Tez Yönetimi ve Makale Yazımı Teknikleri Hilton Oteli-İzmir. Tanışma, Öğrenme Hedefleri ve Beklentilerin Saptanması Bilimsel Yöntem Nedir?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Tez Yönetimi ve Makale Yazımı Teknikleri 28.04.2012 Hilton Oteli-İzmir. Tanışma, Öğrenme Hedefleri ve Beklentilerin Saptanması Bilimsel Yöntem Nedir?"

Transkript

1 Saat 10:00-10:45 Tez Yönetimi ve Makale Yazımı Teknikleri Hilton Oteli-İzmir Konu Tanışma, Öğrenme Hedefleri ve Beklentilerin Saptanması Bilimsel Yöntem Nedir? 10:45-11:00 Kahve Molası 11:00-11:45 Araştırmanın Temel İlkeleri Araştırma Türleri 11:45-13:00 Öğle Yemeği 13:00-13:45 Örneklem ve Örneklem Yöntemleri Araştırma Türlerine Göre Örneklem 13:45-14:00 Kahve Molası 14:00-14:45 Araştırmada Veri Veri Analizinin Temel Kavramları 14:45-15:00 Kahve Molası 15:00-15:45 Araştırmanın Yazılması Toplantı Geri Bildirimleri ve Tartışma ve Katkılar

2 Bilimsel Yöntem Nedir? Doç. Dr. Yasemin Baskın Dokuz Eylül üniversitesi Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD Temel Onkoloji AD Bilim Nedir? o Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu olarak seçen, deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak yasalar çıkarmaya çalışan düzenli ve güvenilir bilgi. 1

3 Bilim Nedir? o Einstein «Her türlü düzenden yoksun duyu veriler ile düzenli düşünceler arasında uygunluk sağlama çabasıdır.» o Bertrand Russell «Gözlem ve gözleme dayalı akıl yürütme yoluyla dünyaya ilişkin olguları birbirine bağlayan yasaları bulma çabasıdır.» Bilimsel Düşünme o Kritik (Düzenli)Düşünme: Ampirisizm (deneycilik) Kuşkuculuk Rasyonalizm (akılcılık) 2

4 Deneycilik o Demokritos ve Epikuros o George Berkeley o Francis Bacon(tümevarımsal yöntemi) o Bertrand Russel bilginin duyumlar sayesinde ve deneyimle kazanılabileceğini öne süren görüştür. Deneyci görüşe göre insan zihninde doğuştan bir bilgi yoktur. İnsan zihni, bu nedenle boş bir levha (tabula rasa) gibidir. Kuşkuculuk o Septisizm, skeptisizm veya şüphecilik, o her tür bilgi savını kuşkuyla karşılayan, bunların temellerini, etkilerini ve kesinliklerini irdeleyen, o aklın kesin bir bilgi elde edemeyeceğini, hakikate erişilse dahi sürekli ve tam bir şüphe içinde kalınacağını, o mutlak`a ulaşmanın mümkün olmadığını savunan felsefi görüştür 3

5 Akılcılık o Platon, Aristoteles,Descartes o Kantçı rasyonalizm o Hegelci rasyonalizm o Isaac Asimov,Benjamin Franklin, Sigmund Freud Usculuk, akılcılık, bilginin doğruluğunun duyum ve deneyimde değil, düşüncede ve zihinde temellendirilebileceğini öne süren felsefi görüş. o "En doğrusu, halen en doğru bildiğimizi yanlışlayacak yeni varsayımlar yaratmaktır" Sir Karl Popper o Bilimin en önemli özelliği yanlışlığının gösterilebilir düzeltilebilir olmasıdır. Karl Popper 4

6 o "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir". Kemal Atatürk o Benim manevi mirasım bilim ve akıldır. Kemal Atatürk Bilimsel Yöntem Nedir? o Bilimsel yöntem çeşitli yeni bilgi edinmek bilinen bazı bilgileri doğrulamak veya düzeltmek amacıyla, çeşitli fenomenleri araştırmak için geçmişte kazanılmış, öğrenilmiş bilgileri tamamlamak için kullanılan yöntemlerin bütününe verilen isimdir. Isaac Newton (1687, 1713, 1726). Rules for the study of natural philosophy", Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Third Edition. The General Scholium containing the 4 rules follows Book 3, The System of the World. Reprinted on pages of I. Bernard Cohen and Anne Whitman's 1999 translation, University of California Press ISBN , 974 pages. 5

7 Bilimsel Yöntem Nedir? o Bilimsel yöntem(ler) Gözlemlenebilir, Deneysel (ampirik) ve ölçülebilir kanıtların Belirli bazı mantıksal prensiplerle incelenmesine dayanır. Isaac Newton (1687, 1713, 1726). Rules for the study of natural philosophy", Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Third Edition. The General Scholium containing the 4 rules follows Book 3, The System of the World. Reprinted on pages of I. Bernard Cohen and Anne Whitman's 1999 translation, University of California Press ISBN , 974 pages. o BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI o Gözlem o Hipotez o Gerçekleme o Genelleme 6

8 Bilimsel Yöntemin Özellikleri o Yöntem belirlenmiş bir sistematik izlemelidir. o Savlanan düşünce deneyle kanıtlanmalıdır. o Elde edilen kanıt yinelenebilir olmalıdır. Bilimsel Yöntemin Sistematiği o Sorunu tanımlamak o Bilgi ve kaynak toplamak o Varsayım (hipotez) oluşturmak o Deneyler/veri toplamak o Verileri analiz etmek o Verileri yorumlamak ve sonuçlar çıkarmak o Sonuçları yayınlamak 7

9 o Yayınlanmamış bilgi bilim değildir Ruacan Araştırmanın Temel İlkeleri 8

10 o Araştırmanın yapılmasında araştırmacı Özgür Özgün Öznel o Ancak bilimsel kazanımlar ve öğretiler evrensel olduğu için o Araştırma süreci Uyulması zorunlu ilkeler taşır. İlgili etik kuralların uygulanmasını gerektirir. 9

11 Araştırmada Zorunlu İlkeler o Dürüst olma o Toplum Yararına Davranma o Yan Tutmama o Uygun Örnek Alma o Kontrol Kullanma o Fark Ettirmeme o Kafa Karıştıran Etmenler o Uygun ölçüt/birim Kullanma o Bilimsel araştırmalarda 4 farklı sonuçla karşılaşabiliriz Yan tutma Kafa karıştıran durumlar (BilgiJ) Raslantısal sonuçlar (İstatistikJ) Nedensel sonuçlar Bilimsel araştırmalar nedensel sonuçlara ulaşmayı amaçlar 10

12 ARAŞTIRMALARDA HATA KAYNAKLARI YAN TUTMA (BIAS) / YANILGI / YANLILIK Tanım: Araştırmanın Örneklemi, Veri Toplama Yöntemleri, Verilerin Analizleri ve Sonuçların Yorumlanmasına İlişkin, Bilerek ya da Bilmeyerek Yapılan Hatalar Nedeniyle Sonuçların Gerçek Durumu Yansıtmamasıdır 11

13 YAN TUTMA/YANILGI (BIAS) TÜRLERİ Seçim Yanılgısı(Selection) Yanıt Yanılgısı(Response) Bilgi / Ölçüm Yanılgısı(Information / Measurement) İstatistiksel Analizden Kaynaklanan Yanılgılar Yayınlamada Taraf Tutma(Publication) TARAF TUTMA/YANILGI (BIAS) TÜRLERİ I - SEÇİM YANILGISI(SELECTION) Örnek Büyüklüğü, Yöntemi, Temsil Gücü Katılım Boyutu İzlemelerdeki Kayıp 12

14 YAN TUTMA/YANILGI (BIAS) TÜRLERİ II - YANIT YANILGISI(RESPONSE) Yönlendirici Sorular Duyarlı Konular / Sorular İletişim Sorunları Yanıt Vermeme YAN TUTMA/YANILGI (BIAS) TÜRLERİ III - BİLGİ /ÖLÇÜM M YANILGISI (INFORMATION/ MEASUREMENT) Hafıza/Hatırlama Ölçüm m Hataları (Random, Sistematik) Geçerlilik, erlilik, Tutarlılık Validasyon, akreditasyon 13

15 TARAF TUTMA/YANILGI (BIAS) TÜRLERİ IV VERİ ANALİZLERİNDEN KAYNAKLANAN YANILGILAR Uyarlama (Adjustment)) Yapılmaması Sınıflandırma Hataları Yanlış İstatistiki Yöntemler-Yorumlar 1. Yan tutma o Örneklem seçiminde, o Deney ve kontrol gruplarını seçerken, o Veri toplama aşamasında, o Ölçümleri yaparken, o Sonuçların yorumlanmasında yan tutma, o Yedek denek yerleştirme. 14

16 2. Uygun örneklem yöntemini seçememe 3. Yeter sayıda denek üzerinde çalışmama 4. Kontrol grubu kullanmama 5. Farkına vardırmama İlkesine uymama 6. Uygun ölçü bulamama 7. Değişkenler arası İlişkileri saptamada başarısızlık 8. Araştırmayı standart koşullarda yürütememe 9. Doğru, güvenilir ve eksiksiz veri toplayamama 10.Uygun olmayan İstatistiksel yöntem kullanma 15

17 11.Karşılaştırılamayacak durumları karşılaştırma 12.Sonuçları doğru yorumlayamama 13.Diğer hata kaynakları: o Ölçüm İşlemlerinden, o Ölçümcüden, o Deneklerden kaynaklanan hatalar NASIL DOĞRU SONUÇLARA ULAŞABİLİRİZ? BİR ARAŞTIRMA YAPARKEN... VERİLERİMİZİ KULLANIRKEN 16

18 o Su, gemi adını verdiğimiz o olağanüstü yüzer evleri taşımak için yaratılmıştır. Fènelon ( ) o Pirelerin duyma fonksiyonlarına ilişkin bir deney (anonim) o Pireler beyaz bir zemin konulur, yüksek bir sesle zıpla! diye seslenilir, pireler zıplar. o Pirelerin ön bacakları koparılır, yüksek sesle zıpla! diye seslenilir, pireler zıplamaz. o Sonuç: Pirelerin ön bacakları koparıldığında duyma fonksiyonları yok olur. o Japonlar hiç yağlı yemek yemiyorlar, ve orada kalp krizinden ölüm oranı İngilizlerle Amerikalılara göre daha az!!! o İtalyanlar aşırı ölçüde yağlı yemek yiyorlar, kalp krizinden ölüm oranı İngilizlerle Amerikalılara göre daha az!!! o Fransızlar aşırı ölçüde kırmızı şarap içiyorlar, kalp krizinden ölüm oranı İngilizlerle Amerikalılara göre daha az!!! o "İngilizce konuşmak" kalp krizi için risk faktörüdür. 17

19 Öyleyse o Veriler ile sonuçlar arasındaki ilişkileri doğru anlamak gerekir. o Araştırmanın iki temel kavramı Birliktelik Nedensellik BİRLİKTELİK o Yan yana duran sağlık olguları bir birliktelik oluşturur. o Ama her durumda anlamlı ilişki içermez: o Kırsal alanda doğum oranı fazladır o Kırsal alanda leylekler fazladır o Bebekleri leylekler mi getirir? 18

20 BİRLİKTELİK o İki olgunun birlikte bulunması nedensellik içermeyebilir. o Sık televizyon izleme o Yarık damak o Ailede televizyon izleme sıklığı fazladır. Ayrıca aile üyeleri arasında yarık damak fazladır.iki olay birbirini etkilemez o İki olgu birlikte bulunur ancak birbirini değiştirmiyor ise aralarında nedensel olmayan birliktelik vardır. BİRLİKTELİK o Bazı olguların birlikte bulunmaları aynı zamanda nedensellik içerir, biri diğerinin nedeni yada sonucu olabilir: o Kış ayları o Soğuk algınlığı o Kış aylarında soğuk, vücut direncini azaltır, viral hastalıklar daha çok olur. o Tek yönlü nedensellik o (kış mevsimi infeksiyona yatkınlığı arttırır ancak infeksiyonun kış mevsimini değiştirme olasılığı yoktur) 19

21 BİRLİKTELİK o İki yönlü nedensellik o Olgular birbirlerini değiştirebilirler o Korku-taşikardi o Taşikardi-korku o Ani bir korku kalbimizin hızlı atmasına neden olabilir. Yada hiçbir neden yokken hissedilen bir taşikardi, korkmamıza neden olabilir. BİRLİKTELİK o Gizlenmiş nedensellik o Sınav -kaygı- korku -kahve- taşikardi Sınav, kaygı nedeniyle korkuya, uyanık kalma çabası nedeniyle kahve içmeye dolaylı olarak taşikardiye neden olabilir. Sınav her iki gelişmenin ortak nedenidir. Bu durumda korku ve taşıkardi arasında gizlenmiş bir nedensellik ilişkisi kurulur. 20

22 BİRLİKTELİK o Yalancı birliktelik o Tırnak yeme o Yüz kızarması o Stres ayrı ayrı tırnak yemeye ve yüz kızarmasına sebep olabilir. Ancak tırnak yeme ve yüz kızarması birbirlerine neden olmaz, birbirlerinin nedeni yada sonucu değildirler. Ortak bir nedene bağlı birliktelikleri vardır. Nedensellik olmadan birlikte bulunurlar. BİRLİKTELİK o Yalancı birliktelik o Suda boğulma o Dondurma yeme o Dondurma yeme oranları arttıkça suda boğulmalar artar. Aralarında yüksek bir korelasyon var!!! o Birbirlerinin nedeni yada sonucu değildirler. Ortak bir nedene (YAZ MAVSİMİ) bağlı birliktelikleri vardır. Nedensellik olmadan birlikte bulunurlar. 21

23 BİRLİKTELİK o Doğrudan ve aracısız birliktelik Stres Hipertansiyon o Dolaylı birliktelik Bir yakının kaybı Stres hipertansiyon NEDENSELLİK o Yargıç: niçin banka soyuyorsunuz? o Jesse James: çünkü para orada 22

24 NEDENSELLİK o Bir birliktelik şeklidir. o Özelliklerin bir değiştiğinde, diğerinde de değişiklik olmaktadır. o Tatil zamanları-trafik kazaları o Güneş ışınları-deri kanserleri NEDENSELLİK o Tek yönlü neden-sonuç bağıntısı Kadınların yaşı Doğum sayısı Yaşın artması doğum sayısını değiştirir, ancak doğum sayısı yaşı değiştiremez. 23

25 NEDENSELLİK o İki-Yönlü neden sonuç bağıntısı Damar sertliği Hipertansiyon Damar sertliği kan basıncının artmasına neden olur. Damar basıncı arttıkça damar duvarındaki değişim damar sertliğine neden olur. NEDENSELLİK o Zorunlu nedensellik Neden bulunmadığında sonuç asla ortaya çıkmıyorsa Ovum (yumurta hücresi) Döllenme (yavru oluşumu) Ovum olmadan döllenme gerçekleşmez. Zorunlu bir nedensellik var. 24

26 NEDENSELLİK o Yeterli Nedensellik Neden sonucun gerçekleşmesine yardım ediyorsa Hepatit virüsü Karaciğer kanseri Karaciğer kanseri için hepatit olma bir zorunluluk değildir. Ancak hepatit virüsü bazı durumlarda kanserin oluşumuna yardım eder. NEDENSELLİK o Göreli bir kavramdır. Nedenler bazen sonuç, sonuçlar bazen neden olabilir. o İğne batması o Hepatit o Karaciğer kanseri o Sağlık çalışanına iğne batması (nedeniyle) hepatit (sonuç) gelişebilir o Hepatit (nedeniyle) karaciğer kanseri (sonuç) gelişebilir. 25

27 NEDENSELLİK o Çoklu nedenler Cins Yaş Meslek Diyet Sigara nedenleri kalp krizi (SONUÇ) NEDENSELLİK o Kafa karıştırıcı etmenler Neden sonuç arasındaki ilişki bazen kolaylıkla görülmez, yanlış görülebilir. Sigarayı bırakır bırakmaz görülen ölümler Sigara akciğer kanserine neden olur, ölüme yakın nefes darlığı artar sigara içemez, bırakır. Ölür. 26

28 Kafa karıştırıcı Durumlar o Kurt iyilik olsun diye kuzuyu yer (Buckland ) o Kuzu böylece hastalık ve yaşlılıktan kurtulur. o Savanlarda sağlıklı aslan-antilop dengesi ve türün devamı Kafa karıştırıcı Durumlar o RNA Elektroforezlerinin sonunda gözlenen kalıntılar analitik hatalardır (1993 e kadar! Pek çok bilim insanı) o mi RNA ların keşfi o The C. elegans heterochronic gene lin-4 encodes small RNAs with antisense complementarity to lin-14. o Rosalind C. Lee, Rhonda L. Feinbaum,Victor Ambros Harvard University. Cell Received 6 August

29 Kafa Karıştırıcı Durumlar o Kafa karıştırıcı etmenler, perde önünde duranlarla yetinmeyip perde arkasının araştırılması ile açıklığa kavuşur. o Akla gelmeyen araştırılamaz NEDENSELLİK KRİTERLERİ İlişkinin gücü (RR, OR) Diğer çalışmalar ile tutarlılık Doz-cevap ilişkisi (biological gradient) Zamansal (temporal) sekans İlişkinin spesifisitesi Biyolojik açıklanabilirlik (biologic plausability) Mevcut bilgiler ile uyumluluk Deneysel kanıt Analoji (göz-fotoğraf makinesi) 28

30 Araştırmanın Aşamaları Konu seçimi Araştırmanın planlanması Uygulama Değerlendirme Rapor - makale yazımı Araştırılacak Sorunun Saptanması o Genel Ölçütler: Çözülebilirlik : Problem araştırma ile çözülebilir mi? Problemin çözülebilmesi için veri elde edilebilir mi? Önemlilik : Problem önemli mi? Teorik veya pratik bir yararı var mı? Yenilik : Problem orijinal mi? Araştırma daha önceden yapılan bir araştırmanın tekrarı olmamalıdır., yeni bilgiler eklemelidir. 29

31 Araştırılabilirlik : Araştırmaya katılanların gizlilik hakkı ve sağlıklarının tehlikeye atılmaması, pişmanlık duyabileceği davranışlara zorlanmaması, fiziksel ve psikolojik baskı altında bırakılmaması gerekir. Anlamlılık : Araştırmanın sonucunda varılacak bulguların, bilgilerin işe yarar olmaları gerekir. Genellenebilirlik : Araştırma alanının geniş, araştırmadan yararlanabilecek grubun büyük olması gerekir. o Özel Ölçütler : Alanda Yeterlilik : Araştırmacının, araştırılan konuya ilişkin bilgisi, sonuçları değerlendirmeye yeterli mi? Yöntem ve Teknik Bilgilerdeki Yeterlilik : Araştırmacı, verilerin toplanması ve değerlendirilmesinde gerekli yöntem ve teknik bilgisine sahip mi? Veri Toplama İznine Sahiplik : Verilerin toplanmasına izin verilecek mi? 30

32 Zaman ve İmkan Yeterliliği : Araştırmanın tamamlanabilmesi için gerekli zaman, eleman ve mali güç var mı? Araştırmanın bu sebeplerden dolayı yarıda kesilmemesine güvence sağlandı mı? İlgi Yeterliliği : Araştırmacı, araştırma sonucu ne çıkarsa çıksın onu savunabilecek cesarette mi? Araştırmacı, konuyla ilgili mi? Güncellik : Problem ilgi çekici ve güncel konulardan mı seçildi? Teknik olanaklar : İyi ve sıhhatli bir araştırma için uygun ortam sağlanabildi mi? Teşvik : Araştırma problemi, yeni araştırmaları teşvik edip, yeni gelişmelere yol açabilecek nitelikte mi? 31

33 Araştırma Planının Hazırlanması o Amaca uygun bilgiler sağlamak üzere izlenen bir kavramsal çerçeve ve bir eylem kılavuzudur. o Araştırmanın en önemli aşamasıdır. o Seçilen konuya ilişkin tanım yapılmalıdır Konuda sınırlama Mekanda sınırlama; Bölge, kent ya da kentin belirli parçası, köy vb. Zamanda sınırlama : Kullanılacak araştırma malzemelerinde sınırlama : 32

34 o Yapılan araştırma sonucunda erişilmek istenen sonuç (amaç) belirtilmelidir Konu iyi tanımlanmışsa, amaç açık bir şekilde ortaya çıkacaktır. Amaç, araştırma probleminin somutlaştırıldığı ve araştırma için yön tayin eden bir ifadedir. Başlıca üç amaca yönelik olabilir. o Araştırma bir durum saptama (tanıtlama), o Bir ilişkiyi arama ( açıklama) o bir varsayımı sınama (genelleme) o Araştırmanın önemi, araştırmadan elde edilecek kuramsal ya da pratik sonuçların, yararları, bilime ya da yaşantımıza katkıları planlamada yer almalıdır. o Sorunun çözümüne yarayacak hipotezler geliştirilip belirtilmelidir. 33

35 o Araştırma planında, araştırma yönteminin belirlenmesi gerekir. Araştırmanın yapılacağı yer ve bu yerin seçilmesinin nedenleri Kitle/popülasyon hakkında bilgi Örnekleme yöntemi hakkında bilgi Veri toplama yolları hakkında bilgi Araştırmanın alan uygulamasına ilişkin bilgi Uygulama sonucu verilerin kodlama, denetleme, bilgi girişi ve doğruluk kontrollerinin nasıl yapılacağına ilişkin bilgi Verilerin nasıl değerlendirileceği, tabloların hazırlanması, bağımlı ve bağımsız değişkenlerin saptanması, ölçütlerin ortaya konulması, gerekebilecek istatistiksel yöntemler hakkında bilgi ve yararlanılan kaynaklar 34

36 Araştırmanın Uygulanması o Uygulama aşamasında, planda belirtilen veri toplama yöntemiyle konuya ilişkin veriler elde edilir. o Doğru toplanmış verilere dayanan kararlar doğru yola ve başarıya, o Eksik veya yanlış toplanmış verilere dayanan kararlar ise yanlış yola ve başarısızlığa götürür. Verilerin Değerlendirilmesi o Toplanan kuramsal ve ampirik (gözlemsel) verilerin istatistiksel çözümlemesi, bulgu durumuna getirilmesi bu aşamada yapılır. o Çeşitli yöntemlerle elde edilen verilerin, düzene konulması, daha kolay anlaşılabilir ve yorumlanabilir hale getirilmesine VERİ ANALİZİ denir. 35

37 o Veriler amaca uygun biçimde sınıflandırılmalıdır. o Verilerin kodlanması gerekir. o Uygun istatistiksel analiz yapılmalı. o Bulguların tablolara/şekillere geçirilmeleri gerekir. o Verilerden elde edilen sonuçların yorumlanması gerekir. Araştırma Sonuçlarının Sunulması o Araştırmadan elde edilen bulguların rapor şeklinde okuyucuya sunulmasına araştırma raporu adı verilir. Bu rapor yazılmadan, bir bilimsel araştırma tamamlanmış sayılmaz. 36

38 o Araştırmada elde edilen sonuçlar rapor şeklinde sunulurken, Bölüm başlıkları, konuyu tam yansıtacak ve okuyucunun ilgisini çekecek nitelikte olmalıdır. Numaralama standart şekilde olmalıdır. Rapor, gereksiz süslemelerden arındırılmalıdır. Yazı alanlarının belirlenmesinde simetri özelliğine dikkat edilmelidir. o Araştırmanın içeriği açısından ise, Kavram, kelime ve deyimlerin sunulmasında, bölüm ve kısımların düzenlenmesinde ve materyalin sunulmasında birlik sağlanmalıdır. Konu, belirli bir mantık sırasında sunulmalıdır. Konu ile ilgili önemli noktalara gereken kuvvet verilmelidir. Rapor açık ve anlaşılır olmalıdır. Rapor kapsamlı olmalıdır. Araştırmanın zayıf noktaları belirtilmelidir. 37

39 Araştırma Türleri o Araştırmanın amacına göre o Araştırmanın kapsadığı zamana göre o Veri toplama biçimine göre 38

40 Araştırmanın amacına göre o Aydınlatıcı, yenilik getiren ve sorun çözen araştırmalar o Tanımlayıcı araştırmalar o Analitik araştırmalar Araştırmanın kapsadığı zamana göre o Kesitsel (cross-sectional) araştırmalar o İleriye yönelik (prospektif) araştırmalar o Geriye dönük (retrospektif) araştırmalar 39

41 Veri toplama biçimine göre o Kayıt araştırmaları o Anket yöntemi İle araştırma o Deneysel araştırmalar o Gözlem o Kütüphane araştırmaları o ANALİTİK ÇALIŞMALAR Karşılaştırma ve istatistiksel analiz yapılır DENEYSEL, KLİNİK (EXPERIMENTAL-INTERVENTIONAL) ÇALIŞMALAR GÖZLEMSEL (OBSERVATIONAL) ÇALIŞMALAR o TANIMLAYICI (DESCRIPTIVE) ÇALIŞMALAR Tanımlayıcı, açıklayıcı çalışmalar (Karşılaştırma ve istatistiksel analiz genellikle gerektirmez) 40

42 DENEYSEL KLİNİK ÇALIŞMALAR orandomize Kontrollü Çalışma (Altın standart) onon-randomize Kontrollü Çalışma GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR okohort çalışma oolgu-kontrollü (Case-Control) çalışma okesitsel (Cross-sectional) çalışma okontrolsüz araştırma 41

43 TANIMLAYICI (DESCRIPTIVE) ÇALIŞMALAR oolgu serileri (Case series) oolgu sunumları (Case report) oeksper görüşü (Expert opinion) SİSTEMATİK DERLEMELER o Meta-Analiz okarar (Decision) Analiz oekonomik Analiz (Cost-benefit analysis / maliyet-fayda analizi) 42

44 Etkene maruziyete araştırmacı mı karar veriyor? EVET Deneysel araştırma grupları belirleme rastgele mi? HAYIR Gözlemsel araştırma karşılaştırma grubu var mı? EVET HAYIR EVET HAYIR Randomize Nonrandomize Analitik Tanımlayıcı kontrollü kontrollü çalışma çalışma klinik çalışma klinik çalışma çalışmanın yönü ne? etken sonuç etken sonuç ikisi aynı anda Kohort Vaka-kontrol Kesitsel 85 Randomize Kontrollü Çalışmalar Çift kör Hastalar Rastgele gruplama Tedavi grubu Kontrol grubu İzlem İzlem Karşılaştır 43

45 Randomize Kontrollu Çalışmalar (RKÇ) o Klinik araştırma dizaynı için altın standart kabul edilir o İlk 1948 yılında yayınlanmış Streptomycin in Tuberculosis Trials Committee. Streptomycin treatment of pulmonary tuberculosis. BMJ 1948;2: Neden RKÇ? o Prospektif tasarım o Kontrollü ortam (farklılığa neden olabilecek faktörler kontrol edilebilir) o Yan tutma (bias) en aza indirilebilir o Neden-sonuç ilişkisi göreceli olarak daha güvenilir bir şekilde ortaya konabilir o Yeni tedavi yöntemlerini denemek için en uygun çalışma yöntemleridir 44

46 RKÇ tasarımı o Yeterince büyük örneklem (araştırmanın gücü) o Anlaşılabilir ve yanıtlanabilir araştırma sorusu o Uygun kontrol grubu o Uygun etkililik ölçütleri o Güvenilir randomizasyon yöntemi o Maksimum körleme o Çalışmaya katılan tüm hastaların analize katılması (ITT) Intention to treat (ITT) analizleri «kısıtlılıklar» o Çoğu zaman RKÇ larda hastalar ilk başta randomize edildikleri grupta kalmayabilirler. Ya başka tedavi grubuna geçebilirler yada çalışmadan ayrılabilirler. o Test edilen ilacın hastalık durumu ağır olan hastalar üzerinde yan etkileri daha fazla ise, bu grup hastalar çalışmadan erken ayrılabilirler. Bu durumda en sağlıksız hastalar gruptan ayrıldığından, veri analizinin sadece kalan hastalarda yapılması durumunda ilacı güvenli gösterebilir. «ITT çalışmalarda tüm hastalar sonunda hangi tedaviyi almış olurlarsa olsunlar ilk randomize edildikleri grupta analiz edilirler» 45

47 Randomizasyon o Randomizasyon deneklerin çalışmaya katıldıktan sonra hangi gruba ayrılacaklarının rastlantısal olarak belirlenmesi demektir. o Deneklerin çalışma ve kontrol gruplarına rastgele ayrılması çalışma gruplarının etkinliği incelenecek olan sağaltım dışındaki öngörülen ve öngörülmeyen tüm faktörler açısından benzer özelliklere sahip olmasını sağlamak amacıyla yapılır. Randomizasyon Yöntemleri o Basit Randomizasyon (Yazı/Tura; Zar; Rastgele Sayılar Tablosu) o Blok Randomizasyon Ör: 3 grup: ABC,ACB,BAC,BCA,CAB,CBA) o Sistematik Randomizasyon Ör: 2 grup: ABBAAABBAB 46

48 Dezavantajlar (RKÇ) o Pahalıdır o Her zaman mümkün değildir o Etik sorunlar olabilir o Hazırlanan özel şartlar nedeniyle genel populasyona genellenemeyebilir o Uygun olmayan durumlarda mecburen gözlemsel çalışmalara başvurulur o Ama RKÇ sonuçlarına yalnızca uygun şekilde tasarlanıp uygulandıkları sürece güvenilebilir!!! o! Literatürde kötü tasarlanmış ve yanıltıcı sonuçlar veren çok sayıda RKÇ rastlanabilir 47

49 Çalışma düzeni ve istatistik analizi yetersiz veya yanlış bilimsel araştırmalara, dünyanın en saygın ve en çok okunan yayınlarında da rastlanmaktadır Bir araştırma sonucuna göre; aralarında British Medical J, The New England J of Medicine, The Lancet gibi dergilerinde bulunduğu 30 dergide yayınlanan 4200 makalenin, yalnızca %20 sinin çalışma düzeni ve istatistik analiz olarak geçerli olduğu; kötü deney düzeni ve istatistik analizli çalışmaların %80 inde pozitif bulgu varken (ilaç etkili, tanı geçerli) iyi çalışmaların yalnızca %25 inde pozitif bulguya rastlanmıştır CONSORT bildirisi (Begg et al. 1996) o Consolidated Standarts for Reporting of Trials www. consort-statement.org o Yayında belirtilmesi istenen 21 nokta belirlenmiş o Hastaların çalışma içindeki aldıkları tedavileri gösterir akış şeması istenmiş o 70 den fazla dergi artık yazarlardan bu formata uymasını bekliyor o Bu sayede yazarların verileri seçici olarak yayınlamaları ve gerçekleri çarpıtmalarının engellenmesi amaçlanıyor 48

50 o The CONSORT statement: revised recommendations for improving the quality of reports of parallel-group randomised trials Moher et al. JAMA 2001; 285: Moher et al. Ann Intern Med. 2001;134: Moher et al. Lancet 2001; 357:

51 CONSORT bildirisi (akış diyagramı) Non-Randomize Kontrollü Çalışmalar o RKÇ den tek farkı gruplar arası randomizasyon yoktur o Çalışmanın sonuçları, bilinen veya bilinmeyen bazı faktörler tarafından etkilenebilir o Değeri RKÇ den daha düşüktür 50

52 Kohort çalışma İlgilenilen grup (sigara içenler) İzlem Karşılaştırma grubu (sigara içmeyenler) İzlem Sonuçları karşılaştır Kohort Çalışma o Genellikle insidans ve risk çalışmaları için o Çalışmanın başlangıç noktası etkene maruziyettir o Araştırılan sonuç ortaya çıkana kadar grup takip edilir ve benzer özelliklere sahip kontrol grubu ile karşılaştırılır o Prospektif veya retrospektif olabilir o Çalışma sonunda çalışma grubundaki hastalıklıların oranı kontrol grubundaki oranla karşılaştırılır (Rölatif risk-rr) 51

53 Kohort Çalışma o En önemli avantajları; genel populasyona genellenebilmeleri, etik olmayan etkenlerin gözlenebilmesidir. o Dezavantajları ise; etkene maruz kalan grubun daha farklı takip edilebilmesi ve uzun zamana gereksinim göstermesidir. Olgu Kontrollü Çalışma Hikayelerini al İlgilenilen grup (Kanser hastaları) Hikayelerini karşılaştır Sonuç çıkar Hikayelerini al Karşılaştırma grubu (Kanser olmayanlar) 52

54 Olgu Kontrollü Çalışma o Kohort çalışmanın tam tersidir, hastalıktan (sonuç) başlar o NE OLDU? Sorusuna yanıt arar. o Araştırılan hastalığı taşıyan grup (olgular), taşımayan kontrol grubu ile karşılaştırılır o Tek bir hastalığı (sonuç), ancak birden çok etkeni araştırmaya uygundur. Olgu Kontrollü Çalışma o Ucuz, kısa sürede ve az sayıda hasta ile yapılabilir ancak bir çok Bias a açıktır o Çoğunlukla retrospektifdir ancak nadiren prospektif olabilir o Olgu grubunda etkene maruz kalanlar, kontrol grubundakiler ile karşılaştırılır (Odds ratio-or) 53

55 Kesitsel (Cross-Sectional) Çalışma o Belirli bir zaman dilimi içerisinde, belli bir grup hem etken hem de sonuç açısından araştırılır o NE OLUYOR? Sorusu araştırılır. o Etken ile sonuç arasındaki ilişki hakkında kesin olmayan fikir verir o Bir hastalığın prevalansı hakkında fikir verir o Gözlemsel çalışmalar ile Tanımlayıcı çalışmalar arasında bir yerdedir o En sık tarama ve tanı testlerinin etkinliğini belirlemek için kullanılır Kontrolsüz Araştırma o Bir sağaltım yöntemi ya da ilacın, belli bir grup üzerindeki etkilerini ortaya koymaya çalışır o En önemli eksikliği kontrol grubunun olmamasıdır 54

56 Meta-Analiz o Sadece bir literatür derlemesi olmayıp, sistematik bir literatür taraması ve elde edilen verilerin bir araya toplanıp, yeniden değerlendirilerek belli bir etkenin, belirli bir sonuç üzerine olan etkilerini istatistiksel olarak daha anlamlı düzeyde ortaya koyma işlemidir. o Meta analize dahil edilen çalışmalar önceden belirlenmiş kriterlere göre çalışmaya dahil edilmelidir o Doğruluğu ve değeri analize dahil edilen çalışmaların kalitesi ile doğru orantılıdır. Meta-Analiz o Her bir çizgi ortasındaki nokta gruplar arasındaki hesaplanan fark noktasıdır ve çizginin genişliği bu hesabın %95 güven aralığını göstermektedir. o Eğer sonuçların güven aralığı (yatay çizgi) etki olmayan çizgiden geçerse (dikey çizgi), bu ya tedaviler arasında hiçbir anlamlı fark olmadığı ya da gerçek sonuçların yer alacağı güvene izin vermeyecek kadar küçük örneklem büyüklüğü anlamına gelmektedir. 55

57 Karar (Decision) Analizi o Farklı tedavi stratejilerinden hangisinin daha optimal olduğunu ortaya koymaya çalışan matematiksel bir modellemedir o Temel ihtimallerin ortaya konulduğu bir ağaç dalı grafik çizilir o Meta-analizlerden elde edilen bilgilerin ışığında ana tahminler yapılır o Genelde meta-analiz yapmak için yeterli veri olmadığında yapılır 56

58 Ekonomik Analiz (maliyet-fayda ve maliyet etkinliği analizi) o Çeşitli tedavi yöntemi ya da tekniklerinin, sağlıkla ilgili faydalarının ekonomik yönden karşılaştırıldığı analitik metotdur o Kullanılan yöntemin ekonomik maliyeti elde edilen sonucun ekonomik maliyeti ile karşılaştırılır o Ör: İnhalasyon ile TİVA anestezisi maliyetlerinin karşılaştırılması 57

59 Olgu Sunumları o Bilimsel değeri en az olan makaleler olarak kabul edilirler o Genellikle yeni veya çok nadir görülen bir hastalığı, yan etkiyi ya da tedavi yöntemini bildirdiklerinden yine de önemlidirler o Klinisyenlere bu nadir olay hakkında ışık tutar ve o konuda çalışma yapılması gerekliliğini ortaya koyarlar o Nadir görülen bir olgudan çok, nadir ortaya çıkış şekli ya da zor tedavi edilen olgulardan oluşmalıdır Olgu Sunumları Khan et al. BJOG 2002; 109:

60 Çalışmaların etkinliğinin sınıflandırılması (US Preventive Services Task Force ) o Level I o Prospektif, randomize, kontrollü çalışma o Level II-1 o Non-randomize, kontrollü çalışma o Level II-2 o Kohort çalışma o Vaka-kontrollü çalışma o Level II-3 o Kesitsel (Cross-Sectional) çalışma o Kontrolsüz, araştırma çalışması o Level III o Olgu serileri o Olgu sunumları o Eksper görüşleri 59

61 Kanıta dayalı tıp; bilimsel çalışma piramidi Meta-analizler RKÇ Kohort Vaka Kontrollü Olgu Serileri Olgu Sunumları Düşünce ve klinik görüşler Editör yazıları Hayvan çalışmaları İn-vitro (test tüpü) çalışmaları ÖRNEKLEM o Evren o Örneklem 60

62 Evren o Popülasyon, kitle, toplum (araştırma evreni) o Belirli bir özelliği taşıyan bireylerin tümünün oluşturduğu topluluk. o Araştırmada, evreni incelemek ideal olmakla birlikte mümkün değildir. o Evreni incelemek yerine; o Evreni temsil eden bir «örneklem» üzerinde araştırma yaparak o Belirli bir yanılma olasılığını kabul ederek o Evren hakkında fikir sahibi olmaya çalışırız 61

63 Örneklem Yöntemleri o Olasılıksız o Olasılıklı Basit Rastgele Örnekleme Tabakalı Rastgele Örnekleme Küme Örnekleme Sistematik Örnekleme Örnekleme Yöntemleri 1- Olasılığı Bilinmeyen Örnekler (Olasılıksız Örnekleme Yöntemleri), 2- Olasılıklı Örnekleme Yöntemleri. 62

64 Olasılığı Bilinmeyen Örnekler (Olasılıksız Örnekleme Yöntemleri) a. Gelişigüzel Örnekleme Evren büyüklüğü bilinmez b. Kota örneklemesi Kişilerin örneğe girme olasılığı? c. İkna yoluyla Kamuoyu görüşü saptamada kullanılırlar d. Uygunluk nedeniyle e. Gereklilik nedeniyle Olasılıklı Örnekleme Yöntemleri a. Basit rastgele örnekleme yöntemi: * Evren homojen (sosyodemografik özellikler) * Her bireyin örneğe seçilme şansı eşit b. Sistematik örnekleme yöntemi: * Evren büyük ve homojen, hazır liste var * Listeden eşit aralıklarla seçim söz konusu 63

65 Olasılıklı Örnekleme Yöntemleri c. Tabakalı örnekleme yöntemi: * Evren homojen yapıda değildir. Alt gruplar (+) * Her tabaka kendi içinde homojendir d. Küme örnekleme yöntemi: * Küme içi heterojen olmalıdır * Kümeler küçük olmalıdır 64

66 VERİ o Veri toplamada genel ilkeler o Verilerin özellikleri o Verinin özelliğini etkileyebilecek etmenler Verinin anlamı o Bir sonuca varabilmek için gerekli bilgidir. o Araştırmanın amacına yönelik toplanacak bilgilerin, işlenmeye hazır biçimidir. 65

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

Kanıta Dayalı Tıp ve Epidemiyoloji

Kanıta Dayalı Tıp ve Epidemiyoloji Kanıta Dayalı Tıp ve Epidemiyoloji Doğan Fidan, MD, MSc, PhD Liverpool University, Public Health Department, Liverpool, UK Sanofi-aventis Global Office, Paris, France Türk Toraks Derneği, 9. Yıllık Kongresi,

Detaylı

İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii. Ölçme, İstatistik ve Araştırma...

İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii. Ölçme, İstatistik ve Araştırma... İçindekiler İçindekiler vii Yazarların Ön Sözü xiii Çevirenin Ön Sözü xiv Teşekkürler xvi Semboller Listesi xvii BÖLÜM 1 Ölçme, İstatistik ve Araştırma...1 Ölçme Nedir?... 3 Ölçme Süreci... 3 Değişkenler

Detaylı

DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MÜDAHALE ARAŞTIRMALARI Dr. Meltem Şengelen HÜTF Halk Sağlığı AD 12 Şubat 2015 Epidemiyoloji Sağlıkla ilgili tüm sorunların ve hastalıkların kişi-yerzaman özelliklerine göre tanımlanması,

Detaylı

EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET. Prof. Mustafa Necmi İlhan

EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET. Prof. Mustafa Necmi İlhan EVREN, ÖRNEK, TEMSİLİYET Prof. Mustafa Necmi İlhan MD, PhD, PhD, MBA Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AbD mnilhan@gazi.edu.tr 1 Neden Araştırma Yaparız? Bilimsel gerçeğe ulaşmak Bilinenlerin

Detaylı

BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA

BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA BRADFORD HILL BİLİMSEL BİLGİ BİLİMSEL ARAŞTIRMALARLA ÜRETİLİR. İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERE BİLİMSEL ARAŞTIRMA TAMAMLANDIĞINDA DEĞİL, DAHA PLANLAMA AŞAMASINDA BAŞVURULMALIDIR. 2 BİLİMSEL MAKALELERDE YAPILAN

Detaylı

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

Tanımlayıcı İstatistikler. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN Tanımlayıcı İstatistikler Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 Tanımlayıcı İstatistikler Yer Gösteren Ölçüler Yaygınlık Ölçüleri Merkezi Eğilim Ölçüleri Konum Ölçüleri 2 3 Aritmetik Ortalama Aritmetik ortalama,

Detaylı

Frekans. Hemoglobin Düzeyi

Frekans. Hemoglobin Düzeyi GRUPLARARASI VE GRUPİÇİ KARŞILAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Uzm. Derya ÖZTUNA Yrd. Doç. Dr. Atilla Halil ELHAN 1. ÖNEMLİLİK (HİPOTEZ) TESTLERİ Önemlilik testleri, araştırma sonucunda elde edilen değerlerin ya da

Detaylı

Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi. Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD

Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi. Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD Deneysel Araştırmalarda Uygun Örneklem Büyüklüğü Ve İstatistiksel Güç Analizi Doç Dr. Nurhan DOĞAN AKÜ Tıp Fak. Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD Giriş Yeterli Örneklem Büyüklüğü Neden Önemlidir? Özel

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:. NO:

ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:. NO: ÖĞRENCİNİN ADI SOYADI:. NO: İMZA: 2011-2012 ÖĞRETİM YILI TIP 1. SINIF TEMEL BİYOİSTATİSTİK DERSİ ARA SINAVI (04.11.2011) Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Anabilim Dalı Başarılar Temel Biyoistatistik dersi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar

I.GİRİŞ. İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar BİYOİSTATİSTİK I.GİRİŞ İSTATİSTİK teriminin Latince Durum anlamına gelen STATUS kelimesinden türediği kabul edilir. İlk uygulamalar Vergi ödeyeceklerin belirlenmesi Askere alınacakların saptanması I.GİRİŞ

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM: TASARIM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA GİRİŞ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM: TASARIM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA GİRİŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v TEŞEKKÜR... vi İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... vii İÇİNDEKİLER... ix ŞEKİLLER LİSTESİ... xviii TABLOLAR LİSTESİ... xx BİRİNCİ KISIM: TASARIM BİRİNCI BÖLÜM PAZARLAMA ARAŞTIRMASINA

Detaylı

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd

Medikal Araştırma Tasarımları. Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd Medikal Araştırma Tasarımları Doç. Dr. Oktay ÖZDEMİR Yorum Danışmanlık Ltd 1 Tıpta Araştırma Düzenleri Gözlemsel Çalışmalar Tanımlayıcı çalışmalar Retrospektif (Vaka-kontrol) araştırmalar Kesitsel araştırmalar

Detaylı

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER

TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER Tanımlayıcı İstatistikler ve Grafikle Gösterim Grafik ve bir ölçüde tablolar değişkenlerin görsel bir özetini verirler. İdeal olarak burada değişkenlerin merkezi (ortalama) değerlerinin

Detaylı

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ Lojistik Regresyon Analizini daha kolay izleyebilmek için bazı terimleri tanımlayalım: 1. Değişken (incelenen özellik): Bireyden bireye farklı değerler alabilen özellik, fenomen

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI

1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA ARAŞTIRMASI 11 1.1. Pazarlama Araştırması Kavramı ve Kapsamı 12 1.2. Pazarlama Araştırmasının Tarihçesi 14 1.3. Pazarlama Araştırması Pazarlama Bilgi Sistemi ve

Detaylı

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU Dersin Adı-Kodu: BİS 601 Örnek Genişliği ve Güç Programın Adı: Biyoistatistik Dersin düzeyi Doktora Ders saatleri ve Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi

Deneysel Araştırma Modelleri. Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deneysel Araştırma Modelleri Dr. Şebnem Bozkurt Bartın Devlet Hastanesi Deney Nedir? Deney yapan kişi tarafından bir yada daha çok değişkene müdahale edilerek bu müdahalenin başka bir değişkene etkisini

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

ARAŞTIRMA KONULARINI BELİRLEME TEKNİKLERİ

ARAŞTIRMA KONULARINI BELİRLEME TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA KONULARINI BELİRLEME TEKNİKLERİ Yrd. Doç. Dr. Satı BOZKURT Ege Üniversitesi HemĢirelik Fakültesi Hemşirelikte Araştırma HemĢireler var olan doğruları gerçekleģtirmek, Alanlarına yeni bilgiler

Detaylı

Taraf tutma (Bias) önlenmiş

Taraf tutma (Bias) önlenmiş Hamdi Akan Ankara Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı hamdiakan@gmail.com 23 Ocak 2015 Toplumu iyi temsil ediyor = Hasta sayısı Doğru tasarım ve metodoloji Taraf tutma (Bias) önlenmiş Sağlam istatistik

Detaylı

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014

Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri. BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 Nicel / Nitel Verilerde Konum ve Değişim Ölçüleri BBY606 Araştırma Yöntemleri 2013-2014 Bahar Dönemi 13 Mart 2014 1 Konum ölçüleri Merkezi eğilim ölçüleri Verilerin ortalamaya göre olan gruplanması nasıl?

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep Kara Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep Kara YÖNTEM BÖLÜMÜ 4. Ders Araştırmanın Modeli Evren ve Örneklem Verilerin Toplanması Verilerin Analiz Edilmesi bölümlerinden oluşur. 1. Araştırmanın Modeli

Detaylı

BİR MAKALENİN MİMARİSİ. Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak

BİR MAKALENİN MİMARİSİ. Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak BİR MAKALENİN MİMARİSİ Prof.Dr. Mustafa Asım Şafak Charles Darwin «Sadece gözlem yapsa ve hiç yazmak zorunda olmasa bir doğa bilimcinin yaşamı çok zevkli olurdu» Çin Atasözü «Söz uçar, Yazı kalır» Bilimsel

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

İKİ EŞ ARASINDAKİ FARKIN ÖNEMLİLİK TESTİ. Biyoistatistik (Ders 5: Bağımlı Gruplarda İki Örneklem Testleri) İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ

İKİ EŞ ARASINDAKİ FARKIN ÖNEMLİLİK TESTİ. Biyoistatistik (Ders 5: Bağımlı Gruplarda İki Örneklem Testleri) İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ BAĞIMLI GRUPLARDA İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı uerkorkmaz@sakarya.edu.tr İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ

Detaylı

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır? 26.2.23 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HĐPOTEZ TESTLERĐ denir. Sonuçların raslantıya bağlı olup

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH

BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH BİYOİSTATİSTİK Örnekleme ve Örnekleme Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aslı SUNER KARAKÜLAH Ege Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyoistatistik ve Tıbbi Bilişim AD. Web: www.biyoistatistik.med.ege.edu.tr 1 Araştırmalarda

Detaylı

KANITA DAYALI TIP Yrd. Doç. Dr. Yasemin ÇAYIR Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği AD

KANITA DAYALI TIP Yrd. Doç. Dr. Yasemin ÇAYIR Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği AD KANITA DAYALI TIP Yrd. Doç. Dr. Yasemin ÇAYIR Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği AD 1 Soğuk su içmeyi engelleyerek soğuk algınlığını önleyebilir miyiz? Vitamin C vererek gribi önleyebilir

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR I. Öğretimde Ölçme ve Değerlendirmenin Gerekliliği... 2 II. Ölçme Kavramı... 3 1. Tanımı ve Unsurları... 3 2. Aşamaları... 3 2.1. Ölçülecek

Detaylı

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar

Su Ürünlerinde Temel İstatistik. Ders 2: Tanımlar Su Ürünlerinde Temel İstatistik Ders 2: Tanımlar Karakter Araştırma yada istatistiksel analizde ele alınan ünitenin yapısal (morfolojik, fizyolojik, psikolojik, estetik, vb.) özellikleridir. Tüm karakterler

Detaylı

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 Laboratuvarlarda yararlanılan analiz yöntemleri performans kalitelerine göre üç sınıfta toplanabilir: -Kesin yöntemler

Detaylı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Epidemiyolojik Çalışma Tipleri. Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Doç.Dr. Emel ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Epidemiyolojik Çalışma Tipleri Gözlemsel Tanımlayıcı Olgu bildirimleri Analitik Đlişkisel Kesitsel Olgu-kontrol Topluluk Deneysel

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT. 4,5 cm

EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT. 4,5 cm A4 2,5cm YAZI KARAKTERİ: TIMES NEW ROMAN EGE ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJE KESİN RAPORU EGE UNIVERSITY SCIENTIFIC RESEARCH PROJECT REPORT İLK PENCERE: Proje adı 12 punto ile en fazla 38 Karakter

Detaylı

Olasılık ve İstatistiğe Giriş-II (STAT 202) Ders Detayları

Olasılık ve İstatistiğe Giriş-II (STAT 202) Ders Detayları Olasılık ve İstatistiğe Giriş-II (STAT 202) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Olasılık ve İstatistiğe Giriş-II STAT 202 Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul

Detaylı

BİYOİSTATİSTİK. p<0,05 pozitif bir bulgu mudur??

BİYOİSTATİSTİK. p<0,05 pozitif bir bulgu mudur?? BİYOİSTATİSTİK Yrd.Doç.Dr. Ömer UYSAL Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik ve Tıp Bilişimi Anabilim Dalı British Medical J, The New England J of Medicine, The Lancet...vb gibi 30 dergi

Detaylı

Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup. Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup

Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup. Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup Evren (Popülasyon) Araştırma kapsamına giren tüm elemanların oluşturduğu grup Araştırma sonuçlarının genelleneceği grup Evrendeğer (Parametre): Değişkenlerin evrendeki değerleri µ : Evren Ortalaması σ

Detaylı

BEYKOZ LOJİSTİK MESLEK YÜKSEKOKULU YAYIN YÖNERGESİ (Yüksekokul Kurulu Toplantı Tarihi: 12.10.2010 Toplantı Sayısı: 2010/04)

BEYKOZ LOJİSTİK MESLEK YÜKSEKOKULU YAYIN YÖNERGESİ (Yüksekokul Kurulu Toplantı Tarihi: 12.10.2010 Toplantı Sayısı: 2010/04) BEYKOZ LOJİSTİK MESLEK YÜKSEKOKULU YAYIN YÖNERGESİ (Yüksekokul Kurulu Toplantı Tarihi: 12.10.2010 Toplantı Sayısı: 2010/04) I. AMAÇ VE KAPSAM Madde 1- Bu yönerge, 2547 sayılı Yükseköğretim Yasasına göre

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Prof. Dr. Zekai HALICI BİLİMSEL BİR ARAŞTIRMA NEDİR NASIL YAPILIR

Prof. Dr. Zekai HALICI BİLİMSEL BİR ARAŞTIRMA NEDİR NASIL YAPILIR Prof. Dr. Zekai HALICI BİLİMSEL BİR ARAŞTIRMA NEDİR NASIL YAPILIR Bireyi fiziksel veya düşünsel yönden rahatsız eden, kararsızlık ve birden çok çözüm yolu olasılığı görülen her durum bir problemdir. 2

Detaylı

Parametrik Olmayan Testler. İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi

Parametrik Olmayan Testler. İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi Yrd. Doç. Dr. Neşet Demirci, Balıkesir Üniversitesi NEF Fizik Eğitimi Parametrik Olmayan Testler İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi Rank Korelasyon Parametrik

Detaylı

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky

FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky FSML / 2009 10 I.Dönem s.gky Bir amaca ulaşmak için izlenen düzenli yola yöntem denir. Bilim olaylar ve olgular ile ilgili genel geçerliliği olan nesnel bilgiler elde etmek ister. Bilimin ortaya koyduğu

Detaylı

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar

Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Sağlık Bakımıyla İlişkili İnfeksiyonların Epidemiyolojisinde Temel Tanımlar Dr. Alpay AZAP Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikr. AD. Epidemiyoloji Nedir? Sağlıkla ilgili

Detaylı

AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop

AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop AraĢtırma Konusunun Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir? Prof. Dr. Levent Altuntop TIPTA VE DĠġ HEKĠMLĠĞĠNDE UZMANLIK EĞĠTĠMĠ YÖNETMELĠĞĠ MADDE 28 (1) Uzmanlık öğrencilerinin, uzmanlık sınavına girebilmeleri

Detaylı

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör

TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör TEMEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ Prof. Dr. Gül Ergör Tıpta araştırmalar günümüzde giderek artan bir hızla gerçekleştirilmektedir. Araştırmalar eğitimin de ayrılmaz bir parçasıdır. Bir hekimin eğitimi ve akademik

Detaylı

EĞĠTĠMDE ÖLÇME ve DEĞERLENDĠRME

EĞĠTĠMDE ÖLÇME ve DEĞERLENDĠRME EĞĠTĠMDE ÖLÇME ve DEĞERLENDĠRME Öğrenci başarısının veya başarısızlığının kaynağında; öğrenci, öğretmen, çevre ve program vardır. Eğitimde değerlendirme yapılırken bu kaynaklar dikkate alınmaz. Eğitimciler,

Detaylı

SORULAR. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir?

SORULAR. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir? SORULAR Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri 1. Hangisi bilimin dayandığı temel varsayımlardan biri değildir? a) olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi olması b) tümevarım yoluyla bilgi toplanabilmesi

Detaylı

KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR)

KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR) KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR) PROF.DR. ÜNAL KUZGUN İ.Ü.İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ KLİNİK ARAŞTIRMALAR ETİK KURUL ÜYESİ ŞİŞLİ ETFAL EAH

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT ĐSTATĐSTĐK Okan ERYĐĞĐT Araştırmacı, istatistik yöntemlere daha işin başında başvurmalıdır, sonunda değil..! A. Bradford Hill, 1930 ĐSTATĐSTĐĞĐN AMAÇLARI Bilimsel araştırmalarda, araştırmacıya kullanılabilir

Detaylı

Araştırma Oyunu Avrupa Bilimsel Araştırma Oyunu Oyun rehberi

Araştırma Oyunu Avrupa Bilimsel Araştırma Oyunu Oyun rehberi Araştırma Oyunu Avrupa Bilimsel Araştırma Oyunu Oyun rehberi Oynarken nelere ihtiyacınız olacak? Kayıt oldunuz mu? Bir takımınız var mı? Öyleyse şimdi oyuna başlama zamanı! Adımları takip et ve Aşama 1

Detaylı

TABLO ve GRAFİKLER. Epidemiyoloji Konferansları Serisi 14.05.2015. Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN, HÜTF Halk Sağlığı AD.

TABLO ve GRAFİKLER. Epidemiyoloji Konferansları Serisi 14.05.2015. Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN, HÜTF Halk Sağlığı AD. TABLO ve GRAFİKLER Epidemiyoloji Konferansları Serisi 14.05.2015 Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN, HÜTF Prof. Dr. Bahar GÜÇİZ DOĞAN, HÜTF Neden gerekli? Tablo ve grafikler araştırma sonucunda elde edilen verilerin

Detaylı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Konu Başlıkları Tek Yönlü Varyans Analizi SPSS de Tek

Detaylı

Poster Nasıl Hazırlanır?

Poster Nasıl Hazırlanır? Poster Nasıl Hazırlanır? Dr. Mustafa SÜNBÜL Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı SAMSUN Poster özeti yazımı Poster yazımı İçerik Görünüm

Detaylı

İSTATİSTİKTE TEMEL KAVRAMLAR

İSTATİSTİKTE TEMEL KAVRAMLAR İSTATİSTİKTE TEMEL KAVRAMLAR 1. ve 2. Hafta İstatistik Nedir? Bir tanım olarak istatistik; belirsizlik altında bir konuda karar verebilmek amacıyla, ilgilenilen konuya ilişkin verilerin toplanması, düzenlenmesi,

Detaylı

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde

Değeri $ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde 3.HAFTA Değeri 10.000$ ve bataryası 7 dakika yetiyor;) Manyetik alan prensibine göre çalıştığı için şimdilik demir ve bakır kaplama yüzeylerde kullanılabiliyor. Sistematik bir yöntem kullanmak suretiyle,

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

Final Klinik Çalışma Raporlarının Hazırlanması ve Değerlendirilmesinde. Edilmesi Gereken Noktalar

Final Klinik Çalışma Raporlarının Hazırlanması ve Değerlendirilmesinde. Edilmesi Gereken Noktalar Final Klinik Çalışma Raporlarının Hazırlanması ve Değerlendirilmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Uz. Dr. Selda Emre Aydıngöz Serbest Tıbbi Yazar, Ankara Bir klinik araştırmanın tamamlanmasını takiben

Detaylı

ŞİMDİ META-ANALİZ ZAMANI

ŞİMDİ META-ANALİZ ZAMANI ŞİMDİ META-ANALİZ ZAMANI Dr. Hakan Bozcuk T. Onkoloji BD. Akdeniz Üniversitesi, Antalya, 2014 + = PLAN Giriş (Metaanaliz nedir? ne değildir?) Bazı örnekler Hadi metaanaliz yapalım. Sonuç PLAN Giriş (Metaanaliz

Detaylı

PAZARLAMA ARAŞTIRMA SÜRECİ

PAZARLAMA ARAŞTIRMA SÜRECİ PAZARLAMA ARAŞTIRMA SÜRECİ Pazarlama araştırması yapılırken belirli bir sıra izlenir. Araştırmada her aşama, birbirinden bağımsız olmayıp biri diğeri ile ilişkilidir. Araştırma sürecinde başlıca aşağıdaki

Detaylı

Araştırma Sorununu Tanımlama ve Hipotez Kurma

Araştırma Sorununu Tanımlama ve Hipotez Kurma Araştırma Sorununu Tanımlama ve Hipotez Kurma Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html Araştırma Araştırma tasarımında üzerinde

Detaylı

Bilimsel Makale Hazırlama ve yayımlama

Bilimsel Makale Hazırlama ve yayımlama Bilimsel Makale Hazırlama ve yayımlama İÇERİK BİLİMSEL ESER BİLİMSEL MAKALE BİLİMSEL MAKALE TÜRLERİ MAKALE YAZIM AŞAMALARI Bilimsel Eserler Özgün araştırma sonuçlarını tanımlayan, yazılmış ve basılmış

Detaylı

Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Bölüm 4 ARAŞTIRMA TASARIMI: ARAŞTIRMA DESEN VE YÖNTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI. Sait Gürbüz - Faruk Şahin

Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Bölüm 4 ARAŞTIRMA TASARIMI: ARAŞTIRMA DESEN VE YÖNTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI. Sait Gürbüz - Faruk Şahin Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Bölüm 4 ARAŞTIRMA TASARIMI: ARAŞTIRMA DESEN VE YÖNTEMLERİNİN SINIFLANDIRILMASI Sait Gürbüz - Faruk Şahin Öğrenim Kazanımları Bu bölümü okuyup anladığınızda; 1.Araştırmanın

Detaylı

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir.

Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. BİYOİSTATİSTİK Üretim Süreci: Girdi İşlem Ürün (Sonuç) Araştırma Süreci: Hangi alanda olursa olsun araştırma bir BİLGİ ye ulaşma sürecidir. Veri Analiz Bilgi El ile ya da birtakım bilgisayar programları

Detaylı

OLASILIK TEORİSİ VE İSTATİSTİK

OLASILIK TEORİSİ VE İSTATİSTİK OLASILIK TEORİSİ VE İSTATİSTİK İstatistik: Derslerimiz içinde bu sözcük iki anlamda kullanılacaktır. İlki ve en yaygın kullanılan biçimi rakamla elde edilen bilgilerin belli kuralarla anlaşılır ve yorumlanabilir

Detaylı

İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ

İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ Prof. Dr. Gül ERGÜN Hacettepe Üniversitesi Kasım 2013 İstatistik Nedir? İSTATİSTİK Belirli bir konuda toplanan sayısal değerlerdir. Buna göre, 2012 yılında Türkiye de kayıtlı

Detaylı

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ

SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ SEÇKİSİZ OLMAYAN ÖRNEKLEME YÖNTEMLERİ Seçkisiz olmayan örnekleme yöntemleri Fraenkel ve Wallen(2006) ın sınıflandırmasıyla tutarlı olarak ; Sistematik Örnekleme Amaçsal

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

İki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi

İki ortalama arasındaki farkın önemlilik testi Örnek: Kalple ilgili bir çalışmada 5 yaşındaki 4 erkek ve 40 yaşındaki 30 erkeğin sistolik kan basınçları ölçülmüştür. Elde edilen verilere göre 0.05 anlamlılık düzeyinde yaşlı erkeklerin genç erkeklere

Detaylı

Tez ve Eser Projesi Hazırlama Esaslarında kullanılan kısaltmalar aşağıdaki anlamları ifade eder:

Tez ve Eser Projesi Hazırlama Esaslarında kullanılan kısaltmalar aşağıdaki anlamları ifade eder: 1. AMAÇ VE KAPSAM T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEZ VE ESER PROJESİ HAZIRLAMA ESASLARI Bu Tez ve Eser Projesi Hazırlama Esasları nın amacı, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü

Detaylı

İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN

İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN İLERİ ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ ARAŞTIRMA DESENİ RESEARCH DESIGN 4 Prof. Dr. Mustafa Ergün Araştırma Desenleri (modelleri) Araştırmanın alt problemlerine yanıt aramak veya denenceleri test etmek için yapılan

Detaylı

ARAŞTIRMA PROJELERİNİN YAZILMASI, DÜZENLENMESi VE SUNULMASI. Prof.Dr.Emin Kansu. Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, Ankara

ARAŞTIRMA PROJELERİNİN YAZILMASI, DÜZENLENMESi VE SUNULMASI. Prof.Dr.Emin Kansu. Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, Ankara ARAŞTIRMA PROJELERİNİN YAZILMASI, DÜZENLENMESi VE SUNULMASI Prof.Dr.Emin Kansu Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, Ankara DENEYSEL ARAŞTIRMA PROJELERİNDE GENEL DÜZEN Genel Bilgiler ve Projenin Amacı

Detaylı

İçindekiler. 1 Giriş 2. 3 Psikoloji Araştırmalarında Etik Meseleler Bilimsel Yöntem 27. KISIM I Genel Meseleler 1

İçindekiler. 1 Giriş 2. 3 Psikoloji Araştırmalarında Etik Meseleler Bilimsel Yöntem 27. KISIM I Genel Meseleler 1 Ön Söz xiii KISIM I Genel Meseleler 1 1 Giriş 2 PSİKOLOJİ BİLİMİ 3 BİLİMİN BAĞLAMI 6 Tarihsel Bağlam 6 Sosyal ve Kültürel Bağlam 9 Ahlakî Bağlam 13 BİR ARAŞTIRMACI GİBİ DÜŞÜNMEK 14 Medyada Yayımlanan Araştırma

Detaylı

SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI

SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI SÜREKLĠ OLASILIK DAĞILIMLARI Sayı ekseni üzerindeki tüm noktalarda değer alabilen değişkenler, sürekli değişkenler olarak tanımlanmaktadır. Bu bölümde, sürekli değişkenlere uygun olasılık dağılımları üzerinde

Detaylı

Yayınsız bilim ölüdür.. Gerard PIEL

Yayınsız bilim ölüdür.. Gerard PIEL Yayınsız bilim ölüdür.. Gerard PIEL Bilimsel makale nedir Özgün bir araştırmanın sonuçlarını tanımlayan, yazılmış ve basılmış bir rapor İlk yayın Tekrarlanabilirlik Sonuçların irdelenebilirliği Dergi veya

Detaylı

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI

2 PARADİGMALAR IŞIĞINDA BİLİMSEL ARAŞTIRMA ANLAYIŞLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 BİLİM ve ARAŞTIRMA 11 1.1. Bilim 12 1.2. Bilimin Temel Özellikleri 13 1.3. Bilimin Dallarının Sınıflandırılması 13 1.3.1. Aksiyomatik Bilimler 13 1.3.2. Pozitif Bilimler 15

Detaylı

Bilim ve Bilimsel Araştırma

Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim ve Bilimsel Araştırma Bilim nedir? Scire / Scientia Olaylar ve nesneleri kavramak, tanımak ve sınıflandırmak üzere çözümleyen, olgular arasındaki nesnellik ilişkilerini kuran, bu ilişkileri deney

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ Dersin Kodu HEM 00352 Dersin Adı AFETLERDE HEMŞİRELİK BAKIMI VE İLK YARDIM Yıl III Yarı Yıl Bahar 1- Afetlerde hemşirelik bakımı ve ilk yardıma giriş 2- Hasta ve yaralının muayenesi ve değerlendirilmesi

Detaylı

GRUP 4 Bilimsel Araştırma Yöntemleri 2.Bölüm KONU:Problemi Tanımlama

GRUP 4 Bilimsel Araştırma Yöntemleri 2.Bölüm KONU:Problemi Tanımlama GRUP 4 Bilimsel Araştırma Yöntemleri 2.Bölüm KONU:Problemi Tanımlama GRUP ÜYELERİ Mehmet Emin ERTAŞ Burhan DEMİR Mesut PERTAV Problemi Tanımlama İçindekiler.Değişkenler.Hipotez.Amaç.Önem.Sayıltı.Sınırlılıklar.Tanımlar

Detaylı

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ 1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ Örneklem verileri kullanılan her çalışmada bir örneklem hatası çıkma riski her zaman söz konusudur. Dolayısıyla istatistikte bu örneklem hatasının meydana

Detaylı

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5

Hatalar Bilgisi ve İstatistik Ders Kodu: Kredi: 3 / ECTS: 5 Ders Kodu: 0010070021 Kredi: 3 / ECTS: 5 Yrd. Doç. Dr. Serkan DOĞANALP Necmettin Erbakan Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü Konya 07.01.2015 1 Giriş 2 Giriş Matematiksel istatistiğin konusu yığın

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 8: Prof. Dr. Tanım Hipotez, bir veya daha fazla anakütle hakkında ileri sürülen, ancak doğruluğu önceden bilinmeyen iddialardır. Ortaya atılan iddiaların, örnekten elde edilen

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Kanıta dayalı tıp Kanıta dayalı tıp, hekimlerin günlük kararlarını, mevcut en iyi kanıtın ışığında,

Detaylı

T.C. İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS PROJESİ HAZIRLAMA KILAVUZU

T.C. İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS PROJESİ HAZIRLAMA KILAVUZU T.C. YÜKSEK LİSANS PROJESİ HAZIRLAMA KILAVUZU Tezsiz Yüksek Lisans Programı öğrencileri, yüksek lisans projesinin alındığı yarıyılda proje dersine kayıt yaptırmak ve yarıyıl sonunda yazılı bir rapor vermek

Detaylı

Tekrarlı Ölçümler ANOVA

Tekrarlı Ölçümler ANOVA Tekrarlı Ölçümler ANOVA Repeated Measures ANOVA Aynı veya ilişkili örneklemlerin tekrarlı ölçümlerinin ortalamalarının aynı olup olmadığını test eder. Farklı zamanlardaki ölçümlerde aynı (ilişkili) kişiler

Detaylı

PROJE HAZIRLAMA Proje;

PROJE HAZIRLAMA Proje; PROJE HAZIRLAMA PROJE HAZIRLAMA Proje; önceden belirlenmiş bir süre içerisinde değişim yaratmayı hedefleyen, birbiriyle ilişkili amaç ve hedefleri olan, uygulanması sonucunda çeşitli ürünlerin elde edildiği

Detaylı

Editörler Yrd.Doç.Dr.Aysen Şimşek Kandemir &Yrd.Doç.Dr.Tahir Benli İSTATİSTİK

Editörler Yrd.Doç.Dr.Aysen Şimşek Kandemir &Yrd.Doç.Dr.Tahir Benli İSTATİSTİK Editörler Yrd.Doç.Dr.Aysen Şimşek Kandemir &Yrd.Doç.Dr.Tahir Benli İSTATİSTİK Yazarlar Yrd.Doç.Dr.Nizamettin Erbaş Yrd.Doç.Dr.Tuğba Altıntaş Dr.Yeliz Sevimli Saitoğlu A. Zehra Çelenli Başaran Azize Sağır

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Editörler Prof.Dr. Hamit Coşkun & Prof.Dr. H.Mustafa Paksoy BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Yazarlar Prof.Dr. Cengiz Yılmaz Prof.Dr. Dolunay Şenol Prof.Dr. Hamit Coşkun Prof.Dr. Muharrem Güneş Prof.Dr. Zeynep

Detaylı

UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİNDE VERİLERİN GRAFİKSEL ANALİZİ

UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİNDE VERİLERİN GRAFİKSEL ANALİZİ UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİNDE VERİLERİN GRAFİKSEL ANALİZİ Uygulamalı davranış analizinde verilerin gösterilmesi ve yorumlanması için grafikler kullanılır. Grafikler öğrenci performansının merkezi eğilimi,

Detaylı