PULMONER REHABİLİTASYON

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PULMONER REHABİLİTASYON"

Transkript

1 TORAKS KİTAPLARI SAYI 7 EYLÜL 2009 TORAKS KİTAPLARI PULMONER REHABİLİTASYON SAYI 7 PULMONER REHABİLİTASYON Konuk Editörler Prof.Dr. Müzeyyen ERK Doç.Dr. Pınar ERGÜN Türk Toraks Derneği

2

3 TORAKS KİTAPLARI SAYI 7 EYLÜL 2009 PULMONER REHABİLİTASYON Konuk Editörler Prof.Dr. Müzeyyen ERK Doç.Dr. Pınar ERGÜN Türk Toraks Derneği A-I

4 TORAKS KİTAPLARI TÜRK TORAKS DERNEĞİ nin yayınıdır Türk Toraks Derneği Kitapları, solunum hastalıkları ile ilgili temel bilgilerin ve son gelişmelerin aktarıldığı bir kitap serisidir. TORAKS KİTAPLARI YAYIN KURULU Editörler Prof.Dr. Hayati Bilgiç Prof.Dr. Mehmet Karadağ Konuk Editörler Prof.Dr. Müzeyyen Erk Doç.Dr. Pınar Ergün Editör Yardımcıları Doç.Dr. Ergün Tozkoparan Uzm.Dr. Funda Coşkun Toraks Kitapları Editörlüğü: Prof.Dr. Mehmet Karadağ Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Bursa Tel-Faks: (0224) Yayın ve Basım Hazırlığı: Aves Yayıncılık Adres: Kızılelma cad. 5/ Fındıkzade-İstanbul Tel.: Faks: Baskı: Özgün Ofset Tic. Ltd. Şti Toraks Kitapları Serisi nde yayınlanan tüm kitapların, yazı, şekil ve resimlerin yayın hakkı Türk Toraks Derneği ne aittir. Türk Toraks Derneği nin yazılı izni olmaksızın bu kitapların hiçbir bölümü basılamaz, elektronik ve mekanik bir şekilde çoğaltılamaz ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz. A-II

5 Yazarlar Prof.Dr. Hülya Arıkan Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, ANKARA Prof.Dr. Behçet Coşar Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, ANKARA Uz.Dr. Aydın Çiledağ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Solunum Yoğun Bakım Ünitesi, ANKARA Uz.Dr. Aslı Görek Dilektaşlı Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Görevlisi, ANKARA Doç.Dr. Pınar Ergün Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi, ANKARA Prof.Dr. Müzeyyen Erk İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, İSTANBUL Prof.Dr. İnci Gülmez Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, KAYSERİ Doç.Dr. Alev Gürgün Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, İZMİR Doç.Dr. Fzt. Deniz İnal İnce Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, ANKARA Uz.Dr. Zuhal Karakurt Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İSTANBUL Prof.Dr. Celal Karlıkaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, EDİRNE Doç.Dr. Akın Kaya Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim üyesi, ANKARA Prof.Dr. Birsen Mutlu İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, İSTANBUL Doç.Dr. Fzt. Sevgi Özalevli Dokuz Eylül Üniversitesi Fizik Tedavi Rehabilitasyon, İZMİR Prof.Dr. Sevgi Bartu Saryal Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Prof.Dr. Fzt. Sema Savcı Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, ANKARA Doç.Dr. Ülkü Yılmaz Turay Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi, ANKARA Doç.Dr. Gaye Ulubay Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Prof.Dr. Öznur Akkoca Yıldız Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Prof.Dr. Arzu Yorgancıoğlu Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, MANİSA A-III

6 Toraks Kitapları Editörlerinden İlk olarak 1974 yılında Amerikan Göğüs Hastalıkları Uzmanları Birliği, Pulmoner Rehabilitasyon komitesi tarafından tanımlanan Pulmoner Rehabilitasyon; klinik veya fizyolojik yöntemlerle ölçülen, kronik hastalıklara bağlı organ bozukluğu ve maluliyetten yakınan hastalarda bireysel olarak günlük fonksiyonları ve sağlığa bağlı yaşam kalitesini optimal düzeye getirmeyi amaçlayan, bilimsel bir temeli olan ve sistematik olarak kullanılan bir girişimdir. Türk Toraks Derneğinin yapılanmasında, dernek tüzüğünde belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere, dernek genel merkezi tarafından gerekli görülen konularda oluşturulan çalışma grupları arasına, 2005 yılında giren Pulmoner Rehabilitasyon ve Kronik Bakım Çalışma Grubu, kuruluşunu takiben çok aktif bir çalışma dönemine girerek, göğüs hastalıkları alanında büyük bir boşluğu doldurmuştur. İyi uygulanan pulmoner rehabilitasyon ile kuvvet kaybı, periferik kasların ve solunum kaslarının disfonksiyonu, beslenme bozukluğu gibi durumların düzeldiği, egzersiz kapasitesinde artış, egzersiz dispnesinde azalma ve hastanın yaşam kalitesi ile günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme kapasitesinde iyileşmenin olduğu birçok çalışma ile gösterilmiştir. Solunum sistemi hastalıklarının tüm alanlarında en yüksek düzeyde klinik bakım (tanı, tedavi ve koruma) hizmetlerinin sağlanmasını teşvik etmek, desteklemek ve bu amaçla araştırma ve çalışmalar yapmak ve standartlar oluşturmak, amaç ve gayretinde olan Türk Toraks Derneği pulmoner rehabilitasyon alanında bir toraks kitabı oluşturmayı hedefl emiştir. Kronik bakım ihtiyacı olan akciğer hastalarında, pulmoner rehabilitasyon ve kronik bakımın bilimsel temellere dayalı olarak eğitiminin yapılmasında, çok büyük bir ihtiyacı karşılamayı amaçlayan bu kitabın hazırlanmasında, 20 değerli meslektaşımız görev almıştır. Kitap 13 bölümden oluşturulmuş ve başta göğüs hastalıkları uzmanları olmak üzere kronik akciğer hastalarının tanı, tedavi ve takibini üstlenen tüm meslektaşlarımıza ışık tutacak ve yol gösterecek bilgilerle donatılmıştır. Bu kitabın pulmoner rehabilitasyon uygulamaları açısından, hasta seçimi, hasta değerlendirilmesi, egzersiz uygulamaları, hasta bakımı ve takibinde meslektaşlarımıza büyük katkılar sağlayacağına inanıyoruz. Kitabın hazırlanmasında emeği geçen, başta konuk editörler, Prof. Dr. Müzeyyen Erk ve Doç.Dr. Pınar Ergün olmak üzere tüm meslektaşlarımıza teşekkür eder, bu eserin ülkemiz tıbbına yararlı olmasını dileriz Saygılarımızla Prof.Dr. Hayati BİLGİÇ Prof.Dr. Mehmet KARADAĞ A-IV

7 Konuk Editörlerden İlim ve pratiğinin kökleri Tüberkuloz çağı olarak nitelendirilendirilen 1800 lerin sonuna dayanan Pulmoner rehabilitasyon, Avrupada 1970 lerden itibaren Göğüs hastalıklarının önemli dallarından biri haline gelmiştir. Günümüzde kronik solunum hastalıklarının medikal tedavisinin standart bir bileşeni olarak kabul edilen Pulmoner rehabilitasyon; semptomatik ve günlük yaşam aktiviteleri azalmış olgularda kanıta dayalı, multidisipliner, kişiye özel tedavi yaklaşımıdır. Semptomları azaltmak, günlük yaşama katılım ve yaşam kalitesini artırmak, hastalığın sistemik etkilerini geri döndürerek veya stabilize ederek sağlıkla ilişkili harcamaları azaltmak önemli hedefl eri oluşturmaktadır. Türk Toraks Derneği bünyesinde 2005 de yapılandırılan Pulmoner Rehabilitasyon ve Kronik Bakım Çalışma Grubu; düzenlenen kongre kursları, mesleki gelişim ve merkezi kurslar, kış okulu etkinlikleri ve Türkiye genelinde düzenlenen bölgesel toplantılarla göğüs hastalıkları uzmanları ve asistanlarının yanı sıra multidisipliner yapı içinde aktif rolleri olan fizyoterapist, psikolog, diyetisyen ve solunum hemşirelerinde konuyla ilgili bilinç düzeyi oluşmasına yönelik önemli bir misyon üstlenmiştir Pulmoner rehabilitasyon konusunda ana dilde yazılı ilk kitap olarak büyük bir açığı kapatacağını, başta göğüs hastalıkları olmak üzere ilgili dallarda uzman ve asistan olan meslekdaşlarımıza ve multidisipliner yapılanmada yer alan bilim dalları çalışanlarına uygulamalarında kaynak olacağını düşünüyoruz. Ülkemizde konusunda uzman, değerli öğretim üyelerinin katkıları ile güncel bilgiler ışığında hazırlanan bu kitapta emeği geçen tüm bilim insanlarına sonsuz teşekkürler. Prof.Dr. Müzeyyen ERK Konuk Editör Doç.Dr. Pınar ERGÜN Konuk Editör A-V

8 ÖZEL TEŞEKKÜR Türkiyede Göğüs Hastalıkları uzmanlık alanında Pulmoner Rehabilitasyon uygulamaları ile ilgili bilinç düzeyi oluşturma çabalarında yolumuzu ışıtan, desteklerini hiçbir zaman esirgemeyen, çok değerli bilim insanı, Sayın Hocamız Prof.Dr. Müzeyyen ERK e ithaf edilmiştir. Sonsuz teşekkür ve saygılarımızla, Pulmoner Rehabilitasyon ve Kronik Bakım Çalışma Grubu Başkanı Doç.Dr. Pınar ERGÜN A-VI

9 İçindekiler Yazarlar. A-III Toraks Kitapları Editörlerinden.. A-VI Konuk Editörlerden......A-VII 1. Pulmoner Rehabilitasyonun Tanımı ve Uygulama Gerekçeleri...1 Müzeyyen ERK 2. Pulmoner Rehabilitasyona Aday Olgunun Seçimi ve Etkinliğin Değerlendirilmesi: a. Kronik Solunum Hastalıklarında Solunum Fonksiyon ve Mekanikleri...12 Birsen MUTLU b. Solunum Kaslarının Değerlendirilmesi.27 Gaye ULUBAY c. Dispne Ölçüm Yöntemleri..33 Sevgi SARYAL d. Kardiyopulmoner Egzersiz Testleri. 46 Öznur AKKOCA YILDIZ e. Alan Testleri 55 Pınar ERGÜN f. Kronik Solunum Hastalıklarında Yaşam Kalitesi...66 Arzu YORGANCIOĞLU 3. Egzersiz Fizyolojisi.84 Öznur AKKOCA YILDIZ 4. Periferik Kas Eğitimi.91 Sema SAVCI 5. Solunum Fizyoterapisi: Solunum Egzersizleri, Solunum Kas Eğitimi, Bronşiyal Hijyen Teknikleri Deniz İNAL İNCE 6. Özel Durumlarda Pulmoner Rehabilitasyon Uygulamaları: a. KOAH ve Pulmoner Rehabilitasyon.117 Müzeyyen ERK b. Astımda Pulmoner Rehabilitasyon 129 Aslı GÖREK DİLEKTAŞLI, Gaye ULUBAY c. Nöromusküler Hastalıklar ve Göğüs Duvarı Deformitelerinde Pulmoner Rehabilitasyon. 139 Pınar ERGÜN A-VII

10 d. İnterstisyel Akciğer Hastalıklarında Pulmoner Rehabilitasyon 154 Ülkü YILMAZ TURAY e. Akciğer Transplantasyonu ve Pulmoner Rehabilitasyon..159 Alev GÜRGÜN f. Kistik Fibrozis ve Bronşektazide Pulmoner Rehabilitasyon Hülya ARIKAN g. Pre ve Postoperatif Pulmoner Rehabilitasyon Sevgi ÖZALEVLİ h. Yoğun Bakım Hastası ve Pulmoner Rehabilitasyon Sema SAVCI i. Akciğer Kanserinde Pulmoner Rehabilitasyon.205 Pınar ERGÜN 7. Pulmoner Rehabilitasyonda Hasta Eğitimi.214 Alev GÜRGÜN 8. Pulmoner Rehabilitasyonda Psikososyal Değerlendirme ve Destek Tedavi Behçet COŞAR 9. Kronik Akciğer Hastalıklarında Nutrisyonel Değerlendirme ve Destek Alev GÜRGÜN 10. Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığında Uzun Süreli Oksijen Tedavisi..255 İnci GÜLMEZ 11. Evde Uzun Süreli Noninvaziv Mekanik Ventilasyon..263 Aydın ÇİLEDAĞ, Akın KAYA 12. Pulmoner Rehabilitasyon ve Sigara Bırakma Tedavisi 275 Celal KARLIKAYA 13. Akciğer Hastalıklarında Son Dönem..301 Zuhal KARAKURT A-VIII

11 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ Müzeyyen ERK PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI Pulmoner rehablitasyonun (PR) temel amacı kronik akciğer hastalığı nedeniyle sakat veya özürlü durumda olan bireylerde günlük yaşam aktivitesi ve yaşam kalitesini optimal düzeyde tutabilmektir. Pulmoner rehabilitasyonun önemi Avrupa ülkelerinde 1970 lerden itibaren anlaşılmış, ve tıp bilimleri içinde bir sanat uygulaması olarak yer almıştır lardan sonra uygulamaların etkinliği ile ilgili güçlü kanıtların ortaya konması ile tıbbın bilim dallarından biri olmuştur. Pulmoner rehabilitasyonun gelişme sürecinde European Respiratory Scientific Societies ve sonrasında SEPCR (Societas Europeea Physiologiae Clinicae Respiratoriea) içindeki Rehabilitasyon ve Kronik Hasta Bakımı çalışma grubu ve daha da sonra ERS (European Respiratory Society) nin benzer çalışma grubu çok önemli rol oynamışlardır de ERS nin rehberliğinde KOAH hastalarında pulmoner rehabilitasyon programları ve seçim kriterleri yayınlanmıştır (2,3). Günümüzde artık çok iyi anlaşılmıştır ki pulmoner rehabilitasyon kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve diğer kronik solunumsal hastalıkların tedavi ve yönetiminde göz ardı edilmemesi gereken bir tedavi yaklaşımıdır. ERS nin 1997 deki rehabilitasyon raporunda (3) pulmoner rehabilitasyon şöyle tanımlanmıştır: Pulmoner rehabilitasyon, klinik veya fizyolojik yöntemlerle ölçülen, kronik hastalıklara bağlı organ bozukluğu ve malüliyet (disability) ten yakınan hastalarda bireysel olarak günlük fonksiyonları ve sağlığa bağlı yaşam kalitesini optimal düzeye getirmeyi amaçlayan, bilimsel bir temeli olan ve sistematik olarak kullanılan bir girişimdir. 1

12 2 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ Bu tanımlamada Pulmoner rehabilitasyonun, hastanın bireysel ihtiyaçlarına yanıt veren ve esnek bir anlayışı esas aldığı ve tedavinin bireysel gereksinimler doğrultusunda yapılandırıldığı, günlük yaşam aktiviteleri ve yaşam kalitesinin önemini vurgulamaktadır. Oysa bu tanımlamadan öncekiler, rehabilitasyonun multidisipliner yapısına değinmemişlerdir (4,5). Son yıllardaki gelişmelerin ışığında ATS/ERS ortak raporunda pulmoner rehabilitasyon şu şekilde tanımlanır: Pulmoner Rehabilitasyon,kronik solunumsal hastalığı olup semptomatik, günlük yaşam aktviteleri azalmış olgularda kanıta dayalı, multidisipliner ve geniş kapsamlı bir tedavi yaklaşımıdır. Semptomların azalması, fonksiyonel durumun optimize edilmesi, katılımın arttırılması ve hastalığın sistemik bulgularını azaltarak veya stabilize ederek sağlık harcamalarının azaltılması amacıyla planlanır ve hastanın bireysel tedavisine entegre edilir. Pulmoner rehabilitasyon programları hastanın değerlendirilmesi, egzersiz eğitimi, eğitim, beslenme desteği ve psikososyal destek konularını ele alır. Daha geniş anlamıyla pulmoner rehabilitasyon, kronik solunumsal bir hastalığı olan hastanın yaşam boyu süren bakım ve yönetimi ile entegre edilen bir dizi girişim stratejileridir. Sağlık çalışanları ile hasta ve aile bireyleri arasında dinamik bir işbirliği bulunmalıdır. Bu stratejiler solunum sistemi ile ilgili hem primer, hem sekonder sorunları ele almalıdır. Pulmoner rehabilitasyon tanı tedavi rehberlerinde entegre edilmiş bakım kavramı şeklinde ele alınmaktadır. Dünya sağlık teşkilatı entegre edilmiş bakımı şöyle tanımlar (7,10): Entegre edilmiş bakım Tanı, tedavi, bakım, rehabilitasyon ve sağlık kuruluşu ile ilgili hizmetlerin yönetim ve organizasyonunu birlikte düşünmesi yaklaşımıdır (7). Hizmetlerin integrasyonu sisteme ulaşımı, kullananların memnuniyetini ve tıbbi bakımın etkinliğini daha iyi hale getirir. Bu şekilde, pulmoner rehabilitasyon bireyin hastalığının klinik seyrinin tümü üzerine koordine bakım ve odaklanma imkanı sağlar. KRONİK HASTALIĞIN TANIMI Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO) ilk kez 1980 yılında kronik hastalıklarda, ortaya çıkan üç klinik boyutu tanımlamıştır (ICIDH: International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps). Buna göre: Organ bozukluğu (Impairment): Hastalık sonucunda psikolojik, fizyolojik veya anatomik yapının (veya fonksiyonların) kaybı ya da anormalliğidir. Sakatlık (Disability): Bir organ bozukluğundan kaynaklanan ve birey için normal sınırlarda olduğu kabul edilen bir aktivitenin kısıtlanması ya da eksikliğidir. Maluliyet (Handicap): Bireyde yaş, cinsiyet, sosyal ve kültürel faktörlere bağlı olarak normal sayılan bir rolün sakatlık nedeniyle tam olarak engellenmesidir.

13 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 3 Bu alanlardan biri içerisinde bulunan hastanın yaşadığı problemin boyutu, diğer alanlarla olan ilişkiye göre değişir. Örneğin organ bozukluğunun göstergesi spirometredir, sakatlığın göstergesi bisiklet ergometresi veya yürüme testidir ve spirometre ile egzersiz testi arasında zayıf bir ilişki vardır. Kronik akciğer hastalarında beslenme bozukluğu ve iskelet kaslarının fonksiyonel bozukluğu solunum problemlerine tam bağımlı olmayan sorunlardır ve hastanın fizik kapasitesinin azalmasına katkıda bulunurlar (8,9). Yaklaşık iki dekat kullanıldıktan sonra ICIDH klasifikasyonu yeni anlayışlar çerçevesinde gözden geçirilmiştir (ICIDH-2). Buna göre kişinin sağlık koşullarını yansıtan dört boyut tanımlanmıştır: Bunlar üç bölüm halinde fonksiyonlar ve çevresel koşullardır: Organ bozukluğu: Vücut yapısının veya fizyolojik ya da psikolojik bir fonksiyonun anormalliği veya kaybıdır. Bir ekstremitenin kaybı, görme kaybı veya akciğer fonksiyon kaybı bu konudaki örneklerdir. Aktivite bireysel düzeyde, işlevselliğin yapısı ve boyutları olarak tanımlanır. Aktivite yapısı, süresi ve kalitesi açısından sınırlı olabilir. Katılım kişinin sorunlarının yaşam koşullarındaki biçimi ve boyutlardır. Bu olgu kişisel ve çevresel faktörlerden etkilenir (fizik ve sosyal çevre, yaş, cinsiyet, eğitim, meslek vb.). Bu üç faktör yani organ bozukluğu, aktivite ve katılım bazı sonuçlar doğurur. Bu sonuçlar negatif veya pozitif yönde olabilir. Negatif yöndeki sonuçlar üç çeşit sakatlığa neden olur: Organ bozukluğu: örneğin akciğer hastalıklarında spirometrik bozukluk; Aktivitede kısıtlanma: (Önceki tanımlamada sakatlık, disability) egzersiz testleriyle veya günlük yaşam anketleriyle ölçülebilir; Katılımda kısıtlanma: (Önceki tanımlamada malüliyet, handicap) sağlığa ilişkin yaşam kalitesi anketleriyle ölçülür. ICIDH-2 sınıfl amasında 873 organ bozukluğu, 617 aktivite çeşidi ve 106 katılım kategorisi tanımlanmıştır. Kronik akciğer hastalıklarında göz önüne alınabilecek hiyerarşik bir sıra oluşturulmuştur. Bunlar sonuçların değerlendirilmesine yönelik ölçümler, pulmoner rehabilitasyon gibi bazı tedavi stratejileridir (10). Böylece kronik akciğer hastalığı olan bir hastada optimal medikal tedaviye rağmen aktivite ve katılımda kısıtlanma varsa, kişinin gereksinimlerine göre ayarlanmak üzere bazı tedavi etkinliklerine ihtiyaç olacaktır. Pulmoner rehabilitasyon bütün bu gereksinimleri tanımlamak ve uygulamak için düzenlenen sistematik işlemlerdir.

14 4 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ PULMONER REHABİLİTASYONUN BİLEŞENLERİ Kronik akciğer hastalığı olan kişilere uygulanacak programlar şunlardır: Eğitim Solunum egzersizleri Solunum kas egzersizleri Egzersiz eğitimi İş-uğraşı tedavisi (enerji koruma yöntemleri, ev hizmetleri vb)beslenme Psikososyal destek Pulmoner rehabilitasyonda temel bileşen egzersiz eğitimi olmakla birlikte bireyin gereksinimleri doğrultusunda diğer bileşenler de PR programlarında yer alır. Kronik akciğer hastalıklarında en sık rastlanan komorbidite egzersiz toleransının progresif olarak kaybedilmesidir. Bir kısır döngü içerisine giren hastada mobilitenin azalmasından sadece dispne değil, ama aynı zamanda periferik kas disfonksiyonu ( kullanmama, hipoksi, steriod myopatisi,malnutrisyon, kaslarda erime gibi nedenlerle gelişen),anksiyet ve depresyon gibi kognitif defektler de sorumludur. KRONİK AKCİĞER HASTALIKLARINDA PULMONER REHABİLİTASYONUN UYGULAMA GEREKÇELERİ Maliyet Pulmoner rehabilitasyonun önemli uygulama gerekçelerinden biri gelişmiş ülkelerde kronik akciğer hastalık yükünün ağır olması ve ilişkili olarak da sağlık harcamalarındaki fazlalıktır. Örneğin 1995 yılında, İngiltere de orta yaş grubundaki erkeklerin yaklaşık %15-20 sinde, kadınların yaklaşık %8 inde kronik bronşit saptanmıştır. Bir yılda kaybolan iş günü erkeklerde 24.4 milyon, kadınlarda 3.1 milyon olarak hesaplanmıştır. Erkekler için hesaplanan iş günü kaybı, diğer tüm hastalıklarla ilgili olanın %9 udur. Tüm ölümler içinde, kronik hastalıklara bağlı ölüm oranları erkeklerde %6.4 ve kadınlarda %3.9 bulunmuştur. Bu durumdan sağlık kuruluşları şöyle etkilenmektedir: Yılda yaklaşık kronik akciğer hastasına hizmet verilmiştir hastanede yatış günü ve pratisyen muayenesi olmuştur (2). Kronik akciğer hastalarında hastane başvuruları alevlenme nedeniyle ani başvurular ya da rutin kontrol başvuruları şeklinde olmaktadır. Bu başvurularda hastaların semptomları veya günlük yaşam aktiviteleri ile ilgili fonksiyonel kapasiteleri son derece kısıtlı bir biçimde ele alınmaktadır ve farmakolojik tedaviden sınırlı bir yarar elde edilmektedir. Kronik hastalıkların alevlenmeleri genellikle hastaneye yatmayı ve bazı standart protokollara uygun tedavileri gerektirmektedir. Alevlenme tedavi edildikten sonra fiziksel fonksiyon kaybı alevlenme ile birlikte artarak devam etmekte dolayısıyla alevlenmelerdeki hastane yatışları kesitsel olarak hastanın yaşamsal tehlikesini atlat-

15 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 5 maya yaramaktadır. Fakat akciğer hastalığına bağlı sağlık sorunu, buna bağlı fiziksel ve sosyal aktivitelerindeki kısıtlılık hali üzerine etkisi olamamaktadır (6). Egzersiz performansında azalma Kronik solunumsal hastalıklarda günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayan en önemli faktör egzersiz toleransının azalmasıdır. Kronik solunumsal hastalıklarda egzersiz toleransını azaltan sebepler konusunda yeterince bilgi birikimi vardır. Bu konuda en çok incelenmiş olan KOAH hastalarıdır. Egzersiz çalışmaları ve sonuçları da en çok bu konudadır (14,15). Kronik akciğer hastalıklarında, egzersizi kısıtlayan kardinal semptom çoğu hastada dispne ve/veya yorgunluktur. Bu duruma neden olan faktörler vantilatuvar bozukluklar, gaz değişim anormallikleri, periferik kas disfonksiyonu, kardiyak disfonksiyon veya bunların kombinasyonudur. Anksiyete ve depresyonun genel olarak semptom algılanması üzerine olumsuz etki yaptığı kabul edilir (16). Fakat emosyonel durum ile egzersiz toleransı arasında ilişki bulunmamıştır (17). Egzersize dayanıklılığın azalmasında birçok faktör rol oynamaktadır. Bu faktörlerin neler olduğunun net olarak ortaya konmasında kardiyopulmoner egzersiz testi önemlidir. Örneğin kondüsyonsuz ve hipoksik olmak egzersizde aşırı vantilasyona katkıda bulunur ve daha erken vantilatuvar kısıtlanma ile sonuçlanır. Sonuçta egzersiz eğitimi ve oksijen tedavisi, solunum fonksiyonları ve vantilatuvar kapasitede değişiklik olmaksızın, egzersizde vantilatuvar nedenlere bağlı kısıtlanmayı geciktirebilir. Egzersizi sınırlayan faktörlerin kapsamlı bir analizi hipoksemi, bronkospazm, aritmi, kas-iskelet sorunları veya iskemi gibi egzersize engel olabilecek ve klinik manifest olmamış diğer birçok nedeni açığa çıkartabilir (18). 1. Ventilasyonda kısıtlanma KOAH hastalarında egzersiz sırasındaki ventilasyon sanılandan daha fazladır. Çünkü bu hastalarda ölü mesafe ventilasyonu artmıştır, gaz değişimi bozuktur, ve kondisyonsuzluğa ve periferik kas güçsüzlüğüne bağlı olarak vantilatuvar gereksinim artmıştır. Ayrıca, egzersizdeki maksimal ventilasyon akciğer mekaniklerine bağlı olarak kısıtlı durumdadır. Bu kısıtlayıcı faktörler arasında en belirgin olan tipik olarak amfizemli hastalarda görülen ve hava akımı kısıtlılığı nedeniyle ekspirasyonda akciğer boşalmasında gecikmedir. Bu durum egzersizde daha belirginleşir ve dinamik hiperinfl asyon ortaya çıkar (19). Dinamik hiperinfl asyon solunum işinin artmasına, solunum kaslarının iş yükünün artmasına ve Dispne hissine neden olur. Egzersiz sırasında ventilasyondaki kısıtlanma restriktif hastalıklarda da görülür. Dakika ventilasyonu (VE) / maksimum volanter ventilasyon (MVV) oranı %85 i geçtiği zaman egzersiz sınırlanması ortaya çıkmaktadır. Restriktif tipte ventilasyon bozukluğu olan hastalıklar geniş bir spektrum oluşturur. Solunum mekanikleri restriksiyon nedeniyle kısıtlıdır ve egzersiz koşullarında tidal volüm (TV) ve dakika ventilasyonunu gerektiği kadar arttıramazlar ve egzersiz sırasında doğan metabolik gereksinimleri karşılayamazlar (18).

16 6 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 2. Gaz değişiminde anormallik Hipoksi egzersiz toleransını hem doğrudan, hem dolaylı yoldan etkiler. Hipoksinin doğrudan etkisi periferik kemoreseptörleri uyarır, endirekt etkisi de laktik asit meydana gelişini stimüle etmektir. Laktik asidemi kasların yorgunluğuna, ventilasyonun artmasına neden olur. Tamponlanmış laktik asit ise karbondioksit yapımının artmasına yol açar. Egzersiz sırasında hipoksemik, hatta hipoksemik olmayan KOAH hastalarına oksijen verilmesi daha yüksek şiddette egzersiz yapılmasına olanak sağlamaktadır. Bu etki birçok mekanizma sayesinde olabilir. Pulmoner arter basıncının düşmesi, laktik asit yapımının azalması, soluk frekansının azalarak dinamik hiperinfl asyonun daha az olması egzersiz toleransı artışına katkıda bulunuyor olabilir (20,21). 3. Kardiyak disfonksiyon Kronik akciğer hastalıklarına, birçok mekanizmanın katkısı ile kardiyovasküler sistem patolojisi eklenir. Hipoksik vazokonstriksiyon, kısmen hiperkarbi ve asidemiye bağlı vazokonstriksiyon, akciğer parankimindeki anatomik değişiklikler (örneğin amfizem) ve eritrositoz gibi faktörler nedeniyle pulmoner vasküler direnç ve sağ ventrikül afterload u artar. Yük altındaki sağ ventrikülde zaman içinde hipertrofi görülür. Daha sonra da sağ ventrikül yetmezliği meydana gelir. Bu durumdaki sağ ventrikül septal şift nedeniyle sol ventrikül dolumunu da etkiler. Bu durumdaki kalp egzersiz sırasındaki gereksinimleri karşılayamaz. Hipertrofik veya dilate miyokarda taşiaritmiler sık olur. Hipoksi buna katkıda bulunur. Toraks içi gaz volümü artışı varsa (KOAH), bu da sağ atrium basıncı artışına yol açar. Bu da egzersizde kardiyak fonksiyonlar açısından ilave bir zorluk getirir (22). 4. İskelet kası disfonksiyonu Kronik akciğer hastalıklarında kas disfonksiyonu ve kas kütlesinde azalma iki önemli klinik özelliktir. KOAH hastalarındaki incelemelerde kas erimesi ve kilo kaybının %30 civarında olduğu saptanmıştır. Periferik kas disfonksiyonuna birçok faktörün yol açabileceği kabul edilmektedir. Bunlar: İnaktivite, sistemik infl a- masyon, oksidatif stres, hipoksemi, kortikosteroid kullanımı olabilir (14). Kas çalışmaları genellikle KOAH lı hastalarda ve kuadriseps kası ile yapılmıştır. Çalışmalarda kas kütlesinin azaldığı, lif kompozisyonunda değişiklik olduğu, bazı enzimatik değişiklikler olduğu saptanmıştır (14). Aynı özelliklerin diğer kas gruplarında olduğunu söylemek her zaman doğru olmayabilir. Örneğin kuadriseps kasında saptanan sitrat sintaz her enzimi değişiklikleri deltoid kasında da aynı düzeyde gösterilmemiştir (23). Kas yapısındaki değişikliklerin yanı sıra egzersiz fizyolojisinde de değişiklikler saptanır. Egzersiz sırasında erken dönemde laktik asidoz gelişimi ve buna bağ-

17 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 7 lı vantilasyon gereksiniminde artış olur. Kasın aerobik aerobik metabolizasyon kapasitesi azalmıştır. Premature kas asidozu egzersizin erken sonlamasında rolü olan faktörlerden biridir (24, 25). 5. Solunum kaslarının disfonksiyonu KOAH lı hastalarda diyafram kası kronik bir yüke karşı çalışır ve yorgunluğa karşı koymuş olur. İnspirasyon kasları, sağlıklı kontrol bireylerine göre daha fazla güç üretebilirler. Bu hastalığın erken evresinde olur. Fakat hiperinfl asyon ortaya çıktıktan sonra inspirasyon kasları güç koşullar altına girmiş olurlar. Diyafram adaptasyon geçirmiş olsa bile, inspirasyon kas gücü ve dayanıklılığı azalır. Maksimal inspirasyon basınçları düşer. Bu durum hiperkarbi, dispne, noktürnal desatürasyon ve egzersiz performansında azalma ile sonuçlanır (26,27). EGZERSİZ PERFORMANSINDA AZALMANIN TEDAVİSİ Pulmoner rehabilitasyonun temel ögelerinden biri egzersiz eğitimidir (12). Özellikle KOAH hastalarında egzersiz ile periferik kaslardaki disfonksiyonun iyileştiği konusunda oldukça fazla kanıt vardır (1,15). KOAH daki kanıtlara bakarak diğer kronik akciğer hastalıklarında da yararlı olacağı düşünülebilir (12). Yapılacak egzersiz eğitiminin güvenliği için ve egzersizi sınırlayan faktörleri tanımlayabilmek için önceden kardiyopulmoner egzersiz testi yapılmalıdır (18). KOAH hastalarında uygulanan egzersiz programlarının süre, sıklık ve yoğunluğuna KOAH ve Pulmoner Rehabilitasyon bölümünde değinilmiştir. KOAH dışındaki kronik akciğer hastalıklarında, egzersiz programları için kanıta dayalı rehberler mevcut değildir. Dolayısıyla, bu hastalık grubunda rehabilitasyon veya egzersiz önerileri eksper görüşü ile hastanın fizyopatolojik ve klinik durumuna göre ayarlanır. KOAH dışı hastalıklardaki ayrıntılar bu kitabın ilgili bölümlerinde yer almıştır. EGZERSİZ PROGRAMLARI NE ZAMAN DEVREYE GİRMELİDİR Rutin medikal tedavi ve PR Kronik akciğer hastalıklarında egzersiz toleransı azalmıştır, egzersizde yorgunluk ve dispne vardır ve günlük yaşam aktiviteleri azalmıştır. KOAH hastaları bir alevlenme dönemi sonrası egzersiz programları için ideal adaylardır (12, 15). Egzersiz programları egzersiz toleransı düşük her hasta için göz önüne alınmalıdır. Kronik akciğer hastalıklarının tümünde, hangi noktada rutin klinik tedaviye pulmoner rehabilitasyonun eklenmesi gerektiği çok net tanımlanmamıştır. Rutin tedavi yaklaşımları çoğu kere farmakolojik tedavinin ve oksijen tedavisinin düzenlenmesi anlamına gelir, esas olarak solunum fonksiyonlarının düzeltilmesi prensibine dayanır.

18 8 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ Pulmoner rehabilitasyonun zamanlaması hastanın klinik durumuna bağlıdır, fakat ağır solunumsal bozukluğu olan bir hastada son çare olarak yapılan bir efor gözüyle bakılmamalıdır (12). Aksine, kronik solunumsal problemi olan her hastada tedavi yönetiminin bir parçası olarak ele alınmalı, fonksiyonel ve/veya fizyolojik bozukluk hedefl enmelidir (12). Kronik akciğer hastalıkları arasında en önemli yeri tutan ve pulmoner rehabilitasyon deneyim ve kanıtlarının en fazla olduğu hastalık Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) dır. Uluslar arası kabul görmüş KOAH tanı tedavi rehberi GOLD a göre KOAH ın etkin bir tedavi yönetim planında dört prensip tanımlanır (28): 1. Hastalık bulgularının ölçülmesi ve izlenmesi 2. Risk faktörlerinin azaltılması 3. Stabil KOAH da hastalığın yönetimi 4. Alevlenmelerin yönetimi KOAH hastalığının hafif ve orta evresinde, hastalığın ilerlememesi için risk faktörleri elimine edilmeli ve semptomların kontrolü amacıyla gereğinde farmakolojik tedavi eklenmelidir. Ağır ve çok ağır evrede artık çoğu kere değişik birçok disiplinin entegrasyonu gerekir, çeşitli tedavi yaklaşımları gündeme gelir, ve hastalık ilerledikçe hastanın hekim tarafından daha yakından desteklenmesi gerekir. Farmakolojik tedaviye ilaveten hastanın eğitimi, sağlık tavsiyeleri, sigaranın bıraktırılması, egzersiz eğitimi, beslenme önerileri ve sürekli hemşirelik bakımı gündeme gelir (28). Şüphesiz her hastaya bunların tümü gerekmez. Hastalığın her evresinde her bir yaklaşımın beklenen yararlarını ölçmek gerekir. Başta KOAH olmak üzere kronik solunumsal hastalıklarda esas amaç hastalıkların prevansiyonudur. KOAH tanı-tedavi rehberlerinde tanımlanan etkin bir hastalık yönetimi için hedefl er diğer kronik akciğer hastalıklarında da geçerli olabilir. Bu hedefl er (28): 1. Semptomların iyileştirilmesi 2. Hastalığın progresyonunun önlenmesi 3. Egzersiz toleransının arttırılması 4. Sağlık durumunun iyileştirilmesi 5. Komplikasyonların önlenmesi ve tedavisi 6. Alevlenmelerin önlenmesi ve tedavisi 7. Mortalite düzeyinin azaltılması Bu tedavi hedefl erine minimal yan etki ile ulaşılmalıdır. Kronik hastalıklarda seçilen tedavi planlarının hastaya, aileye ve topluma olan yarar ve zararları, maliyetetkinlik özellikleri göz önüne alınmalıdır. Hastanın hastalık seyrindeki yeri, sakatlık evresine gelmeden önce, yani mümkün olduğunca erken saptanmalı ve yönetilmelidir. Organ tutulmasının tanısal yöntemleri (örneğin KOAH da spirometre) kullanılmalı, yaygınlaştırılmalı ve standardize edilmelidir (12,28).

19 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 9 KOAH ın stabil evredeki yönetiminde rutin medikal tedavinin pulmoner rehabilitasyon ile entegrasyonu orta dereceden itibaren önerilmektedir. Orta evrede ve sonraki evrelerde KOAH hastalarının en yararlandığı rehabilitasyon komponenti egzersizdir. Diğer komponentler hastanın bireysel gereksinimlere göre planlanır. PULMONER REHABİLİTASYONUN EGZERSİZ DIŞINDAKİ BİLEŞENLERİ Pulmoner rehabilitasyon giderek önem kazanmış bir tedavi yaklaşımıdır. Tablo 1 de görüldüğü gibi, bugüne kadar KOAH ve KOAH dışı bir çok kronik akciğer hastalığında, değişik pulmoner rehabilitasyon yaklaşımları uygulanmıştır. Bunlar arasında en çok kanıt birikmiş olan KOAH hastalarında egzersiz eğitimidir. Egzersizin bir tamamlayıcısı beslenme desteğidir. Bunun dışında eğitim, psikososyal destek, solunum egzersizleri ve bronşiyal drenaj teknikleri pulmoner rehabilitasyonun diğer komponentleridir. Tüm bu yaklaşımlar ve kronik akciğer hastalıklarındaki endikasyonları, bugüne kadar elde edilmiş kanıtlar kitabın ilgili bölümlerinde ele alınacaktır. PULMONER REHABİLİTASYON NASIL YÜRÜTÜLMELİDİR? Kapsamlı bir pulmoner rehabilitasyon şu longutidinal komponentleri içerir (29). 1. Program boyunca medikal tedavinin sistematik ve periyodik kontrolü yapılmalıdır, komorbid hastalıkları göz önüne alınmalıdır 2. Hastanın hastalıkla ilgili tüm sorunları ve gereksinimleri sistematik ve periyodik olarak gözden geçirilmelidir Tablo 1. Akciğer hastalıklarında pulmoner rehabilitasyon yaklaşımları Eğitim Psikososyal Genel Selektif Göğüs Meşguliyet Beslenme destek egzersiz kas fizyoterapisi tedavisi eğitimi eğitimi KOAH Astım Kistik fibrosiz (*) ++(*) &bronşektazi Göğüs duvarı hastalıkları Nöromüsküler hastalıklar Uyku hastalıkları Pre-post operatif evre Trakeostomili hastalar

20 10 PULMONER REHABİLİTASYONUN TANIMI VE UYGULAMA GEREKÇELERİ 3. Hastanın gereksinimlerine göre gerçekçi hedefler konarak program yapılmalıdır 4. Hastanın kendisi için öngörülen programlara katılımı, tedavisi ve ölçümler, yarar elde edilebilmesi için belli bir zaman diliminde gerçekleştirilir 5. Pulmoner rehabilitasyon programı tamamlandıktan sonra, hastaya özel sonraki organizasyonlar planlanır KAYNAKLAR 1. Trooster T, Donner CF, Schols AMWJ, Decramer M. Rehabilitation in chronic obstructive pulmonary disease. Eur Respir Mon 2006, 38: Clarc CJ, Decramer M. The definition and rational for pulmonary rehabilitation. Eur Respir Mon 2000; 13: Selection criteria and programmes for pulmonary rehabilitation in COPD patients: ERS Tesk Force Position Paper. Eur Respir J 1997: 10: Petty TL. Pulmonary Rehabilitation. Respir Care 1977: 22: Pulmonary Rehabilitation Research NIH Workshop Summary. Am Rev Respir Dis 1994; 49: BTS guidelines fort he management of chronik obstructive pulmonary disease. Thorax 1997; 32:Suppl 5, S1-S Grone O, Garcia-Barbero M. Integrated care: a position paper of the WHO European office for integrated health care services. Int J Integr Care 2001;1:1 15. in Nici L, Donner C, Wouters E ve ark. American Thorasic Society / European Respiratory Society Statement on Pulmonary Rehabilitation. Am J Respir Crit Care Med 2006; 173: Gosseling R, Trooster T, Decramer M. Peripheral muscles weakness contributes to exercise limitation in COPD. AJRCCM 1996; 153: Hamilton N, Killian KJ, Summers E, Jones NL. Muscle strength, symptom intensity and exercise capacity in patients with cardiorespiratory disorders. AJRCCM 1995; 152: Towards a common language for functioning and disablement: ICIDH-2. Geneva, Word Health Organization Pulmonary rehabilitation in COPD with recommendations for its use. ERS Task Force. Eur Respir Rev 1991; 1: Nici L, Donner C, Wouters E ve ark. American Thorasic Society / European Respiratory Society Statement on Pulmonary Rehabilitation. Am J Respir Crit Care Med 2006; 173: Ketelaars CAJ, Schlosser MAG, Mostert R, Hyyer HH, Halfens RLG, Wouters EFM. Determinants of health related qualıty of life in patients with chronic obstructive airway disease. Thorax 1996; 51: Agusti AGN, Noguera A, Sauleda J, ESala E, Pons J, Busquets X. Systemic effects of chronic obstructive pulmonary disease. Eur Respir J 2003; 21: Troosters T, Casaburi R, Gosselink R, Decramer M. Pulmonary rehabilitation in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med 2005;172: Janson C, Bjornsson E, Hetta J, Boman G. Anxiety and depression in relation to respiratory symptoms and asthma. Am J Respir Crit Care Med 1994;149: Borak J, Chodosowska E, Matuszewski A, Zielinski J. Emotional status does not alter exercise tolerance in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Eur Respir J 1998;12:370-3.

FONKSİYONEL PARAMETRELERİN TANIMLARI. Prof Dr Sevgi BARTU SARYAL AÜTF Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

FONKSİYONEL PARAMETRELERİN TANIMLARI. Prof Dr Sevgi BARTU SARYAL AÜTF Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı FONKSİYONEL PARAMETRELERİN TANIMLARI Prof Dr Sevgi BARTU SARYAL AÜTF Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı SPİROMETRİ Bir bireyin inhale ya da ekshale ettiği hava volümünün zamanın bir fonksiyonu olarak değerlendirildiği

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI Doç. Dr. PINAR ERGÜN Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi PULMONER REHABİLİTASYON ve EVDE BAKIM MERKEZİ Pulmoner

Detaylı

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Doç Dr Tunçalp Demir

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Doç Dr Tunçalp Demir SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ Doç Dr Tunçalp Demir SFT-SINIFLANDIRMA A-)Spirometrik inceleme 1. Basit spirometri 2. Akım-volüm halkası a)maksimal volenter ventilasyon (MVV) b)reversibilite c)bronş provokasyonu

Detaylı

GARD Türkiye Projesi. Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri

GARD Türkiye Projesi. Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri GARD Türkiye Projesi Kronik solunum hastalıkları Evde Sağlık Hizmetleri KBYM Triaj Bilgilendirme Eğitim İleri teknoloji hastaneleri 2. Basamak hastane Evde bakım I. basamak Acil Servisler Özel bakım kuruluşları

Detaylı

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİNDE TEMEL KAVRAMLAR ÖĞRENİM HEDEFLERİ SFT parametrelerini tanımlayabilmeli, SFT ölçümünün doğru yapılıp yapılmadığını açıklayabilmeli, SFT sonuçlarını yorumlayarak olası tanıyı

Detaylı

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyatın Riski Ameliyatın Riski Major akciğer ameliyatı yapılacak hastalarda risk birden fazla faktöre bağlıdır. Ameliyatın Riski

Detaylı

27.09.2012. Testlerinin Değerlendirilmesierlendirilmesi. A.Ü. Tıp Fakültesi ACİL TIP A.B.D. Dr. Murat BERBEROĞLU

27.09.2012. Testlerinin Değerlendirilmesierlendirilmesi. A.Ü. Tıp Fakültesi ACİL TIP A.B.D. Dr. Murat BERBEROĞLU Solunum Fizyolojisi ve Solunum Fonksiyon Testlerinin Değerlendirilmesierlendirilmesi Solunum sistemi fizyolojisi Ventilasyon; havanın alveollere girip çıkması. Pulmoner gaz değișimi; alveol ve kapiller

Detaylı

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Prof.Dr.Nurhayat YILDIRIM

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Prof.Dr.Nurhayat YILDIRIM SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ ProfDrNurhayat YILDIRIM Spirometrik ölçüm sakin solunum, zorlu inspirasyon, zorlu ekspirasyon, derin ve hızlı olarak belli bir sürede yapılan solunum esnasında ölçülen zaman,

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI

SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI SOLUNUM SİSTEMİ HASTALARINDA EVDE SAĞLIK UYGULAMALARI Yrd. Doç. Dr. Sibel KÜÇÜK Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Solunum Sistemi Hastalıklarında Evde Bakımın Amacı Progresyonu önlemek,

Detaylı

Pulmoner Rehabilitasyon ve mlanması

Pulmoner Rehabilitasyon ve mlanması Pulmoner Rehabilitasyon ve Evde Bakımın n Tanımlanmas mlanması Prof. Dr. Müzeyyen M Erk İ.Ü.Cerrahpaşa a Tıp T p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları AD Konunun Planı Tanım Amaç, endikasyonlar PR nun komponentleri

Detaylı

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU

OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU OBEZİTE-HİPOVENTİLASYON SENDROMU Dr. Gökhan Kırbaş Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi TORAKS DERNEĞİ UYKU BOZUKLUKLARI ÇALIŞMA GRUBU MERKEZİ KURSLAR

Detaylı

Noninvaziv Mekanik Ventilasyonda Cihaz ve Maske Seçimi Mod ve Ayarlar

Noninvaziv Mekanik Ventilasyonda Cihaz ve Maske Seçimi Mod ve Ayarlar Noninvaziv Mekanik Ventilasyonda Cihaz ve Maske Seçimi Mod ve Ayarlar Dr.Kürșat Uzun Selçuk Ü. Meram Tıp F. Göğüs Hastalıkları AD Yoğun Bakım Bilim Dalı SEVGİDE GÜNEŞ GİBİ OL Solunum yetmezliğinde NIV

Detaylı

AKCİĞER HACİM VE KAPASİTELERİ. Prof. Dr. H. Oktay SEYMEN 2006

AKCİĞER HACİM VE KAPASİTELERİ. Prof. Dr. H. Oktay SEYMEN 2006 AKCİĞER HACİM VE KAPASİTELERİ Prof. Dr. H. Oktay SEYMEN 2006 Genel çerçeve Ölü boşluk tayinleri a)anatomik b) Fizyolojik ölü boşluk Akciğer hacim ve kapasiteleri Fonksiyonel rezidüel kapasite tayini a)açık

Detaylı

Spirometreye Giriş ve Standardizasyon Prof Dr Tunçalp DEMİR

Spirometreye Giriş ve Standardizasyon Prof Dr Tunçalp DEMİR Spirometreye Giriş ve Standardizasyon Prof Dr Tunçalp DEMİR Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD SPİROMETRE Spirometre soluk alma ya da verme sırasında oluşan akım ya da volüm değişikliklerini

Detaylı

ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ. Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Akciğer fonksiyon testleri değerlendirilen fonksiyonlara göre çeşitli gruplara ayrılır

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON

GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON GARD Türkiye Projesi PULMONER REHABİLİTASYON Pulmoner Rehabilitasyon; ERS/ATS Pulmoner rehabilitasyon kronik solunum hastalığı olup semptomatik ve sıklıkla günlük yaşam aktiviteleri azalmış olgularda kanıta

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir

Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması. Dr. Ahmet U. Demir Solunum Fizyolojisi ve PAP Uygulaması Dr. Ahmet U. Demir Solunum fizyolojisi Bronş Ağacı Bronş sistemi İleti havayolları: trakea (1) bronşlar (2-7) non respiratuar bronşioller (8-19) Gaz değişimi: respiratuar

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi

KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi KOAH da dinamik hiperinflasyonun egzersiz dispnesi, egzersiz kapasitesi ve yaşam kalitesine etkisi Eylem Sercan ÖZGÜR 1, Sibel ATIŞ 1, Arzu KANIK 2 1 Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

FERİK KASLARIN EGZERSİZ

FERİK KASLARIN EGZERSİZ KOAH DA PERİFER FERİK KASLARIN EGZERSİZ EĞİTİMİ Doç.. Dr. Alev GÜRGG RGÜN Ege Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Göğüs G Hastalıklar kları Anabilim Dalı KOAH Nefes darlığı Azalmış aktivite Depresyon Sosyal

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI, Prof. Dr. Muzaffer METİNTAŞ,, Doç. Dr. Akın KAYA 1. Baskı 2011 ISBN : 978-605-88844-6-5 2011 Sentez Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Büyük Sanayi 1. Cadde Çavuşoğlu

Detaylı

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ

SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ Dr. Öznur AKKOCA Solunum fonksiyon testleri (SFT) solunum hastalıklarının klinik değerlendirmelerinde yaygın olarak kullanılan bir laboratuvar yöntemidir. Solunum sisteminin

Detaylı

SPİROMETRİK AKCİĞER VOLÜM ÖLÇÜM KRİTERLERİ. Dr. Sibel Atış

SPİROMETRİK AKCİĞER VOLÜM ÖLÇÜM KRİTERLERİ. Dr. Sibel Atış SPİROMETRİK AKCİĞER VOLÜM ÖLÇÜM KRİTERLERİ Dr. Sibel Atış SUNUM PLANI Akciğer volüm ölçümlerinin faydaları Akciğer volümleri ölçüm yöntemleri Yeni uzlaşı raporlarına (ATS/ERS Akciğer Volümleri Standardizasyon

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. ...(Pejman Golabi)...Göğüs Hastalıkları Uzmanı. : Acıbadem Maslak hastanesi, Büyükdere Caddesi No:40 Maslak Sarıyer İstanbul

ÖZGEÇMİŞ. ...(Pejman Golabi)...Göğüs Hastalıkları Uzmanı. : Acıbadem Maslak hastanesi, Büyükdere Caddesi No:40 Maslak Sarıyer İstanbul ÖZGEÇMİŞ...(Pejman Golabi)......Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doğum Tarihi : 05.05.1974 Doğum Yeri İş Adresi : Tahran-İran : Acıbadem Maslak hastanesi, Büyükdere Caddesi No:40 Maslak Sarıyer İstanbul Telefon:

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

17.08.2012-KOAH TEDAVİSİNDE SFT ZORUNLULUĞUNUN KALDIRILMASINA HÜKMEDEN SUT MADDELERİNE YÖNELİK SPÇG GÖRÜŞÜ

17.08.2012-KOAH TEDAVİSİNDE SFT ZORUNLULUĞUNUN KALDIRILMASINA HÜKMEDEN SUT MADDELERİNE YÖNELİK SPÇG GÖRÜŞÜ 17.08.2012-KOAH TEDAVİSİNDE SFT ZORUNLULUĞUNUN KALDIRILMASINA HÜKMEDEN SUT MADDELERİNE YÖNELİK SPÇG GÖRÜŞÜ GİRİŞ Ülkemizde KOAH prevalansı 40 yaş üzeri erişkin nüfusta %19 dur, diğer bir ifadeyle yaklaşık

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI

SOLUNUM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ 19/11/2015 SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI SOLUNUM SİSTEMİ MEKANİZMASI VE FİZYOLOJİSİ FİZYOLOJİSİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlılığın sürdürülebilmesi için vücuda oksijen alınması gerekir. Solunumla alınan oksijen, kullanılarak metabolizma sonucunda karbondioksit açığa

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYONDA HASTA SEÇİMİ, DEĞERLENDİRMEDE ALAN TESTLERİ Doç.Dr. Pınar ERGÜN Pulmoner rehabilitasyon (PR), kronik solunum hastalığı olan olgularda standart medikal tedaviye rağmen egzersiz

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ ÖĞRENİM HEDEFLERİ KOAH tanımını söyleyebilmeli, KOAH risk faktörlerini sayabilmeli, KOAH patofizyolojisinin

Detaylı

Mekanik Ventilasyon Takibi. Dr.Yücel Yavuz OMÜ Tıp Fakültesi Acil Tıp AD./Samsun

Mekanik Ventilasyon Takibi. Dr.Yücel Yavuz OMÜ Tıp Fakültesi Acil Tıp AD./Samsun Mekanik Ventilasyon Takibi Dr.Yücel Yavuz OMÜ Tıp Fakültesi Acil Tıp AD./Samsun Amaç Bu sunumda; Mekanik ventilasyon (MV) uygulaması sırasında takip edilmesi gereken parametreleri ve ortaya çıkması muhtemel

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSĠYON TESTLERĠ. Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı

ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSĠYON TESTLERĠ. Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı ÇOCUKLARDA SOLUNUM FONKSĠYON TESTLERĠ Dr Fazilet Karakoç Marmara Üniversitesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı Akciğer fonksiyon testleri değerlendirilen fonksiyonlara göre çeģitli gruplara ayrılır

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ Egzersiz sırasında çalışan kaslar, ihtiyaç duydukları enerji için oksijen (O 2 ) kullanır ve karbondioksit (CO 2 ) üretir. Akciğerler, hava ile kanın karşılaştığı ı organlardır.

Detaylı

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi 1967: 18.07.2013 2 Tarihçe 1967 Acute Respiratory Distress in Adults 1971 Adult Respiratory Distress

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Doç. Dr. Alev GÜRGÜN

Doç. Dr. Alev GÜRGÜN KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞINDA PULMONER REHABİLİTASYON: PROGRAMLAR & YAŞANAN ZORLUKLAR Doç. Dr. Alev GÜRGÜN Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı İZMİR Pulmoner Rehabilitasyonun

Detaylı

Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı?

Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı? Titrasyonda hangisi tercih edilmeli? CPAP mı? APAP mı? Dr. Selma FIRAT GÜVEN Atatürk Göğüs Hasalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ankara CPAP Yüksek devirli bir jeneratör Basıncı

Detaylı

Hava Yolu Obstrüksiyonunu Gösteren Ölçütler

Hava Yolu Obstrüksiyonunu Gösteren Ölçütler Hava Yolu Obstrüksiyonunu Gösteren Ölçütler Uğur GÖNLÜGÜR, Arzu MİRİCİ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ÇANAKKALE ÖZET Astım ve kronik obstrüktif akciğer

Detaylı

ATS 16-20 mayıs 2015-Denver. Dr. Zühal Karakurt

ATS 16-20 mayıs 2015-Denver. Dr. Zühal Karakurt ATS 16-20 mayıs 2015-Denver Dr. Zühal Karakurt 1 17 mayıs 2015-Denver Oturum: Pulmonary critical care and sleep medicine: finding value in medicine in the era of modern medicine Bu oturumda hasta bakımı,

Detaylı

Nefes Darlığı ile Başa Çıkabilme Yöntemleri

Nefes Darlığı ile Başa Çıkabilme Yöntemleri Nefes Darlığı ile Başa Çıkabilme Yöntemleri Uzm Dr Dicle KAYMAZ Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi EAH Kronik Solunum Yetmezliği Kliniği Pulmoner Rehabilitasyon ve Evde Sağlık Hizmetleri Merkezi

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır

Alevlenmelerin en yaygın nedeni, trakeobronşiyal enfeksiyonlar ve hava kirliliğidir. Şiddetli alevlenmelerin üçte birinde neden saptanamamaktadır Toraks Derneği, Göğüs Hastalıkları Uzmanları ve solunum hastalıkları alanında çalışan diğer uzmanlık dallarındaki hekimler tarafından 1992 de kurulan bir ulusal uzmanlık derneğidir. Toraks Derneği nin

Detaylı

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığında Yaşam Kalitesi ve Solunum Fonksiyon Testi ile İlişkisi #

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığında Yaşam Kalitesi ve Solunum Fonksiyon Testi ile İlişkisi # Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığında Yaşam Kalitesi ve Solunum Fonksiyon Testi ile İlişkisi # Serkan AKBAY*, Bahar KURT*, Arzu ERTÜRK*, Meral GÜLHAN*, Nermin ÇAPAN* * Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs

Detaylı

TÜTÜN VE ASTIM. Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri

TÜTÜN VE ASTIM. Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri TÜTÜN VE ASTIM Kısa Ders 2 Modül: Tütünün Solunum Sistemine Etkileri Kısa Dersimizin Hedefleri KISA DERSİMİZİN AMACI: Öğrencileri tütünün astım üzerindeki zararlı etkileri ile astım hastalarına ve ebeveynlerine

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Pulmoner Emboli Profilaksisi. Tanım. Giriş. Giriş 12.06.2010. Dr. Mustafa YILDIZ Fırat Üniversitesi Acil Tıp AD. Pulmoneremboli(PE):

Pulmoner Emboli Profilaksisi. Tanım. Giriş. Giriş 12.06.2010. Dr. Mustafa YILDIZ Fırat Üniversitesi Acil Tıp AD. Pulmoneremboli(PE): Pulmoner Emboli Profilaksisi Dr. Mustafa YILDIZ Fırat Üniversitesi Acil Tıp AD m Pulmoneremboli(PE): Bir pulmonerartere kan pıhtısının yerleşmesi Distaldeki akciğer parankimine kan sağlanaması Giriş Tipik

Detaylı

UÜ-SK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE TÜBERKÜLOZ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI

UÜ-SK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE TÜBERKÜLOZ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI Rev. No : 03 Rev.Tarihi : 28 Şubat 2012 1 / 6 1. : Göğüs Hastalıkları ve Tb Anabilim Dalı, 12 yaşın üzerindeki ayaktan ve yatan hastalara tanı ve tedavi hizmetleri sunmaktadır. Bu hizmet haftada 7 gün

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON. Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com

PULMONER REHABİLİTASYON. Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com PULMONER REHABİLİTASYON Doç. Dr. Pınar Ergün drpinarergun@gmail.com Pulmoner rehabilitasyon (PR) Avrupa Solunum Araştırmaları Derneği (ERS) ve Amerika Toraks Derneği (ATS) tarafından kronik solunum hastalığı

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ (FTR T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ NÖROFİZYOLOJİ

Detaylı

Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon

Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon Prof Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji AD Tartışma konuları: Akciğer hacim ve kapasiteleri Solunum zarı ve özellikleri Pulmoner basınç ve dolaşım Pulmoner

Detaylı

VÜCUT PLETİSMOGRAFI VE HAVAYOLU DİRENCİ. Doç. Dr. Gaye Ulubay Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları AD

VÜCUT PLETİSMOGRAFI VE HAVAYOLU DİRENCİ. Doç. Dr. Gaye Ulubay Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları AD VÜCUT PLETİSMOGRAFI VE HAVAYOLU DİRENCİ Doç. Dr. Gaye Ulubay Başkent Üniversitesi Göğüs Hastalıkları AD 1 Tanım Plethysm (yunanca)= basınç Pletismograf= bir vücut kısmının basıncını ölçen, kaydeden alet

Detaylı

TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015

TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015 TÜRK TORAKS DERNEĞİ İSTANBUL ŞUBESİ EYLEM PLANI 2014-2015 ŞUBE PROJELERİ Proje Adı tarih Hedef İzlenecek strateji Sorumlu kişiler Kistik fibrozis Kasım- Erişkin Göğüs Hastalıkları uzmanlarının bu Kistik

Detaylı

Dr. Nahit Çakar İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji Anabilimdalı Yoğun Bakım Bilim Dalı

Dr. Nahit Çakar İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji Anabilimdalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Dr. Nahit Çakar İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji Anabilimdalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Set Point ( ayarlanan hedef değer uygulanır sürdürülür VC, PC) Dual (Volume Assured pressure-support vent.) Servo

Detaylı

Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler

Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler Orta ve Şiddetli Obstrüksiyonu Olan KOAH lı Hastalarda Altı Dakikalık Yürüme Testini Belirleyen Faktörler Sema SAVCI, Deniz İNAL İNCE, Hülya ARIKAN Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004 EVDE BAKIM HİZMETLERİ Ayşe Güler Aralık 2004 Tanım Bireylere yaşam siklusu içinde, kendi yerleşim alanlarında sağlık hizmeti sağlayan, sağlık bakım sunum sisteminin geniş ve bütüncül bir parçasıdır. Diyabet

Detaylı

Uzm. Dr. Haldun Akoğlu

Uzm. Dr. Haldun Akoğlu Uzm. Dr. Haldun Akoğlu KPR esnasında oksijenizasyon Arrest olmuş dolaşım için hem ventilasyon hem de gaz değişimi gerekli olup bu sırada perfüzyon sağlayan bir ritim oluşturulmaya çalışılır Dolayısıyla

Detaylı

CPAP ve BİPAP modları, cihaz özellikleri ve ekipmanları. Doç.Dr.Sedat Öktem Medipol Üniversite'si Tıp Fak. Çocuk Göğüs Hast. BD

CPAP ve BİPAP modları, cihaz özellikleri ve ekipmanları. Doç.Dr.Sedat Öktem Medipol Üniversite'si Tıp Fak. Çocuk Göğüs Hast. BD CPAP ve BİPAP modları, cihaz özellikleri ve ekipmanları Doç.Dr.Sedat Öktem Medipol Üniversite'si Tıp Fak. Çocuk Göğüs Hast. BD Ventilasyonun değisik modları Basıncın verilme yolu İnvaziv Noninvaziv Pozitif

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

VENTİLATÖR SEÇİMİ Doç.Dr. Sait Karakurt Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ve Yoğun Bakım Ana Bilim Dalı

VENTİLATÖR SEÇİMİ Doç.Dr. Sait Karakurt Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ve Yoğun Bakım Ana Bilim Dalı VENTİLAT LATÖR R SEÇİMİ Doç.Dr.Dr.. Sait Karakurt Marmara Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları ve Yoğun Bakım m Ana Bilim Dalı ENTÜBASYON ENDİKASYONLARI Hava yollarının korunması Sekresyonların

Detaylı

Yazar Ad 41 Prof. Dr. Haluk ÖZEN Cinsel hayat çocuk yaştan itibaren hayatımızın önemli bir kesimini oluşturur. Yaşlılık döneminde cinsellik ayrı bir özellik taşır. Yaşlı erkek kimdir, hangi yaş yaşlanma

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİNDE TEMEL KAVRAMLAR FİZYOLOJİ İNSAN VÜCUDUNU OLUŞTURAN SİSTEMLER NASIL ÇALIŞIYOR? ANATOMİ MOLEKÜLER BİYOLOJİ BİYOFİZİK BİYOKİMYA EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ EGZERSİZ ESNASINDA SİSTEMLER NASIL

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİYOMEDİKAL BAKIM-ONARIM VE KALİBRASYON LABORATUVARI DENEY NO: 8 VENTİLATÖR TESTİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİYOMEDİKAL BAKIM-ONARIM VE KALİBRASYON LABORATUVARI DENEY NO: 8 VENTİLATÖR TESTİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİYOMEDİKAL BAKIM-ONARIM VE KALİBRASYON LABORATUVARI DENEY NO: 8 VENTİLATÖR TESTİ Ventilasyon: Spontan solunum ya da spontan ventilasyon, havanın

Detaylı

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalarında Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalarında Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalarında Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi Deniz İNAL İNCE, Nur TUNALI, Sema SAVCI, Hülya ARIKAN Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, ANKARA

Detaylı

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON

SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON SİGARA BIRAKMA POLİKLİNİKLERİNDE STANDARDİZASYON TARTIŞMA HEDEFLERİ Sigara bırakma politikasını vurgulamak Sigara bırakma polikliniklerinin özelliklerini irdelemek Türkiye de yaşanan sorunları tanımlamak

Detaylı

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI TEDAVİSİNDE GELİŞMELER

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI TEDAVİSİNDE GELİŞMELER KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI TEDAVİSİNDE GELİŞMELER Dr. Ali Kocabaş GİRİŞ Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH); tam olarak geri-dönüşümlü olmayan ve genellikle yavaş bir ilerleme gösteren

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir ESNEKLİK 1 ESNEKLİK Hareketleri büyük bir genlikte uygulama yetisi Hareketlilik olarak da bilinmektedir Bir sporcunun becerileri büyük açılarda ve kolay olarak gerçekleştirmesinde önde gelen temel gerekliliktir

Detaylı

BIPAP Cihaz Özellikleri ve Endikasyonları. Doç. Dr Remzi Altın ZKÜ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

BIPAP Cihaz Özellikleri ve Endikasyonları. Doç. Dr Remzi Altın ZKÜ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı BIPAP Cihaz Özellikleri ve Endikasyonları Doç. Dr Remzi Altın ZKÜ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı BIPAP Bilevel Positive Airway Pressure (İki Seviyeli Pozitif Havayolu Basıncı) Uyku apne sendromu nedeniyle

Detaylı

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 2 EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR

EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ AKTS. Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori. Uygulama. (saat/hafta) (saat/hafta) (saat/hafta) 2 - - 2 EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar AKTS EGZERSİZ FİZYOLOJİSİ FTR 203 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve Yüz yüze öğretme teknikleri Dersin

Detaylı

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA 1 ESNEKLİK Tanımlar Esneklik Bir eklem ya da bir dizi eklemin kendi hareket genişliğinde tamamen hareket edebilmesi Ya da bir eklemin ya da eklem dizisinin hareket genişliği

Detaylı

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması Tuncay Güçlü S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Biyokimya Bölümü 16-18 Ekim 2014, Malatya GİRİŞ Kronik

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

PROF. DR. ERDAL ZORBA

PROF. DR. ERDAL ZORBA PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler, kemik mineral yoğunluğundaki artış, beden suyundaki değişimler,

Detaylı

SOLUNUM FİZYOPATOLOJİSİNE GİRİŞ

SOLUNUM FİZYOPATOLOJİSİNE GİRİŞ SOLUNUM FİZYOPATOLOJİSİNE GİRİŞ Prof. Dr. Fadıl ÖZYENER Fizyoloji Anabilim Dalı Solunum düzensizliklerini saptama yöntemleri Kan gazları ve ph Akciğer işlevi testleri: Statik solunum testleri: Akciğer

Detaylı

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar?

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? AKCİĞERLERİN PRİMER GÖREVİ GAZ ALIŞVERİŞİNİ SAĞLAMAKTIR. AKG analizi ile Asit Baz dengesi Oksijenizasyon Gaz alışverişi

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON HAFTASI FAALİYET RAPORU (9-15 MART 2015) TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ETKİNLİKLERİ

PULMONER REHABİLİTASYON HAFTASI FAALİYET RAPORU (9-15 MART 2015) TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ETKİNLİKLERİ PULMONER REHABİLİTASYON HAFTASI FAALİYET RAPORU (9-15 MART 2015) TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ETKİNLİKLERİ İlimizde, merkez ve tüm ilçelerde 9-15 Mart Pulmoner Rehabilitasyon Haftası etkinlikleri, düzenlenmiştir.

Detaylı

KOAH lı olgularda pulmoner hemodinamik ve spirometrik parametrelerin değerlendirilmesi Özkan YETKİN, Gülseren KARABIYIKOĞLU Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Ankara.

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler; kemik

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ RESİRKÜLASYON NEDİR? Diyaliz esnasında, diyaliz olmuş kanın periferik kapiller dolaşıma ulaşmadan arter iğnesinden geçen

Detaylı

Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT)

Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT) Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT) Dr. Sabri Demircan Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji ABD September 20, 2014 Kardiyoloji Semineri 2009 1 Kalp Yetersizliğinin Ciddiyeti Ölüm Nedenleri

Detaylı

Bir hastanın mektubundan...

Bir hastanın mektubundan... Bir hastanın mektubundan... Değerli Meltem Hocam; Size bu satırları büyük bir yorgunluk ve zorlu bir nefes alıp verme gayreti içinde yazmaya çalışıyorum. Bu gün sizin beni evde ziyaretinizden sonra size

Detaylı

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER 0-2 Yaş Süt çocukluğu 2-5 Yaş Oyun çocukluğu veya okul öncesi 6-12,14 Yaş Okul çağı veya büyük çocukluk 4-5 yıl Ergenlik dönemi 23-26 Yaş Gençlik veya ergenlik sonu 2-5 YAŞ

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Mitoloji. Homeros, İliada Destanı : CHİMAERA. Eski Çin Yazıtları (M.Ö. 300) : 3 başlı (başı aslan, gövdesi keçi, kuyruğu yılan)

Mitoloji. Homeros, İliada Destanı : CHİMAERA. Eski Çin Yazıtları (M.Ö. 300) : 3 başlı (başı aslan, gövdesi keçi, kuyruğu yılan) Dr. Erdal TAŞÇI Mitoloji Homeros, İliada Destanı : CHİMAERA 3 başlı (başı aslan, gövdesi keçi, kuyruğu yılan) Eski Çin Yazıtları (M.Ö. 300) : Çinli cerrah Pien Ch iao nun kalp nakilleri Sushruta Samhita

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ Dr. Zeynep Zeren Uçar İzmir Göğüs Hastalıkları Hastanesi UYKUDA SOLUNUM BOZUKLULARI OUAS SUAS CSS UHHS Obstrüktif Uyku Apne

Detaylı