SİMGE LİSTESİ C Kapasite Bant Genişliği Isıl gürültü güç yoğunluğu Sinyal gücünün gürültü gücüne oranı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SİMGE LİSTESİ C Kapasite Bant Genişliği Isıl gürültü güç yoğunluğu Sinyal gücünün gürültü gücüne oranı"

Transkript

1 İÇİNDEKİLER ii Sayfa SİMGE LİSTESİ... iv KISALTMA LİSTESİ... v ŞEKİL LİSTESİ... viii ÇİZELGE LİSTESİ... ix ÖNSÖZ... x ÖZET... xi ABSTRACT... xii 1. GİRİŞ MOBİL HABERLEŞME GELİŞİMİ VE LTE TEKNİK ÖZELLİKLERİ Mobil Şebekelerin Gelişimi Tanımlanmış LTE Bantları LTE de Uyarlanabilir Modülasyon ve Kodlama LTE de Çoklu Erişim Dikey Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (OFDMA) Tek Taşıyıcılı Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (SC-FDMA) LTE de Çoklu Giriş Çoklu Çıkış (MIMO) Yapısı LTE ŞEBEKE MİMARİSİ Çekirdek Şebeke Gelişmiş Sistem Mimari Ağ Geçidi (SAE-GW) Paket Veri Şebekesi Ağ Geçidi (PDN-GW) Servis Sağlayan Ağ Geçidi (S-GW) Hareket Yönetim Aygıtı (MME) Davranış Kontrol ve Ücretlendirme Kuralları Fonksyonları (PCRF) Abone Veritabanı Sunucusu (HSS) Erişim Şebekesi Evrimleşmiş Baz İstasyonu (enodeb) Kullanıcı Cihazı (UE) LTE DE KAPASİTE PLANLAMASI Shannon Kapasite Eşitliği SNR ve Hata Olasılıklarının Hesabı Bant Verimliliği Hesabı Yan Kanal Sızıntı Oranı (ACLR) Başlıkları OFDM Sembol Yapısı ve Periyodik Önek Başlıkları Referans Sinyal Başlıkları Senkronizasyon Sinyal Başlıkları Fiziksel Yayın Kanalı (PBCH) Başlıkları Rastlantısal Erişim Başlıkları L1/L2 Katmanı Kontrol Sinyali Başlıkları Bant Verimliliğinin hesaplanması... 29

2 4.4 SNR Verimliliği Hesabı MIMO Kapasitesi Şebeke Boyutlandırması LTE DE KAPSAMA HESAPLAMALARI Yol Kayıp Hesaplamaları Link Hesaplamaları Radyo Kaynakları Yönetimi ÖRNEK BİR TEST SİSTEMİNİN PLANLAMASI SONUÇ KAYNAKLAR INTERNET KAYNAKLARI ÖZGEÇMİŞ iii

3 SİMGE LİSTESİ C Kapasite Bant Genişliği Isıl gürültü güç yoğunluğu Sinyal gücünün gürültü gücüne oranı P Rx P Tx G Tx G Rx L Tx L Rx NF Değişik güç kazanclarına sahip alt kanallar (k,q). alt kanal güç yerleşimi SNR verimliliği Bant verimliliği Yatay sönümlemeli alt kanal sayısı Bit hızı Bit enerjisi Alt taşıyıcı bant genişliği Aşağı link alt taşıyıcı sayısı Aşağı link sembol sayısı Kaynak bloğu alt taşıyıcı sayısı Yukarı link sembol sayısı Aşağı link referans sinyali başlıkları bant verimliliği Aşağı link senkronizasyon sinyali başlıkları bant verimliliği Aşağı link BCH başlıkları bant verimliliği ACLR başlıkları bant verimliliği CP başlıkları bant verimliliği Aşağı link referans sinyali başlıkları bant verimliliği Aşağı link senkronizasyon sinyali başlıkları bant verimliliği Aşağı link BCH başlıkları bant verimliliği Yukarı link RAP başlıkları bant verimliliği Aşağı link L1/L2 kontrol sinyalleşmesi başlıkları bant verimliliği Yukarı link L1/L2 kontrol sinyalleşmesi başlıkları bant verimliliği Aşağı link link seviyesi bant verimliliği Aşağı link sistem seviyesi bant verimliliği Yukarı link link seviyesi bant verimliliği Yukarı link sistem seviyesi bant verimliliği Alıcıya gelen güç Verici çıkış gücü Verici anten kazancı Alıcı anten kazancı Verici kablo kayıpları ve diğer kayıplar Alıcı kablo kayıpları ve diğer kayıplar Planlama toleransı Yol kaybı Gürültü faktörü Hizmet veren s. hücre ile k. kullanıcı arasındaki kanal kazancını S. hücrenin verici gücü iv

4 KISALTMA LİSTESİ 3GPP Third Generation Partnership Project Üçüncü Nesil Ortaklık Projesi ACLR Adjacent Channel Leakage Ratio Yan Kanal Sızıntı Oranı agw Access Gateway Erişim Geçit Santrali AMC Adaptive Modulation and Coding Uyarlanabilir Modülasyon ve Kodlama AMPS Advanced Mobile Telephony System Gelişmiş Mobil telefon Sistemi AWGN Additive white Gaussian noise Eklenenir Beyaz Gauss Gürültüsü BER Bit Error Rate Bit Hata Oranı CP Cyclic Prefix Periyodik Önek CQI Channel Quality Indicator Kanal Kalite Göstergesi CSI Channel State Information Kanal Durum Bilgileri DHCP Dynamic Host Configuration Protocol Dinamik Sunucu Ayarları Protokolu DL-SCH Downlink Shared Channel Aşağı link Paylaşımlı Kanal EDGE Enchanced Data rates for GSM Evolution GSM Evrimi için Geliştirilmiş Veri Hızları E-NodeB Evolved Node B Evrimleşmiş Baz İstasyonu EPC Evolved Packet Core Evrimleşmiş Paket Çekirdek Şebekesi ETSI European Telecommunications Standards Institute Avrupa telekomunikasyon standartları enstitüsü E-UTRAN Evolved UMTS Terrestial Radio Access Network Evrimleşmiş UMTS Karasal Radyo Erişim Şebekesi FDD Frequency Division Duplex Frekans Bölmeli Çoğullama GGSN Gateway GPRS Support Node Geçit GPRS Destek Düğümü GPRS General Packet Radio Service Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmeti GSM Global System for Mobile Communications Küresel Mobil Haberleşme Sistemi GTP GPRS Tunelling Protocol GPRS tünelleme protokolü HSS Home Subscriber Server Abone Veritabanı Sunucusu IP Internet Protocol İnternet Protokolü J-TACS Japanese Total Access Communication System Japon Genel Erişim Haberleşme Sistemi v

5 LOS Line of Sight Doğrudan Görüş Hattı LTE Long Term Evolution Uzun Vadeli Evrim MCS Modulation and Coding Scheme Modülasyon ve Kodlama Planını ME Mobile Equipment Mobil Cihaz MIMO Multiple Input Multiple Output Çoklu Giriş Çoklu Çıkış MME Mobility Management Entity Hareket Yöetim Aygıtı NLOS None Line of Sight Doğrudan Görüş Hattı Olmayan NMT Nordic Mobile Telephony Nordic Mobil Telefon OFDMA Orthogonal Frequency Division Multiple Access Dikey Frekans Bölmeli Çoklu Erişim PBCH Phsicaly Broadcast Channel Fiziksel Yayın Kanalı PCRF Policy Control and Charging Rules Function Davranış Kontrol ve Ücretlendirme Kuralları Fonksyonları PDN-GW Packet Data Network Gateway Paket Veri Şebekesi Ağ Geçidi PMIP Proxy Mobile IP Vekil Gezgin IP PRACH Physicaly Random Access Channel Fiziksel Rastlantısal Erişim Kanalı PSS Primary Synchronization Signal Birincil Senkronizasyon Sinyali PUCCH Physical Uplink Control Channel Fiziksel Yukarı Link Kontrol Kanalı PUSCH Physical Uplink Shared Channel Fiziksel Yukarı Link Paylaşımlı Kanalı QAM Quadrature Amplitude Modulation Dördül Genlik Modülasyonu QPSK Quadrature Phase Shift Keying Dördül Faz Kaydırmalı Anahtarlama RB Resource Block Kaynak Bloğu RE Resource Element Kaynak Elementi RNC Radio Network Controller Radyo Şebeke Denetçisi RSRP Reference Signal Received Power Alıcıya Gelen Referans Sinyal Gücü SAE-GW System Architecture Evolved Gateway Gelişmiş Sistem Mimari Ağ Geçidi SC-FDMA Single Carrier Frequency Division Multiple Access Tek Taşıyıcılı Frekans Bölmeli Çoklu Erişim vi

6 SGSN S-GW SINR SISO SNR SSS TACS TDD TTI UE UMTS UP U-SIM Serving GPRS Support Node Servis GPRS Destek Düğümü Serving Gateway Servis Sağlayıcı Geçit Signal to Interference and Noise Ratio Sinyal Girişim ve Gürültü Oranının Single Input Sıngle Output Tek Girişli Tek Çıkışlı Signal to Noise Ratio Sinyal Gücünün Gürültü Gücüne Oranı Secondary Synchronization Signal İkincil Senkronizasyon Sinyali Total Access Communication System Genel Erişim Haberleşme Sistemi Time Division Duplex Zaman Bölmeli Çoğullama Transmission Time Interval İletim Zaman Aralığı User Equipment Kullanıcı Cihazı Universal Mobile Telecommunications System Evrensel Mobil Haberleşme Sistemi User Plane Kullanıcı Düzlemi Universal Subscriber Identity Module Evrensel Abone Kimlik Modülü vii

7 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.1 Hücresel telsiz şebeke teknolojisi gelişimi[24]... 3 Şekil 2.2 OFDM ve SC FDMA zaman frekans düzlemi yerleşimi... 7 Şekil 2.3 OFDM sinyali... 8 Şekil 2.4 Zaman-frekans düzleminde OFDM sembollerinin yerleşimi[26]... 9 Şekil 2.5 FDMA yapısı[3] Şekil 2.6 SC FDMA çerçevesi[3] Şekil 2.7 SU-MIMO ve MU-MIMO yapısı [17] Şekil 2.8 MIMO çalışma yapısı[17] Şekil ve 4. nesil şebeke mimarileri Şekil 3.2 LTE çekirdek şebekesi[2] Şekil 3.3 P-GW bağlantıları ve fonksiyonları[2] Şekil 3.4 S-GW bağlantıları ve fonksiyonları[2] Şekil 3.5 MME bağlantıları ve fonksiyonları[2] Şekil 3.6 PCRF bağlantıları ve fonksiyonları[2] Şekil 3.7 LTE erişim şebekesi[2] Şekil 3.8 enodeb bağlantıları ve fonksiyonları[2] Şekil 4.1 OFDM sembol yapısı Şekil 4.2 Aşağı link normal periyodik önekli referans sinyal yapısı[11] Şekil 4.3 Yukarı link normal periyodik önekli referans sinyal yapısı[8] Şekil 4.4 FDD modunda PSS-SSS çerçeve ve zaman dilimi yapısı[3] Şekil 4.5 TDD modunda PSS-SSS çerçeve ve zaman dilimi yapısı[3] Şekil 4.6 Zaman-frekans düzleminde PSS ve SSS yerleşimi[3] Şekil 4.7 PBCH yapısı Şekil 4.8 Rastlantısal erişim iletimi[8] Şekil 4.9 Yukarı link L1/L2 kontrol sinyalleşmesi kaynak yapısı[8] Şekil 4.10 SNR verimliliği Şekil 4.11 SNR verimliliği Şekil 4.12 MIMO kapasitesi Şekil 4.13 Trafik ve veri hızı bazlı boyutlandırma[2] Şekil MHz mikro hücre kentsel alan yol kayıpları Şekil MHz mikro hücre kentsel alan yol kayıpları Şekil MHz mikro hücre kentsel alan alıcıya gelen güç grafiği Şekil MHz mikro hücre kentsel alan alıcıya gelen güç grafiği Şekil 5.5 Girişim sinyal oranına bağlı veri hızı kaybı grafiği[3] Şekil 5.6 Kullanıcıların hücre merkezine yakın olduğu durum Şekil 5.7 Kullanıcıların hücre kenarında olduğu durum Şekil 5.8 Parçalı frekans kullanımı[3] Şekil 6.1 Test aşamasındaki LTE şebekesi Şekil 6.2 Aşağı ve yukarı link kapasitesi Şekil 6.3 Test şebekesinin veri hızı boyutlandırması viii

8 ÇİZELGE LİSTESİ Çizelge 2.1 LTE ile UMTS karşılaştırması[3]... 4 Çizelge 2.2 3GPP nin belirlediği FDD bant listesi[2]... 5 Çizelge 2.3 3GPP nin belirlediği TDD bant listesi[2]... 5 Çizelge 2.4 LTE aşağı link CQI tablosu[12]... 6 Çizelge 2.5 Bant genişliklerine karşılık kaynak bloğu sayısı[11]... 9 Çizelge 2.6 Periyodik önek uzunlukları[12]... 9 Çizelge MHz için aşağı link bant verimliliği katsayıları Çizelge MHz için yukarı link bant verimliliği katsayıları Çizelge 4.3 SNR ve bant verimlilikleri katsayıları Çizelge 4.4 Kullanıcı cihazları kategorileri[27] Çizelge 5.1 Kullanılan parametreler Çizelge 5.2 Hesaplanan hücre yarıçapları Çizelge 6.1 Test şebekesinin çalışma parametreleri Çizelge 6.2 Şebekenin aşağı link hesabı Çizelge 6.3 Şebekenin yukarı link hesabı ix

9 ÖNSÖZ Bitirme tezi çalışmam süresince değerli zamanını ayıran, bilgi ve deneyimlerini paylaşan, çalışmalarımı yönlendiren ve herzaman destek olan proje danışmanım sayın Yrd. Doç. Dr. Aktül Kavas a ayrıca çalışmalarımda büyük katkıları bulunun Betül Altınok ve Yüksel Yılmaza son olarak eğitimime sonsuz katkıları olan aileme teşekkürü borç bilirim. Mayıs 2011 Ahmet ÇALIŞKAN x

10 ÖZET Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte cep telefonları üzerinden gerçek zamanlı oyun, televizyon, internet ve akışkan video gibi yüksek veri hızları gerektiren uygulamalara olan talep hızla artmıştır. Artan talebi karşılamak üzere 3. Nesil Ortaklık Projesi (3GPP) tarafından uzun vadeli evrim (LTE) standartları geliştirilmiştir. Bugün itibariyle uzun vadeli evrim hücresel telsiz şebeke teknolojisinde gelinen son standart olup dünya üzerinde 19 adet uzun vadeli evrim hizmeti veren şebeke mevcuttur. Bu çalışmada 3GPP Versiyon 8 standartları esas alınarak, uzun vadeli evrim şebekesi boyutlandırması için uzun vadeli evrim teknolojisi özelliklerinin tanımlanmasının ardından, kapasite ve kapsama hesaplamaları için model ve metotlar tanımlanmış ve hesaplamalar MATLAB ortamında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen hesaplama sonuçları ülkemizde de test aşamasında olan sistem sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dördüncü nesil, LTE,kapsama, kapasite, uzun vadeli evrim, link hesaplamaları, sistem hesaplamaları xi

11 ABSTRACT Nowadays, with the development of technology in real time games, television, internet and video streaming applications via mobile phones that require high data rates by the demand has increased rapidly. To meet the increasing demand by the Third Generation Partnership Project (3GPP), long-term evolution (LTE) standard was developed. Today the long-term evolution is the latest cellular wireless network technology and 19 long-term evolution network available in the in the world. This study is based on 3GPP standards, Version 8, the long-term evolution after the identification of technology features for designing long-term evolution network, capacity and coverage calculations, and calculations made on MATLAB for defined model and methods. Calculation results compared withthe results of the testing system obtained in our country. Keywords: The fourth-generation, LTE, coverage, capacity, long-term evolution, link calculations, system calculations xii

12 1 1. GİRİŞ Telgrafla sınırlı bir başlangıç yapan, telefonun keşfi ile de bireysel iletişimin yolunu açan haberleşme teknolojileri; mobil telefonların ilk nesli olan analog mobil telefonların ardından 2. Ve 3. nesil sistemlerle birlikte günümüzde cep telefonu, akıllı mobil cihazlarla yüksek hızlı internet erişimi gibi yüksek hız ve bant genişliği gerektiren hizmetleri sunmaktadır. Bu hizmetlerin kullanımının artması ile birlikte talebi karşılamak üzere 3. Nesil Ortaklık Projesi (3GPP) tarafından uzun vadeli evrim (LTE) standartları geliştirilmiştir. Şu anda dünya 14 farklı ülkede 19 uzun vadeli evrim şebekesi hizmet vermektedir.[1] 4. nesil olan uzun vadeli evrim standardının genel amacı, kullanıcılara internet tabanlı ve çoklu ortam hizmetlerini hızlı ve verimli bir biçimde verebilmektir. 4. nesil sistemler tarafından sağlanacak hizmetler, ikinci ve üçüncü nesil sistemler tarafından sağlanan ses ağırlıklı hizmetler ile karşılaştırıldığında, tamamen veri bazlı hizmetler olarak karakterize edilebilir. Bu hizmetler, kullanıcıya çoklu ortam yetenekleri kazandıracaktır. Bir başka deyişle kullanıcıya veri, müzik ve gerçek zamanlı video gibi çeşitli hizmetler eş zamanlı olarak sağlanabilecektir. 4. nesil haberleşme sistemleri, kullanıcılarına çoklu ortam haberleşmesi, internet erişimi, hareketli ve hareketsiz resim transferi, görüntülü konuşma, gerçek zamanlı oyun gibi hizmetler için gerekli servis kalitesini sağlayabilmek amacıyla yüksek veri hızlarını destekleyebilmektedir. Bu tezde ana amaç, uzun vadeli evrim erişim şebekesinin tasarımında kullanılan model ve metodların incelenmesi ve bu model ve metodların sonucunun ülkemizde henüz test aşamasında olan bir şebekenin parametreleri ile karşılaştırılmasıdır. 2. bölümde mobil haberleşme sistemlerinin gelişimi ve LTE özellikleri anlatılmaktadır. Birinci ve ikinci nesil sistemlerden bahsedildikten sonra üçüncü ve dördüncü nesil sistemlerin karşılaştırması yapılmış ve LTE standardının erişim teknolojileri kullandığı çerçeve yapıları ve modülasyonlar anlatılmıştır. 3. bölümde LTE erişim ve çekirdek şebekeleri anlatılmış ve topolojideki her düğüm çalışma şekli ile birlikte tek tek açıklanmıştır. 4. bölümde LTE radyo arayüzünün kapasitesinin hesaplanabilmesi için gerekli modeller incelenmiş ve radyo arayüzünün kapasitesi hesaplanmıştır 5. bölümde LTE radyo arayüzün kapsama alanının hesaplanabilmesi için gerekli modeller incelenmiş ve örnek değerler için kapsama hesaplamaları yapılmıştır. 6. bölümde ise test şebekesi için kapasite ve kapsama hesaplamaları yapılmıştır.

13 2 2. MOBİL HABERLEŞME GELİŞİMİ VE LTE TEKNİK ÖZELLİKLERİ 2.1 Mobil Şebekelerin Gelişimi Hücresel telsiz şebeke teknolojisinin gelişimine bakacak olursak, hücre kavramı ilk olarak 1947 de ünlü Bell Laboratuvarları nda ortaya ortaya atılmıştır. Hücrelerin kullanımı kapsanacak alanın daha küçük parçalara bölünelerek her parçanın kendine ait farklı frekanslarda çalışan baz istasyonları ile telsiz şebeke kapasitesinin arttırılması prensibine dayanmaktadır. İlk sistemler, ulusal sınır ile sınırlandırılmış olup küçük bir kullanıcı sayısına ulaşabildi. Kullanıcı cihazları çok pahalı, biçimsiz, çok güç tüketen cihazlar idi bu nedenle pratik olarak sadece araç içlerinde kullanılabiliyordu. Ticari amaçlı büyük ölçekli ilk hücresel telsiz şebekesinin gelişimi 1980 lerdedir, 1. Nesil Sistemler olarak adlandırılmıştır. 1. Nesil olarak adlandırılan sistemler dünya genelinde birbirinden bağımsız olarak geliştirilmiş birkaç analog hücresel telsiz şebekesinden oluşmaktadır. Bunlar, AMPS) TACS) Amerika da, Gelişmiş Mobil telefon Sistemi (Advanced Mobile Telephony System, İngiltere de, Genel Erişim Haberleşme Sistemi (Total Access Communication System, İskandinav ülkelerinde, Nordic Mobil Telefon (Nordic Mobile Telephony, NMT) Japonya da, Japon Genel Erişim Haberleşme Sistemi (Japanese Total Access Communication System, J-TACS) Geniş çaplı dolaşım ilk defa GSM (Global System for Mobile Communications) olarak bilinen 2. Nesil sistemin geliştirilmesi ile mümkün olmuştur. GSM in başarısı bir grup firmanın uzman mühendislerinin bir araya gelerek ETSI (European Telecommunications Standards Institute) çatısı altında sistemi geliştirmesindedir. Bununla birlikte GSM güçlü, diğer sistemlerle birlikte çalışabilen ve kabul gören standart haline gelmiştir. Şekil 2.1 i inceleyecek olursak teknolojinin gelişim süreci daha rahat anlaşılabilir. Faz 1,2 kısmında yukarıda anlattılan tamamen devre anahtarlamalı sistemi kapsamaktadır. Faz 2+ ise 2,5. Nesil olan GPRS, R97 ise 2,75. Nesil olan EDGE anlamına gelmektedir. GPRS sistemi mevcut GSM şebekesi üzerinden yüksek hızlı ve uçtan uca paket veri iletimi sağlayan bir teknolojidir. Veri hızları teorik olarak 9 ile 115 Kb/sn arasındadır. Uygulamada ise veri hızları 50 Kb/sn seviyelerinde gerçekleşmektedir. GSM sisteminde kullanılan modülasyon

14 3 metodunun değiştirilmesi ile oluşturulan EDGE sistemi ile ise veri hızları 384Kb/sn seviyelerine çıkartılmıştır Versiyon 99 da (R99) ise 3. Nesil sistemlere adım atılmıştır. Çekirdek şebeke kısmında ise önceki versiyonlara göre ciddi değişiklikler olup hem devre anahtarlama hem paket anahtarlama kullanılmaktadır. Versiyon 5,6,7 de ise mevcut 3. Nesil şebeke elemanları değiştirilmeden bazı topoloji değişiklikleri ve yazılım güncellemeleri yapılarak veri hızları arttırılmıştır. Şekil 2.1 Hücresel telsiz şebeke teknolojisi gelişimi[24] Son kullanıcıların gün geçtikçe artması ve internet, televizyon, gerçek zamanlı oyun gibi yüksek veri hızları gerektiren uygulamalara olan talebin artması ile birlikte 2. Nesil sistemlerin talebi karşılayamaz duruma geldikleri için 3. Nesil sistemler ve ardından 4. Nesil sistemler geliştirilmiştir. Uzun Vadeli Evrim (LTE) gelişen mobil haberleşme sistemlerinde son adımlardan biridir.

15 System Uplink Downlink 4 LTE teknolojisini daha iyi anlamak için 3. Nesil UMTS sistemi ile karşılaştıralım. Çizelge 2.1 den anlaşılacağı gibi 3. Nesil sistemlerin kapasitesinin çok üstünde olduğu görülmektedir. Çizelge 2.1 LTE ile UMTS karşılaştırması[3] LTE UMTS Yorum maksimum iletim hızı 100 Mbit 7 x 14 Mbit 20 Mhz FDD ve 2x2 MIMO maksimum bant verimi 5 bps/hz 3 bps/hz kullanıldığı durumda Ortalama hücre bant verimi Hücre kenarında bant verimi bps/hz/hücre bps/hz/kullanıc ı 3-4 x 0.53 bps/hz/hücre 2-3 x 0.02 bps/hz Tüme gönderim(broadcast) bant verimliliği 1 bps/hz Mevcut değil 2x2 MIMO ve IRC alıcı kullanıldığı durumda Hücre başına 10 kullanıcı durumunda maksimum iletim hızı 50 Mbit 5 x 11 Mbit 20 Mhz FDD ve 2x2 MIMO maksimum bant verimi 2.5 bps/hz 2 bps/hz kullanıldığı durumda Ortalama hücre bant verimi Hücre kenarında bant verimi bps/hz/hücre bps/hz/kullanıc ı 2-3 x 0.33 bps/hz 2-3 x 0.01 bps/hz 2x2 MIMO ve IRC alıcı kullanıldığı durumda Hücre başına 10 kullanıcı durumunda Kullanıcı düzlemi gecikmesi 10 ms Bağlantı kurulma gecikmesi 100 ms Çalışma Bantgenişliği Mhz 5 Mhz 2.2 Tanımlanmış LTE Bantları 3GPP nin belirlediği LTE frekans bantları 17 Frekans Bölmeli Çoğullamalı (Frequency Division Duplex, TDD) ve 8 Zaman Bölmeli Çoğullamalı (Time Division Duplex, TDD) banttan oluşmaktadır. Çizelge 2.2 de FDD ve Çizelge 2.2 de TDD bantlar görülmektedir. Bazı bantlar diğer teknolojiler tarafından kullanılmaktadır, LTE kendinden önceki teknolojilerle birlikte çalışabilecek şekildedir.

16 5 Çalışma Bandı Çizelge 2.2 3GPP nin belirlediği FDD bant listesi[2] 3GPP adı Toplam Spektrum Yukarı link Aşağı link Bant x60 MHz Bant x60 MHz Bant x75 MHz Bant /2100 2x45 MHz Bant x25 MHz Bant x10 MHz Bant x70 MHz Bant x35MHz Bant x35MHz Bant /2100 2x60 MHz Bant x25 MHz Bant 12 US700 2x18 MHz Bant 13 US700 2x10 MHz Bant 14 US700 2x10 MHz Bant 17 US700 2x10 MHz Bant 18 Japan800 2x30 MHz Bant 19 Japan800 2x30 MHz Çizelge 2.3 3GPP nin belirlediği TDD bant listesi[2] Çalışma Bandı 3GPP adı Yukarı link Aşağı link Bant 33 UMTS TDD1 1x20 MHz Bant 34 UMTS TDD2 1x15 MHz Bant 35 US1900 UL 1x60 MHz Bant 36 US1900 DL 1x60 MHz Bant 37 US1900 1x20 MHz Bant x50 MHz Bant 39 UMTS TDD 1x40 MHz Bant x50 MHz LTE de Uyarlanabilir Modülasyon ve Kodlama LTE teknolojisinde kullanılan modülasyon türleri Dörtlü Faz Kaydırmalı Anahtarlama (Quadrature Phase Shift Keying, QPSK), 16-QAM ve 64-QAM olarak tanımlanmıştır. İlk ikisini tüm LTE uyumlu cihazlar desteklerken, 64-QAM modülasyonunu sadece uyumlu cihazlar desteklemektedir. Hücresel haberleşme sistemlerinde, kullanıcı cihazlarına gelen sinyal kalitesi, hücre içi servis veren baz istansyonu kanal kalitesine, diğer hücrelerden gelen girişim seviyesine ve ortamdaki gürültü seviyesine bağlıdır. Kullanılan iletim gücünü, sistem kapasitesi ve kapsamayı, en uygun şekilde tutmak için verici alınan sinyaldaki bilgi veri hızını her kullanıcı

17 6 için karşılaştırır. Bu işlemde Uyarlanabilir Modülasyon ve Kodlama (Adaptive Modulation and Coding, AMC) tekniğine dayanan link uydurmadır. Modülasyon planı ve kod hızından oluşmuştur. Modülasyon Planı: Düşük seviyeli modülasyonlar (QPSK gibi sembol başına birkaç bitten oluşan modülasyonlar) girişim etkilerine daha dayanıklı ve iyi bir iletim sağlarken düşük hızlı iletime sebep oluyor. Yüksek seviyeli modülasyonlar (64-QAM gibi sembol başına daha çok bitten oluşan modülasyonlar) yüksek hızlı iletimsağlarken girişim etkilerine dayanıksızdır. Bu nedenle sadece Sinyal Girişim ve Gürültü Oranının (Signal to Interference and Noise Ratio, SINR) belirli bir seviyede olduğu durumlarda kullanılabilir. Kod Hızı: Kullanılan modülasyonda veri hızı radyo link koşullarına göre seçilebilir. Kötü kanal koşullarında düşük veri hızları kullanılırken SINR ın yeterli seviyede olduğu durumlarda daha yüksek veri hızları kullanılır. LTE aşağı link iletim için, baz istasyonu Modülasyon ve Kodlama Planını (Modulation and Coding Scheme, MCS) kullanıcı cihazı tarafından yukarı linke gönderilen Kanal Kalite Göstergesi (Channel Quality Indicator, CQI) geri beslemesine göre seçer. Kanal kalite göstergesi geri beslemesi, kullanıcı cihazı tarafından kanal tarafından sağlanabilecek veri hızlarını seçmek için bir belirteçtir. Bu belirteç sayesinde baz istasyonu QPSK, 16-QAM ve 64-QAM şeması arasından kod hızına göre seçim yapar. LTE yukarı link iletimi için, link uyum işlemi aşağı linktekine benzerdir. MCS seçimi baz istasyonu kontrolü altındadır. Fakat baz istasyonu direkt olarak da kanal yukarı link veri hızlarını kanal seslendirmesi ile hesaplayabilir. 3GPP standartları tarafından desteklenen CQI değerleri ile birlikte modulasyon şeması ve kod hızları çizelge 2.4 te verilmiştir. Çizelge 2.4 LTE aşağı link CQI tablosu[12] Modülasyon Kod Hızı (k/n) 1 QPSK 1/8 2 QPSK 1/5 3 QPSK 1/4 4 QPSK 1/3 5 QPSK 1/2 6 QPSK 2/3 7 QPSK 4/ QAM 1/2

18 QAM 2/ QAM 4/ QAM 2/ QAM 3/ QAM 4/5 2.4 LTE de Çoklu Erişim LTE de çoklu erişim 3. Nesil sistemlerden biraz farklıdır. Aşağı link çoklu erişim Dikey Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (Orthogonal Frequency Division Multiple Access, OFDMA) tekniğine dayanırken yukarı link çoklu erişim, Tek Taşıyıcılı Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (Single Carrier Frequency Division Multiple Access, SC-FDMA) tekniğine dayanır. Şekil 2.2 de açıklayıcı bir şekilde anlatılmaktadır. Bununla birlikte LTE de çoklu anten iletimi, Çoklu Giriş Çoklu Çıkış (Multiple Input Multiple Output, MIMO), teknolojisi geliştirilmiştir. Şekil 2.2 OFDM ve SC FDMA zaman frekans düzlemi yerleşimi Dikey Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (OFDMA) Dikey frekans bölmeli çoklu erişim tekniğine göre, veri büyük bant genişlikli tek taşıyıcı yerine merkez frekansı etrafında daha küçük alt taşıyıcılara ayrılarak gönderilir. Her bir alt taşıyıcının istenen örnekleme anında komşu alt taşıyıcının sıfır değeri olmalıdır. Bu şekilde taşıyıcılar arasında dikeylik sağlanır. LTE de alt taşıyıcılar arası frekans farkı 15 khz olarak seçilmiştir. Şekil 2.3 te gösterilmiştir.

19 8 Şekil 2.3 OFDM sinyali LTE aşağı linki daha ayrıntılı inceleyecek olursak, frekans domeninde tüm alt taşıyıcılar arasında 15 khz fark bulunurken her bir OFDM sembolünde koruma zamanı olarak periyodik önek (Cyclic Prefix, CP) eklenmiştir. OFDM sembolünün devam süresi ise 1/ f + periyodik önek olur. Bir kaynak bileşeni QPSK, 16-QAM, 64-QAM ile farklı sayıda bit taşır. OFDM sembolleri kaynak blokları şeklinde gruplanmıştır. Bir kaynak bloğu baz istasyonu programında tanımlanan en küçük bant genişlikli birimdir. Bir kaynak bloğu frekans domeninde 12 alt taşıyıcı toplam 180 khz, zaman domeninde ise 0.5 ms 7 OFDM sembolünden oluşur (normal periyodik önek kullanıldığı durumda). Her 1 ms iletim zaman aralığı (Transmission Time Interval, TTI) iki slottan oluşmaktadır. Şekil 2.4 te ayrıntılı bir şekilde görülebilir. Her kullanıcı zaman-frekans domeninde birkaç kaynak bloğuna yerleşmiştir. Kullanıcı nekadar çok kaynak bloğuna yerleşirse kaynak bileşenlerinde o derece yüksek modülasyon olur bununla birlikte daha yüksek bit hızlarına ulaşılır.

20 9 Şekil 2.4 Zaman-frekans düzleminde OFDM sembollerinin yerleşimi[26] Hangi bant genişliği seçilirse seçilsin kaynak bloklarının büyüklğü sabittir. Fakat kaynak bloklarının sayısı değişebilir. Çizelge 2.5 ten farklı bant genişliklerinde kaynak blokları sayısını görülmektedir. Çizelge 2.5 Bant genişliklerine karşılık kaynak bloğu sayısı[11] Kanal Bant Genişliği (MHz) Kaynak bloğu sayısı Bir aşağı yönlü slot 6 veya 7 tane OFDM sembolü içerebilir. Bu sayı periyodik önekin normal periyodik önek veya genişletilmiş periyodik önek seçilmesi durumuna göre değişir. Genişletilmiş periyodik önek radyo kanalının yayılım gecikmesi ile daha geniş hücreleri kapsayabilir. Periyodik önek uzunlukları Çizelge 2.6 da görülmektedir. Normal periyodik önek Genişletilmiş periyodik önek Çizelge 2.6 Periyodik önek uzunlukları[12] Kaynak Blok Genişliği Sembol sayısı 12 7 Örnekler içinde periyodik önek uzunluğu ilk sembol için 160 diğer semboller için 144 µs cinsinden periyodik önek uzunluğu ilk sembol için 5.2 µs diğer semboller için 4.7 µs µs

21 Tek Taşıyıcılı Frekans Bölmeli Çoklu Erişim (SC-FDMA) Tek taşıyıcılı iletim verinin sadece tek bir taşıyıcı ile module edildiği anlamına gelir. Taşıyıcının fazının veya gengiliğinin yada her ikisinin değiştirilmesi ile ayarlanır. Frekans bölmeli çoklu erişim tekniğine göre farklı kullanıcılar Şekil 2.5 teki gibi farklı taşıyıcılar yada alt taşıyıcılar kullanır. Şekil 2.5 FDMA yapısı[3] Yukarı linkte tek taşıyıcılı frekans bölmeli çoklu erişim hem Frekans Bölmeli Çoğullama (Frequency Division Duplex, FDD) hem Zaman Bölmeli Çoğullama (Time Division Duplex, TDD) modlarında çalışabilmektedir. SC-FDMA nın temel formu QAM modulasyonuna benzerdir. Pratikte işaretleşme 180 khz lik kaynak blokları üzerinden yapılmaktadır. Çalışma mantığı aşağı linktekine benzerdir. Şekil 2.6 SC FDMA çerçevesi[3]

22 11 SC-FDMA için baz istasyonu alıcısı kullanıcı cihazlarındaki OFDM vericisine göre çok daha karmaşıktır. Bunun sebebi ise alıcının karşı sembol girişimini sembol bloklarından sonra dağıtmasıdır, OFDM deki gibi her uzun sembolden sonra dağıtması gibi değildir. Bu da işlem gücüne ihtiyacı arttırır bununla birlikte SC-FDMA ile yukarı link mesafesi ve cihaz batarya ömründen kazanç sağlar. 2.5 LTE de Çoklu Giriş Çoklu Çıkış (MIMO) Yapısı Çoklu giriş çoklu çıkış sistem formu uzun vadeli evrimin troughputu ve spektral verimliliği arttıran önemli yeniliklerinden biridir. Bu sayede alıcı ve verici tarafında birden çok anten kullanmak mümkün olmaktadır. LTE aşağı linki için 2x2 MIMO (Alıcı tarafında iki anten, verici tarafında iki anten) sistemi temel alınarak tasarlanmıştır. MIMO nun iki fonksyonel modu bulunmaktadır. Kullanılan moda göre farklı kazançlar elde edilmektedir. Uzaysal Çoğullama (Spatial Multiplexing) modu farklı veri katarının farklı uzaysal boyutlardan aynı kaynak blokları üzerinden gönderilmesi şeklinde yapılır buda veri hızını ve kapasiteyi arttırır. Diğeri ise İletim Çeşitliliği (Transmit Diversity) modudur. Gönderilen sinyaldeki sönümlemenin ve çokyolluluğun etkilerini gidermek için aynı işaretin farklı antenlerden iletilmesi şeklinde yapılır. Uzaysal çoğullama modunda veri katarları tek kullanıcıya yada birden çok farklı kullanıcıya gönderilebilir. Eğer tek kullanıcıya gönderiliyorsa SU-MIMO (Single User Multi Input Multi Output), çok kullanıcıya gönderiliyorsa MU-MIMO (Multi User Multi Input Multi Output), olarak adlandırılır. Şekil 2.7de daha ayrıntılı görülebilir. SU-MIMO tek kullanıcının veri hızını arttırır, MU-MIMO ise sistemin toplam kapasitesini arttırır. Şekil 2.7 SU-MIMO ve MU-MIMO yapısı [17] MIMO sisteminde iletim ilişkisini iletim kanal matrisi [H] ile tanımlayabiliriz. Katsayılar ise h ij ile verici anten için j, alıcı anten için i alırsak alıcı ile verici arasındaki tüm mümkün olan yolları tanımlamış oluruz. Şekil 2.8 de daha açık bir şekilde görülebilir.

23 12 Şekil 2.8 MIMO çalışma yapısı[17] Alınan sinyal vektörü y, iletilen sinyal vektörü x, gürültü vektörü de n dir. Bu durumda MIMO sisteminin iletim yapısı Şekil 2.8 deki gibi formülize edilebilir.

24 13 3. LTE ŞEBEKE MİMARİSİ LTE önceki hücresel haberleşme sistemlerinden farklı olarak sadece paket anahtarlamalı şekilde geliştirilmiştir. Paket veri şebekesi ile kullanıcı cihazları arasındaki bağlantı İnternet Protokolü (Internet Protocol, IP) üzerinden sağlanır. Bütün hücresel sistemlerde olduğu gibi LTE de çekirdek şebeke ve erişim şebekesinden oluşmaktadır. Çekirdek şebeke, Evrimleşmiş Paket Çekirdek Şebekesi (Evolved Packet Core, EPC) olarak adlandırılmışken, erişim şebekesi de Evrimleşmiş-UTRAN (Evolved-UTRAN) olarak adlandırılmıştır. LTE çekirdek şebeke ve erişim şebekelerinin ikisine birden ise Evrimleşmiş Paket Sistemi (Evolved Packet System, EPC) denmektedir. Şekil 3.1 de 3. ve 4. Nesil şebeke mimarileri görülmektedir. Arada bazı farklılıklar görülmektedir bu farklılkları daha yakından inceleyelim.[2][3] Şekil ve 4. nesil şebeke mimarileri 3.1 Çekirdek Şebeke Çekirdek şebeke, taşıyıcıların sağlanması ve kullanıcı cihazlarının kontrolu başta olmak üzere LTE şebekesinin en önemli kısmıdır. Baz istasyonları ile diğer şebekeler (internet şebekesi, telefon şebekesi vb.) arasındaki bağlantıları yönetir ve sağlar. Şekil 3.1den de görüleceği gibi 3. ve 4. Nesil arasında ciddi farklılıklar vardır. 3. Nesildeki Servis GPRS Destek Düğümü (SGSN) ile Geçit GPRS Destek Düğümü (GGSN) 4. Nesildeki Gelişmiş Sistem Mimari Ağ Geçidi (SAE-GW) diğer adı ile erişim geçit santrali (agw) içine birleştirilerek eklenmiştir. Çekirdek şebeke Paket Veri Şebekesi Ağ Geçidi (Packet Data Network Gateway, PDN-GW),

25 14 Servis Sağlayıcı Ağ Geçit (Serving Gateway), Hareket Yönetim Aygıtı (Mobility Management Entity, MME), Davranış Kontrol ve Ücretlendirme Kuralları Fonksyonları (Policy Control and Charging Rules Function, PCRF), Abone Veritabanı Sunucusu (Home Subscriber Server, HSS) düğümlerinden oluşmaktadır. Bu yapıları daha yakından inceleyelim. Şekil 3.2 LTE çekirdek şebekesi[2] Gelişmiş Sistem Mimari Ağ Geçidi (SAE-GW) Gelişmiş sistem mimarisi ağ geçidi elemanı fiziksel olarak tek cihaz olarak görülsede aslında paket veri şebekesi ağ geçidi (PDN-GW) ve servis sağlayıcı alt geçidi (S-GW) cihazlarının birleşmesinden oluşur. 3. Nesil sistemlerdeki GGSN ve SGSN nin tünel fonksyonlarının birleştirilmesi ile meydana gelmiştir. Böyle bir işlemin 3. Nesil sistemlere göre getirdiği üstünlük ise kullancı düzlemi ile kontrol düzlemini tamamen birbirinden ayırmasıdır. SGSN nin bütün kontrol düzlemi görevleri MME cihazına aktarılmış ve tüm kullanıcı düzlemi görevleri GGSN ile birleştirilip SAE-GW cihazı oluşturulmuştur. Bu da şebekeye çok ciddi esneklik sağlamakta ve kontrol düzlemi trafiğinin kullanıcı düzlemi trafiği üzerindeki kısıtlayıcı etkisi tamamen kaldırılmıştır Paket Veri Şebekesi Ağ Geçidi (PDN-GW) Paket veri şebekesi ağ geçidi, çekirdek şebeke ile diğer paket veri şebekeleri arasındaki kenar ağ geçididir. Sistemdeki en üst seviye hareket bağlantı elemanıdır. Kullanıcılar bir S-GW den başka bir S-GW servis alanına girdiğinde PDN-GW içinde anahtarlanması gerekir. Aynı zamanda kullanıcı cihazlarına IP adresini sağlayan elemandır. Kullanıcı cihazlarına paket veri şebekelerine (internet, vb.) bağlanmak istediklerinde PDN-GW üzerinde bulunan Dinamik

26 15 Sunucu Ayarları Protokolu (DHCP) tarafından IP adresleri atanır. IP versiyon 4 ve versiyon 6 uyumludur. Teknolojinin hızla ilerlemesinden dolayı IP versiyon 4 ün gereksinimleri karşılayamadığı düşünüldüğünde sadece versiyon 6 kullanılacağı öngörülebilir. Şekil 3.3 P-GW bağlantıları ve fonksiyonları[2] Servis Sağlayan Ağ Geçidi (S-GW) LTE mimarisinde S-GW nin en önemli görevi kullanıcı düzlemi (User Plane, UP) tünelleri kontrol ve anahtarlama işlemleridir. S-GW nin kullanıcı düzlemi arayüzlerinin tamamı GPRS tünelleme protokolü (GPRS Tunelling Protocol, GTP) tünellerine sahiptir. IP servis akışı ve GTP tünelleri arasındaki eşleşmeler PDN-GW de yapılır ve S-GW nin PCRF ye bağlı olmasına gerek yoktur. Bütün kontrol GTP tünellerine aittir, MME veya PDN-GW den gelir. S5/S8 arayüzünde Vekil Gezgin IP (Proxy Mobile IP, PMIP) protokolü işlediği zaman S5/S8 arayüzündeki IP servis akışı ile S1-U arayüzündeki GTP tünelleri arasındaki eşleştirmeyi S-GW yapar, bu işlem sırasında eşleştirme bilgilerini almak için PCRF ye bağlanır. S-GW kontrol fonksyonları bazında çok az göreve sahiptir. Sadece kendi kaynaklarından ve kullanıcı için taşıyıcıların kurulması, düzenlenmesi ve tahsis edilmesi için MME, PDN-GW ve PCRF den gelen istekleri sağlar. Baz istasyonları arasındaki hareketlilik sırasında S-GW yerel aktarmaların yönetilmesinde de rol oynar. Aktarma sırasında MME kullacı için oluşturulan tünelin bir baz istasyonundan

27 16 başka bir baz istasyonuna anahtarlanması için komut gönderir S-GW de aktarmayı sağlar. Şekil 3.4 S-GW bağlantıları ve fonksiyonları[2] Hareket Yönetim Aygıtı (MME) Hareket yönetim aygıtı LTE çekirdek şebekesindeki temel kontrol elemanıdır. Genellikle operatörlerin yerleşkelerindeki güvenli bir alanda bulunan bir sunucudur. Sadece kontrol düzleminde çalışır, kullanıcı düzlemi veri yollarına karışmaz. MME nin temel görevleri şunlardır, Kimlik Doğrulama ve Güvenlik: Bir kullanıcı cihazı şebekeye ilk defa girdiği zaman önce MME kimlik doğrulamasını başlatır. Kalıcı kimlik bilgilerini önce bulunduğu şebekeden veya kullanıcı cihazının kendisinden ister ardından kalıcı kimlik bilgisi ile abone veritabanı sunucusundan kullanıcı bilgilerini içeren kimlik doğrulama vektörünü ister ve karşılaştırır. Doğrulama bu şekilde yapılmaktadır. Hareket Yönetimi: MME servis alanındaki bütün kullanıcı cihazlarının konumlarını saklar, servis alanına yeni bir kullanıcı cihazı girdiğinde ise cihaz için bir giriş yaratır ve HSS ve yeni cihazın bağlı bulunduğu şebeke ile haberleşir. Aktarma sırasında baz istasyonları ve S-GW ler arasındaki haberleşmeyide yönetir. Abone Profili ve Servis Bağlanabilirliği Kontrolü: Kullnıcı cihazlarına hangi paket veri şebekeleri bağlantılarının sağlanacağı abone profilinde mevcuttur. Aboneye tanımlanan

28 17 servisler bu şekilde belirlenir. Şekil 3.5 MME bağlantıları ve fonksiyonları[2] Davranış Kontrol ve Ücretlendirme Kuralları Fonksyonları (PCRF) LTE mimarisindeki davranış kuralları ve ücretlendirme kurallarını barındıran çekirdek şebeke düğümüdür. Servis kalitesinin nasıl tutulacağı ile ilgili QoS sınırları içinde karar verir. PDN-GW ve S-GW ye davranış kuralları ile ilgili bazı bilgileri sağlar. PCRF genellikle diğer çekirdek şebeke elemanları gibi operatörün anahtarlama merkezlerine yerleştirilmiş bir sunucudur.

29 18 Şekil 3.6 PCRF bağlantıları ve fonksiyonları[2] Abone Veritabanı Sunucusu (HSS) Abone veritabanı sunucusu bütün kullanıcıların kalıcı bilgilerinin depolandığı bir sunucudur. Kullanıcıların dolaştıkları şebekenin kontrol düğümleri içerisinde kullanıcıların konumlarını kaydeder. Kullanıcı bilgilerini içeren abone profilinin ana kopyasını içerir. 3.2 Erişim Şebekesi Önceki hücresel telsiz şebeke teknolojilerinden farklı olarak LTE erişim şebekesinde tek düğüm vardır. Bu da Evrimleşmiş Baz İstasyonu (E-NodeB) olarak adlandırılmaktadır. 3. ve 4. Nesil erişim şebekeleri arasında ciddi farklılıklar vardır. 3. Nesildeki Radyo Şebeke Denetçisi (RNC) 4. Nesilde baz istasyonu içine yerleştirilmiştir. Erişim şebekesindeki hava arayüzünün kullanımı da tamamen değişmiştir. Şekil 3.7 LTE erişim şebekesi[2] Evrimleşmiş Baz İstasyonu (enodeb) Sistemdeki bütün radyo fonksyonlarını yöneten birimdir. Fonksyonel olarak baz istasyonu kullanıcı cihazı ve çekirdek şebeke arasında ikinci seviye bir köprü görevi görmektedir. Baz istasyonu bir çok kullanıcı düzlemi fonksyonlarından ve radyo kaynakları yönetiminden sorumludur. Aynı zamanda hareketlilik yönetiminde de önemli rol oynar. Kullanıcı cihazlarının sinyal seviyelerini ölçerek gerek gördüğü yerlerde aktarma kararlarını verir.

30 19 Şekil 3.8 enodeb bağlantıları ve fonksiyonları[2] Kullanıcı Cihazı (UE) Kullanıcı Cihazı (User Equipment, UE) sistemi tamamlayan diğer bir grup olarak değerlendirilir (ayrı bir başlık altında incelenmelidir fakat kısaca bahsetmek gerektiği için erişim şebekesi içinde değerlendirilmiştir). Kullanıcı cihazı Evrensel Abone Kimlik Modülü (Universal Subscriber Identity Modüle, U-SIM) ve Mobil Cihaz (Mobile Equipment, ME) birleşiminden oluşmaktadır. Mobil cihazı Uu arayüzü üzerinden, radyo haberleşmesi için kullanılan bir radyo terminalidir. U-SIM ise abonenin kimlik bilgilerini tutan, doğrulama algoritmasını gerçekleştiren, doğrulama ve şifreleme bilgilerini saklayan akıllı karttır.

31 20 4. LTE DE KAPASİTE PLANLAMASI Hücresel telsiz şebeke teknolojilerinin tümünde kapasite planlaması çok önemli bir yere sahiptir. Çünkü kapasite hesaplamaları ile mevcut yada kurulacak olan sistemin kaç aboneye hizmet vereceği bulunur, bu da hücre planlamada olmazsa olmaz parametrelerden biridir. Bu bölümde ilk olarak kapasite hesabında kullanılan Shannon kapasite eşitliğinden bahsedilmiş olup LTE için genişletilmiş Shannon kapasite eşitliği anlatılmıştır. Ardından LTE de bant verimliliği, SNR verimliliği ve MIMO kapasitesi kavramları anlatılarak hesaplanmıştır. Bu hesaplar sonucunda ise şebeke boyutlandırmasının nasıl yapılacağı anlatılmıştır.[6][8][9][22] 4.1 Shannon Kapasite Eşitliği Shannon-Hartley teoremine göre, Shannon sınır kapasite formülü, eşitlik 4.1 de verilmiştir, tanımlanan band içinde gürültü girişimine göre bit/s/hz cinsinden hata serbest şekilde iletilebilecek maksimum sayısal verinin hesaplanmasında kullanılır. Shannon sınır kapasite formülü tek başına LTE için radyo arayüzünden elde edilebilecek maksimum hızlarının hesaplanmasında kullanılamaz. Gerçek hızlar herzaman Shannon sınırından aşağıda olmak zorundadır. LTE de kapasiteyi hesaplarken geliştirilmiş Shannon kapasite formülü kullanılmaktadır. Aşağı link yönünde eşitlik 4.2, k. MIMO alt kanalının kapasitesini vermektedir. Aşağı link toplam kapasitesi ise tüm MIMO alt kanallarının toplanması ile elde edilir eşitlik 4.3 te verilmektedir. LTE yukarı link kapasitesi ise, yukarı linkte MIMO kullanılmadığı için biraz daha basit olup eşitlik 4 teki gibidir. İfadesinde Q = yatay sönümlemeli alt kanal sayısını = değişik güç kazançlarına sahip alt kanalları (eigen değişkeni)

32 21 = (k,q) uncu alt kanal güç yerleşimini = sistem bant genişliği verimliliğini = sistem S/N verimliliğini temsil eder. 4.2 SNR ve Hata Olasılıklarının Hesabı Kapasitenin hesaplanabilmesi için LTE modellenirken, iletimin eklenenir beyaz Gauss gürültülü (AWGN) kanal üzerinden iki taraflı spektral gürültü güç yoğunluğu N 0 /2 ve mükemmel kanal durum bilgileri (Channel State Information, CSI) ile yapıldığı varsayılmıştır. Kaynak bit hızı, R b, kullanılan modülasyon türündeki sinyal sayısının, M, ve peryodunun, T, bir eşitliğidir. Modülatör tarafından sinyal başına verilen ortalama güç, S, ise, (4.5) (4.6) Eşitlik 6 da verilmiştir, ifadedeki bir bitin enerjisini tanımlar. Öyleyse ortalama sinyal gücünün gürültü gücüne oranı, S/N, şu şekilde tanımlanır. B w bant genişliğini, N 0 gürültü güç yoğunluğunu temsil etmektedir. Haberleşmede kullanılan modülasyon performansı sembol hata olasılıkları, P(e), ile tanımlanmış, farklı sembol sayısına, M, sahip modülasyon türleri arasında karşılaştırma yapabilmek için bit hata olasılıkları, P b (e) ve bit hata oranı, BER, hesaplanmıştır. Modülasyon performansını değerlendirmede üç önemli parametre olan bit hata olasılığı, P b (e), bit enerjisinin gürültü güç yoğunluğuna oranı / N 0 ve bant verimliliği R b /B w incelenmiştir. Bu parametrelerin ilki iletim güvenilirliğini, ikincisi güç harcamasına bağlı verimliliği ve üçüncüsü de modülasyonun frekans bandının verimli kullanılmasının göstergesidir.[5] LTE de kullanılan modülasyon türleri QPSK (M=4),, 16-QAM (M=16) ve 64-QAM dir (M=64). Verilen modülasyon türlerinin hata olasılık fonksiyonu, P(e), ise [10]

33 22 (4.8) Maksimum bit hata oranı seviyesi (BER target, P b,target ) belirlemek için, eşitlik 4.7 ve 4.8 i birleştirilirse SNR ın bir fonksyonu olarak spektral verimlik, R b /B, bulunur. (4.9) 4.3 Bant Verimliliği Hesabı Burada anlatılan bant verimliliği radyo arayüzünde iletilen ve alınan LTE çerçevelerinin içindeki Payload diye adlandırılan kullanıcı verilerinin çerçevenin tamamına oranıdır. Bu oranı hesaplayabilmek için bir LTE çerçevesindeki tüm başlıkların ne kadar yer kapladığını bilmek gereklidir Yan Kanal Sızıntı Oranı (ACLR) Başlıkları Yan kanal sızıntı oranı (Adjacent Channel Leakage Ratio, ACLR) genişbantlı şebekelerde verici performansının bir ölçüsüdür. İletilen gücün, alıcı filtreden sonra kalan güç içindeki komşu kanal gücüne oranı olarak tamınlanır. Eşitlik 4.10 da ifadesi verilmiştir. aşağı link veri alt taşıyıcı sayısını, genişliğini temsil eder. bahsedildiği gibi LTE çalışma bant genişliğidir. (4.10) alt taşıyıcı bant genişliğini ve B iletim bant LTE için sabit sistem parametresi olup 15KHz dir. B ise daha önce OFDM Sembol Yapısı ve Periyodik Önek Başlıkları Şekil 1.4 te bir OFDM sembolünün yapısı görülmektedir. OFDM sembolünün toplam uzunluğu T cp ve T u nun toplamıdır. O halde periyodik önekin toplam sembol süresine oranı, Şekil 4.1 OFDM sembol yapısı

Dördüncü Nesil (LTE) Haberleşme Sistemlerinde Kapasite ve Kapsama Analizi

Dördüncü Nesil (LTE) Haberleşme Sistemlerinde Kapasite ve Kapsama Analizi Dördüncü Nesil (LTE) Haberleşme Sistemlerinde Kapasite ve Kapsama Analizi Ahmet Çalışkan, Yıldız Teknik Üniversitesi, l1407057@std.yildiz.edu.tr Betül Altınok, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., betul.altinok@turkcell.com.tr

Detaylı

Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri. Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu

Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri. Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu Paket Anahtarlamalı Radyo Hizmetleri Sevil Yıldırım Mehmet Fatih Camcı Emrah Gündüz İlker Akarsu General Packet Radio Service Temel İlkleri Bu sunumda GPRS in temel ilkelerini, sistem özelliklerini, uygulama

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları 2 1 Kodlama ve modülasyon yöntemleri İletim ortamının özelliğine

Detaylı

UMTS ve LTE Şebekelerinde Radyo Erişim Tekniklerinin Kıyaslanması Erkan ĐŞLER 1,4, Seyhun Barbaros YABACI 2,4, Turgut ĐKĐZ 3

UMTS ve LTE Şebekelerinde Radyo Erişim Tekniklerinin Kıyaslanması Erkan ĐŞLER 1,4, Seyhun Barbaros YABACI 2,4, Turgut ĐKĐZ 3 UMTS ve LTE Şebekelerinde Radyo Erişim Tekniklerinin Kıyaslanması Erkan ĐŞLER 1,4, Seyhun Barbaros YABACI 2,4, Turgut ĐKĐZ 3 1 Turkcell Đletişim Hizmetleri A.Ş., Adana, erkan.isler@turkcell.com.tr 2 Turkcell

Detaylı

ATM Haberleşme Teknolojisi Kullanılarak WCDMA Çekirdek Şebeke Tasarımı

ATM Haberleşme Teknolojisi Kullanılarak WCDMA Çekirdek Şebeke Tasarımı ATM Haberleşme Teknolojisi Kullanılarak WCDMA Çekirdek Şebeke Tasarımı Gökalp tulum 1 Aktül Kavas 2 1 Arel Üniversitesi Kemalpaşa Mahallesi, Halkalı Caddesi 34295 Sefaköy - Küçükçekmece İstanbul gokalptulum@yahoo.com

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 5. Analog veri iletimi

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 5. Analog veri iletimi Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 5. Analog veri iletimi Sayısal analog çevirme http://ceng.gazi.edu.tr/~ozdemir/ 2 Sayısal analog çevirme

Detaylı

GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ

GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ GSM VE UMTS ŞEBEKELERİNDEN OLUŞAN, ELEKTROMANYETİK ALANLARA, MOBİL TELEFON VE VERİ TRAFİĞİNİN ETKİSİ Mehmet YILDIRIM 1 ve Ahmet ÖZKURT 2 1 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, İzmir, myildirim@btk.gov.tr

Detaylı

TEKNOLOJİLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

TEKNOLOJİLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ WLAN, WiMAX ve UMTS TEKNOLOJİLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ Yrd. Doç. Dr.Aktül Kavas Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Fakültesi aktul.kavas@gmail.com Telsiz geniş band teknolojileri, bilginin

Detaylı

ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION)

ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION) ENERJİ HATLARI ÜZERİNDEN İLETİŞİM (POWERLINE COMMUNICATION) PLC - Elektrik Hatları Üzerinden Haberleşme PLC (Power Line Communication) mevcut güç hatları üzerinden sistemler arası veri alış verişini sağlamak

Detaylı

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ

TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ TELSİZ SİSTEM ÇÖZÜMLERİNDE RAKİPSİZ TEKNOLOJİ! SIMULCAST GENİŞ ALAN KAPLAMA TELSİZ SİSTEMİ Prod-el tarafından telsiz pazarı için sunulan ECOS (Extended Communication System- Genişletilmiş Haberleşme Sistemi)

Detaylı

Türkiye de Mobil Geniş Bant Teknolojileri; Mevcut Teknik Altyapı, Mobil Kullanım Kapasiteleri ve 4G Lisanslama Süreci

Türkiye de Mobil Geniş Bant Teknolojileri; Mevcut Teknik Altyapı, Mobil Kullanım Kapasiteleri ve 4G Lisanslama Süreci Türkiye de Mobil Geniş Bant Teknolojileri; Mevcut Teknik Altyapı, Mobil Kullanım Kapasiteleri ve 4G Lisanslama Süreci Murat Arı 1 1 Çankırı Karatekin Üniversitesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II Nihat KABAOĞLU Kısım 5 DERSİN İÇERİĞİ Sayısal Haberleşmeye Giriş Giriş Sayısal Haberleşmenin Temelleri Temel Ödünleşimler Örnekleme ve Darbe Modülasyonu Örnekleme İşlemi İdeal

Detaylı

GSM Sistemleri. Doç.Dr. Erkan AFACAN. Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi. Maltepe, Ankara. 4 Kasım 2013

GSM Sistemleri. Doç.Dr. Erkan AFACAN. Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi. Maltepe, Ankara. 4 Kasım 2013 GSM Sistemleri Doç.Dr. Erkan AFACAN Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Maltepe, Ankara 4 Kasım 2013 Erkan AFACAN (Gazi Üniv. Müh. Fak.) GSM Sistemleri 1 / 95

Detaylı

4. Nesil Sonrası (4G+) Gelişmiş Radyo Erişim Ağlarında Hücreler Arası Girişim Koordinasyonu

4. Nesil Sonrası (4G+) Gelişmiş Radyo Erişim Ağlarında Hücreler Arası Girişim Koordinasyonu 4. Nesil Sonrası (4G+) Gelişmiş Radyo Erişim Ağlarında Hücreler Arası Girişim Koordinasyonu Intercell Interference Coordination in Beyond-4G Advanced Radio Access Networks 1 /26 Araştırma Alanları ELE

Detaylı

Kablosuz Ağlar. Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net

Kablosuz Ağlar. Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net Kablosuz Ağlar Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net Kablosuz Ağ Alanları Tüm coğrafik ağ tiplerinin kendilerine ait kablosuz erişim standartları vardır Günümüzde yaygın olarak kullanılan 3 kablosuz

Detaylı

Yüksek Hızda Veri Đletişimi Sağlayan Mobil Şebeke Erişim Teknolojilerinin Analizi ve Kıyaslanması

Yüksek Hızda Veri Đletişimi Sağlayan Mobil Şebeke Erişim Teknolojilerinin Analizi ve Kıyaslanması Yüksek Hızda Veri Đletişimi Sağlayan Mobil Şebeke Erişim Teknolojilerinin Analizi ve Kıyaslanması Seyhun Barbaros YABACI 1,4, Erkan ĐŞLER 2,4, Turgut ĐKĐZ 3 1 Turkcell Đletişim Hizmetleri A.Ş., Adana,

Detaylı

WIDEBAND CDMA PERFORMANCE TEST AND MEASUREMENT IN MOBILE COMMUNICATION SYSTEMS

WIDEBAND CDMA PERFORMANCE TEST AND MEASUREMENT IN MOBILE COMMUNICATION SYSTEMS 16 2007 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:20, s.16-27 MOBİL HABERLEŞME SİSTEMLERİNDE GENİŞBAND-CDMA PERFORMANS TESTİ VE ÖLÇÜMLERİ ÖZET Nursel AKÇAM 1 Günümüzde üçüncü

Detaylı

Kontrol Đşaretleşmesi

Kontrol Đşaretleşmesi Kontrol Đşaretleşmesi Dinamik değişken yönlendirme, çağrıların kurulması, sonlandırılması gibi ağ fonksiyonlarının gerçekleştirilmesi için kontrol bilgilerinin anahtarlama noktaları arasında dağıtılması

Detaylı

Zaman Bölüşümlü Çoklu Erişim (TDMA)

Zaman Bölüşümlü Çoklu Erişim (TDMA) Zaman Bölüşümlü Çoklu Erişim (TDMA) Sayısal işaretlerin örnekleri arasındaki zaman aralığının diğer işaretlerin örneklerinin iletilmesi için değerlendirilmesi sayesinde TDMA gerçeklenir. Çerçeve Çerçeve

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Birol SOYSAL

Yrd. Doç. Dr. Birol SOYSAL Kablosuz Sayısal Haberleşmede Parametre Kestirimi Yrd. Doç. Dr. Birol SOYSAL Atatürk Üniversitesi Mühislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühisliği Bölümü Bir Sayısal Haberleşme Sisteminin Simülasyonu:

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME DAĞITIM ŞİRKETİ Kontrol Odası Yönetimi IP Altyapısı MV Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek

Detaylı

Yeni Nesil Mobil Genişbant Teknolojileri ve Türkiye

Yeni Nesil Mobil Genişbant Teknolojileri ve Türkiye Yeni Nesil Mobil Genişbant Teknolojileri ve Türkiye Kübra Çalış 1, Suat Özdemir 2 1 Gazi Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ankara 2 Gazi Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Ankara

Detaylı

Kablosuz Ağlar (WLAN)

Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz Ağlar (WLAN) Kablosuz LAN Kablosuz iletişim teknolojisi, en basit tanımıyla, noktadan noktaya veya bir ağ yapısı şeklinde bağlantı sağlayan bir teknolojidir. Bu açıdan bakıldığında kablosuz iletişim

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek bir haberleşme

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 3. Veri ve Sinyaller

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 3. Veri ve Sinyaller Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 3. Veri ve Sinyaller Analog ve sayısal sinyal Fiziksel katmanın önemli işlevlerinden ş birisi iletim ortamında

Detaylı

3. NESĐL ŞEBEKELER ĐÇĐN PARAMETRE VE PERFORMANS ANALĐZĐ; ANTALYA MERKEZ ÇALIŞMASI

3. NESĐL ŞEBEKELER ĐÇĐN PARAMETRE VE PERFORMANS ANALĐZĐ; ANTALYA MERKEZ ÇALIŞMASI 3. NESĐL ŞEBEKELER ĐÇĐN PARAMETRE VE PERFORMANS ANALĐZĐ; ANTALYA MERKEZ ÇALIŞMASI Sami ÇELĐK 1,3, Bahadır BAŞYĐĞĐT 2,3 ve Selçuk HELHEL 3 1 Turkcell Đletişim Hizmetleri A.Ş.Antalya, sami.celik@turkcell.com.tr

Detaylı

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi

IPv6 Ağlarında VoIP NETAŞ. 12-13 Ocak 2011. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi 12-13 Ocak 2011 IPv6 Ağlarında VoIP Ali Katkar Hakkı Asım Terci Ceyda Gülen Akyıldız Rıdvan Özaydın İçerik Giriş VoIP Kavramları IPv4 ile Yaşanan

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 12 Bilgisayar Ağları Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik Bilgisayar ağı nedir? Yerel alan ağları

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi

Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi Hakkı Soy 1, Özgür Özdemir 2, Mehmet Bayrak 3 1 Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Meslek Yüksekokulu, Karaman 2 Fatih Üniversitesi, Elektrik-Elektronik

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Uydu ağları Uydu parametreleri Uydu yörüngeleri GEO uydular

Detaylı

WiMAX Haberleşme Sisteminde Ses Trafiğinin Video Trafiği Üzerine Etkisinin İncelenmesi

WiMAX Haberleşme Sisteminde Ses Trafiğinin Video Trafiği Üzerine Etkisinin İncelenmesi WiMAX Haberleşme Sisteminde Ses Trafiğinin Video Trafiği Üzerine Etkisinin İncelenmesi 1 İbrahim Nalbatcı, * 2 Cüneyt Bayılmış, 3 Murat İskefiyeli 1 Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Sakarya,

Detaylı

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır.

HABERLEŞMENIN AMACI. Haberleşme sistemleri istenilen haberleşme türüne göre tasarlanır. 2 HABERLEŞMENIN AMACI Herhangi bir biçimdeki bilginin zaman ve uzay içinde, KAYNAK adı verilen bir noktadan KULLANICI olarak adlandırılan bir başka noktaya aktarılmasıdır. Haberleşme sistemleri istenilen

Detaylı

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 453 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 1 BSM 453 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 1. Hafta KABLOSUZ AĞLARA GENEL BAKIŞ VE TARİHSEL GELİŞİMİ 2 Giriş Ağlar (networks), bilgi ve servislerin

Detaylı

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti

Taşıyıcı İşaret (carrier) Mesajın Değerlendirilmesi. Mesaj (Bilgi) Kaynağı. Alıcı. Demodulasyon. Verici. Modulasyon. Mesaj İşareti MODULASYON Bir bilgi sinyalinin, yayılım ortamında iletilebilmesi için başka bir taşıyıcı sinyal üzerine aktarılması olayına modülasyon adı verilir. Genelde orijinal sinyal taşıyıcının genlik, faz veya

Detaylı

LTE (4G) nin Çoklu Anten Performans Analizleri

LTE (4G) nin Çoklu Anten Performans Analizleri LTE (4G) nin Çoklu Anten Performans Analizleri Ahmet Şafak Yıldız, Funda Ergün Yardım, Nursel Akçam ve Fatih Genç Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü, Gazi Üniversitesi, Ankara,

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Genel bilgiler Değerlendirme Arasınav : 25% Ödevler : 10% Katılım : 5%

Detaylı

Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi

Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi Akademik Bilişim 12 - XIV. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 1-3 Şubat 2012 Uşak Üniversitesi Gelecek Nesil Mobil Haberleşme Sistemleri: 3G, 4G ve Ötesi Hakkı Soy 1, Özgür Özdemir 2, Mehmet Bayrak

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Sinyaller Sinyallerin zaman düzleminde gösterimi Sinyallerin

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR?

1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? 1.GÜÇ HATLARINDA HABERLEŞME NEDİR? Güç hattı haberleşmesi, verinin kurulu olan elektrik hattı şebekesi üzerinden taşınması tekniğidir. Sistem mevcut elektrik kablolarını kullanarak geniş bantlı veri transferi

Detaylı

OFDM Sisteminin AWGN Kanallardaki Performansının İncelenmesi

OFDM Sisteminin AWGN Kanallardaki Performansının İncelenmesi Akademik Bilişim 09 - XI. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 11-13 Şubat 2009 Harran Üniversitesi, Şanlıurfa OFDM Sisteminin AWGN Kanallardaki Performansının İncelenmesi Karadeniz Teknik Üniversitesi,

Detaylı

Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının

Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının 2. FREKANS TAHSİS İŞLEMLERİ 2.1 GENEL FREKANS TAHSİS KRİTERLERİ GENEL FREKANS TAHSİS KRİTERLERİ Elektromanyetik dalgalar kullanılarak yapılan haberleşme ve data iletişimi için frekans planlamasının yapılması

Detaylı

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE A S T E K SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE SMART GRID AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ AKILLI ŞEBEKELER ÇÖZÜMÜ Dağıtım yapan işletmelerin otomasyon ihtiyaçları için AKILLI

Detaylı

ÇOKLU ERİŞİM TEKNİKLERİ

ÇOKLU ERİŞİM TEKNİKLERİ ÇOKLU ERİŞİM TEKNİKLERİ 1. GİRİŞ Çoklu erişim teknikleri hakkında bilgi vermeden önce, çoklama/çoğullama hakkında bir kaç şey söylemekte fayda var. Bilginin, aynı iletim ortamı kullanılarak birden çok

Detaylı

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu DENEY 3 Tek Yan Bant Modülasyonu Tek Yan Bant (TYB) Modülasyonu En basit genlik modülasyonu, geniş taşıyıcılı çift yan bant genlik modülasyonudur. Her iki yan bant da bilgiyi içerdiğinden, tek yan bandı

Detaylı

UMTS ŞEBEKELERĐNDE ÇOKLU DAĞITIM - MBMS

UMTS ŞEBEKELERĐNDE ÇOKLU DAĞITIM - MBMS UMTS ŞEBEKELERĐNDE ÇOKLU DAĞITIM - MBMS Gözde Ergül 1 Selçuk Paker 2 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Đstanbul Teknik Üniversitesi, Đstanbul 1 e-posta: ergulg@itu.edu.tr 2 e-posta: spaker@itu.edu.tr

Detaylı

Mobil İletişim Nesillerin Evrim İncelemesi: 4G ye kadar

Mobil İletişim Nesillerin Evrim İncelemesi: 4G ye kadar Akademik Bilişim 11 - XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri Mobil İletişim Nesillerin Evrim İncelemesi: 4G ye kadar Vahid Faryad 1, Mir Mohammad Reza Alavi Milani 2 1 Karadeniz Üniversitesi, Elektronik

Detaylı

İÇİNDEKİLER 5 TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI

İÇİNDEKİLER 5 TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI 5 TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI 10 TELEKOMÜNİKASYON TEMEL E-ÖĞRENME EĞİTİMİ 11 AĞ UZMANLIĞI E-ÖĞRENME EĞİTİMİ

Detaylı

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters

Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Optik Filtrelerde Performans Analizi Performance Analysis of the Optical Filters Gizem Pekküçük, İbrahim Uzar, N. Özlem Ünverdi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü Yıldız Teknik Üniversitesi gizem.pekkucuk@gmail.com,

Detaylı

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23

Ağ Temelleri. Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013. Ref: HNet.23 Ağ Temelleri Murat Ozdemir Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgi İşlem Daire Başkanı 15 Ocak 2013 Ref: HNet.23 Ağ Nedir Ağ, iki yada daha fazla cihazın kablolu veya kablosuz olarak birbirleri ile belirli protokoller

Detaylı

Ç A L I Ş M A N O T L A R I

Ç A L I Ş M A N O T L A R I Hücresel Ağın Temelleri Birçok hücresel servis tipi mevcuttur; bu yüzden detaylardan önce temeller ele alınmalıdır. Hücresel ağlar radyo tabanlı teknolojilerdir. Radyo dalgaları antenler aracılığı ile

Detaylı

IEEE 802.11g Standardının İncelenmesi

IEEE 802.11g Standardının İncelenmesi EHB 481 Temel Haberleşme Sistemleri Tasarım ve Uygulamaları 2014-2015 Güz Yarıyılı Proje Aşama Raporu: 2. Aşama Standardizasyon Çalışmalarını İncelemesi Aşama 2: Standartlaşma aktivitesinin getirileri

Detaylı

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ Resul KARA Elektronik ve Bilgisayar Eğitimi Bölümü Teknik Eğitim Fakültesi Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 81100,

Detaylı

Erdem ÇAKMAK Üst Kurul Uzmanı Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

Erdem ÇAKMAK Üst Kurul Uzmanı Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Erdem ÇAKMAK Üst Kurul Uzmanı Radyo ve Televizyon Üst Kurulu 1 RADYO YAYINCILIĞINDA ULUSLAR ARASI DÜZENLEMELER 1961 Stockholm: 87.5-100 MHz 1979 Cenevre WARC: 87.5 108 MHz 1984 Cenevre: Bölgesel tahsisler

Detaylı

Sakarya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisli i Bölümü Yrd.Doç.Dr. Murat SKEF YEL 1

Sakarya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisli i Bölümü Yrd.Doç.Dr. Murat SKEF YEL 1 IEEE 802.16 WiMAX 1 Wimax Nedir? Worldwide interoperability for Microwave Access in k saltmas d r. Kablosuz geni bant eri im (BWA) imkan n yüksek h zlarda ve uzak mesafede sa layan IEEE 802.16 ile standardize

Detaylı

Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 453 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağ Teknolojileri ve Uygulamaları 1 BSM 453 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI KABLOSUZ

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

2013/TUYAD- Merkezi Tv Dağıtım Sistemleri Malzeme ve Uygulama Şartname Standartları / Sürüm-1

2013/TUYAD- Merkezi Tv Dağıtım Sistemleri Malzeme ve Uygulama Şartname Standartları / Sürüm-1 Referans: 2013/TUYAD- Merkezi Tv Dağıtım Sistemleri Malzeme ve Uygulama Şartname Standartları / Sürüm-1 İÇİNDEKİLER TABLOSU İçindekiler Tablosu... 0 1. HEADEND SİSTEM ORTAM STANDARTLARI:... 1 2. ANALOG

Detaylı

Mobil İletişimin Dünü Bugünü ve Geleceği / 52

Mobil İletişimin Dünü Bugünü ve Geleceği / 52 Mobil İletişimin Dünü Bugünü ve Geleceği / 52 Henüz sunum başlamadı! Sorularınız? 2 / 52 İçerik 3 / 52 Mobil İletişimin Gelişimi 2G (GSM) 90 ~384 Kbps 1G (Analog Cellular System) 80 ~14Kbps 3G (UMTS) 00

Detaylı

Şekil 1. Radyolink Yol Profili

Şekil 1. Radyolink Yol Profili 1. Giriş Sayısal radyolinkler iki nokta arası yüksek band genişlikli veri iletimi için kullanılan düzeneklerdir. Radyolinkler TV ve radyo vericilerinin gibi her yönde ışıma yapmazlar. Noktadan noktaya

Detaylı

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013

Ağ Donanımları NIC. Modem. Modem. Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater (Yineleyici) 03.03.2013 Ağ Donanımları NIC Kartlar NIC, Modem Ağ Cihazları (Aktif Cihazlar) Repeater,, Access Point (Wireless), Transceiver, Bridge, Switch, Router NIC (Network Interface Card) Ağ Arabirim(arayüz) Kartı Bilgisayarı

Detaylı

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 6. Multiplexing

Data Communications. Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. 6. Multiplexing Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 6. Multiplexing Multiplexing Çoklama/Multiplexing te amaç etkinliktir. Birden fazla kanal birleştirilerek

Detaylı

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE

DOD / DEPARMENT OF DEFENCE DOD / DEPARMENT OF DEFENCE TCP/IP protokol grubunun referans aldığı DoD modeli 4 ayrı katmandan oluşur. Ağ Arayüz Katmanı İnternet Katmanı Aktarım Katmanı Uygulama Katmanı DoD / Deparment of Defence Ağ

Detaylı

BM 403 Veri İletişimi

BM 403 Veri İletişimi BM 403 Veri İletişimi (Data Communications) Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Analog sayısal çevirme İletişim modları 2/36 1 Bilginin iki nokta arasında

Detaylı

BreezeMAX Tüm Alvarion teknolojisi ve deneyimi WiMAX in sunduğu tüm imkanlar

BreezeMAX Tüm Alvarion teknolojisi ve deneyimi WiMAX in sunduğu tüm imkanlar BreezeMAX Tüm Alvarion teknolojisi ve deneyimi WiMAX in sunduğu tüm imkanlar BreezeMAX ürünü sektörde önde gelen WiMAX çözümüdür. Görüş açısız (NLOS) çalışmayı, QAM64 e kadar uyarlamalı modülasyonu ve

Detaylı

WiMAX Sisteminin Throughput Başarımının Analizi

WiMAX Sisteminin Throughput Başarımının Analizi WiMAX Sisteminin Throughput Başarımının Analizi A. Şafak * ve B. Preveze ** * Başkent Üniversitesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü, 06800 Bağlıca, Ankara. E-posta:asafak@baskent.edu.tr **Çankaya

Detaylı

Petrokimya. Company Profile 2013 Slide1

Petrokimya. Company Profile 2013 Slide1 Petrokimya Company Profile 2013 Slide1 Petrokimya Uygulamalar Açık Deniz Kuleden kuleye ve kuleden kıyıya bağlantı Petrol Kulesi ile yük gemisi arasında bağlantı Yangın ve Kurtama gemileri, tedarik ve

Detaylı

201 ı yılından itibaren bu sistemler otomatik olarak çalışmaktadır. Bu sistemler ücretli. geçiş tarifelerini, çalışma bilgilerini, hat

201 ı yılından itibaren bu sistemler otomatik olarak çalışmaktadır. Bu sistemler ücretli. geçiş tarifelerini, çalışma bilgilerini, hat Trafik yönetimi geliştirilmesi ve yolcu bilgilendirmelerinin zamanında teslim edilmesini sağlayan ; birincil olarak trafiği verimli kontrol etmekte, yönlendirmekte, tıkanıklık yönetimi sağlamakta, sıradışı

Detaylı

GSM MOBİL TELEFON HİZMETLERİNDE HİZMET KALİTESİ ÖLÇÜTLERİNİN ELDE EDİLMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM

GSM MOBİL TELEFON HİZMETLERİNDE HİZMET KALİTESİ ÖLÇÜTLERİNİN ELDE EDİLMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Nisan 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28267 Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan: TEBLİĞ GSM MOBİL TELEFON HİZMETLERİNDE HİZMET KALİTESİ ÖLÇÜTLERİNİN ELDE EDİLMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM

Detaylı

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 Fırat Üniversitesi-Elazığ WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 1 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Detaylı

Üstünlükleri. 1- Lisans gerektirmeyen frekanslarda çalışır.

Üstünlükleri. 1- Lisans gerektirmeyen frekanslarda çalışır. Wi-Fi (İngilizce: Wireless Fidelity, Türkçe: Kablosuz Bağlantı Alanı) kişisel bilgisayar, video oyunu konsolları, dijital ses oynatıcıları ve akıllı telefonlar gibi cihazları kablosuz olarak internete

Detaylı

Ağ Teknolojileri. Ağ Temelleri. Bir ağ kurmak için

Ağ Teknolojileri. Ağ Temelleri. Bir ağ kurmak için Ağ Teknolojileri Ağ Temelleri Bir ağdan söz edebilmek için en az 2 bilgisayarın birbirlerine uygun bir iletişim ortamıyla bağlanması gerekmektedir. Üst sınır yok! Dünyadaki en büyük bilgisayar ağı İnternet

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Kablosuz LAN Teknolojileri Kablolu ve Kablosuz LAN Karşılaştırması

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS TANIM VE UYGULAMA BİLGİLERİ

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS TANIM VE UYGULAMA BİLGİLERİ DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERS TANIM VE UYGULAMA BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyılı T+U Saat Kredisi AKTS SAYISAL HABERLEŞME (T.SEÇ.V) 131517600

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 5: Ağ (Network) katmanı I 4. 1 Giriş 4.2 Sanal devre (virtual

Detaylı

WiMAX Ağlarda Çoklu Ortam Trafiklerinin OPNET Kullanarak Başarım Analizi. Performance Analysis of Multimedia Traffics in WiMAX Networks Using OPNET

WiMAX Ağlarda Çoklu Ortam Trafiklerinin OPNET Kullanarak Başarım Analizi. Performance Analysis of Multimedia Traffics in WiMAX Networks Using OPNET C.BAYILMIŞ / APJES 1-3 (2013) 26-40 WiMAX Ağlarda Çoklu Ortam Trafiklerinin OPNET Kullanarak Başarım Analizi 1 İbrahim Nalbatcı, * 2 Cüneyt Bayılmış, 3 Murat İskefiyeli, 4 İsmail Kırbaş 1, 4 Sakarya Üniversitesi,

Detaylı

WiMAX Standartları Haluk Tanrıkulu haluk@ieee.org Ocak 2008

WiMAX Standartları Haluk Tanrıkulu haluk@ieee.org Ocak 2008 WiMAX Standartları Haluk Tanrıkulu haluk@ieee.org Ocak 2008 İçindekiler 1. Giriş 2. WiMAX Teknolojisine Genel Bir Bakış 3. WiMAX Standartları 4. WiMAX Şebekesine Erişim 5. Çok Taşıyıcılı Modülasyon 6.

Detaylı

Firetide. Kablosuz İletişim Sistemleri

Firetide. Kablosuz İletişim Sistemleri Firetide Kablosuz İletişim Sistemleri 2015 1 Firetide Genel Müdürlük - Los Gatos, CA Kablosuz Mesh altyapı ve Geniş Alanlarda kablosuz iletişim uygulamaları sektöründe lider Ortak alanlarda kablosuz video

Detaylı

Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi

Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi Yayılı Spektrum Haberleşmesinde Kullanılan Farklı Yayma Dizilerinin Boğucu Sinyallerin Çıkarılması Üzerine Etkilerinin İncelenmesi Ahmet Altun, Engin Öksüz, Büşra Ülgerli, Gökay Yücel, Ali Özen Nuh Naci

Detaylı

SERVİS MENÜSÜ KULLANIM REHBERİ

SERVİS MENÜSÜ KULLANIM REHBERİ D0204 HotelTV1 SERVİS MENÜSÜ KULLANIM REHBERİ 2014 Ekim 1. Doküman Geçmişi Tarih Düzenleyen Sürüm Yapılan Değişiklik 10 Temmuz 2010 Çağatay Akçadoğan A0.1 Doküman Yaratma 4 Nisan 2012 Görkem Giray A0.2

Detaylı

OPNET PROJECT EDİTÖRDE. Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

OPNET PROJECT EDİTÖRDE. Doç. Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET PROJECT EDİTÖRDE UYGULAMA GELİŞTİRME - 2-1 OPNET MODELER PROJE EDİTÖRDE UYGULAMA GELİŞTİRME Applications Profiles Kullanımı 2 Aşağıdaki Ağı Project

Detaylı

MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ

MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ MODBUS PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN KABLOLU VE KABLOSUZ ENERJİ İZLEME SİSTEMİ 192.168.1.0 Networkunda çalışan izleme sistemi PC Eth, TCP/IP Cihaz 1, Cihaz 2, Şekil-1 U 200 Şekil-1 deki örnek konfigürasyonda standart

Detaylı

GS3055-I GSM/GPRS Universal Kablosuz Alarm Komünikatör. BORMET www.bormet.com.tr

GS3055-I GSM/GPRS Universal Kablosuz Alarm Komünikatör. BORMET www.bormet.com.tr GS3055-I GSM/GPRS Universal Kablosuz Alarm Komünikatör GS3055-I Genel Bakış GS3055-I: 1. GSM universal kablosuz alarm haberleştiricisi yedeklemede birincil rol oynar. 2. Bir GSM network cihazı; alarm kontrol

Detaylı

İÇİNDEKİLER TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI

İÇİNDEKİLER TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI İÇİNDEKİLER 5 TELEKOMÜNİKASYON TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI 10 YENİ NESİL ERİŞİM TEKNOLOJİLERİ E-ÖĞRENME EĞİTİMİ 11 TELEKOMÜNİKASYON

Detaylı

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1

İsimler : Köksal İçöz, Çağdaş Yürekli, Emre Uzun, Mustafa Ünsal Numaralar : 040090295, 040080459, 040090275, 040090282 Grup No : E-1 EHB 481 Temel Haberleşme Sistemleri Tasarım ve Uygulamaları 2014-2015 Güz Yarıyılı Proje Aşama Raporu:. Aşama Standardizasyon Çalışmalarını İncelemesi Aşama : Aktivitenin Çıktıları İsimler : Köksal İçöz,

Detaylı

2013 ASELSAN HABERLEŞME TEKNOLOJİLERİ ÇALIŞTAYI BİLDİRİSİ

2013 ASELSAN HABERLEŞME TEKNOLOJİLERİ ÇALIŞTAYI BİLDİRİSİ 2013 ASELSAN HABERLEŞME TEKNOLOJİLERİ ÇALIŞTAYI BİLDİRİSİ SIFIR ALT-TAŞIYICILI ÇOKLU TAŞIYICI FREKANSI ÖTELENMESİ SENKRONİZASYONU KULLANAN SC-FDMA YUKARI-HAT HABERLEŞME SİSTEMLERİNİN PERFORMANS ANALİZİ

Detaylı

Bölüm 9. İletişim ve Ağlar. Bilgisayarların. Discovering. Keşfi 2010. Computers 2010. Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak

Bölüm 9. İletişim ve Ağlar. Bilgisayarların. Discovering. Keşfi 2010. Computers 2010. Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak İletişim ve Ağlar Bilgisayarların Discovering Keşfi 2010 Computers 2010 Living in a Digital World Dijital Dünyada Yaşamak İletişimler Bilgisayar iletişimi, iki veya daha fazla bilgisayarın veya aygıtın

Detaylı

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında...

Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Bilgisayar Ağları Bilgisayar Sistemleri ilk ortaya çıktığında... Merkezi yapıya sahip ENIAC (1945) ~167 m² 30 ton IBM 650 (1960) K.G.M Dk.da ~ 74000 işlem 12 yıl kullanılmıştır http://the eniac.com www.kgm.gov.tr

Detaylı

Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ

Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ BSM 453 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 1 BIL 466 KABLOSUZ AĞ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 4. Hafta KABLOSUZ ÇOKLU ERİŞİM TEKNİKLERİ (Wireless Multiple Access Techniques) Code Code Code Code

Detaylı

ÜÇÜNCÜ NESİL MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNDEKİ GÜVENLİK TEHDİT VE ZAFİYETLERİ

ÜÇÜNCÜ NESİL MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNDEKİ GÜVENLİK TEHDİT VE ZAFİYETLERİ T.C. BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ ÜÇÜNCÜ NESİL MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNDEKİ GÜVENLİK TEHDİT VE ZAFİYETLERİ Yüksek Lisans Tezi Mahmut İlker NAİMOĞLU İstanbul, 2011 T.C. BAHÇEŞEHİR ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ

Detaylı

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II

ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II Nihat KABAOĞLU Kısım 4 DERSİN İÇERİĞİ Sayısal Haberleşmeye Giriş Giriş Sayısal Haberleşmenin Temelleri Temel Ödünleşimler Örnekleme ve Darbe Modülasyonu Örnekleme İşlemi İdeal

Detaylı

İsimler : Çağdaş YÜREKLİ - Mustafa ÜNSAL - Emre UZUN - Köksal İÇÖZ Numaralar : 040080459-040090282 - 040090275-040090295 Grup No : E-1

İsimler : Çağdaş YÜREKLİ - Mustafa ÜNSAL - Emre UZUN - Köksal İÇÖZ Numaralar : 040080459-040090282 - 040090275-040090295 Grup No : E-1 EHB 481 Temel Haberleşme Sistemleri Tasarım ve Uygulamaları 2014-2015 Güz Yarıyılı Proje Aşama Raporu: 1. Aşama Standardizasyon Çalışmalarını İncelemesi Aşama 1: Standartlaşma aktivitesinin amacı İsimler

Detaylı

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma Çiğdem İNAN, M. Fatih AKAY Çukurova Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı-ADANA İçerik Çalışmanın

Detaylı

5G... Mustafa Ergen. 2015 M.Ergen

5G... Mustafa Ergen. 2015 M.Ergen 5G... Mustafa Ergen 2015 M.Ergen Yeni Nesil kat trafik Kablosuz teknolojilerin iyileştirilmesi 5G 4G 3G 2G 1G Pazarın hazır hale gelmesi Şebeke yazılımının global organizasyonunun daha akıllı hale gelmesi

Detaylı

Motiwe 3G Video Platform

Motiwe 3G Video Platform Motiwe 3G Video Platform Temmuz 2009 Giriş Özellikler Uygulama Barındırma Hizmeti Müşterilerimiz İçindekiler 3G Platform firmalara komple çözüm ve gelişmiş mobil video servisleri sunmaktadır. On demand

Detaylı

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA

BÖLÜM 7. Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji. Doç. Dr. Serkan ADA BÖLÜM 7 Telekomünikasyon, İnternet ve, Kablosuz Teknoloji Doç. Dr. Serkan ADA Bilgisayar Ağı Nedir? En yalın haliyle ağ, iki veya daha fazla birbirine bağlı bilgisayardan oluşur. Bilgisayar Ağı Nedir?

Detaylı

Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1

Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1 Bilgi Ağlarına Giriş Yaşar Tonta 2005.03.01 - SLAYT 1 Plan Bilgisayar ağının tanımı Bilgisayar ağlarının sınıflandırılması / Örnekler 2005.03.01 - SLAYT 2 Ağ tanımı (bilgisayar) ağ iki ya da daha fazla

Detaylı