Adil Kullan m ilkesidir. Adil Kullan m önceden ABD telif hakk yasas nda geçmese de, söz konusu ilke zamanla önemli mahkeme kararlar ile ortaya ç km t r. Bu ilke Telif Hakk Yasas, Bölüm 107 de yer almaktad r. Bölüm 107 de ele tiri, yorum, haber röportaj, e itim, ö retim ve ara t rma gibi belirli bir eserin ço alt m n n adil say labilece i farkl amaçlar içermektedir. Bölüm 107 ayn zamanda kullan m n adil olup olmad n belirlemede dikkate al nacak dört etkeni ortaya koymaktad r: Bu tür kullan m n ticari amac ya da kar amac gütmeyen e itim amac na yönelik olup olmad dahil olmak üzere kullan m n amac ve özelli i; Telif hakk verilen eserin içeri i; Bir bütün olarak telif hakk sa lanan eserle ilgili kullan lan k sm n miktar ile Telif hakk sa lanan eserin de eri ya da muhtemel pazara yönelik kullan m n etkisi. Adil Kullan m ile ihlal aras ndaki ayr m belirsizdir ya da kolayca tan mlanamaz. zin al nmaks z n rahatça al nt yap labilecek belirli say da sözcük, sat r ya da nota yoktur. Telif hakk verilen malzeme kayna n n bildirilmesi izin alma anlam na gelmez. Kodak Corporate logotipi 1880 lerde Eastman Dry Plate and Film Company olarak Londra da faaliyete ba layan Eastman Kodak Company of New York u tan mlamaktad r. irketin kurucusu George Eastman n sadece 1 $ perakende fiyatla sat lan kullan m kolay foto raf makinas, 20. yüzy l n ba nda foto raf çekmeyi binlerce amatör foto rafç aras nda yayg nla t r ld. Xerox sözcü ü, t pk markan n temsil etti i grafik görüntülerin tekrar üretilmesi süreci olan xerography sözcü ü gibi Haloid Company and Batelle Development Corporation taraf ndan 1948 y l nda kullan lmaya ba land ve ticari marka oldu. The Document Company, Xerox 1994 y l nda irketin kurumsal imzas olarak ortaya at ld tarihli ABD Telif Hakk Kanunu nun Genel Revizyonu ile lgili Telif Haklar Kay t Tescil Raporu adil kullan mla ilgili olarak mahkeme karar örnekleri vermektedir: gösterme ya da yorum amac ile bir ele tiri ya da tan t mda al nt lar n yap lmas ; eser sahibinin gözlemlerinin aç klanmas ya da belirtilmesi amac yla bilimsel ya da teknik çal mada k sa pasajlar n kullan lmas ; parodiye dönü türülen eserin içeri inin bir k sm n n parodide kullan lmas ; bir haber röportaj nda, k sa al nt larla, bir konu ma ya da makalenin özeti; hasarl kopyas n n yerine konmak üzere bir eserin belli bir k sm n n bir kütüphane taraf ndan ço alt lmas ; bir dersi anlatmak amac yla bir eserin küçük bir k sm n n ö retmen ya da ö renci taraf ndan ço alt lmas ; yasama ya da yarg süreci ya da raporlar ile ilgili k s mda kullan lan bir eserin ço alt lmas ; bildirilen bir olay yerinde geçen bir eserin ço alt lmas. Telif hakk eser sahibinin kendisini ifade etti i belirli bir yöntemi korumaktad r; eserde geçen herhangi bir fikir, yöntem ve uygulama esaslar n kapsamaz. En do ru yöntem telif hakk verilen eseri kullanmadan önce mutlaka eser sahibinden izin almakt r. zin almak mümkün olmad nda, adil kullan m ilkesi duruma tam olarak uygulanam yorsa telif hakk verilen eserin kullan m ndan kaç n lmal d r. Yukar daki materyal adresindeki Birle ik Devletler Kongre Kütüphanesi sayfas ndan al nm t r. 7

8 n m n adil kullan m olup olmad n belirlemede gözönüne al nmal d r. F KR MÜLK YET NED R? Evde izlenme amac yla dü ünülen 1943 yap m film klasi i Casablanca n n dijital video diski, film korsanlar n n genellikle göz ard etti i bir telif hakk na sahiptir. Amerikan Sinema Filmleri Birli i, kamerayla tespit edilenler ile video kaset ve video disk haline getirilen di er türde korsan filmlerin sinema filmi endüstrisine her y l yakla k 2,5 milyar $ a mal oldu unu tahmin etmektedir (Warner Bross. ve Turner Entertainment Co. izni ile. Tüm haklar sakl d r.) 8 TEL F HAKKINA YÖNEL K ORJ NALL K Telif hakk korumas n sa lamak için söz konusu eserin somut ifade ortam nda tespit edilen orjinal bir eser olmas gerekmektedir. Bu tan mlamaya dahil olan eserler; Edebi eserler (bilgisayar programlar dahil), Müzik eserleri ve sözlü müzik eserleri, Dramatik eserler ve diyaloglar, Pandomim ve koreografik eserler, Resim, grafik eserleri ve heykeller, Sinema filmleri ve di er görsel-i itsel eserler ile Ses kay tlar n içerebilir. Eser sahiplerini kendilerini ifade etmek için yeni yöntemler aray n sürdürdüklerinden, birçok ülke kanunlar n n eserin ekil veya çe idini s n rlamad n n belirtilmesi önem ta maktad r. Bir eserin orjinalli inin s nanmas genel olarak iki yönlüdür. Birincisi; eser, eser sahibi taraf ndan ortaya konmal d r, öyleki eser ba ka eserlerden kopya de il, eser sahibi taraf ndan ba ms z olarak yarat lm olmal d r. kincisi; s radan olmamas için yeterince yarat c l k özelli i ta mal d r. Bir esere telif hakk verilebilmesi için eser, somut bir ifade ortam nda tespit edilmelidir. Somut anlamda bir eserin içeri i, alg lanacak, yeniden ço alt lacak ya da aksi halde geçi sürecini içermeyen belirli bir süre topluma iletecek ekilde yeterince sabit ya da sürekli olmas halinde eser tespit edilmi olur. Tespit ortam, arac ya da yöntemi önemli de ildir. Birçok ülkede telif hakk kay t-tescil sistemi oldukça ucuz ve kolayd r. Telif hakk korumas, somut ortamda eserin tespit edilmesiyle ba lamas na ra men, telif hakk kay t-tescili baz ülkelerde di er yararlar da beraberinde getirir. Aralar nda ABD nin de bulundu u baz DTÖ üyelerinin, telif hakk verilen eserlere ili kin kay t-tescil sistemleri olmas na ra men, TRIPS Anla mas, yabanc uyruklular için telif hakk ihlalini durdurma ya da avukat ücretleri dahil yürütmenin masraflar n alma amac ile yasal tahkikat ba latmadan önce ön ko ul olarak kay t-tescil sistemi gibi formalitelerin kullan m n engellemektedir. Bu nedenle, örne in, ABD kendi vatanda lar n n ABD Telif Hakk Bürosuna kaydolmalar n isterken, yabanc uyruklu eser sahiplerinden bunu istememektedir. Ayr ca, baz ülkelerde, telif hakk kay t-tescili, geçerlili inin ilk delilini ve eser sahipli ini olu turmaktad r. T CAR SIRLAR: REKABETÇ UÇ Ticari s r, gizli ya da sektörde fazla bilinmeyen bilgidir ve sahibine rakiplere kar bir avantaj sa lar. Ticari s rr n korunmas bilgi gizli kald ya da sahibi taraf ndan aç klanmad sürece varl n korur ve di erleri taraf ndan kanun yoluyla ya da ba ms z olarak elde edilemez. Ticari s rlara örnek olarak formüller, kal plar, yöntemler, programlar, teknikler, süreçler ya da bir i alan nda rekabet avantaj sa layacak ekilde derlenmi bilgiler verilebilir. Ticari s r sahibi sahip oldu u s rr n bir ba kas taraf ndan kullan lmas ndan ya da uygunsuz bir ekilde aç a ç kmas ndan kaynaklanacak zararlar tazmin edebilir. T CAR SIR NE ZAMAN SIR OLUR? Ticari s rlar di er fikri mülkiyet biçimleri gibi tescil edilmez ve yasal düzenlemelerin bir sonucu de ildir. Bunun yerine, her ülkenin hukuki sistemi ticari s rlar n korunmas n n sa lanmas için gerekenleri belirler. Ticari s rlar n korunmas, TRIPS Anla mas nda aç klanmam bilginin korunmas ba l alt nda yer almaktad r (TRIPS Madde 39). T bbi ürünlerin sat izinleri için gerekli olan aç klanmam test verilerinin korunmas özellikle hassas bir konudur ve TRIPS Madde 39(3) te öngörülür. Ortak olarak göz önünde bulundurulan baz faktörler unlar içermektedir haricinde bilginin ne derece bilindi i; Ticari s rr elinde bulunduran ki inin i inde çal anlar ve yer alan di er kimseler taraf ndan bilginin ne derece bilindi i; Ticari s rr korumak için ne derecede önlem al nd ; Bilginin ticari s r sahibi ve rakipleri aç s ndan de eri; Ticari s r sahibi taraf ndan s rr n geli tirlmesinde harcanan para ve çaban n miktar ; Ba kalar n n reverse engineering yolu ile bilgiyi elde etmek ya da kopyalamak için harcad klar çaba. Varl iddia edilen ticari s rr n gizlili i gözönüne al nacak en önemli faktördür. Ticari

9 s r oldu u iddia edilen bilgi yasal herhangi bir yolla elde edilebiliyorsa ve bu ekilde elde edilmi se, bilgi art k gizli de ildir ve korunmas na gerek kalmayabilir. Bununla birlikte, e er bilginin sahibi bunu korumak için makul a amalar kaydetmi, ancak ticari s r bilgisi buna ra men kamuoyuna aç lm sa da, bir çok ülkenin mahkemeleri koruma vermeye devam edebilir. Burada bahsedilen a amalar, bilgiyi gizlilik anla malar imzalanacak normal giri imlerin sonucu olarak gören ki ilere ba vurulmas n n kapsayabilir. MAL YETE KAR I YARAR dünyas ile ilgili tüm etkinliklerde oldu u gibi, ekonomi fikri mülkiyetin korunup korunmamas n belirlemede önemli bir rol oynar. irketler fikri mülkiyet hakk n n potansiyel de eri ile hem bu hakk sa lama, uygulama ve sürdürme maliyetlerini hem de de erin gerçekle me olas l n kar la t rmal d r. Bir fikri mülkiyet hakk n n potansiyel de erini belirleyen kat ve net kurallar bulunmamaktad r. Bir ki i ya da kurulu için de erli olan, bir ba kas için de ersiz olabilir. Fikri mülkiyetin potansiyel de erini belirleyen çok say da belirgin faktör bulunmaktad r; bunlar aras nda münhas r ya da di er haklar, temlik ya da lisanslar, çapraz lisanslar, ihlal durumunda yürütmeye ba vurma ve finansman sa lamak için teminat kullan lmas s ralanabilir. Bir ticari marka ya da hizmet çok de erli bir varl k olabilir. Örne in, Alman otomobil üreticisi BMW nin ngiliz otomobil üreticisi Rover özellikle Land Rover, Range Rover, Triumph, Austin ve MGB gibi sevilen ticari markalardan olu an portföyünü ele geçirmek üzere sat n ald görü ü yayg nd r. Öte yandan, tüketiciler ticari markay kötü kalite ile ili kilendirdi inde, ticari marka sanal olarak de ersiz hale gelebilir. Laurence R. Hefter ve Robert D. Litowitz, ABD nin en büyük fikri mülkiyet hukuku bürolar ndan biri olan Finnegan, Henderson, Farabow, Garret & Dunner n ortaklar ndand r. Hefter ticari marka, haks z rekabet, franchising ve davalar hakk nda yaz lar yazmakta ve s k s k konferans vermektedir. Ayn zamanda George Washington Üniversitesi ndeki Ulusal Hukuk Merkezi nde yard mc ö retim görevlisi olarak ve Uluslararas Ticari Marka Birli i ve Amerikan Fikri Mülkiyet Hukuku Birli i nin yönetim kurullar nda görev alm t r. Litowitz de ticari marka konusunda ders vermi, yaz yazm ve Uluslararas Ticaret Komisyonu nezdinde çal malar yürütmü tür. Uluslararas Ticari Marka Birli i ve Amerikan Fikri Mülkiyet Hukuku Birli i üyesidir. Bu ka t po ette Birle ik Devletlerin ilk melez domatesi olan W. Atlee Burpee Company nin popüler Big Boy unun tohumlar bulunmaktad r. Melez bir tohum olan Big Boy ve bu tohumun üretilmesini sa layan maddeler ticari bir s r olarak korunmaktad r. Paketin arkas nda verilen domates ekimi talimatlar n n telif hakk Burpee ye aittir. Coca-Cola içiniz diyen 1903 tarihli bir reklam. Bu popüler içece in içindekiler bilinse de, oranlar Coca-Cola Company nin merkezinde kilit alt nda tutulan ticari bir s rd r. Formül 1886 da eczac Dr. John S. Pemberton taraf ndan geli tirilmi tir. Coca-Cola ad ve yaz m ekli 1893 te, k sa ad Coke 1945 te, özel cam i esi ise 1977 de tescil ettirilmi tir. 9 Elektronik ÇaÊda Telif HakkI Günümüzün teknolojik yenilikleri, telif hakk verilen eserlerin dünya çap nda da t m ile ilgili genellikle s n rs z olanaklar sunmaktad r. Ancak, yine ayn teknoloji herhangi bir ki inin tek bir tu a dokunu uyla eserleri korsan olarak ço altmas n olanakl k lmaktad r. Bu durumu aç kl a kavu turmak amac yla Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), Aral k 1996 tarihinde, 25 y l içinde uluslararas hukukun en kapsaml revizyonunu gerçekle tirerek WIPO Telif Hakk Anla mas (WCT) ile WIPO cralar ve Fonogramlar Anla mas n (WPPT) kabul etmi tir. En az 30 üye ülkenin onad bu anla malar eser sahiplerine, sanatç lara ve telif hakk verilen eserlerin ve telif hakk verilen eserlerin di er yarat c lar na elektronik korsanl a kar evrensel koruma sa lar. (Bu anla malar hakk nda bilgi için Uluslararas Politika ve Anla malar hakk ndaki bölüme bak n.) Bunun ard ndan, 12 Ekim 1998 tarihinde, Birle ik Devletler Kongresi 28 Ekim de Ba kan Clinton taraf ndan imzalanarak yasa haline gelen Dijital Biny l Telif Hakk Kanunu nu (DMCA) kabul etti. Kanun, iki WIPO anla mas n yürürlü e sokmakta; elektronik ça a ili kin konularla aç klay c hükümleri de içermektedir. Ba l k I: 1998 tarihli WIPO Telif Hakk ve cralar ve Fonogramlar Anla malar Uygulama Kanunu, WIPO Anla malar kapsam nda korunmas gereken eserlere ve ayn ekilde WCT ile WPPT üyesi ülkelerindeki eserlere koruma sa lamak amac yla ABD Kanunu nu de i tirmektedir. Bu ba l k, ayn zamanda telif hakk verilen eserleri korumak amac yla birçok ticari yaz l mda olu turulan teknolojik önlemleri engelleyecek ve telif hakk hak yönetim bilgi bütünlü üne zarar vermekten al koyacak yeni k s tlamalar gündeme getirmektedir. Ba l k II: On-line Telif Hakk hlal Yükümlülü ü K s tlama Kanunu, on-line hizmet sa lay c lar na göre teli f hakk ihlaline yönelik yükümlülükte dört yeni k s tlama olu turmaktad r. Özellikle hizmet sa lay c lar n n yükümlülü ü k s tlanmaktad r: Bir kimsenin iste i üzerine a da bir yerden di er bir yere dijital bilgiyi aktararak hizmet sa lay c n n sadece veri iletiminde faaliyet göstermesi halinde;

10 S n rl bir süre için, hizmet sa lay c d nda bir ba kas taraf ndan on-line a aktar lan ve daha sonra abonenin iste i do rultusunda aboneye ula t r lan malzemenin di er kopyalar n n kullan lmas amac yla, hizmet sa lay c n n a üzerinde orjinal kaynaktan malzemeyi tekrar elde etmenin yerine, bir sonraki iste i yerine getirmek amac yla malzemeyi a üzerinde her an haz r bulundurmas halinde; Hizmet sa lay c n n ihlalin fark nda olmamas ve bundan do rudan bir maddi kazanç elde etmemesi ve ihlal bildirimi yap lams durumunda bilgiye eri imi engellemesi ya da bilgiyi ç karmas, sistemlerine ba l web sitelerindeki malzemenin ihlali ve hiper-ba lant lar, on-line rehberleri, arama motorlar ve benzeri araçlar kullanarak ihlal edilen malzemeleri içeren bir siteye kullan c lar yönlendirmesi ya da ba lamas halinde. Ba l k III: Bilgisayar Bak m Rekabet Teminat Kanunu, bilgisayar sahibine ya da kiralayan na bilgisayar n tamiri ya da bak m s ras nda bir bilgisayar program n n kopyas n yapma ya da tamiri s ras nda bir bilgisayar program n n kopyas n yapma ya da yetkilendirmeye izin vermekle ilgili olarak A.B.D. Telif Hakk Kanunu ndaki mevcut muafiyeti geni letmektedir. Ba l k IV: Di erleri arasunda a a dakileri içeren Çe itli Hükümler: Internet in yayg n kullan m ve eri ilebilirli i dünya çap nda insanlara ke fetme, ö renme ve e lenme f rsatlar sa larken, Internetteki telif hakk bulunan malzemelerin kötüye kullan m hakk nda ciddi sorunlar ortaya koymaktad r. Yay n s ras nda h zla de i tirilmesi gereken orijinal CD ler yerine yeni kay tlardan radyo istasyonunun yay n yapmas na olanak sa layan -yay n n kolayla t r lmas amac yla yap lan kay tlar gibi geçici kay tlar n yap lmas na yönelik muafiyeti sa lar; Kullan c ihtiyaçlar ile eser sahiplerinin haklar aras nda gerekli dengeyi korurken, dijital teknolojiler arac l yla uzaktan e itimin nas l geli tirilece ine yönelik ABD Telif Haklar Kay t Tescil Sistemi nin Kongre ye öneride bulunmas n sa lar; Kar amac gütmeyen kütüphane ve ar ivlere, bir eserin, kütüphane olanaklar haricinde kamu kullan m na aç lmamas art yla, dijital ya da di er türlü en fazla üç kopyas n yapma izni sa lar; itsel teknolojiler kullanarak internet üzerinde ses kay tlar n n dijital iletimini yapan Webcaster lar n ses kay t irketlerine lisans ücretlerini ödemelerini sa lar. Bu bilgi, Birle ik Devletler Kongre Kütüphanesi taraf ndan haz rlanan Dijital Biny l Telif Hakk Kanunu nun özeti kullan larak haz rlanm t r. 10

11 EKONOM K VE POL T K ÖZGÜRLÜK Ç N DESTEK Bruce A. Lehman 1776 y l nda, Ba ms zl k Bildirgesi, Amerika Birle ik Devletleri nin do u unu müjdeledi. Ayn y l, Adam Smith in serbest piyasalar ile adil rekabetin önemi hakk ndaki önemli eseri, Uluslar n Refah bas ld. Ba ms zl k Bildirgesinin ilkeleri sivil ve siyasi özgürlük aray ndaki Amerikal lar ile dünya halklar n n ya amlar n bilgi ile donatarak zenginle tirdi. Adam Smith in eseri; serbest piyasa ekonomisini isteyenlerle devlet eliyle planlanan bir ekonomi isteyenler aras nda, ekonomik özgürlük ve devletin ulusal ekonomideki rolü hakk nda 20. Yüzy l boyunca süren tart man n k v lc m n ortaya att. Günümüzde dünyadaki birkaç istisna d nda, uluslar piyasa güçlerinin ekonominin geli me yönü ve h z n belirlemesini seçmi tir. Fikri mülkiyetin, yani telif haklar, ticari markalar, patentler, ticari s rlar ve ilgili haklar n, bu özgürlüklere büyük destek sa lad na inan yorum. Birle ik Devletler kay t-tescil eski sorumlusu Barbara Ringer, ngiltere ve Birle ik Devletler in telif hakk kanunlar n n ngiltere ve Amerika da büyüyen zorlu ancak serbest giri imcilik sistemine dayand n belirterek, bu sistemde, çok marjinal bir kar sa lasa da eserlerinin yay labilece i büyüklükte bir kitlenin dikkatini çekebildiklerinde, eser sahipleri eser ortaya ç karma ve bu sayede ya amlar n kazanma konusunda özgürdür demi tir. Ticari marka korumas da ayn özellikleri göstermektedir. Serbest piyasa, güçlü ve etkin bir ticari marka yasas olmaks z n varl n sürdüremez. Ticari kimlik ve bu sayede ki inin çal mas n n meyvalar n toplamas olanaklar, serbest giri im ve rekabet olmaks z n, geli me için motivasyon bulunamaz. Patent korumas mucitlere bulu lar n kullanma konusunda münhas r hak tan r. Bu münhas r hak ekonomik güvence sa lar ve bu ekilde mucitler be eri yarat c l klar ve hayal güçlerinin onlar yöneltece i her tür yolu izleme özgürlü ünü kazan r. te bu nedenle, 1948 tarihli Uluslararas nsan Haklar Beyannamesi Madde 27 (2) de tüm eser sahiplerinin ortaya koyduklar her türden bilimsel, edebi ya da sanatsal üretimden kaynaklanan ç karlar n n korunmas hakk na sahip oldu- u belirtilmektedir. TAR HSEL KÖKLER Fikri mülkiyet, yeni ya da dura an bir kavram de ildir. Mucitlere bulu lar hakk nda bir tür münhas r hakk n bir devlet taraf ndan verilmesi ilk defa 15. Yüzy l ba lar nda Venedik te görülmü, ard ndan h zla 16. Yüzy l içinde Almanya, Fransa, Hollanda ve ngiltere de de uygulanmaya ba lam t r. Serbest pazar ekonomisinde patent korumas n n; bulu yapma, bulu u aç klama, bulu un ticari geli imine yat r m yapma ve patentli bulu la ilgili tasar mlar yaparak be eri bilgiye katk da bulunma konusunda di er ki ileri harekete geçirme için gerekli te vi i sa lad çok önceleri anla lm t r da ngiltere de ç kar lan Kraliçe Anne Kanunu, ilk gerçek telif hakk kanunudur ve ilk defa burada yarat c eser sahipli i telif hakk kayna olarak tan nm t r. Telif hakk kanunlar topluma di er türlü ortaya konamayacak ya da yay lmayacak edebi, müzikal ya da ba ka türde eserlerden yararlanma olana tan rken, eser sahiplerine de ekonomik yarar sa lama olana vermektedir. Ticari markalar n geçmi inin 3500 y l öncesinde f r nlanm toprak kaplar n kayna n belirlemek için kullan lan çömlekçi i aretlerine dek uzand dü ünülmektedir. Ticari markalar n korunmas na ili kin hukuk ile kanunlara ise, ancak 350 y l önce 17. Yüzy l ba nda ngiltere de rastlanmaktad r. Ticari markalar belli bir mal ya da hizmetin men eini veya kayna n belirlemeye yarar ve bu sayede bir kurulu un mal ve hizmetlerini bir di erine ait olanlardan ay r r. Ticari markalar ayr ca bir mal ya da hizmet ile kayna aras ndaki ili kiyi kurarak 11 (devam sayfa 11 de)

12 EKONOM K VE POL T K ÖZGÜRLÜK Ç N DESTEK Mickey Mouse n tan d k yüzünün süsledi i bir kol saati, bu çizgi film karakterinin görüntüsünü kullanman n Walt Disney Company taraf ndan lisansland r ld yüzlerce üründen biri. Mahkeme emri ile Mickey Mouse, Mickey Mouse görüntüsünün telif hakk na da sahip olan Walt Disney Company nin ticari markas olmu tur. (Disney karakteri Disney Enterprises, Inc. Disney Enterprises Inc. izni ile kullan lm t r) Texas Instruments Company nin bilgisayar çipi. TMS 370C050, bir Frans z bilgisayar yap mc s na kar Texas Instruments taraf ndan aç lan çip patenti ihlali davas n n konusuydu ve 1980 ler boyunca sanayi casuslu u ile ilgili kar l kl suçlamalar n ard ndan, iki firma 1995 in Ocak ay nda mahkeme d nda bir uzla maya vard. ABD PATENT S STEM Birle ik Devletler deki patent sistemi, dünya çap nda genelgeçer bir standarda uygun görülebilecek sistemlerden çe itli yönleri ile ayr lmaktad r. Halihaz rda, ilaçlar ve t bbi ayg tlar benzeri istisnalar hariç, bir ABD patentinin ba vurunun kabul edildi i tarihten 20 y l sonras na kadar geçen bir süresi vard r; yani ba vuru i lemleri sürerken patent süresi ba lamam kabul edilir; bu süre ancak patentin verildi i andan itibaren ba lat l r. Patent, ilk ba vurunun yap ld tarihten uzun süre sonra verilebilir. Di er birçok patent sisteminde, ilk patent ba vurusu tarihinden ba layan ve sabit bir süre için geçerli patent süreleri bulunmaktad r. Örne in; ngiltere, Almanya, Fransa, Japonya, Kanada ve di er bir çok ülkede patent süresi, ilk ba vurusu tarihinden itibaren 20 y ld r. Amerika Birle ik Devletleri patent haklar n n verilmesi konusundaki yakla m yla benzersizlik göstermektedir. Birle ik Devletler de patent haklar, evrensel olarak kabul edilen yakla mda oldu u gibi ilk ba vuru sahibi yerine ilk bulan a verilir. Sonuç olarak Birle ik Devletlerde hangi taraf n ilk bulan oldu unu belirlemede kullan lan benzersiz bir Ayr m Sistemi bulunmaktad r. Yenilik, kullan l l k ve a ikar olmama temel ilkeleri Birle ik Devletler de patent alabilmenin ön ko ullar olarak geçmektedir. Ne var ki, gerek yenilik gerekse a ikar olmaman n belirlenmesi ile ilgili olarak, bilinen kullan m ya da halka mal olmay anlatan tekni in bilinen durumu, di er yerlerde yayg n olarak benimsenen standartlardan büyük ölçüde farkl l k göstermektedir. Bas l bir yay n ya da patentte tan mlanan konu, tekni in bilinen durumu haline gelse de, Birle ik Devletler de bir yay nda yer alm ya da patent alm olup olmad na bak lmaks z n, halk n kullan m nda ya da halk taraf ndan bilinen bir konuda patent verilmesi söz konusu de ildir. Bu türden durumlarda, yaln zca Birle ik Devletler ya da topraklar nda kullan m ya da bilinme, tekni in bilinen durumu nu olu turur. Pek çok ülke, tekni in bilinen durumu nun uygulanabilirli ini co rafi s n rlamalar dikkate al nmaks z n belirlemektedir. Birle ik Devletler, bir bulu un kamuoyuna sunulmas ndan patent ba vurusunun yap lmas na kadar bir y ll k bir geçi süresi tan maktad r. Di er bir deyi le, patent ba vurusunun ancak konunun kamuoyuna sunuldu u tarihten itibaren bir y l içinde yap lmas ko uluyla, ba vuru sahibi patent alabilir. Di er yerlerde, ba vuru patent konusu kamuoyuna sunulmadan yap lmal d r. Bu nedenle, di er ülkelerde, mucitlerin bulu lar n kullanma ve yayma özgürlü ü büyük ölçüde k s tlanm t r. Baz ülkelerde orta düzeyde bir özgürlük söz konusudur. Örne- in; kullan m ya da kamuoyuna sunma için alt ayl k bir süre tan n r. Ancak bunun için kullan m deneme mahiyetinde olmal, kamuoyuna sunma ise bir sergide gerçekle tirilmelidir. Birle ik Devletler, en iyi kullan m yönteminin de patent ba vurusunun bir parças olarak kamuoyuna sunulmas n öngörmektedir. Ço u ülkede bu türden yükümlülükler bulunmamaktad r ve bu yüzden mucit patentli ürünün yap m n ya da patentli i lemin kullan m n sakl tutar. Ne var ki bu uygulama, teknolojik yeniliklerin aç klanmas n engelledi inden, patent sisteminin amac na uymamaktad r. Birle ik Devletlerde, patent ba vurular patent verilene dek yay nlanmaz ve indekslere al nmaz. Bu sayede üçüncü taraflar n patentin verilmesine kar ç kmas ve hatta ba vurunun yap lmas konusunda bilgi sahibi olmas engellenir. Di er ülkelerde patent ba vurular yay nlanmakta ve üçüncü taraflar n patentin verilmesi ile ilgili itirazlar için prosedürler bulunmaktad r. Örne in, Avrupa Patent Bürosu nun bu türden bir prosedürü vard r. Son olarak, Birle ik Devletler de patent süresinin uzat lmas ile ilgili ücretlerin patentin verildi i tarihten itibaren üç buçuk, yedi buçuk ve on bir buçu uncu y llarda ödenmesi gerekirken, di er ülkelerde ayn amaçla yap lan ödemeler y ll kt r. 12

13 önemli bir tüketiciyi koruma i levini yerine getirir. Böylece, tüketici kötü mal ya da hizmet ald - durumlarda kime dönece ini bilir. Ticari s rlar n korunmas ise dürüst i dünyas uygulamalar n n vazgeçilmez bir parças d r: bilgi yayg n ekilde bilinmiyorsa, ticari bir de eri olur ve bilgi sahibi bunun korunmas için bir tak m önlemler al rsa, koruma sa lanmal d r. Ticari s rlar n, genellikle teknoloji transferi anla malar n n gerçekle mesini sa layan bir i levi vard r. Bu olmaks z n, taraflar n anla ma için ya amsal öneme sahip bilgi al veri ini serbestçe yapabilmeleri oldukça güç, hatta olanaks z hale gelirdi. Fikri mülkiyetin korunmas ile ilgili kanunlar dura an de ildir, aksine teknoloji ve toplumdaki de i imler paralelinde de i iklik göstermektedir. Uluslar n Refah adl eserinin 2. Cilt, 3. Bölümünde, Adam Smith, günümüzde icrac dedi imiz ki ilerin i ini basit hizmetçi i lerinden, de er aç s ndan getirisiz ve tek ba na belli bir konuya hizmet etmeyen ya da varl n ancak i bitene dek sürdüren sat labilir bir mal ve sonradan e de- er miktarda i gücünün sat n al nabilece i bir i olarak görmektedir. Dü üncelerini t pk bir oyuncunun tirad, bir hatibin söylevi ya da müzisyenin melodisi benzeri i lerin tümü üretildi i anda yok olur diyerek noktalamaktad r. Elbette 1776 da bir performans somut bir ortamda tespit etme olanakl de ildi. Günümüzde icralar n video, kaset ve kompakt disklerde kal c hale getirilmesi konusunda dünya çap nda milyonlarca dolarl k bir sanayii kurulmu tur. te teknolojideki bu de i iklikler fikri mülkiyet sistemi kar s na en büyük zorluklar ve imkanlar ç karmaktad r. Fikri mülkiyet alan ndaki standartlar ; fotokopi makinalar n n, radyonun, televizyonun, video kay t cihazlar n n, kablolu televizyonun, uydular n, bilgisayarlar n ve Internetin yarat lmas n gören 20. yüzy lda oldukça h zl geli mi tir. TRIPS ANLA MASI Fikri mülkiyet koruma alan ndaki standartlar n evrimindeki en önemli son olay Sahte Mal Ticareti dahil Ticaretle Ba lant l Fikri Mülkiyet Haklar Anla mas olmu tur. K saca TRIPS olarak adland r lan Anla ma, 15 Nisan 1994 tarihinde Fas n Marake ehrinde imzalanan ve 1 Ocak 1995 tarihinde yürürlü e giren Dünya Ticaret Örgütü nü (DTÖ) olu turan Anla ma n n ayr lmaz bir parças d r. Ürünleri yukar daki resmin üst k sm nda gösterilen bir kad n ve erkek giyimi perakendecisi olan Abercrombie & Fitch Stores, Inc. (AF) Haziran 1998 de ürünleri alt k s mda gösterilen giyim perakendecisi American Eagle Outfitters, Inc. (AE) ye kar ticari giyim konusunda ihlal ve haks z rekabet konusunda umumi hukuk davas açt. Abercrombie davas nda American Eagle irketi, Abercrombie markas n, ticari ürünlerini ve katalo unu vb. etkinliklerini aynen alma, kopyalama ve taklit etme ile suçlanmakta ve halk n American Eagle nin mallar n n Abercrombie ninkilerle ili kili oldu una inand r larak yan lt labilece i söylenmektedir. Haziran 1999 da dava mahkemelerde devam etmekteydi. 13 TRIPS Anla mas fikri mülkiyetin korunmas na ili kin haklar n düzenlenmesi ve bu haklar n uygulamas na yönelik DTÖ üyelerinin kar layaca asgari standartlar belirlemektedir. Telif hakk ve ba lant l haklar, ticari markalar, co rafi i aretler, endüstriyel tasar mlar, patentler, entegre devrelerin planlar (topografileri) ve ticari s rlarla ilgili, tüm üyelerin uymas gereken ayr asgari artlar bulunmaktad r. Anla ma ayn zamanda sözle meli lisanslarda rekabet kar t uygulamalar n denetimi için de standartlar belirlemektedir. Geleneksel olarak, fikri mülkiyet anla malar n n en zay f noktas daima uygulama olmu tur. TRIPS, bu gelene in aksine, uygulama prosedürleri ile ilgili olarak ayr nt l yükümlülükleri belirtmekte ve anla may imzalayanlar aras nda i birli i ve teknik yard m konular nda hükümler içermektedir. Fikri mülkiyet haklar alan nda standartlar n geli tirilmesi TRIPS Anla mas n n imzalanmas ile sona ermemi tir y l nda imzalanan Ticari Marka Kanunu Anla mas (TLT) taraf ülkeler aras nda ticari markalar n kay t-tescil i lemini basitle tirip, uyumland rmaktad r. 20 Aral k 1996 tarihinde Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) Baz Telif Haklar ve Ba lant l Haklar Konusunda yapm oldu u Diplomatik Konferans ta iki anla may kabul etmi tir: WIPO Telif Hakk Anla mas ve WIPO cralar ve Fonogramlar Anla mas. TRIPS Anla mas n n imzalanmas ndan k sa bir süre geçmesine ra men fikri mülkiyetin baz ekillerinin korunmas teknolojideki ilerlemeler nedeni ile güçle mi ve k sa süre içinde olanaks zla- m t r. Bu ilerlemeler büyük miktardaki bilgi ve e lence ürünlerinin dijital olarak iletilmesini ve al nmas n sa layan Internet ve uydu a lar n n ticari geli imini de içermektedir. WIPO Telif Hakk Anla mas bilgisayar programlar ile veri tabanlar n n telif hakk korumas ile kamuoyuna da t m, kiralanmas ve iletilmesi konular nda hükümler içermektedir. WIPO cralar ve Fonogramlar Anla mas yeniden ço alt m, da t m ve kiralama haklar dahil ses kay tlar n n yap mc lar ile icrac lara verilen asgari haklarla ilgili hükümleri içermektedir. Her iki anla ma da, ayn zamanda, dijital ortamda haklar n etkin kullan m için vazgeçilmez olan koruma ve elektronik yönetim bilgisi ve teknolojik önlemlerin güvenli ini sa layacak hükümleri de içermektedir. Daha anla malar n üzerinden fazla bir süre geçmeden, bunlar n nas l geni letilip güçlendiri-

14 lece ine dair tart malar ba lam t r. Ayr ca, Amerika Serbest Ticaret Bölgesi dahil fikri mülkiyetin korunmas için bölgesel tart malar ba lad. (Aral k 1994 tarihinde demokratik olarak seçilen 34 lider taraf ndan ba lat lan Amerika Serbest Ticaret Bölgesi 2005 y l na dek Bat Yar kürede adil ve aç k pazar taahhüdünü ortaya koymaktad r.) Bu da dünya çap nda de i en teknoloji ile ekonomik ve politik ko ullar n kaç n lmaz bir sonucudur. MKANLARIN GEN LET LMES Birle ik Devletler hükümeti, tüm ülkelerin TRIPS Anla mas dahil imzalanan anla malardaki yükümlülüklerin gere ince yerine getirmesini ve Ticari Marka Kanunu Sözle mesi ile WIPO Telif Hakk ve cralar ve Fonogramlar Anla malar n imzalayarak uygulamas n istemektedir. Aç kças, Amerikal mucitlerin, eser sahiplerinin ve icrac sanatç lar n n bundan do rudan yarar sa lamas için bunun yerine getirlmesi istenmektedir. Toplum olarak de er verilen ekonomik ve politik özgürlükleri destekledi i için bu hedefin de gerçekle tirilmesi amaçlanmaktad r. Dünya çap nda fikri mülkiyetin korunmas birçok fayday beraberinde getirecektir. Gerçekten de Dünya Bankas taraf ndan TRIPS in ekonomik etkileri üzerine yap lan bir çal mada TRIPS in uygulanmas n n ticaret yaratma konusunda do rudan bir etkiye sahip olaca belirtilmektedir. mkanlar n geni letilmesi yaln zca büyük kurulu lar n de il ayn zamanda ba ms z eser ve bulu sahiplerinin, yaln zca kalk nm ülkelerin de il ayn zamanda büyüklü küçüklü kalk nmakta olan ülkelerin de ç kar na olacakt r. Pek çok kalk nmakta olan ülke bu temel gerçe i fark etmi tir ve fikri mülkiyetin korunmas ile ilgili ad mlar atmaktad r. Örne in, son dönemde, Malezya hükümeti fikri mülkiyet haklar n n korunmas ve bunlar n uygulanmas hakk ndaki kanunlar n iyile tirilmesi konusunda çabalar n iki kat na ç karm t r. Bu Malezya n n süper multi-medya koridoru ad n verdi i ülkedeki endüstriye dayal dayal bilgilerin geli tirilmesini destekleyecek çaban n olu turulmas nda esas olarak görülmektedir. Fikri mülkiyetin, Gana dahil daha önce fikri mülkiyetin bulunmad ülkelerde güçlü bir kay t endüstrisi kurma konusunda bir temel sa lad n da görmü bulunuyoruz. Venezuela, Trinidad ve Tobago gibi ülkelerde ekonomilerinin yönelimini mallara dayal EKONOM K VE POL T K ÖZGÜRLÜK Ç N DESTEK Kevlar, 1965 te DuPont da çal an bilimadamlar Stephanie Kwolek ve Herbert Blades taraf ndan yarat lan güçlü ve hafif lifi tan mlayan ve 1970 lerde ticari olarak kullan m na geçilen bir DuPont Company tescilli ticari markas d r. Kevlar lifleri poliparafenilen tereptalamidden yap lan uzun moleküler zincirlerden olu maktad r. Lastik üreticileri 25 y ldan uzun zaman önce Kevlar n ilk endüstriyel kullan mc lar olmu tur. Günümüzde bu lif, lastiklerin yan s ra, hortumlar, kablolar, teller, koruyucu giysiler, ipler, kasklar, para ütler ve pek çok di er malzemede de halen kullan lmaktad r. 14 ekonomiden (bu örnekte petrol) yüksek teknolojiye ve katma-de erli endüstriye çekici k lacak bir ekonomi haline dönü türme için güçlü ve etkin fikri mülkiyet korumas n destekleyen bilinçli kararlar al nd - n da görmekteyiz. ETK N B R ALT-YAPININ OLU TURULMASI Sorunun neyin, ne zaman yap lmas gerekti- inden (TRIPS Anla mas ve onu izleyen anla malar bu sorunun yan t n vermi ti) nas l yap labilece ine dönü tü ünü görmekteyiz. ABD hükümeti bu sorunun yan t n bulmaya kararl d r. Gerçekten de, ABD hükümeti, di er hükümet ve hükümetler aras kurulu lar ile birlikte tüm ülkelere uluslararas fikri mülkiyet yükümlülüklerini yerine getirmeleri ve bunlar a malar konusunda yard m etmek üzere çal maktad r. Çal man n kapsam göz ard edilemez boyuttad r. Fikri mülkiyetin korunmas için etkin bir alt-yap in a etmek üzere ülkelerin a a dakileri yapmalar gerekti ine inan yoruz: Fikri mülkiyetin korunmas ile ilgili her alanda kanun ya da kanunlar ile bunun gerekli görülen ekilde medeni kanun, ceza kanunu ya da idari usul çerçevesinde uygulanmas için gereken yetki dahil TRIPS ile uyumlu kanunlar bir an önce ç karmak ve tam olarak uygulamak. Endüstriyel mülkiyet korumas sa layan, tan nan haklar ve fikri mülkiyet ile ilgili genel bilgiyi yayan ve kanun uygulay c lar ile i birli i içinde olan yeterli ve yetkin personele sahip, e itimli ve donan ml bir fikri mülkiyet haklar bürosuna eri imi sa lamak. H zl, adil ve saydam bir ekilde cezai ve di er türde yasal takibat gerçekle tirecek becerisi, yeter düzeyde para ve hapis cezas uygulayabilecek yetkiye ve ihlal durumunda gerçek anlamda a r cezalar ile birlikte öncül ve kal c karar alma iste i bulunan iyi e itimli bir hukuk kurumu kurmak. Fikri mülkiyet korsanlar na kar yasal takibat ba latacak ve soru turmalar üstlenecek istek ve (gerekirse di er yetkili merciler ile i birli i içinde) yetkisi bulunan ve saydam bir ekilde çal an iyi e itimli bir polis gücü kurmak. Böyle bir polis gücünün ayn zamanda ihlali gerçekle tirene önceden bildirmeksizin bask n düzenleme gücüne (ancak suiistimali önlemek için do ru kurallarla), bunu yapma iste ine, ihlal konusu mallara, bunlar n yap m nda kullan lan

15 makinalara ve i kay tlar na el koyma ile bunlar yok etme (ya da bunlar fikri mülkiyet sahibine devretme) yasal yetkisine sahip olmal d r. S n rda fikri mülkiyet kanunlar n uygulayacak istek ve yetki ile saydam yöntemlerle çal acak iyi e itimli bir gümrük gücü olu turmak. Yasal hak sahibi lehine fikri mülkiyet korumas n n uygulanmas n sa layacak idari merciiler, polis, yarg ve gümrük yetkilileri ile çal abilen iyi bir e itimli avukat ve bürolar n özel sektörde geli tirilmesini desteklemek. Meslek Birlikleri, fikri mülkiyet konusunda uzmanl olan barolar ve eser ve bulu sahiplerini temsil eden örgütler benzeri özel sektör örgütlerinin kurulmas n ya da geli tirilmesini desteklemek. YÜKÜMLÜLÜKLER M Z N YER NE GET R LMES Fikri mülkiyet haklar n n korunmas hakk nda pek az deneyimi olan ya da hemen hemen hiç deneyimi bulunmayan ülkeler tüm bu ö elerin oturtulmas n y ld r c bulabilir. Ne var ki yasal uygulama ve ko ullar elverdi ince bölgesel ve uluslararas i birli i sayesinde, bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerçe i görüldü ü kadar güç olmayabilir. Örne in, TRIPS Anla mas entegre devre planlar için özel koruma tedbirleri gerektirmektedir. Ancak, korunma amaçl ba vurular n incelenmesi ve hatta kay t-tescili için herhangi bir idari altyap yat r m yapma konusunda zorunluluk bulunmamaktad r. Ulusal kanunlardaki bu tür teknolojinin korunmas na yönelik hükümler yeterlidir. Buna ek olarak, koruman n gerekli oldu u her ülkede bir patent ba vurusunun ara t rmas n n ve incelemesinin yap lmas için bir neden yoktur. Ço u patent ba vurusu, önceden ABD Patent ve Ticari Marka Bürosu, Japon Patent Bürosu ya da Avrupa Patent Bürosuna yap lm olacakt r. Her büroda ba vuru ara t r lm ve incelenmi olacakt r. Söz konusu çal ma oldukça karma kt r ve iyi e itimli personel gerektirir. Örne in, ara t rma ve geli tirme konular nda becerileri daha yararl olacak bilim adamlar. Bu yüzden, ülkeler di er ülkelerde gerçekle tirilen ara t rma ve inceleme sonuçlar n dikkate alan bir sistem kurmay isteyebilir. Yüzde 100 Kevlar marka liften üretilen eldivenler a r s cakl a dayanabilir ve ayn ekilde aleve dayan kl d r. DuPont a göre ayr ca binlerce i çi keskin nesnelerle çal rken ellerini korumak için Kevlar dan yap lm kesilmez eldivenleri kullanmaktad r. Uluslararas yükümlülüklerini yerine getirmeye çal an ülkelerin e itim ve altyap in as sorunlar n n modern teknolojilerin yasal kullan mlar sayesinde daha kolay ele al nabilece i bir dönemden geçmekteyiz. Internetin ticarile mesindeki patlama beraberinde patent ofisleri ile patent ba vurusu sahipleri aras nda güvenli ileti imi sa layan aç k veri standartlar ve yeni becerileri getirmi tir. Fikri mülkiyet korunmas n daha etkin olarak sa layabilmemiz bu faktörlerin topluca etkisine ba l d r. Birle ik Devletler teknik yard m ve e itim konusunda imkanlar yayg nla t rmak amac yla Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü ile yak n i birli i içindedir. E itim ve teknik yard m n etkin bir fikri mülkiyet sistemi olu turup, devam ettirmeleri için, dünya çap ndaki tüm ülkeler gibi, geli mekte olan ülkelerin de s nai mülkiyet ofislerine gerekli oldu u bilinmektedir. Kan mca, Birle ik Devletler hükümeti ve WIPO nunkiler dahil ikili ve çok tarafl kaynaklar her ülkenin bunlar yapabilmesi konusunda yard m için kullan ma aç kt r. Bunun gerçekle tirilmesi ile uluslararas yükümlülükler yerine getirilmi olur. Daha da önemlisi, bu her devletin halk na kar ekonomik ve politik özgürlükleri koruma ve devam ettirme konusunda sahip oldu u bir yükümlülük olacakt r. Bruce A. Lehman 1993 ten 1998 e kadar ABD Ticaret Bakanl nda ticaret bakan yard mc s ve patentler ve ticari markalar sorumlusu olarak çal t. Ayn zamanda Ulusal Enformasyon Alt-yap s Ekibinin Fikri Mülkiyet Haklar Çal ma Grubunun ba kanl n yapt. Ticaret Bakanl ndaki görevine ba lamadan önce, Lehman Washington D. C. de Swindler & Berlin Hukuk Firmas n n orta idi. 15

16 ABD SPECIAL 301 SÜREC Special 301 süreci, ABD Ticaret Temsilcili inin (USTR) fikri mülkiyet haklar (IPR) konusunda yeterli koruma sa lamay reddeden ya da IPR güvencesindeki ABD vatanda lar için adil ve e it piyasa eri imi sa lamayan ülkeleri belirlemesini gerektiren ABD Ticaret Hukukunun bir parças d r. De i iklikler ABD nin kayg lar n ortadan kald rmazsa durum ortaya ç kt nda ülke, ABD ticaret ambargosu ile kar kar ya kalabilir. Special 301 kapsam nda, en kötü yasa, politika ya da uygulamalara sahip veya yasa, politika ya da uygulamalar ilgili ABD ürünleri üzerinde, gerçek ya da muhtemel, en kötü etkiye sahip olan ve bu sorunlar ele almak üzere iyi niyetli görü melere taraf olmayan ülkeler öncelikli yabanc ülkeler olarak belirlenmelidir. USTR genellikle 31 Mart tarihinde Birle ik Devletler Y ll k Ulusal Ticaret Tahmin Raporu nun tamamlanmas ndan sonraki 30 gün içinde yay nlanan bir Special 301 görü ü ile her y l hangi ülkelerin belirlenece- ine karar vermelidir. Ticaret ortaklar ndan biri öncelikli yabanc ülke olarak tan mlanm sa, USTR bu tan mlaman n temelini olu turan söz konusu kanun, politika ve uygulamalarla ilgili bir soru turma ba lat l p ba lat lmayaca na 30 gün içinde karar vermek durumundad r. Soru turman n ba lat ld tarihten itibaren alt ay içinde, USTR soru turma ve incelemelerin ard ndan çal may ba latan ko ullar n halen sürüp sürmedi ini belirlemelidir. Bu karar olumlu ise USTR e er yap labilecek bir ey varsa bunun ne oldu una karar vermelidir. Faaliyetler, 1974 tarihli Ticaret Kanunu nun 301. K sm nda yer alan çift tarafl ticaret yapt r mlar n da kapsayabilir. EKONOM K VE POL T K ÖZGÜRLÜK Ç N DESTEK Shanghai da korsan kompakt disk stand nda seçim yapan bir mü teri. Amerika Kay t Endüstrisi Birli i, yasal kay tlar n izinsiz kopyalanmas, yay nlar n izinsiz kaydedilmesi ve Internet sitelerinden ses kay tlar n n izinsiz indirilmesi nedeniyle müzik endüstrisinin her y l yakla k 5 milyar $ kadar zarara u rad n tahmin etmektedir. Bu karar n verilebilece i son tarih, USTR karma k ya da güç konular n söz konusu olup olmad ya da önemli geli melerin gerçekle ip gerçekle medi i konusunda karar verirse, ba lang ç tarihinden dokuz ay sonras na kadar uzat labilir. USTR, IPR korumas ile ilgili Birle ik Devletlerin endi e ta d - ülkeleri ayr bir kategoride tutmaktad r, ancak bu uygulama ne öncelikli bir statü ta r ne de bu ekilde belirlenmi tir. Uygulamalar n etkin olmayan, ancak yine de durumu ciddi olan ülkeler, öncelikli izlenecek ülkeler listesine al n r. Bu ülkeler, sorun alanlar ile ilgili artan ikili tart malar n odak noktas n olu turmaktad r. USTR, IPR korumas n n uygulamas ndaki geli melerin h z ve ABD ürünleri için k yasa tabi piyasa eri imi sa lama konusunda Birle ik Devletlerin endi e ta d ülkeler içinde ayr bir izleme listesi kullanmaktad r. Bir de y ll k inceleme raporunda USTR nin de inmesini gerektiren uygulamalara sahip ülkeler için di er gözlemler kategorisi bulunmaktad r. USTR nin y ll k Special 301 incelemesinde, ülkeler öncelikli statüye getirilebilir ya da ba ka bir listeye geçirilebilir veya tamamen listelerden ç kar labilir. Periyot d incelemeler, y l boyunca herhangi bir zamanda s kl kla görüldü ü üzere gerçekle tirilebilir. Bu incelemeler, y ll k düzenli inceleme ile ayn d r: Öncelikli yabanc ülkeler belirlenir ve di er ülkeler izleme listelerine eklenebilir ya da bunlardan ç kar labilir. ABD hükümeti giderek artan bir ekilde DTÖ üyesi ülkelerle olan IPR anla mazl klar için Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) anla mazl k çözüm sistemini kullanmaktad r. Warner Rose, USIA Ekonomi Yazar 16

17 GEL MEKTE OLAN B R ÜLKEN N BAKI AÇISI Betty Mould-Iddrisu Fikri mülkiyet haklar n n geli mekte olan ülkelerde yönetimi ve uygulanmas, fikri mülkiyet haklar n n geli mi ülkelerdeki yönetim ve uygulanmas ndan farkl bir boyutta ele al nmal d r. Avrupa ve ABD de Devletlerinde fikri mülkiyet haklar sisteminin ortaya ç k 16. yüzy l ba lar na dayanmaktad r. lk telif hakk kanunu olan ngiltere deki Kraliçe Anne Kanunu 1709 da yürürlü e girdi; bu kanun Gutenberg in matbaa makinas n bulmas ndan sonra sadece yerli matbaac lar de il, ayn zamanda o dönemde Avrupa dan ngiltere ye ithal edilen yabanc eserleri (özellikle kitaplar) koruma için de ç kar lm t. ngiliz Telif Hakk Konseyi eski ba kan Dennis de Freitas, uygar bir ülkede oldu u gibi telif hakk sisteminin modern toplum yap s n n önemli bir parças oldu unu söylemi tir. Bunun nedeni gazete, radyo, televizyon, film, yay n ve e itim yolu ile bilginin topluma iletilmesi ve yay lmas nda telif sisteminin rol oynamas d r y l nda, Uluslararas Fikri Mülkiyet Birli i telif hakk endüstrilerinin ülkenin gayri safi yurt içi has las n n yüzde 3,7 sine kar l k gelen 278,4 milyon dolarl k Amerika n n en büyük ve en h zl büyüyen ekonomik varl oldu unu tahmin etmektedir. Ba l ca telif hakk endüstrileri, bilgisayar ve bilgisayar yaz l m, sinema filmi, televizyon programlar, ev kullan m için video kaset filmleri, müzik ve ses kay tlar, ders kitaplar, ticari kitaplar, ba vuru ve mesleki yay nlar ve gazeteleri üreterek da t m n yapmaktad r. ngiltere de, kay t endüstrisi ile ilgili 1995 raporunda ngiliz Fonogram Endüstrisi taraf ndan yay nlanan istatistiklere göre; ngiliz müzik sat lar n n 1994 y l perakende de eri, 800 milyon sterlin de erindeki ihracat ve görünmez kazançlar ile birlikte 1,4 milyar sterlindi. Do rudan kay t irketi istihdam d nda, ngiliz müzik endüstrisi perakende müzik sat lar ve müzik yay nlar konusunda den fazla ki inin geçimini sa lamaktad r. Avrupa Komisyonu ve di er örgütler taraf ndan di er geli mi ülkelerde yürütülen çal malar di er ülkeler aras nda Avusturya, Avustralya, Almanya ve sveç te gayr safi milli has lan n yüzde 3 5 inin telif hakk endüstrisinin kar lad n göstermektedir. Ayn zamanda, dünya çap nda görsel-i itsel pazar n toplam de erinin 1994 y l nda yakla k 290 milyar dolar oldu u tahmin edilmektedir. Afrika daki durum hakk nda ne söylenebilir? M s r, Gana, Malavi, Mauritus ve Nijerya benzeri ülkelerde yap lan baz ara t rmalar, 1970 ve 1980lerden önce fikri mülkiyetin korunmas ile ilgili kanunlar n ço unun sömürgeci ülkelerin mevcut kanunlar ile ayn oldu unu göstermektedir. Bu kanunlar, özellikle sömürgeci ülke vatanda lar, bunlar n i leri ve irketlerinin haklar n koruma amac ile tasarlanm ve sömürgeler ile geli mi ülkelerdeki farkl ko ullar dikkate al nmam t r. Afrika n n sömürgecilikten kurtulmas sonras ndaki dönemde, Afrika hükümetleri fikri mülkiyet haklar n n korunmas gere ine öncelik tan mad. Pek çok endüstri henüz geli me a amas ndayd ve yerli üretim temeli gerçek anlamda yoktu. Afrika da hakim olan tek ey müzik, tekstil, mücevher ve benzeri alanlarda kültürel endüstrilerin olu turdu u çarp c bir folklor gelene i idi. Gana daki fikri mülkiyet sistemi üzerine küçük bir ara t rma, 1970lere dek Gana Telif Hakk Tescili nin yüzde 90 yabanc irket ve ki ilere ait olan yakla k ticari marka tescil etmi oldu unu göstermektedir y l nda, tescilde yüzde si Ganal lara ait marka bulunuyordu. Getirdi i düzenleme ile tekstil tasar mlar n tescil eden 1966 tarihli Tekstil Tasar m Kay t Tescil Kararnamesi, özellikle Kente ve Adink- 17

18 ra sembolleri gibi tan nm Gana tasar mlar n n tescilini hariç tutmu tur ile 1997 y llar aras nda bu kanun kapsam nda tasar m n tescil edilmesi, bunlardan yakla k yüzde 66 s n n ( in üzerinde) yabanc tasar mc lara, sinin ise yerel tasar mc lara ait olmas ilginçtir. Patent aç s ndan, sömürge döneminden kalma Patent Tescil Düzenlemesi, Cap 179, sadece o dönemde ngiltere de tescilli tüm Alt n Sahil patentlerinin geçerlili ini uzatm t r. Bu sayede tescilli patentlerin tamam yabanc ki i ve irketlere ait olmu tur. Bu düzenleme, bir patent sisteminin kurulmas ndaki güçlükler nedeni ile, yeni bir patent yasas n n ç kar ld 1 Temmuz 1994 tarihine dek Gana'da yürürlü ünü sürdürmü tür. Ne var ki 1970lerden sonra ç kar lan fikri mülkiyet kanunlar n n ço unda, uluslararas ticaret ve yat r m faaliyet alanlar n düzenleme konusunda mücadele veren yeni devletlerin ve yeni ortamlar na uyum zorunluluklar nedeniyle farkl bir e ilim görüldü üne dikkat çekilmelidir. Geli mekte olan ülkelerin, artan fikri mülkiyet kanunlar uygulamalar ile fark na vard klar baz avantajlar unlard r: Toplumda yarat c l k ve yeni bulu yapma becerisini harekete geçirmek ve bu sayede ülke kalk nmas na katk da bulunmak. Kültür, e itim ve e lence endüstrilerinde üretim ve da t m n büyümesi için gerekli alt-yap y sa lamak ve korumak. Telif hakk endüstrilerine yerli ve yabanc özel sektör yat r mlar n çekebilecek bir ortam yaratmak. Ortaya ç kan teknolojiler dikkate al narak, icrac sanatç lar n haklar üzerinde artan koruma sayesinde, canl gösteri ve folklor etkinliklerini korumak. Afrika k tas nda fikri mülkiyet sistemi, ayn zamanda, geli mekte olan ülkelerin, ba ta geli mi ülkeler olmak üzere di er ülkelerin eserlerini kopyalama konusunda serbesti içinde olmas na inanan ve bunu savunan yanl yönlendirilmi bireyleri ile yüzle mek durumunda kalmaktad r. Bu ki iler, geçmi teki s n rl fikri mülkiyet kanunu korumas nedeni ile, di er ülkelerin eser ve mallar n n kopya, korsan ya da sahte versiyonlar n yaparak, yerel endüstrilerini dünya piyasalar nda önemli bir güç haline getirmeyi ba arm Asya ülkeleri ile di erlerini örnek göstermektedir. GEL MEKTE OLAN B R ÜLKEN N BAKI AÇISI Gana da geçmi i 12. yüzy l Afrikas na uzanan renkli Kente dokumalar ile 1997 y llar aras nda, i a k n desen 1966 tarihli Gana Tekstil Tasar m Tescil Kararnamesi kapsam nda tescil edilmi tir; yakla k yüzde 66 s yabanc tasar mc lara, geri kalan ise yerel tasar mc lara aittir. Bir defas nda kararname Gana tasar mlar n n tescilini yasaklam t r. 18 Ancak bu ülkelerin ço u art k fikri mülkiyet haklar n n uygulanmamas n n ekonomileri, yerel endüstrileri ve kültürleri üzerindeki etkilerinin fark na varmaktad r. Örne in, Asya da yak n zaman öncesine dek film konusunda telif hakk ya da kiralama ile ilgili düzenlemeleri bulunmayan Malezya n n yerli film endüstrisi yabanc filmlerle rekabet konusunda s k nt çekmektedir. Malezya film endüstrisi ve sanatç lar, hükümetin telif hakk kanunlar n etkin ekilde uygulamas için önemli ölçüde bask uygulamak durumunda kalm t r. Malezya da, art k, dünyan n her yerinde g pta ile de erlendirilecek kuvvetli bir fikri mülkiyet uygulama program bulunmaktad r. Önceden Afrika da, bizlerin, özellikle de Anglo-Sakson hukuku gelene ini sürdürenlerin, daha çok kamu davalar yolu ile uygulanan fikri mülkiyet haklar felsefesi konusunda temel bir sorunu vard. K sa süre öncesine dek Afrika hükümetleri, fikri mülkiyet haklar uygulamalar n yaln zca kendilerine kar sorumluluklar ve bu haklar ihlal edenleri ise devlet ç karlar na ayk r etkinlikte bulunan ki iler olarak görüyordu. GANA DENEY M Afrika hükümetlerinin önündeki zorluk, art k telif hakk sistemlerinin idaresini güçlendirerek güçlü fikri mülkiyet haklar uygulamalar n ba latmakt r. Afrika da fikri mülkiyet haklar n n uygulanmas ile ilgili olarak benim ki isel deneyimlerim güçlü ve etkin bir telif hakk sisteminin geli tirilmesi için ön ko ulun en az a a da verilen ölçütleri kapsamas gerekti ini göstermektedir: Güçlü bir telif hakk kanununun ç kar lmas. Uluslararas sözle melerine uyum sa lanmas. Telif hakk ücreti toplayabilen ve düzenli aral klar ile hakeden eser sahiplerine yap lacak da t mlar üstlenen etkili bir idari mekanizman n kurulmas. Dünya çap nda benzer birliklerle kar l kl temsil anla malar a na girme. Korsanl a kar sava mak amac ile etkin bir uygulama ve izleme mekanizmas n n olu turulmas. Bat Afrika dan Gana örne i ile bu hususlar aç klamak istiyorum. Gana, telif hakk endüstrisini düzenleyen sömürge sonras kanunlardan 1961 tarihli eski Telif Hakk Kanunu n n yerine,

19 1985 y l nda güçlü, ça da ve etkili bir telif hakk kanunu olan PNDCL 110 u onaylad. Telif hakk n n uygulanaca bir çerçeve olan yukar daki ölçütlere Gana da da uyuldu. Gana Telif Hakk Birli i (COSGA) olarak bilinen eser sahiplerinin haklar n n yönetimine ili kin bir meslek birli i 1986 da kuruldu. Gana 1991 de Bern Sözle mesine kat ld ve COSGA dünya çap nda di er meslek birlikleri ile kar l kl temsil anla malar yapma program kabul edildi. COSGA, etkinliklerinde belli bir ba ar elde etti; ba lang c ndan itibaren ulusal ve uluslararas çapta telif hakk ücretleri topluyor ve da t yordu. Confederation Internationale de Societes des Auteurs et Compositeurs (CISAC), Gana da eser sahiplerinin haklar n n toplu idaresine göre gerçekle tirilen çal malar gözle görünür bir ilerleme kaydetti inden, COSGA y Anglofon Afrika n n önde gelen eser sahibi birliklerinden biri olarak görmektedir. Di er pek çok Anglofon ülkede, eser sahibinin haklar n n toplu idaresi için harcanan çabalar s n rl bir ba ar yla gerçekle tirilmi tir. Gana 1985 y l nda ça da bir telif hakk kanunu ç karmas na ra men, müzik, edebiyat ve film endüstrileri 1992 öncesine dek ciddi bir dü ü ya ad ve icrac sanatç lar, besteciler ve eser sahiplerinin haklar ciddi oranda ihlale u rad. Yaln zca kanununun ç kar lmas n n uygulamas konusunda garanti vermedi i ve uygulama olmamas halinde kanunun ç kar lmas n n anlams z oldu unun alt n çizmek isterim. Bu, özellikle de Afrika da telif hakk kanunlar ile ilgili olarak aç kça görülmektedir. Geli mekte olan ülkelerde telif hakk n n ba ar ile uygulanmas Gana da o müdahaleli y llarda % 90 gibi tehlikeli bir orana yükselen korsanl k sorununa anla lmaz bir ekilde ba l d r. Sonuçta yaln zca yazarlara, ressamlara, bestecilere, düzenlemecilere, icrac sanatç lara ya da orijinal yap t n ortaya konmas nda katk da bulunan yarat c lara önemsiz miktarlarda telif hakk ödemeleri söz konusu oldu undan telif hakk n n uygulanmas genel bir sorun halini ald. Afrika da, özellikle de Gana da zaman içinde telif hakk verilen eserlerin korsanl a a dakilere yol açm t r: Pek çok yetenekli yazar m z n Avrupa, Amerika Birle ik Devletleri ve di er geli mi ülkelere gitmesi. Bu, Afrika y yerel yarat c l n zenginliklerinden yoksun b rakt. Telif hakk ile ilgili tüm endüstriler ve me ru yarat c l k i iyle ilgili olanlar n yan etkinliklerinin geli tirilmesinde duraklamalar. Do ru ve dolayl vergilendirme ekliyle devlet gelirlerinde önemli kay plar. Ulusal kimlik ve kültürel kökenleri ulusal ekonomik geli me ile ili kilendirilebilecek, geli mekte olan bir ülke için çok derinlere uzanan sonuçlar olabilecek ekilde yerel topluluklar m z n kültürel yarat c l n n gerilemesi. KORSANLIÊA SON VERME Müzik endüstrisi, müzikal folklorun ifade edildi- i ekillerden biri oldu undan, tüm dallar yla kültürel endüstrinin önemli bir k sm n olu turur. Gana da müzisyenlerin ilham ald engin bir Gana yerli müzik kayna bulunmaktad r; müzisyenler folklorik ifadeleri günümüz müzi ine uyarlayabilmekte ve bununla birlikte düzenleyebilmektedir ve 1980 li y llar boyunca Gana da, bant kay t cihazlar ve video kay t cihazlar n n bulunmas ile, yerli müzi in üretimi artt ve müzik ülkenin hemen her yerinde dinlenir hale geldi. Ancak müzisyenler, sanatç lar, yap mc lar ve müzi in yasal üretimi ile ilgili ki iler, k saca müzik endüstrisinin bütünü, bu yeni kay t teknikleri ve bunlar n korsanl te vik etmesi nedeni ile daha önce hiç bu kadar fakir olmam t r. Gana hükümeti ve Telif Hakk daresi 1985 ile 1990 y llar aras nda ba bo hale gelen korsanl a kar mücadelede çaresiz kalm t r. Müzik üretiminin artan maliyetleri ve görece az say da sat lan özgün çal malar nedeni ile sanatç lar, besteciler ve müzik yap mc lar yeni çal malar konusunda giri imciliklerini kaybetmi ti. Böylece, Gana, korsanlara ve korsan eserler için güvenli bir yer haline gelerek uluslararas sayg nl n kaybetti. Ayn zamanda, yabanc ithal müzi in korsan versiyonlar piyasay ele geçirdi inden, Gana müzi i geriledi. Ganal yetkililer kopyalama yap ld nda; ulusal eser sahipli i, ulusal kültür ya da ulusal yarat c l n desteklenmedi ini fark etti. Telif hakk, patent, endüstriyel tasar m ya da ticari marka sistemi olsun ya da olmas n, bu, fikri mülkiyet yasal sisteminin tüm farkl tabakalar için geçerlidir. E er bizler Afrika da körükörüne yaln zca geli mi ülkelerden gelenleri kopyalama yolunu izlersek, hiç ku kusuz sonsuza dek hem ekonomik hem de kültürel geli memizi geriletecek ekilde kültürel olarak tükenme tuza na dü eriz. 19

20 Gana hükümeti, Telif Hakk Bürosu arac l ile, korsanl a kar sava açma konusunda ilk giri imi yapma zorunda b rak ld. Müzik endüstrisinin çe itli organlar ile ortakla arak ve Londra daki Uluslararas Fonogram Endüstrisi Federasyonu (IFPI) ile Gana daki ulusal grubu, Gana Müzik Endüstrileri Birli i nin (ARIGh) teknik deste i ile Telif Hakk Bürosu bandrol sistemini kurdu. Sistem, uygulamaya geçmesinden sonra neredeyse s f r korsanl a rastlanan Portekiz sistemine paralel olarak olu turuldu. Tüm müzik çal malar nda bandrol olarak bilinen, özgünlü ü belirleme pulunun kullan lmas 1 Haziran 1992 tarihi itibariyle Gana da zorunlu hale gelmi tir. Bu pul ard k olarak numaraland r lan bir güvenlik arac d r; sadece müzik eserinin özgün yap mc lar na seri numaralar verilmekte ve kaydedilmi tüm müzik eserlerinin ithali için Gümrük Vergisi ve Koruma Servisi (CEPS) ile ortakla araktelif Hakk Bürosu ndan onay almak durumundad r. Gana daki müzik endüstrisi, ç Gelirler Servisi (IRS) i birli i ile bandrollerin do rudan ön ödemeli gelir vergisi kayna olarak kullan lmas n kararla t rd. Kenya da bandrol sistemi ilk planland nda, bandrolün bir katma de er vergisi (KDV) olarak kullan lmas önerilmi ti. Nijerya daki sistemin içine vergi ö esi kat lmam t. Ne var ki, u anda kabul edilemez düzeyde yüksek korsanl n oldu u Kenya da, sistem asla i lemedi. Nijerya da ise, iç sorunlar nedeni ile bir y ldan k sa bir süre içinde tamamen çöktü. Ancak, art k korsanl k oran yüzde 80 i geçmi durumda oldu- undan ülke bunu yeniden canland rma e ilimindedir. GEL MEKTE OLAN B R ÜLKEN N BAKI AÇISI Ard k numaral güvenlik pulu olan bandrol, müzik korsanl ile mücadele etmek amac ile Gana da 1992 Haziran ay nda kullan ma sunulmu tur. BANDROLLER N YARARLARI Gana ve müzik endüstrisi yetkililerinin, geçti imiz y llarda bandrolün uygulanmas s ras nda görmü olduklar faydalardan baz lar unlard r: Korsanl k konusunda, % 90 dan yakla k % e bir dü ü olmu tur. Bandroller özgün bir müzik yap mc s n n üretti i orijinal müzik eserlerini belirleme konusunda i e yaram t r. Telif hakk Bürosu yaln zca Gana daki Müzik Endüstrisi Kurumu nun gerçek üyesi olan ba vuru sahiplerine onay ç kartmaktad r. Bandroller, üretilen ve ülkeye ithal edilen müzik eserlerinin say s hakk nda yeterli istatistik bilgileri vermi tir. Telif Hakk Bürosu, bandrollerin al m için onay vermeden önce, yap mc ve sanatç aras nda kay t anla malar bulunmas konusunda srarl oldu undan yap mc lar kesin bir ekilde sanatç lar na güvence vermek durumundad r. Böylece ilk defa, Ganal sanatç ve besteciler kesin olarak yap tlar n n ne kadar ço alt ld n bilebilir, hesaplayabilir ve geçmi teki zorluklarla kar la maks z n imtiyaz haklar n tahsil edebilir hale gelmi tir. As l olarak bandrollerin sat ndan sorumlu ç Gelirler Servisi, önceden pek az gelir elde edilen ya da hiç kazan lmayan bir i kolundan kazanç tahsil etmeyi ba arm t r. Bu özgünlü ü belgeleme sistemi hali haz rda müzik eserleri için kullan lmaktad r. Sistemin ileride edebi eserler ve video eserleri için de kullan lmak üzere kapsam n n geni letilmesi dü ünülmektedir. Bandrol sisteminin kullan lmaya ba lamas, müzik endüstrisinin talihini tamamen de i tirmi tir. Gana art k, gözde bir parçan n ancak 2000 ya da 3000 satt durumdan, aras satt bir duruma gelmi tir. Sistemin kurulu undan bu yana, 27 milyondan fazla bandrol sat lm t r. Bu uluslararas arenada fazla bir de er ta masa da, 17 milyonu a an nüfusu ile Gana n n müzik sat lar nda dünya s ralamas nda 47. olmas n sa lam t r. Geçen son be y l içinde müzik endüstrisinde, hem yerli hem de yabanc yat r m çekerek kay t stüdyolar, kaset üretim tesisleri ve benzerlerinin geli mesi ile önemli bir büyüme ya anm t r. Önemli yabanc lisans sahipleri ülkeye dönmü ve Gana art k kom u ülkelerden sanatç - Bireysel bandrol numaralar müzik yap mc lar na tahsis edilmektedir; kay t öncesi müzik eserlerinin ithali Gümrük ile ortakla a olarak güvence alt na al nmal d r. 20

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. KURUL GÖRÜ Ü TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. Kurul Toplant Tarihi : 18/10/2011 li kili Standart(lar) : TFRS 2, TFRS

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç: Madde 1. (1) Bu yönergenin amacı, İstanbul Kemerburgaz Üniversitesinin önlisans, lisans ve lisansüstü

Detaylı

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür.

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür. Mahkememizin yukarıda esas sayısı yazılı dava dosyasının yapılan yargılaması sırasında 06.05.2014 günlü oturum ara kararı uyarınca Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı ndan sanık... kullandığı... nolu,

Detaylı

MEVLANA ÜNİVERSİTESİ FİKRÎ MÜLKİYET VE PATENT HAKLARI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

MEVLANA ÜNİVERSİTESİ FİKRÎ MÜLKİYET VE PATENT HAKLARI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MEVLANA ÜNİVERSİTESİ FİKRÎ MÜLKİYET VE PATENT HAKLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Mevlana Üniversitesi, fikrî mülkiyet haklarının edinilmesi, paylaşılması,

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 (1) Bu Yönergenin amacı; Amasya Üniversitesi bünyesinde kurulan Etik Kurulun oluşumunu, görevlerini

Detaylı

GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FİKRİ SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNERGESİ

GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FİKRİ SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNERGESİ GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ FİKRİ SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1 (1) Bu yönergenin amacı, Gebze Teknik Üniversitesi nin araştırma özgürlüğüne

Detaylı

I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler

I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler 1. AB Hukuku ve Tercüman ve Çevirmenler için Metotlar Eğitimi (Ankara, 8-9 Haziran 2010) EIPA tarafından çeşitli kamu

Detaylı

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET:

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI Sefer BÜTÜN EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: Mülkiyeti kamuya ait işletme hakları özel sektöre devredilmemiş

Detaylı

Elektronik Kaynaklarda Yasal Sorunlar

Elektronik Kaynaklarda Yasal Sorunlar Elektronik Kaynaklarda Yasal Sorunlar Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html PULMAN-XT Türkiye Ulusal Toplantısı Plan Telif

Detaylı

ELEKTRİK ÜRETİM SANTRALLERİNDE KAPASİTE ARTIRIMI VE LİSANS TADİLİ

ELEKTRİK ÜRETİM SANTRALLERİNDE KAPASİTE ARTIRIMI VE LİSANS TADİLİ Hukuk ve Danışmanlık ELEKTRİK ÜRETİM SANTRALLERİNDE KAPASİTE ARTIRIMI VE LİSANS TADİLİ Türkiye de serbest piyasa ekonomisine geçişle birlikte rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren,

Detaylı

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 Sunum Planı Giriş I)Literatür Uluslararası Literatür Ulusal Literatür II)Karşılaştırmalı Analiz III)

Detaylı

TARİFE YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler

TARİFE YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler 12 Kasım 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27404 YÖNETMELİK Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan: TARİFE YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 ve 49 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 ve 49 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU EĞİTİM, ÖĞRETİM VE SINAV YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL "Sivil Toplum, Yerel Yönetimler ve Gençlik AB Üyeli i Yolunda Sivil

Detaylı

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı?

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? *Av.Erdal AKSU 17 Kasım 2008 KONU: Rekabet Kurulu nun 03.07.2008 tarihinde Kablo TV şebekesine entegre

Detaylı

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI 23-26 MAYIS 2013 - İZMİR Grup Adı : Özel Hukuk 1. Grup Konu : İş ve sosyal güvenlik davaları Grup Başkanı : Mehmet YILDIZ (Yargıtay Tetkik

Detaylı

MY16 Bulut PBX Benimseme Teklifi Hüküm ve Koşulları

MY16 Bulut PBX Benimseme Teklifi Hüküm ve Koşulları 1 Şubat 2016 tarihinde düzenlendi Sayfa 1 / 5 Bu belgede MY16 Bulut PBX Benimseme Teklifi'nin ("Teklif"), hem Microsoft Corporation ( Microsoft ) hem de katılımcı müşteri ( Müşteri ) için uygunluk gereksinimleri

Detaylı

KARTELLERĐN ORTAYA ÇIKARILMASI AMACIYLA AKTĐF ĐŞBĐRLĐĞĐ YAPILMASINA DAĐR YÖNETMELĐK

KARTELLERĐN ORTAYA ÇIKARILMASI AMACIYLA AKTĐF ĐŞBĐRLĐĞĐ YAPILMASINA DAĐR YÖNETMELĐK KARTELLERĐN ORTAYA ÇIKARILMASI AMACIYLA AKTĐF ĐŞBĐRLĐĞĐ YAPILMASINA DAĐR YÖNETMELĐK Genel Gerekçe (1) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun (Kanun) 16 ncı maddesinin altıncı fıkrasında, Kanuna

Detaylı

Destekli Proje İşletme Prosedürü

Destekli Proje İşletme Prosedürü Destekli Proje İşletme Prosedürü Teknoloji Transfer Ofisi 2015 Yazan(lar) : Tarih : İlker KÖSE TTO Direktörü Onaylayan(lar) : Tarih : Prof. Dr. Ömer Ceran Genel Sekreter V. Prof. Dr. Sabahattin Aydın Rektör

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARINA İLİŞKİN YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARINA İLİŞKİN YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARINA İLİŞKİN YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç MADDE 1 Bu yönergenin amacı, Bahçeşehir Üniversitesi (Bundan

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 28 Aralık 2012 İÇİNDEKİLER Ara Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların

Detaylı

Kişisel Bilgiler ve Kişisel olmayan bilgiler Kişisel bilgiler sizi bir birey olarak tanımlayan veya tanımlanmanızı sağlayan bilgilerdir.

Kişisel Bilgiler ve Kişisel olmayan bilgiler Kişisel bilgiler sizi bir birey olarak tanımlayan veya tanımlanmanızı sağlayan bilgilerdir. Gizlilik İlkesi Bu gizlilik ilkesi ( Gizlilik İlkesi ) zaman zaman değiştirilebilir. Değişiklikleri size özellikle bildirmeyeceğiz, bu nedenle bu Gizlilik İlkesi'ni yeniden okumak ve değişikliklerden haberdar

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı,

Detaylı

ALAN İSMİ UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜ İÇİN YEKNESAK POLİTİKALAR

ALAN İSMİ UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜ İÇİN YEKNESAK POLİTİKALAR ALAN İSMİ UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜ İÇİN YEKNESAK POLİTİKALAR * (UDRP KURALLARI-Türkçe Metni)** (ICANN Tarafından 24 Ekim 1999 da Onaylandığı Şekliyle) 1. Amaç. Bu Alan İsmi Uyuşmazlıklarının Halli için

Detaylı

2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR

2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR 2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR 1. SORU: Kırsal kalkınma programında sadece eğitim amaçlı projelere destek verileceği yazılmıştır. Uygulamaya yönelik (örneğin, tarımsal ürünlerin

Detaylı

TUġBA BELEDĠYESĠ KADIN VE AĠLE HĠZMETLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ

TUġBA BELEDĠYESĠ KADIN VE AĠLE HĠZMETLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç TUġBA BELEDĠYESĠ KADIN VE AĠLE HĠZMETLERĠ MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELĠĞĠ Madde 1 :Bu yönetmeliğin amacı, Kadın ve Aile hizmetin tür ve niteliğini, işleyişini, işleyişine ilişkin

Detaylı

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI

www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI www.e-dewlet.com BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU KARARI Karar i : 11.11.2013 Karar No : 2013/DK-THD/605 Gündem Konusu : Tüketici Şikâyetlerinin İşletmeciler Tarafından Çözülmesine İlişkin Usul ve

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

TMMOB EH R PLANCILARI ODASI TRABZON UBES III. DÖNEM (2014-2016) ÇALI MA PROGRAMI

TMMOB EH R PLANCILARI ODASI TRABZON UBES III. DÖNEM (2014-2016) ÇALI MA PROGRAMI TMMOB EH R PLANCILARI ODASI TRABZON UBES III. DÖNEM (2014-2016) ÇALI MA PROGRAMI I. KURUMSALLA MA VE ÖRGÜTLENMEN N GEL LMES Trabzon ubesi nin kurumsal ve örgütlenme yap güçlendirerek daha etkin ve verimli

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Yönetimi. Patent Destek Sistemleri. Türkiye de. KOBİ lerde Etkin Fikri Mülkiyet Varlıkları. Eğiticilerin Eğitimi Programı

Yönetimi. Patent Destek Sistemleri. Türkiye de. KOBİ lerde Etkin Fikri Mülkiyet Varlıkları. Eğiticilerin Eğitimi Programı KOBİ lerde Etkin Fikri Mülkiyet Varlıkları Yönetimi Eğiticilerin Eğitimi Programı Türkiye de Patent Destek Sistemleri Mehmet Nurşad SÖZER, Patent Uzmanı, Türk Patent Enstitüsü 13 Kasım 2014, İzmir İçerik

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ MART 2016 MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ELEMANLARININ YURTİÇİ VE YURTDIŞI GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ BİRİNCİ

Detaylı

HALKA ARZA ARACILIK SÖZLEŞMESİNDE BULUNMASI GEREKEN ASGARİ UNSURLAR

HALKA ARZA ARACILIK SÖZLEŞMESİNDE BULUNMASI GEREKEN ASGARİ UNSURLAR HA Aracılık HALKA ARZA ARACILIK SÖZLEŞMESİNDE BULUNMASI GEREKEN ASGARİ UNSURLAR Sermaye piyasası araçlarının halka arzına ilişkin olarak, sermaye piyasası aracını ihraç eden (kısaca ihraçcı) ile aracı

Detaylı

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo

Amacımız Fark Yaratacak Makine Mühendisleri Yetiştirmek - OAIB Moment Expo Sayfa 1 / 6 OCAK 2016 SAYI: 92 Gelişen teknolojiye ayak uydurabilen, teknik bilgi ve becerilere sahip fark yaratacak lider makine mühendisleri yetiştirmek üzere yola çıktıklarını belirten MEF Üniversitesi

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı

Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı Elektrik Dağıtım Şirketlerinin Satın Alma-Satma ve İhale Prosedürlerinin Hazırlanması ve Uygulanmasına İlişkin Yeni Yönetmelik Yayımlandı I. Giriş Türkiye elektrik piyasasında dağıtım sisteminin kullanımına

Detaylı

FİKRİ HAKLAR DÜNYANIZ

FİKRİ HAKLAR DÜNYANIZ Hipodrom Caddesi No:115 06330 Yenimahalle / ANKARA Tel: 0312-303 10 00 Web Adresi: http://www.turkpatent.gov.tr Online İşlemler: http://online.turkpatent.gov.tr DÜNYA FİKRÎ MÜLKİYET TEŞKİLATI (WORLD INTELLECTUAL

Detaylı

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI Sayfa : 1/7 1. AMAÇ Bu politikanın amacı Doğan Grubu nun tedarikçileri ile ilişkilerinde gözettiği standartları ve temel ilkeleri açıklamaktır. Doğan Grubu,

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Sinan MESUTER Eylül 2012 SUNUM PLANI I. PROJE TEKLİF ÇAĞRISI YÖNTEMİYLE SAĞLANAN DOĞRUDAN FİNANSMAN DESTEĞİ II. DOĞRUDAN FAALİYET DESTEĞİ

Detaylı

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2015-1-69 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 16-02/30-9 Karar Tarihi : 14.01.2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan Üyeler : Prof. Dr. Ömer

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

Bilgilendirme Politikası

Bilgilendirme Politikası Bilgilendirme Politikası Şirketin bilgilendirme politikası kurumsal internet sitesinde yayınlanmakta olup, bilgilendirme politikası ile ilgili işlerin izlenmesi, gözetimi ve geliştirilmesi sorumluluğu

Detaylı

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE Sayı :2010/800/ 25.11.2010 Konu : Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararla ilgili görüşlerimiz hk. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NE İlgi: 9.11.2010 gün ve

Detaylı

DEVREDEN YATIRIM İNDİRİMİNİN KULLANIMI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ YAYIMLANDI:

DEVREDEN YATIRIM İNDİRİMİNİN KULLANIMI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ YAYIMLANDI: SİRKÜLER TARİHİ : 01/10/2010 SİRKÜLER NO : 2010/81 DEVREDEN YATIRIM İNDİRİMİNİN KULLANIMI HAKKINDA GENEL TEBLİĞ YAYIMLANDI: Bilindiği üzere, Anayasa Mahkemesi nin iptal kararı üzerine, 01 Ağustos 2010

Detaylı

BAR LİMANI SERBEST BÖLGESİ HAKKINDA RAPOR

BAR LİMANI SERBEST BÖLGESİ HAKKINDA RAPOR T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ BAR LİMANI SERBEST BÖLGESİ HAKKINDA RAPOR HAZİRAN 2007 BERLİN Ocak 2015 Bu Rapor T.C. Podgorica Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği Tarafından Hazırlanmıştır

Detaylı

KAPSAMLI İÇERİK SADELEŞTİRİLMİŞ ARAMA MOTORU YENİLİKÇİ BİLGİ İŞLEME TEKNOLOJİSİ PRATİK GÖRÜNTÜLEME ARAÇLARI MOBİL ERİŞİM

KAPSAMLI İÇERİK SADELEŞTİRİLMİŞ ARAMA MOTORU YENİLİKÇİ BİLGİ İŞLEME TEKNOLOJİSİ PRATİK GÖRÜNTÜLEME ARAÇLARI MOBİL ERİŞİM BAŞLANGIÇ REHBERİ KAPSAMLI İÇERİK SADELEŞTİRİLMİŞ ARAMA MOTORU YENİLİKÇİ BİLGİ İŞLEME TEKNOLOJİSİ PRATİK GÖRÜNTÜLEME ARAÇLARI MOBİL ERİŞİM LEXPERA Yeni Nesil Hukuk Bilgi Sistemi, hukuki araştırmalarınızı

Detaylı

GEÇİCİ KORUMA SAĞLANAN YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI Çalışma Genel Müdürlüğü

GEÇİCİ KORUMA SAĞLANAN YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI Çalışma Genel Müdürlüğü GEÇİCİ KORUMA SAĞLANAN YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI Çalışma Genel Müdürlüğü ANKARA 2016 ÇALIŞMA İZİNLERİNE DAİR YÖNETMELİK 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri

Detaylı

E. DOSYA KONUSU: www.evdi.com.tr adlı internet sitesinin yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası.

E. DOSYA KONUSU: www.evdi.com.tr adlı internet sitesinin yıkıcı fiyat uyguladığı iddiası. Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI 10 Dosya Sayısı : 2008-2-101 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 08-37/487-171 Karar Tarihi : 5.6.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan Üyeler : Prof.

Detaylı

YABANCI İŞÇİLERİN ÜÇ AYDAN SONRA SİGORTALI OLMALARI ZORUNLU MU? I- GİRİŞ :

YABANCI İŞÇİLERİN ÜÇ AYDAN SONRA SİGORTALI OLMALARI ZORUNLU MU? I- GİRİŞ : YABANCI İŞÇİLERİN ÜÇ AYDAN SONRA SİGORTALI OLMALARI ZORUNLU MU? I- GİRİŞ : Bilindiği üzere, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4. ve 6. maddelerine göre kimlerin sigortalı

Detaylı

Destekli Proje Başvuru Prosedürü

Destekli Proje Başvuru Prosedürü Destekli Proje Başvuru Prosedürü Teknoloji Transfer Ofisi 2014 Yazan(lar) : Tarih : İlker KÖSE TTO Direktörü Onaylayan(lar) : Tarih : Prof. Dr. Ömer Ceran Genel Sekreter V. Prof. Dr. Sabahattin Aydın Rektör

Detaylı

Tüketici Hukuku Enstitüsü. I. Kentsel Dönüşüm Raporu

Tüketici Hukuku Enstitüsü. I. Kentsel Dönüşüm Raporu Tüketici Hukuku Enstitüsü I. Kentsel Dönüşüm Raporu 1 16.05.2012 tarihinde kabul edilerek 31.05.2012 tarihinde yürürlüğe giren ve halk arasında kentsel dönüşüm kanunu olarak bilinen Afet Riski Altındaki

Detaylı

KAMU İHALE KANUNUNA GÖRE İHALE EDİLEN PERSONEL ÇALIŞTIRILMASINA DAYALI HİZMET ALIMLARI KAPSAMINDA İSTİHDAM EDİLEN İŞÇİLERİN KIDEM TAZMİNATLARININ

KAMU İHALE KANUNUNA GÖRE İHALE EDİLEN PERSONEL ÇALIŞTIRILMASINA DAYALI HİZMET ALIMLARI KAPSAMINDA İSTİHDAM EDİLEN İŞÇİLERİN KIDEM TAZMİNATLARININ 8 Şubat 2015 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 29261 YÖNETMELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: KAMU İHALE KANUNUNA GÖRE İHALE EDİLEN PERSONEL ÇALIŞTIRILMASINA DAYALI HİZMET ALIMLARI KAPSAMINDA BİRİNCİ

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

BULUġ BĠLDĠRĠM FORMU/ GIDA

BULUġ BĠLDĠRĠM FORMU/ GIDA Sayfa 1/ 7 / GIDA Bu forma uygun olarak yapacağınız çalışma, Buluşunuzun tarafımızdan en iyi şekilde tanımlanabilmesi ve İleride hukuk önünde istenen korumanın elde edebilmesi için temel teşkil edecektir.

Detaylı

Gümrük Müsteşarlığından: GÜMRÜK GENEL TEBLİĞİ (ULUSLARARASI ANLAŞMALAR) (SERİ NO: 7)

Gümrük Müsteşarlığından: GÜMRÜK GENEL TEBLİĞİ (ULUSLARARASI ANLAŞMALAR) (SERİ NO: 7) 10 Nisan 2008 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 26843 TEBLİĞ Gümrük Müsteşarlığından: GÜMRÜK GENEL TEBLİĞİ (ULUSLARARASI ANLAŞMALAR) (SERİ NO: 7) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, Türkiye ile Avrupa Topluluğu

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜÇ BOYUTLU GRAFİK ANİMASYON (3DS MAX) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜÇ BOYUTLU GRAFİK ANİMASYON (3DS MAX) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ÜÇ BOYUTLU GRAFİK ANİMASYON (3DS MAX) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2015 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş.

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 22-11-2013 Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU İş bu rapor, Galata Yatırım A.Ş. tarafından, Sermaye Piyasası Kurulu nun 12/02/2013 tarihli ve 5/145 sayılı kararında yer alan; payları ilk kez halka

Detaylı

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır?

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır? Nisan, 01.04.2013 OTĠZM, EĞĠTĠM HAKKI VE UYGULAMALARI Nisan ayı otizm farkındalık ayı olarak belirlenmiştir. Gün, ay ve yıl olarak belli amaçlara hasredilen tema lar, toplumda dikkat çekmek, konunun önemini

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 18 Aralık 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

Mali Bülten. No: 2009/18

Mali Bülten. No: 2009/18 11 Şubat 2009 Mali Bülten No: 2009/18 VERGİ Konu : KVK nun 15 nci ve 30 ncu Maddelerinde Yer Alan Tevkifat Uygulmasına Yönelik Düzenlemelerin Yapıldığı 2009/14593 ve 2009/14594 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarına

Detaylı

2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı. 5. KOBİGEL Kobi Gelişim Destek Programı. 8. Kredi Faiz Desteği

2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı. 5. KOBİGEL Kobi Gelişim Destek Programı. 8. Kredi Faiz Desteği KOSGEB DESTEKLERİ 1. Tematik Proje Destek Programı 2. İşbirliği-Güç birliği Destek Programı 3. AR-GE, İnovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programı 4. Genel Destek Programı 5. KOBİGEL Kobi Gelişim

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ VE KAVRAMLAR Madde 1. AMAÇ Madde 2. KAPSAM Madde 3. HUKUKİ

Detaylı

Elektronik ortamda tutulacak defter ve belge uygulamasında kullanılacak olan terimler aşağıda tanımlanmıştır.

Elektronik ortamda tutulacak defter ve belge uygulamasında kullanılacak olan terimler aşağıda tanımlanmıştır. 1. Giriş 213 sayılı Vergi Usul Kanununun Mükerrer 242 nci maddesinin 2 numaralı fıkrası hükmü ile Maliye Bakanlığı; elektronik defter, kayıt ve belgelerin oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası

Detaylı

Globalleşen dünyada ticaretin sınır ötesi bir hal alması, uluslararası boyut kazanması; mevcut kanunun tüm kuruluşları kapsamaması; AB ve diğer

Globalleşen dünyada ticaretin sınır ötesi bir hal alması, uluslararası boyut kazanması; mevcut kanunun tüm kuruluşları kapsamaması; AB ve diğer İhale Dosyası İhale, sözlük anlamıyla; bir işi veya bir malı birçok istekli arasından en uygun koşullarda kabul edene bırakma, eksiltme veya arttırma işlemidir Globalleşen dünyada ticaretin sınır ötesi

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Prof.Dr. Cevat NAL Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarl k Fakültesi Dekan Y.Doç.Dr. Esra YEL Fakülte Akreditasyon Koordinatörü

Detaylı

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK 24 Aralık 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : 27795 YÖNETMELİK Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığından: YURTDIŞI VATANDAŞLAR DANIŞMA KURULUNUN ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ

Detaylı

TEŞVİK BELGELİ MAKİNA VE TEÇHİZAT TESLİMLERİNE UYGULANAN KDV İSTİSNASINDA BİR SORUN

TEŞVİK BELGELİ MAKİNA VE TEÇHİZAT TESLİMLERİNE UYGULANAN KDV İSTİSNASINDA BİR SORUN Emre KARTALOĞLU Gelirler Kontrolörü TEŞVİK BELGELİ MAKİNA VE TEÇHİZAT TESLİMLERİNE UYGULANAN KDV İSTİSNASINDA BİR SORUN GİRİŞ Bilindiği gibi, 4842 sayılı Kanunla 1 vergi kanunlarında köklü değişiklik ve

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ESTONYA CUMHURİYETİ ARASINDA YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASINA İLİŞKİN ANLAŞMA

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ESTONYA CUMHURİYETİ ARASINDA YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASINA İLİŞKİN ANLAŞMA TÜRKİYE CUMHURİYETİ VE ESTONYA CUMHURİYETİ ARASINDA YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASINA İLİŞKİN ANLAŞMA Türkiye Cumhuriyeti ve Estonya Cumhuriyeti bundan sonra Taraflar olarak anılacaklardır.

Detaylı

CEZAİ ŞARTIN TEK YANLI KARARLAŞTIRILAMAYACAĞI

CEZAİ ŞARTIN TEK YANLI KARARLAŞTIRILAMAYACAĞI İlgili Kanun / Madde 818 S.BK/158-161 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/17762 Karar No. 2011/19801 Tarihi: 30.06.2011 CEZAİ ŞARTIN TEK YANLI KARARLAŞTIRILAMAYACAĞI ÖZETİ Cezai şart öğretide,

Detaylı

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ

TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ TÜRKİYE SERMAYE PİYASALARINDA MERKEZİ KARŞI TARAF UYGULAMASI 13 MAYIS 2013 İSTANBUL DR. VAHDETTİN ERTAŞ SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın BDDK Başkanım, İktisadi Araştırmalar Vakfı, Borsamız

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

ARCHİ DANIŞMANLIK VE GAYRİMENKUL DEĞERLEME A.Ş. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ, GÖZDEN GEÇİRME RAPORU. Sayfa 1 / 7

ARCHİ DANIŞMANLIK VE GAYRİMENKUL DEĞERLEME A.Ş. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ, GÖZDEN GEÇİRME RAPORU. Sayfa 1 / 7 ARCHİ DANIŞMANLIK VE GAYRİMENKUL DEĞERLEME A.Ş. KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ, GÖZDEN GEÇİRME RAPORU 2015 Sayfa 1 / 7 10 Ocak 2016 ARCHİ DANIŞMANLIK VE GAYRİMENKUL DEĞERLEME A.Ş. 2015 YILI KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ,

Detaylı