8. Ünite Yeryüzünde Yaşam

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "8. Ünite Yeryüzünde Yaşam"

Transkript

1 8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 381

2 Yer kabuðu Nelerden Oluþur? Milyarca yýl önce Dünya, ekseni etrafýnda dönen, erimiþ ve gaz hâlinde bulunan maddelerden oluþmuþtu. Zamanla dýþtan içe doðru soðuyarak yer kabuðu ve onun altýnda bulunan ateþ küre oluþtu. Yer kabuðu farklý kayaçlardan oluþmuþtur. Bazaltik kaya Granit Kayaç: Yer kabuðunun yapýsýný oluþturan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelerdir. Mineral: Normal sýcaklýkta doðada katý durumda birtakým maddelere karýþýk veya birleþik hâlinde bulunan ya da kimyasal yollarla elde edilen inorganik maddelerdir. Kayaçlar rüzgâr, sýcaklýk farký, su, buzullar ve canlýlar gibi etkenlerin etkisiyle parçalanýr. Önce kayalara, sonra taþlara daha sonra çakýl ve kumlara en sonunda da topraða dönüþür. Kayaçlar oluþumlarýna göre üçe ayrýlýr. A. Magmatik (Volkanik, Püskürük) Kayaçlar Sünger taþý Volkanik patlamalar sýrasýnda ateþ küreden ayrýlan lavlar (çok sýcak erimiþ hâldeki maddeler) yer kabuðunun iç kesimlerinde yavaþ yavaþ soðuyarak ya da yeryüzüne çýkýp çok hýzlý bir þekilde soðuyarak katýlaþýr ve magmatik kayaçlarý oluþturur. Magmadan ayrýlan maddeler yer kabuðunun derin kesimlerinde yavaþ yavaþ soðuyarak katýlaþýrsa iç magmatik (iç volkanik) kayaçlar adýný alýr. Bunlarýn mineralleri gözle görübelir. Granit, bu tür kayaçlara örnektir. Magmadan ayrýlan maddeler volkanik patlamayla yer yüzüne çýkarsa yer yüzünde soðuma hýzlý olduðundan mineralleri gözle görülemez camsý bir yapýya sahip olur. Bazalt, obsidyen (volkan camý) bu tür kayaçlara örnektir. 382

3 B. Tortul Kayaçlar Tortulaþma yani birikmeyle oluþan kayaçlardýr. Çukur yerlerde göl ve deniz diplerine çöken maddedir. (Su içinde çözünmüþ maddeler, canlý kalýntýlarý, sularýn sürüklediði diðer maddeler) tabakalar hâlinde birikirler. Tabakalarýn ince ya da kalýn olmasý tortulaþma süresine baðladýr. Tortul kayaçlar içerisinde fosiller bulunur. Tortul kayaçlar üçe ayrýlýr. Taþ kömürü 1. Organik Tortul Kayaçlar: Yaþamlarýný yitiren canlý kalýntýlarýnýn taþlaþmasýyla oluþan kayaçlardýr. Linyit, taþ kömürü, antrasit (bir çeþit kömür), mercan kaya bu tür kayaçlardýr. 2. Kimsayal Tortul Kayaçlar: Kireç, alçý ve tuz gibi bazý kayaçlar suda çok kolay çözünürler. Suda çözünen bu kayaçlarýn, sular tarafýndan bir baþka yere taþýnýp orada çökelmesi ile oluþan kayaçlardýr. Kireç taþý (kalker), alçý taþý (jips), tuz bu tür kayaçlardýr. Travertenler, maðaralardaki sarkýt, dikit ve sütunlar özel kimyasal tortul kayaçlardýr. Ülkemizde turistlik bakýmdan çok önemli bir yere sahip olan Pamukkale Travertenleri ile Alanya daki Damlataþ Maðarasý nda bulunan sarkýt, dikit ve sütunlar kimyasal tortul kayaçlardýr. 3. Mekanik (Fiziksel) Tortul Kayaçlar: Akarsu, rüzgâr ve buzullar tarafýndan çözülmeden bir bütün hâlinde bir yerden bir baþka yere sürüklenerek taþýnan ve orada birikip daha sonra doðal bir çimentoyla birbirine yapýþarak oluþan kayaçlardýr. Çakýl taþý, kum taþý (gre), buzul taþ (moren) bunlara örnektir. Çakýl taþý Kum 383

4 C. Baþkalaþým (Metamorfik) Kayaçlar Gnays Magmatik ve tortul kayaçlar yerin derinliklerinde yüksek sýcaklýk ve basýncýn etkisiyle eski özelliklerini kaybederek yeni özellikler kazanýr. Taþlar sýkýþýr, sertleþir, yoðunluðu artar, renkleri koyulaþýr, parlaklaþýr ve daha farklý bir görünüm kazanýr. Ýþte sýcaklýk ve basýncýn etkisiyle taþlarda meydana gelen deðiþimlerin hepsine birden baþkalaþým (metamorfizma) denir. Bu olaylar sonucunda oluþan taþlara da baþkalaþým (metamorfik) kayaçlar denir. Kalkerin (kireç taþýnýn) baþkalaþýma uðramasýyla mermer, granitin baþkalaþýma uðramasýyla gnays, mikanýn baþkalaþýma uðramasýyla mikaþist, kuvarsýn baþkalaþýma uðramasýyla kuvarsit oluþur. Mermer Bir baþkalaþým kayacý tekrar baþkalaþýma uðrayarak farklý bir baþkalaþým kayacý oluþturabilir. Baþkalaþým kayaçlarý Magma Magmatik kayaçlar Kayaç Döngüsü: Kayaçlar doðada sürekli olarak birbirlerine dönüþürler. Magmatik kayaçlar tortul kayaçlara, tortul kayaçlar baþkalaþým kayaçlarýna, tortul ve baþkalaþým kayaçlar hem kendilerine hem de magmatik kayaçlara dönüþebilirler. Madenler Tortul kayaçlar Kayaç döngüsü Tortu Ekonomik deðeri olan kayaçlara maden denir. Sanayinin geliþmesiyle birlikte günlük yaþantýmýza giren madenlerden kesinlikle vazgeçemeyiz. Çünkü kullandýðýmýz aletlerin pek çoðunun üretildiði ham maddelerdir. Madenler ham madde olarak kullanýldýklarýndan teknolojinin geliþiminde büyük rol oynarlar. Örneðin Demir Bor Cýva Demir; otomotiv ve gemi sanayisinde inþaatta, raylarýn ve köprülerin yapýmýnda, silahlarýn yapýmýnda, evimizde kullandýðýmýz tencere vb. araç gereçlerin yapýmýnda kullanýlýr. Cýva; ilaç ve boya sanayisinde, diþçilikte, termometre yapýmýnda, Talk; seramik, kauçuk ve pudra üretiminde kullanýlýr. Kurþun; akü yapýmýnda, silah sanayisinde, ambalaj sanayisinde kullanýlýr. Bakýr; elektirikli cihazlarda, kablo yapýmýnda, elektrik iletiminde kullanýlýr. Milka; elektrik ve elektronik araçlarda yalýtkan madde olarak kullanýlýr. Bor; kullaným alaný çok geniþ bir madendir. Türkiye açýsýndan önemi dünyanýn bor bakýmýndan en zengin ülkesi olmasýdýr. Porselen, ýsýya dayanýklý cam eþya, kibrit, silah, kurþun geçirmez yelekler, haþere öldürücüler ve uzay sanayisinde kullanýlýr. Krom; krom bakýmýndan dünyanýn en zengin ülkelerinden biri Türkiye dir. Çeliðin sertleþtirilmesinde ve paslanmayý önlemede kullanýlýr. 384

5 Örnek 132 Volkanik patlamalar sýrasýnda yeryüzüne çýkan lavlarýn soðuyarak sertleþmesiyle oluþan kayaçlara ne denir? A) Organik tortul kayaç B) Magmatik kayaç C) Baþkalaþým kayacý D) Kimyasal tortul kayaç Volkanik patlamalar sýrasýnda magmadan ayrýlan lavlarýn, yer kabuðunun derinlerinden ya da yeryüzünde soðuyarak sertleþmesiyle oluþan kayaçlara magmatik kayaçlar (volkanik kayaç) denir. Yanýt B'dir. Osman, Ertuðrul ve Orhan kayaçlara aþaðýdaki örnekleri veriyor. Hangilerinin verdiði örnekler doðrudur? A) Yalnýz Orhan B) Osman ve Orhan C) Orhan ve Ertuðrul D) Osman, Orhan ve Ertuðrul Mermer tortul kayaç deðil, baþkalaþým (metamorfik) kayaçtýr. Maden kömürü tortul, bazalt magmatik kayaçtýr. Yanýt C dir. Örnek 133 Aþaðýdaki madenlerin hangisinin oluþumunda volkanik faaliyetler etkili olmamýþtýr? A) Demir B) Kurþun C) Bakýr D) Taþ kömürü Demir, kurþun, bakýr, krom, kalay gibi madenlerin hepsinin oluþumunda volkanik faaliyetler etkili olmuþtur. Çünkü bunlar magmadan ayrýlarak yeryüzüne çýkmýþlardýr. Taþ kömürü, bitki kalýntýlarýnýn toprak altýnda yüksek ýsý ve basýnç etkisi altýnda kalmasýyla oluþmuþtur. Yanýt D'dir. 385

6 Örnek 134 Aþaðýdakilerden hangisi maden deðildir? A) Bazalt B) Krom C) Demir D) Cýva Krom, demir ve cýva madenlerdir. Bazalt ise maden deðildir. Yanýt A'dýr. Fosil (Taþlarýn Ýçindeki Tarih) Geçmiþ zamanlarda yaþamýþ olan canlýlarýn taþlarýn arasýnda kalmýþ kalýntýlarý ya da onlara ait izlerdir. Fosiller daha çok tortul kayaçlar içerisinde bulunur. Bunun dýþýnda bataklýk, kumul, buzul, çam reçinesi, asfalt, göl ve deniz tabanlarý fosilleþmenin gerçekleþtiði ortamlardýr. Mikroskobik büyüklükteki canlýlara ait fosiller olabileceði gibi çok büyük canlýlara ait fosiller de olabilir. Fosiller yüksek daðlarýn zirvelerindeki buzullar içerisinde olabileceði gibi kutuplarýn çevresindeki buzlar içerisinde de bulunabilir. Karakteristik Fosil: Bir dönem yaþamýþ ve daha sonra nesli tükenmiþ olan canlýlara ait fosillerdir. Fosilleri, içinde bulunduklarý kayacý hatta o kayacýn bulunduðu bölgenin yaþýný bulmada kullanýrýz. Tortul kayaçlarýn deniz ve göl tabaný gibi çukur yerlerde çakýl, taþ, kum gibi maddelerin üst üste birikmesiyle oluþtuðunu söylemiþtik. Tortul kayaçlardan oluþan bir yörede en altta olan ilk önce oluþmuþtur. Daha sonra oluþanlar daha üstte bulunur. Dolayýsýyla tortul bir tabaka içinde daha derinde bulanan fosil daha yaþlýdýr. Örnek 135 Aþaðýdaki kayaçlardan hangisinin içinde fosil bulunur? A) Granit B) Bazalt C) Sürgün taþý D) Kireç taþý Fosiller genellikle tortul kayaçlar içerisinde bulunur Granit, bazalt ve sünger taþý magmatik (volkanik), kireç taþý tortul kayaçtýr. Yanýt D'dir. 386

7 Taþ kömürü, linyit, petrol, doðal gaz bitki kalýntýlarýndan oluþmuþtur. Yani bu yer altý kaynaklarý organiktir. Bu enerji kaynaklarýna fosil yakýtlar (yenilenemeyen enerji kaynaklarý) denir. Bu fosil yakýtlarýn dýþýnda taþ kömüründen daha yaþlý olan ve ülkemizde bulunmayan antrasit adý verilen bir kömür çeþidi ile en genç fosil yakýt olan ülkemizde de çokça bulunan turbada (bataklýk kömürü) vardýr. Linyit Fosilleri inceleyen bilim dalýna paleontoloji, bu bilim dalýyla uðraþan bilim insanlarýna da paleontolog adý verilir. Petrol Örnek 136 Aþaðýdaki yer altý kaynaklarýndan hangisi ayný zamanda fosildir? A) Demir B) Altýn C) Linyit D) Bor Linyit bir fosil yakýttýr. Yanýt C'dir. Topraðýn Oluþmasý Kayalarýn, taþlarýn dýþ kuvvetlerin etkisiyle daha küçük parçalara ayrýlmasýna çözülme denir. Çözülme sonuçta topraðý oluþturur. Üç çeþit çözülme vardýr. a. Fiziksel Çözülme: Günlük sýcaklýk farkýnýn yani gece ile gündüz arasýndaki sýcaklýk farkýnýn yüksek olduðu bölgelerde etkilidir. Gündüz ýsýnan taþlar genleþir, gece soðuyunca büzülür. Bu genleþme ve büzülme sýrasýnda taþlarýn üzerinde önce çatlaklar sonra yarýklar oluþur. Bu yarýklar büyüyerek taþlar parçalanýr. Parçalanan bu taþlar ayný þekilde tekrar küçük parçalara onlar da daha küçük parçalara ayrýlarak kumlarý, kumlarda parçalanarak topraðý oluþturur. Fiziksel çözülme, çöllerde, yüksek daðlýk alanlarda ve denizden uzak karalarýn iç kesimlerinde etkilidir. Çünkü buralarda günlük sýcaklýk farký yüksektir. 387

8 b. Kimyasal Çözülme: Taþlarýn sular tarafýndan çözülmesiyle oluþturulur. Kimyasal çözülme için su þarttýr. Bu yüzden nemli bölgelerde kimyasal çözülme etkilidir. Sýcaklýk arttýkça kimyasal çözülme hýzlanýr. Þöyle ki bir bardak soðuk su ile bir bardak sýcak suyu ayrý ayrý þekerli su çözeltisi yapsak, sýcak suda þekeri hem daha hýzlý hem daha çok çözmemiz mümkündür. Bu örneðe göre bir bölge ne kadar sýcaksa ve nemliyse o bölgede kimyasal çözülme o derece hýzlý olur. Buna göre ekvator çevresindeki kimyasal çözülme hýzlý, kutuplara yakýn bölgelerde yavaþtýr. Ülkemizde Ýç Anadolu Bölgesi ne göre Karadeniz Bölgesi nin kýyý kesiminde kimyasal çözülme daha fazladýr. Çünkü Ýç Anadolu Bölgesi kurak, Karadeniz Bölgesi nin kýyý kesimi nemlidir. c. Biyolojik Çözülme: Kayaçlarýn ve taþlarýn canlýlar tarafýndan parçalanýp ufalanmasýdýr. Bitkiler kökleriyle kayaç ve taþlarý parçalarlar. Toprakta yaþayan böcek ve mikroorganizmalar da kayaç ve taþlarý parçalayarak biyolojik çözünmeyi yaparlar. Her üç çözülme de sonuçta topraðý oluþturur. Çözülmenin hýzlý olduðu yerlerde toprak oluþumu da hýzlýdýr. Örnek 137 Çöllerde toprak oluþumu niçin yavaþtýr? A) Fiziksel çözülme hýzlý olduðu için B) Kimyasal ve biyolojik çözülme yetersiz olduðu için C) Günlük sýcaklýk farký yüksek olduðu için D) Çöller rüzgârlý olduðu için Çöllerde yaðýþ yetersiz olduðu için kimyasal çözülme yetersizdir. Ayný zamanda yeterli su olmadýðýndan canlý da azdýr. Bu yüzden hem kimyasal hem de biyolojik çözülmenin yetersiz olmasý toprak oluþumunun da yavaþ olmasýna neden olur. Yanýt B dir. Örnek 138 Ülkemizde kimyasal çözülme Güney Doðu Anadolu Bölgesi nde Karadeniz kýyý kesimlerine göre daha azdýr. Bunun nedeni aþaðýdakilerden hangisi olabilir? A) Yaðýþýn yetersiz olmasý B) Günlük sýcaklýk farkýnýn yüksek olmasý C) Yýllýk sýcaklýk ortalamasýnýn yüksek olmasý D) Yüz ölçümünün küçük olmasý Kimyasal çözülme için su gereklidir. Bir bölgede kimyasal çözülme yetersizse öncelikle su yetersiz demektir. Yanýt A'dýr. 388

9 Topraklar özelliklerine göre birtakým gruplara ayrýlýrlar. Bunlarýn baþlýcalarý; a. Kumlu Toprak Ýri tanecikli topraklardýr. Tanecikler arasýnda boþluklar bulunduðu için suyu tutamazlar. Bu tür topraklar yüzeydeki sularý kýsa sürede tabana ulaþtýrýrlar. Pamuk, karpuz, þeker pancarý, havuç gibi bitkilerin tarýmýna elveriþlidirler. b. Humuslu Toprak Humus: Canlý kalýntýlarýnýn özellikle bitkilerin gövde, dal ve yapraklarýnýn çürüyerek topraða karýþmýþ hâlidir. Humus bakýmýndan zengin olan topraklar verimli topraklardýr. Koyu renkli, yumuþak ve su tutabilen topraklardýr. Tarým için en elveriþli toprak çeþididir. Çöllerde bitki örtüsü olmadýðý için topraklar humus bakýmýndan fakirdir. Ülkemizde Güney Doðu ve Ýç Anadolu Bölgelerinin topraklarý humus bakýmýndan fakir, Karadeniz Bölgesi nin kýyý kesiminin topraklarý humus bakýmýndan zengindir. c. Killi Toprak Aðýr, suyu tutan, gözeneksiz, asitlerden etkilenmeyen ve ýsýya çok dayanýklý topraklardýr. Bu topraklar kiremit, tuðla ve seramik yapýmýnda kullanýlýrlar. Isýtýlarak kurutulduðunda camý çizecek sertliðe ulaþýrlar. Killi topraklarýn bulunduðu bölgelerde heyelan dediðimiz doðal afetler meydana gelir. d. Kireçli Toprak Açýk renkli su tutmayan bu topraklar tarýma elveriþli deðildir. Kurak bölgelerde topraðýn üst kesimi kireç bakýmýndan zengindir. Kuraklýk miktarý arttýkça topraðýn üzerindeki kireç miktarý da artar. Kireç, su içinde çok kolay çözündüðü için yaðýþlý bölgelerde sular tarafýndan çözünen kireç tabana sýzar bu yüzden nemli bölgelerde kireç, topraðýn alt kesimlerinde bulunur. Bunlarýn dýþýnda akarsu, rüzgâr ve buzullar tarafýndan bir yerden baþka bir yere taþýnarak çukur alanlarda biriktirilen topraklar vardýr. Bu topraklar verimli topraklardýr. Kýyý ovalarýmýzdaki topraklar genellikle akarsular tarafýndan taþýnarak biriktirilen topraklardýr. Bu yüzden bu ovalar ülkemizin en verimli tarým alanlarýdýr. Taþýnmýþ topraklarýn verimli olmasýnýn temel nedeni içlerinde çok çeþitli mineral ve tuzlarýn bulunmasýdýr. Akarsularýn biriktirerek oluþturduðu taþýnmýþ topraklara alüvyon, rüzgârlarýn oluþturduklarýna lös, buzullarýn oluþturduklarýna moren (buz taþ) adý verilir. Örnek 139 Seramik, kiremit ve tuðla yapýmýnda ham madde olarak kullanýlan toprak aþaðýdakilerden hangisidir? A) Kireçli toprak B) Humuslu toprak C) Killi toprak D) Kumlu toprak Seramik, kiremit ve tuðla yapýmýnda kullanýlan topraklar killi topraklardýr. Yanýt C'dir. 389

10 Örnek 140 Karadeniz Bölgesi nin doðusunda heyelan olaylarýna çok rastlanýr. Buna göre belirtilen bölgede yaygýn olan toprak çeþidi aþaðýdakilerden hangisidir? A) Kumlu toprak B) Humuslu toprak C) Kireçli toprak D) Killi toprak Heyelan olaylarý killi topraklarda görüldüðünden Karadeniz Bölgesi nin doðusunda killi topraklar yaygýndýr. Yantý D dir. Erozyon: Topraðýn verimli üst kesiminin akarsu ve rüzgârlar tarafýndan taþýnýp sürüklenmesidir. Topraðýn taþýnmasý akarsu ve sel sularý tarafýndan yapýlýyorsa buna akarsu erozyonu, rüzgâr tarafýndan taþýnýyorsa buna da rüzgâr erozyonu denir. Akarsu Erozyonunu Hýzlandýran Faktörler 1. Eðim: Arazideki eðim arttýkça sularýn akýþ hýzý artar. Akýþ hýzý arttýkça taþýma gücü artacaðýndan daha çok toprak taþýnýr. Ülkemiz, yüksek ve engebeli olduðu için arazi eðimi fazladýr. Buna baðlý olarak sularýn akýþ hýzý da fazladýr. Bu yüzden erozyon hýzlýdýr. 2. Bitki örtüsünün zayýf olmasý: Bitkiler kökleri ile topraðý tutarlar. Bitki örtüsünün tahrip edildiði ya da tamamen yok edildiði yerlerde erozyon hýzlýdýr. Ülkemizde bitki örtüsünün yakýlarak ya da kesilerek yok edildiði yerlerde erozyon da hýzlýdýr. TEMA vakfý yýllardýr erozyonla mücadele edebilmek için aðaçlandýrma çalýþmalarý yapmaktadýr. 3. Ýlkbahar sýcaklýklarýnýn birden yükseldiði yüksek kesimler: Yüksek kesimlere kýþ mevsiminde kar yaðar. Yaðan bu kar ilkbahara kadar yerde kalýr. Ýlkbaharda sýcaklar birden yükselirse karlar da hýzlý erir ve erozyonu hýzlandýrýr. 4. Su miktarý: Akarsuyun taþýdýðý su miktarý çok fazla ise taþýyacaðý toprak miktarý da artar. Bu yüzden eðimli ve çok yaðýþ alan bölgelerde akarsu erozyonu hýzlýdýr. Rüzgâr Erozyonunu Hýzlandýran Faktörler Bitki örtüsü: Bitki örtüsünün zayýf olduðu ya da tamamen ortadan kaldýrýldýðý yerlerde rüzgâr erozyonu hýzlýdýr. 390

11 Örnek 141 Akarsu erozyonu ile rüzgâr erozyonunun birlikte görüldüðü bölgelerin ortak özelliði aþaðýdakilerden hangisidir? A) Eðimin fazla olmasý B) Bitki örtüsünün zayýf olmasý C) Denize yakýn olmasý D) Yükseltisinin fazla olmasý Akarsu ve rüzgâr erozyonunun birlikte görüldüðü bölgelerin ortak özelliði bitki örtüsünün zayýf olmasýdýr. Yanýt B dir. Erozyonun hýzlý olduðu bölgelerde topraðýn verimli üst kesimi hýzla taþýndýðýndan geriye taþ ve çakýllar kalýr. Böylece toprak verimsizleþir. Tarým alanlarý daralýr. Erozyon insanlar için en büyük doðal afetlerden biridir. Bu yüzden herkes erozyona karþý mücadele etmek zorundadýr. Erozyona karþý alabileceðimiz önlemler þunlardýr: 1. Bölgeledeki bitki örtüsü zenginleþtirilmelidir: Doðal bitki örtüsünün tahrip edildiði, ortadan kaldýrýldýðý yerleri aðaçlandýrmak ya da buralara otsu bitkiler dikilmelidir. 2. Eðimli arazilerde tahýl tarýmý yerine meyvecilik ve sebzecilik yapýlmalýdýr: Tahýl dediðimiz buðday, arpa, çavdar gibi bitkiler yaz mevsiminde toplandýktan sonra ikinci yýl bahar aylarýna kadar toprakta bitki örtüsü kalmaz. Bu arada toprak, erozyona uðrar. Bu nedenle eðimli arazilerde tahýl tarýmý yerine meyvecilik yapýlmasý daha uygun olur. 3. Nadas yerine nöbetleþe ekim yapýlmalýdýr: Nadas kurak ya da yarý kurak bölgelerde tarým topraklarýnýn bir yýl süreyle dinlendirilmesidir. Nadasa býrakýlan toprakta bitki örtüsü olmadýðýndan bu süre içerisinde erozyonla toprak kaybý fazla olur. Bu yüzden topraðý boþ býrakmamak için birinci yýl tahýl tarýmý, ikinci yýl baklagil tarýmý yapýlarak toprak üzerinde sürekli bitki örtüsünün kalmasý saðlanýr. Bu durum, erozyonu yavaþlatýr. 4. Yamaçlar taraçalanmalýdýr: Eðimli arazilerde taraçalar yani basamaklar yapýlarak sularýn akýþ hýzý yavaþlatýlýr. Erozyonla toprak kaybý en aza indirilir. 5. Tarlalar eðim istikametine dik sürülmelidir: Eðimli arazilerdeki tarlalar eðim yönünde deðil eðim yönüne dik sürülürse sularýn akýþ hýzý yavaþlatýlýr. Böylece erozyonla toprak kaybý en aza indirilir. 391

12 Mavi Gezegen Dünya nýn 3/4 ü sularla kaplýdýr. Su, canlýlar için çok önemlidir. Okyanus, deniz, göl, akarsu hatta topraktaki su buharlaþýp atmosferde yükselerek bulutlarý, bulutlarýn soðumasýyla yaðmur, kar ve dolu þeklinde yaðýþlarý oluþturup tekrar yere düþer. Bir bölümü akarsu, göl ve denizlerde yer üstü suyunu oluþtururken bir bölümü de yer altýna süzülerek yer altý sularýný oluþtururlar. Bu döngü sürekli devam eder. Buna su döngüsü denir. Yer Altý Sularý Yer üstü sularýnýn toprakta süzülerek yer altýna inip geçirimsiz tabakalar arasýnda birikmesiyle oluþurlar. Geçirimsiz tabakalar arasýnda biriken bu suya taban suyu denir. Taban suyu, yeryüzüne yakýn bir derinlikte olduðu gibi çok derinlerde de olabilir. Bu yüzden bazý yerlerde açýlan kuyularda bir kaç metre derinlikten su çýkarken bazý yerlerde onlarca metre derinlikten çýkabilir. Yer altý sularýnýn kendiliðinden yeryüzüne çýktýðý yerlere kaynak adý verilir. Bir kaynaðýn sularý sýcaksa ve yýl boyunca sularýnýn sýcaklýðýnda çok büyük deðiþmeler olmuyorsa bu sular yer kabuðunun çok derinlerinden geliyor demektir. Kaynaðýn sularý soðuksa, sýcaklýðý yýl içerisinde deðiþiklikler gösteriyorsa bu kaynaðýn sularýnýn yer yüzüne yakýn bir bölgeden geldiði, doðrudan yaðmur ve kar sularýyla beslendiði anlaþýlýr. Kaynak Çeþitleri a. Yamaç Kaynaklarý Yer altý sularýnýn bir yamaçta yer yüzüne çýktýðý kaynaklardýr. 1. Yaðmur ve kar sularýyla beslenirler. 2. Sularýnýn sýcaklýðý mevsimlere göre deðiþiklik gösterir. 3. Yaðýþlarýn arttýðý dönemlerde sular fazlalaþýr. Kurak mevsimlerde sularý azalýr. Hatta kuraklýk çok þiddetliyse sularý tamamen kuruyabilir. Yamaç Kaynağı Geçirimli tabaka Geçirimsiz tabaka Kaynak 392 : Geçirimli tabaka : Geçirimsiz tabaka

13 : Kireç taşı Mağara Kaynak b. Karstik Kaynaklar Kireç taþýndan oluþmuþ arazilerdeki yer altý sularýnýn bir maðarada birikip buradan yeryüzüne çýktýðý kaynaklardýr. 1. Yaðmur ve kar sularýyla beslenirler. 2. Sularýnýn sýcaklýðý mevsimlere göre deðiþiklik gösterir. 3. Yaðýþlarýn arttýðý dönemlerde sularý fazlalaþýr. Kurak mevsimlerde sularý azalýr. Hatta kuraklýðýn þiddetiyle sularý tamamen kuruyabilir. 4. Sularý kireç bakýmýndan zengindir. (Bu tür kaynaklar tuzlu bir arazide ise sularý tuz bakýmýndan, jipsli bir arazide ise sularý alçý taþý bakýmýndan zengindir.) c. Artezyen Kaynaklarý Ýki dað arasýnda geçirimsiz tabakalar arasýnda kalan geçirimli tabakalarda biriken sularýn yeryüzüne fýþkýrarak çýktýðý su kaynaklarýdýr. d. Kaplýcalar ve Ilýcalar (Fay kaynaklarý) Yer kabuðundaki kýrýklar boyunca yeryüzüne çýkan sularýn oluþturduðu kaynaklardýr. Yer kabuðunda kýrýklarýn olduðu bölgelerde deprem ve volkanik faaliyetler de görülür. Bu yüzden bu üçü ayný bölgelerde bir arada görülebilir. 1. Magmaya yakýn bölgelerdeki sularla ve yaðýþlarla beslenir. 2. Sularý sýcaktýr. 3. Ýçinde erimiþ hâlde mineral ve tuzlar bulunur. Bu yüzden þifalý sular da denir. 4. Sularýnýn miktarýnda yýl içinde fazla deðiþme olmaz. Yer altýndan çýkan bu sýcak sularýn yanýsýra sýcak su buharý da çýkabilir. Fay Kaynak 393

14 Kaplýca ve ýlýcalardan saðlýk için yararlanýldýðýndan bu sulara þifalý sular denir. Ayrýca sýcak su buharý da çýkar. Sýcak su buharýndan yararlanarak binalar, seralar ýsýtýldýðý gibi sýcak su buharýyla çalýþan elektrik santrallerinden elektrik üretilir. Ülkemizde Denizli Sarayköy de (Buharkent) jeotermal enerji dediðimiz sýcak su buharý enerjisi ile çalýþan bir elektrik santrali vardýr. Belli aralýklarla yeryüzüne fýþkýrarak çýkan sýcak su kaynaklarýna da gayzer denir. Yer Kabuðunun Doðal Anýtlarý Yer kabuðunun oluþumu boyunca yer altý sularý, yer üstü sularý, rüzgâr ve dalga gibi etkenlerin biçimlendirilmesi ile oluþan yeryüzü þekillerine doðal anýtlar denir. Doðal anýtlar; 1. Milyonlarca yýlda oluþurlar. 2. Tüm insanlýða ait yapýlardýr. 3. Doðal anýtlar korunarak gelecek kuþaklara aktarýlmalýdýr. Traverten Kireç taþý, tuz, alçý taþý gibi kayaçlar sularda kolaylýkla çözünürler. Ýçinde bu maddelerden bulunan sulara karstik sular denir. Karstik sular daha çok kireçli sular için kullanýlýr. Karstik sularýn yeryüzüne çýktýðý ve yeryüzünde aktýðý yerlerde bu sularýn içinde çözünmüþ hâlde bulunan kireç taþý topraðýn üzerine çöker ve gözenekli yapýda taþlar oluþturur. Bunlara traverten denir. Örnek: Denizli de Pamukkale travertenleri Sarkýt, Dikit ve Sütunlar Maðaralarýn tavanýndan damlayan sularýn içindeki kireçler çökerek tavanda birikmeye baþlar. Tavandan tabana doðru zamanla uzayan bu oluþumlara sarkýt adý verilir. Tavandan damlayan su damlasýnýn içindeki kirecin bir kýsmý da suyla beraber yere düþer. Maðaranýn tabanýnda birikmeye baþlar. Zamanla üst üste biriken kireç, maðaranýn tabanýnda dikitleri oluþturur. Sarkýtlar ve dikitler zamanla büyüyerek birleþirler sütunlarý oluþtururlar. Sarkýt, dikit ve sütunlar da milyonlarca senede oluþan doðal anýtlardandýr. Alanya daki Damlataþ Maðarasý sarkýt ve dikitlerin çok güzel örneklerinin olduðu bir maðaradýr. Her yýl yüz binlerce turist bu maðarayý ziyaret eder. 394

15 Maðaralar Kireç taþý, tuz ve alçý taþý gibi suda kolaylýkla çözünebilen kayaçlardan oluþmuþ arazilerde yer altý sularýnýn bu kayaçlarý çözmesiyle oluþan labirentler ve oyuklar topluluðudur. Ýn Suyu (Burdur), Damlataþ (Alanya), Karain (Antalya), Narlýkuyu (Mersin) ülkemizin turistik açýdan önemli maðaralarýdýr. Peribacalarý Volkan tüfü adý verilen yumuþak kayaçlarýn bulunduðu, bitki örtüsünün zayýf olduðu yamaçlarda sel sularýnýn yumuþak kesimleri aþýndýrmasýyla oluþan doðal þekillerdir. Peribacalarýnýn oluþumunu sel sularýyla akarsular saðlar. Ancak rüzgâr dolaylý etki yapar. Türkiye de Ýç Anadolu Bölgesi nde Ürgüp, Nevþehir çevresinde peribacalarý bulunmaktadýr. Doðal anýtlar dediðimiz traventenler, sarkýt, dikit, sütunlar, maðaralar ve peribacalarý turistik deðeri yüksek olan yer þekilleridir. Her yýl milyonlarca turist bunlarý görmek için ülkemize milyonlarca dolarlýk döviz getirmektedir. Örnek 142 Aþaðýdakilerden hangisi erozyonun sonuçlarýndan biridir? A) Eðimli yamaçlarda topraðýn tazelenmesi B) Akarsularýn sularýnýn bollaþmasý C) Tarým alanlarýnýn daralmasý D) Yaðýþlarýn artmasý Erozyonla topraðýn verimli üst kesimi taþýndýðýndan tarým alanlarý giderek daralýr. Yanýt C'dir. Örnek 143 Aþaðýdakilerden hangisi erozyondan korunma yollarýndan biri deðildir? A) Tarlalarýn eðim yönüne dik sürülmesi B) Tarlalarýn nadasa býrakýlmasý C) Bölgede aðaçlandýrma yapýlmasý D) Topraða otsu bitkiler dikilmesi A, C ve D seçeneklerinde verilenler erozyana karþý alýnan önlemlerdir. Topraðýn nadasa býrakýlmasý erozyonu hýzlandýrýr. Yanýt B'dir. 395

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Doðal Sistemler ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR...12 Ölçme ve Deðerlendirme...14 Kazaným Deðerlendirme Testi...16 Ünite Deðerlendirme Testi...18 Doðal Sistemler ÜNÝTE - 2 LEVHA

Detaylı

YERKÜRE VE YAPISI. Çekirdek (Ağır Küre) Manto (Ateş Küre (Magma)) Yer Kabuğu (Taş Küre) Hidrosfer (Su Küre) Atmosfer (Hava Küre)

YERKÜRE VE YAPISI. Çekirdek (Ağır Küre) Manto (Ateş Küre (Magma)) Yer Kabuğu (Taş Küre) Hidrosfer (Su Küre) Atmosfer (Hava Küre) YERKÜRE VE YAPISI Dünya iç içe kürelerden meydana gelmiştir. Bu katmanların kalınlıkları, yoğunlukları ve bileşimleri birbirinden çok farklıdır. Yoğunlukları dışarıdan Dünya nın merkezine doğru artar.

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... LYS COĞRAFYA Ödev Kitapçığı 1 (TM-TS) Doðal Unsurlar - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Adý

Detaylı

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya 1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya KAYAÇ (TAŞ) :Bir ya da birden fazla. doğal olarak birleşmesiyle oluşan katılardır. PAna kaynakları..' dır, P ana malzemesini oluştururlar, PYer şekillerinin oluşum ve gelişimlerinde

Detaylı

1 PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR :

1 PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR : Kayaçlar Nelerdir Kayaçlar su, gaz ve organik varlıkların dışında yerkabuğunu meydana getiren unsurlardır. Yol yarmaları, maden ocakları ve taş ocakları gibi yerlerle, toprak veya enkaz örtüsünden yoksun

Detaylı

3. Eðitim - Öðrenim ve Saðlýk Kýrsal yörelerde (köylerde) eðitim ve saðlýk

3. Eðitim - Öðrenim ve Saðlýk Kýrsal yörelerde (köylerde) eðitim ve saðlýk A) Göçler Göçler ikiye ayrýlýr. a. Ýç göçler: Bir ülke içinde bir bölgeden bir baþka bölgeye ya da bir kentten bir baþka kente yapýlan göçtür. Kýsaca ayný ülke içinde yapýlan göçlerdir. Ýç göçler ülkenin

Detaylı

TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR. Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar

TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR. Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar 1. Magmatik Kayaçlar Magmanın arz kabuğunun çeşitli derinliklerinde

Detaylı

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR Kayaçların belirli bir yapısı vardır. Bu yapı kayaç oluşurken ve kayaç oluştuktan sonra kazanılmış olabilir. Kayaçların oluşum sırasında ve oluşum koşullarına bağlı olarak kazandıkları

Detaylı

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR BÖLÜM 1 TO A VE K A AFY Y A ĞR Ç PO R LA Doğal yollarla oluşmuş, inorganik, karakteristik bir kristal yapısı ve belli bir kimyasal bileşimi (formülü) olan, sabit veya belli sınırlar içinde değişebilen,

Detaylı

YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf)

YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf) YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf) Dünyayı oluşturan katmanların dıştan içe doğru sırası şu şekildedir; hava küre, su küre, taş küre, ateş küre, ağır küre. Hava Küre(Atmosfer): Yeryüzünün etrafını saran

Detaylı

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ Bu başlık altında, bölümün en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu özeti olarak

Detaylı

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR BÖLÜM 1 Sosyal Bilgiler Akademik Ders Notları Sayfası Paylaşımıdır.. (İbrahim Ulaş Baldemir) TO A VE K A AFY Y A ĞR Ç PO R LA BÖLÜM 1 COĞRAFYA Doğal yollarla oluşmuş, inorganik, karakteristik bir kristal

Detaylı

SOSYAL BÝLÝMLER 1 TESTÝ (Sos 1)

SOSYAL BÝLÝMLER 1 TESTÝ (Sos 1) Dershanede doðru þýkkýnýz SOSYAL BÝLÝMLER1 TESTÝ (Sos1) Bu testte sýrasýyla, Tarih (113) Coðrafya (1423) Felsefe (2430) ile ilgili 30 soru vardýr. 1. Tarih öncesinde yaþayan insanlar, araç gereç yapýmýnda

Detaylı

TOPRAK ANA MADDESİ Top T rak Bilgisi Ders Bilgisi i Peyzaj Mimarlığı aj Prof. Dr Prof.. Dr Günay Erpul kar.edu.

TOPRAK ANA MADDESİ Top T rak Bilgisi Ders Bilgisi i Peyzaj Mimarlığı aj Prof. Dr Prof.. Dr Günay Erpul kar.edu. TOPRAK ANA MADDESİ Toprak Bilgisi Dersi 2011 2012 Peyzaj Mimarlığı Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Toprak Ana Maddesi Topraklar, arz kabuğunu oluşturan kayalar, mineraller ve organik maddelerin

Detaylı

ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI. AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü

ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI. AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü Anakayalar oluşum şekline göre 3 gurupta toplanır. 1 Püskürük (Volkanik) Anakayalar 2 Tortul

Detaylı

KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR

KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR - Püskürük (Katılaşım - Volkanik) Kayaçlar. İç Püskürük Kayaçlar. Dış Püskürük Kayaçlar - Tortul Kayaçlar. Fiziksel (Kırıntılı) Tortul Kayaçlar. Kimyasal

Detaylı

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi

Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Termik santrallerinin çevresel etkileri şöyle sıralanabilir: 1. 2. 3. 4. 5. Hava Kirliliği Su Kirliliği Toprak Kirliliği Canlılar üzerinde Yaptığı Etkiler Arazi Kullanımı Üzerindeki etkileri ASİT YAĞMURLARI

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONULAR: KAYAÇLAR PÜSKÜRÜK KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? TORTUL KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? BAŞKALAŞIM KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? EK NOTLAR VE SORULAR 1. ve 2. BÖLÜM 1

Detaylı

Taşların fiziksel etkiler sonucunda küçük parçalara ayrılmasına denir. Fiziksel çözülme, taşları oluşturan minerallerin kimyasal yapısında herhangi

Taşların fiziksel etkiler sonucunda küçük parçalara ayrılmasına denir. Fiziksel çözülme, taşları oluşturan minerallerin kimyasal yapısında herhangi TOPRAK Yer kabuğunu oluşturan çeşitli kaya ve minerallerin fiziksel ve kimyasal yoldan ayrışmasıyla meydana gelen, içinde son derece zengin flora, hayvan varlığı barındıran ve inorganik maddeler ile hava,

Detaylı

Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA

Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA YAYIN KURULU Hazırlayanlar Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA YAYINA HAZIRLAYANLAR KURULU Kurumsal Yayınlar Yönetmeni Saime YILDIRIM Kurumsal Yayınlar Birimi Dizgi & Grafik Mustafa Burak SANK & Ezgi Güler & Meltem

Detaylı

ZEMİN MEKANİĞİ. Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak.

ZEMİN MEKANİĞİ. Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak. ZEMİN MEKANİĞİ Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak. Yakın çevrenizdeki yerleşim alanlarında mevcut zemini inceleyerek; Renk, tane yapısı, biçim,

Detaylı

10. SINIF. Yerşekilleri ve Kayaçlar I TEST. 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?

10. SINIF. Yerşekilleri ve Kayaçlar I TEST. 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez? 10. SNF C Yerşekilleri ve Kayaçlar 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez? A) Dünya nın günlük hareketi B) Kayaçların sertlik derecesi C) Mutlak

Detaylı

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR Kayaçların belirli bir yapısı vardır. Bu yapı kayaç oluşurken ve kayaç oluştuktan sonra kazanılmış olabilir. Kayaçların oluşum sırasında ve oluşum koşullarına bağlı olarak kazandıkları

Detaylı

Zemin Mekaniğine Giriş

Zemin Mekaniğine Giriş Zemin Mekaniğine Giriş Zeminlerin; Tanımı Oluşumu Zemin Mekaniği ve inşaat Mühendisliğindeki Yeri Genel Özellikleri Zemin; Kayaların farklı (mekanik ve kimyasal) etkenlerle ayrışması ve parçalanması sonucu

Detaylı

TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ

TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ İ İ İ İ Ğ TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ TÜRKİYE VE YAKIN ÇEVRESİ NEOTEKTONİK HARİTASI TÜRKİYE VE ÇEVRESİ LEVHA HARİTASI TÜRKİYE VE ÇEVRESİ LEVHA HARİTASI-2 TÜRKİYE PALEOZOİK ARAZİLER HARİTASI TÜRKİYE

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru

Detaylı

Mustafa COŞKUN Orman ve Su İşleri Uzmanı

Mustafa COŞKUN Orman ve Su İşleri Uzmanı Mustafa COŞKUN Orman ve Su İşleri Uzmanı Denizden Yükseklik (m) Bakı Eğim % Tepe Sırt Üst Yamaç Orta Yamaç Alt Yamaç Taban Düzlük Çukurluk Anakaya/Anamateryal 0-25 Az TaĢlı 26-50 Orta TaĢlı 51-80 Çok TaĢlı

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ 1) Aşağıdaki anıtlardan hangisi diğerlerinden farklıdır? A) B) C) D) 2) I Arazide daha önce olmayan, kaynak suların, suya doygun alanların ve su sızıntılarının oluşması. II Bina temelleri altında çatlama,

Detaylı

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw 1 ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty Petrolden Başka Enerjı Kaynakları Var mıdır? uiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwertyui

Detaylı

17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr.

17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr. 17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr. V II Ekvator I Yukarýdaki haritada numaralandýrýlarak koyu renkle gösterilen alanlarýn hangilerinde, toprak

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ - Kayaların ayrışması + organik maddeler - Su ve hava içerir - Bitki ve hayvanlar barındırır - Mineral maddeler TOPRAKLARI OLUŞTURAN ANA MATERYAL TİPLERİ - Toprak tipi-ana materyalin

Detaylı

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ 7.1 DEPREM TÜRLERİ Bölüm6 da deprem nedir, nasıl oluşur ve deprem sonucunda oluşan yer içinde hareket eden sismik dalgaların nasıl hareket ettiklerini ve yer içinde nasıl bir

Detaylı

PÜSKÜRÜK (MAĞMATİK) KAYAÇLAR

PÜSKÜRÜK (MAĞMATİK) KAYAÇLAR KAYAÇLAR Kayaçlar, yerkabuğunu oluşturan ve içerisinde çeşitli minareller bulunan taş ve kayalardır. Aslında baktığımızda bütün canlılar için çok önemli yeri olan ve incelemeye değer özellikleri bulunan

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Sınav Hizmetleri Daire Başkanlığı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Sınav Hizmetleri Daire Başkanlığı T.C. MİLLÎ EĞİTİM AKANLIĞI EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Sınav Hizmetleri Daire aşkanlığı KİTAPÇIK TÜRÜ AYINDIRLIK VE İSKAN AKANLIĞI TEKNİK ARAŞTIRMA VE UYGULAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PERSONELİNE YÖNELİK

Detaylı

aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON

aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON aof LmP7 P r a X o06ox0ax aa7xy upge. YAZARLAR KOMİSYON DEVLET KÝTAPLARI BİRİNCİ BASKI..., 2012 5: ft Lm8P 8rt 5 0 :06:X05X 04P04 u8ge.. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI YAYINLARI...: 5749 DERS KÝTAPLARI DÝZÝSÝ...:

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA CEVAP 1: (TOPLAM 10 PUAN) 1.1: 165 150 = 15 meridyen fark vardır. (1 puan) 15 x 4 = 60 dakika = 1 saat fark vardır. (1 puan) 12 + 1 = 13 saat 13:00 olur. (1 puan) 1.2:

Detaylı

LiSE TURKIYE'NIN COGRAFYASI BEŞERİ VE E ON MI DOGAN. Celal AYDIN YAYINCILIK

LiSE TURKIYE'NIN COGRAFYASI BEŞERİ VE E ON MI DOGAN. Celal AYDIN YAYINCILIK LiSE TURKIYE'NIN BEŞERİ VE E ON MI COGRAFYASI Milli Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kumlu'nun 31.03.1998 tarih ve 44 sayılı kararıyla beş yıl süreyle DERS KİTABI olarak kabul edilmiştir. Celal AYDIN

Detaylı

3. ( ) Hayvanlar, bitkilerin oluşturduğu besinlerle

3. ( ) Hayvanlar, bitkilerin oluşturduğu besinlerle Aşağıdaki tümcelerin, doğru olanların başına "D", yanlış olanların başına "Y" yazınız. 1. ( ) Ateş küre, Dünya'nın en sıcak katmanıdır. 2. ( ) Yeryüzünden derinlere inildikçe sıcaklık artar. 3. ( ) Yer

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Öğrencinin, AdıSoyadı: Sınıfı: Numarası: Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 19.09.2015 DOĞAL SİSTEMLER

Detaylı

İçindekiler. TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR...5 LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ... 11. DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ... 17

İçindekiler. TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR...5 LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ... 11. DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ... 17 İçindekiler 1. Ünite TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR....5 2. Ünite LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ.... 11 3. Ünite DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ.... 17 4. Ünite NÜFUSUN GELİŞİMİ, DAĞILIŞI ve NİTELİKLERİ...

Detaylı

TÜRKİYE NİN MADENLERİ

TÜRKİYE NİN MADENLERİ TÜRKİYE NİN MADENLERİ Gökmen ÖZER/ Coğrafya Öğretmeni Kars Selim Şehit Teğmen Gökhan Yaşartürk Lisesi Madencilik ile ilgili bazı terimler Maden Yer kabuğunun çeşitli derinliklerinden çıkarılan ve ekonomik

Detaylı

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I KAYAÇ ÇEŞİTLERİ VE OLUŞUMLARI soğuma ergime Mağmatik Kayaç Aşınma ve erosyon ergime Sıcaklık ve basınç sediment

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE

DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE 1. DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE 11 1. ÜNİTE Doğal Sistemler Mantodan kaynağını alan mağma yeryüzünde katılaşarak dış püskürük kayaçları oluşturur. 1. Topoğrafya ve Kayaçlar KAYAÇLAR YERKABUĞUNUN MALZEMESİ

Detaylı

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir?

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? KPSS Coğrafya Kısa Bilgiler 1-Bitki çeşitliğinin en fazla olduğu bölgemiz hangisidir? -Marmara Bölgesi 2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? -Doğu

Detaylı

2015 YILI SU SONDAJLARI

2015 YILI SU SONDAJLARI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı 2015 YILI SU SONDAJLARI BİRİM FİYAT CETVELİ FORMASYON POZ NO: FORMASYONUN YAPISI 10

Detaylı

YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER)

YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER) YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER) Enerjisini Güneş ten alan ve yeryüzünü aşındırma, taşıma ve biriktirme yoluyla şekillendiren güçlere Dış Kuvvetler denir. Dış kuvvetler, iç kuvvetler tarafından

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

TOPRAK STRÜKTÜRÜ. Toprak strüktürü toprak gözeneklerinin yapısal düzenidir.

TOPRAK STRÜKTÜRÜ. Toprak strüktürü toprak gözeneklerinin yapısal düzenidir. TOPRAK STRÜKTÜRÜ Toprak strüktürü veya yapısı denince, katı toprak taneciklerinin istiflenme düzeni ve buna bağlı olarak toprak gözenek sisteminin şekli anlaşılır. Toprak strüktürü toprak gözeneklerinin

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

Temizlik ve Bakým Cozumleri

Temizlik ve Bakým Cozumleri Temizlik ve Bakým Cozumleri KÜF TEMÝZLEYÝCÝ HÝJYENÝK EV KULLANIMI anýnda etki beyazlatýr aktif klor etkisi KÜF TEMÝZLEYÝCÝ Güçlü ve kalýcý bir þekilde her çeþit küfün giderilmesinde kullanýlýr. Kalýcý

Detaylı

YGS PİANALİTİK KONU TESTLERİ KONU BAŞLIKLARI COĞRAFYA KONU TESTİ. 1. Doða ve Ýnsan. Göçlerin Nedenleri ve Göç Türleri. 2.

YGS PİANALİTİK KONU TESTLERİ KONU BAŞLIKLARI COĞRAFYA KONU TESTİ. 1. Doða ve Ýnsan. Göçlerin Nedenleri ve Göç Türleri. 2. YGS PİANALİTİK KONU LERİ COĞRAFYA 1. Doða ve Ýnsan 27 Göçlerin Nedenleri ve Göç Türleri 2. Harita ve Ölçek 28 Göçlerin Mekânsal Etkileri 3. Haritalarda Yüzey Þekillerinin Gösterilmesi 29 Geçmiþten Günümüze

Detaylı

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I KAYAÇ ÇEŞİTLERİ VE OLUŞUMLARI soğuma ergime Mağmatik Kayaç Aşınma ve erosyon ergime Sıcaklık ve basınç sediment

Detaylı

Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler. 2- Doğal Kaynaklar. 3- Teknolojik Gelişmeler. 4- İhtiyaç ve İstekler

Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler. 2- Doğal Kaynaklar. 3- Teknolojik Gelişmeler. 4- İhtiyaç ve İstekler Ekonomiyi Etkileyen Etmenler (Faktörler): 1- Coğrafi Etmenler 2- Doğal Kaynaklar 3- Teknolojik Gelişmeler 4- İhtiyaç ve İstekler 5- Devletin Katkısı ve Desteği Tarımı Destekleyen Kurum ve Kuruluşlar: 1-Tarım

Detaylı

Yeryüzünün en yaşlı kayacı milyar yıl

Yeryüzünün en yaşlı kayacı milyar yıl KAYAÇLAR Tek bir veya birden fazla minerale ait kristal ve/ veya tanelerin bir araya gelerek oluşturdukları katı kütlelere kayaç veya taş adı verilir. Kayaçlar kökenleri ve oluşum koşullarına göre üç gropta

Detaylı

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KPSS Sınavına hazırlık dosyalarımız son 3 yılda yapılan sınavlarda çıkmış sorular baz alınarak hazırlanmıştır. İtinalı çalışmalarımıza rağmen

Detaylı

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ 6. SINIF DENEME SINAVI / 16. SAYI ÇÖZÜMLER TÜRKÇE TESTÝ 1. Silkelemek sözcüðü; 1. cümlede üstündeki þeyleri düþürmek, 2. cümlede kuvvetle sarsmak, 3. cümlede etkilemek ve 4. cümlede

Detaylı

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve inorganik formlarda devir halindedir. Bu devre,

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR 1 2 3 4 Dünyadaki Su Tatlı Su Tatlı Yüzey Suları 5 Su ihtiyacının karşılanması için alınabilecek önemler: a) Baraj yapma b) Suların kirlenmesini engelleme c) Her alanda su tüketiminde

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com 1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak

Detaylı

O."aapari üç unsur: su, TopRAx, SU KAVNAI{IARI girri N: r-. sıjııı!i $ $J ııç,iifu Aşağıda verilen şekilden yararlanarak soruları cevaplayınız. Su kaynakları arasında nasıl bir ilişki vardır? - Su döngüsü

Detaylı

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ 6. SINIF DENEME SINAVI / 11. SAYI ÇÖZÜMLER TÜRKÇE TESTÝ 1. Bir sözcüðü, A seçeneðinde eþit, ayný anlamýnda kullanýlmýþtýr: Nasýl isterseniz, benim için hepsi ayný (eþit). 5. A,

Detaylı

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1...

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ... 12. Ölçme ve Deðerlendirme... 16. Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... ÇNDEKLER 1. ÜNTE Vücudumuzdaki Sistemler SNDRM SSTEM... 12 Ölçme ve Deðerlendirme. 16 Kazaným Deðerlendirme Testi - 1... 18 BOÞALTIM SSTEM... 21 Ölçme ve Deðerlendirme. 23 Kazaným Deðerlendirme Testi -

Detaylı

KAVAK ÖKALİPTUS VE KIZILAĞAÇTA YETİŞME ORTAMI İSTEKLERİ. Prof.Dr. Ali Ömer Üçler 1

KAVAK ÖKALİPTUS VE KIZILAĞAÇTA YETİŞME ORTAMI İSTEKLERİ. Prof.Dr. Ali Ömer Üçler 1 KAVAK ÖKALİPTUS VE KIZILAĞAÇTA YETİŞME ORTAMI İSTEKLERİ Prof.Dr. Ali Ömer Üçler 1 Kavaklar Prof.Dr. Ali Ömer Üçler 2 İklim bakımından uzun vejetasyon mevsimine sahip, korumalı ve sıcak yerlerde daha iyi

Detaylı

BBP JEOLOJİ. Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü

BBP JEOLOJİ.  Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü BBP JEOLOJİ http://i44.tinypic.com/9rlwea.jpg Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü I.HAFTA Jeoloji hakkında temel bilgiler, dalları, tarihçe, jeoloji mühendisinin uğraş alanları, jeoloji

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir?

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? 1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? a. Ova b. Vadi c. Plato d. Delta 2- Coğrafi bölgelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? a. Coğrafi özellikleri

Detaylı

İNM 106 İnşaat Mühendisleri için Jeoloji

İNM 106 İnşaat Mühendisleri için Jeoloji Hafta_9 İNM 106 İnşaat Mühendisleri için Jeoloji Yeraltı Suları ve jeolojisi Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN inankeskin@karabuk.edu.tr, inankeskin@gmail.com Dersin Amacı Yer bilimlerinin temel kavramlarını inşaat

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur

Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur AY Ay Gezegenimizin bir uydusudur Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin uydularıyla karşılaştırıldığı zaman büyük bir uydudur Çapı 3476 km Kütlesi 7.349 x 10 22 kg. Dünyaya ortalama uzaklığı 384,400 km

Detaylı

TOPRAK KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ DERSİ

TOPRAK KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ DERSİ TOPRAK KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ DERSİ Necmettin Erbakan Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü I-HAFTA 1 Dersin Amacı ve Hedefleri: Ders kapsamında öğrencilere toprağın tanımı,

Detaylı

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR Kayaçların her çeşit şartlar altında fiziksel, kimyasal ve biyolojik ayrışma sonucu bozuşması ve dağılması, daha sonra oldukları yerde veya değişik yollarla taşınarak belirli

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Yapısal Jeoloji: Tektonik

Yapısal Jeoloji: Tektonik KÜLTELERDE YAPI YAPISAL JEOLOJİ VE TEKTONİK Yapısal Jeoloji: Yerkabuğunu oluşturan kayaçlarda meydana gelen her büyüklükteki YAPI, HAREKET ve DEFORMASYONLARI inceleyen, bunları meydana getiren KUVVET ve

Detaylı

ZEMİN MEKANİĞİ -1. Ders Notları. Öğr.Grv. Erdinç ABİ

ZEMİN MEKANİĞİ -1. Ders Notları. Öğr.Grv. Erdinç ABİ ZEMİN MEKANİĞİ -1 Ders Notları Öğr.Grv. Erdinç ABİ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ 2012 1. Bölüm ZEMİNLER HAKKINDA GENEL BİLGİLER Zemin; kaya(ç)ların fiziksel parçalanması (mekanik ayrışma) ve/veya kimyasal

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor!

Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor! Sera gazlarý iklimi deðiþtiriyor! SERA ETKÝSÝ NASIL OLUÞUYOR? SERA GAZI TÜRLERÝ NELER? SERA ETKÝSÝNÝ HANGÝ FAKTÖRLER ETKÝLÝYOR? SERA ETKÝSÝNÝNÝN NASIL FARKINA VARILDI? SERA GAZLARINI KONTROL ALTINA ALMA

Detaylı

AR& GE BÜLTEN. Türkiye de Maden Sektörü

AR& GE BÜLTEN. Türkiye de Maden Sektörü Türkiye de Maden Sektörü Hande UZUNOĞLU Temel sanayi girdilerine ham madde sağlayan bir sektör olan Madencilik, ülkemiz temel sektörleri arasında önemli bir yer teşkil ediyor. Nitekim ülkemiz hem çeşitlilik

Detaylı

AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU

AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU AYAŞ İLÇESİ BAŞAYAŞ KÖYÜ ARAZİ İNCELEME GEZİSİ GÖREV RAPORU Konu : Hümik asit ve Leonarditin fidan üretiminde kullanılması deneme çalıģmaları ve AyaĢ Ġlçesi BaĢayaĢ köyündeki erozyon sahasının teknik yönden

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

TUFA ve TRAVERTEN-III

TUFA ve TRAVERTEN-III TUFA ve TRAVERTEN-III Dr.Esref ATABEY Jeoloji Yüksek Mühendisi TRAVERTEN LİTOFASİYESLERİ Sıcak su travertenlerindeki çökeller farklı fasiyes tiplerinde olabilmektedir. Her traverten çökelinde tüm fasiyesler

Detaylı

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, KVK201 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmaları Ders Notu DERS 3 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, KVK201 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmaları Ders Notu DERS 3 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ Resim 1. Tabakalanmış tortul kayaçlar, Erzurum-Tortum Gölü: (). 1.2. TORTUL (SEDİMENTAL) KAYAÇLAR Tortul kayaçlar, 1. derste kayaçların oluşumu anlatırken bahsettiğimiz

Detaylı

2-Karstik kayaların kalın tabakalı olması: Karstik kayalar ne kadar kalın olursa üzerlerinde oluşacak karstik şekillerde o derece büyük olmaktadır.

2-Karstik kayaların kalın tabakalı olması: Karstik kayalar ne kadar kalın olursa üzerlerinde oluşacak karstik şekillerde o derece büyük olmaktadır. 4-KARSTLAŞMA Suda kolaylıkla eriyebilen kayalara karstik kayalar denir ve karstik kayaların yer altı ve yerüstü suları tarafından şekillendirilmesi sonucu oluşan şekillere karstik şekiller denir. Suyun

Detaylı

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni DIŞ KUVVETLER Rüzgar aşınım ve birikim şekilleri Akarsu aşınım şekilleri Akarsu birikim şekilleri Yer altı suları ve kaynaklar Karstik aşınım ve birikim şekilleri Buzul aşınım ve birikim şekilleri* Dalga

Detaylı

ISI NEDİR? Isı bir enerji çeşidi olduğu için enerji birimleriyle ölçülür. HÜSEYİN DEMİRBAŞ

ISI NEDİR? Isı bir enerji çeşidi olduğu için enerji birimleriyle ölçülür. HÜSEYİN DEMİRBAŞ ISI NEDİR? Bir maddeyi oluşturan taneciklerin sahip oldukları hareket (kinetik) enerjilerinin toplamına ısı denir. Isı bir enerji türüdür ve ısı enerjisi kalorimetre kabı ile ölçülür. Isı bir enerji çeşidi

Detaylı

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ

FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ FEN BÝLÝMLERÝ DERSHANESÝ 8. SINIF DENEME SINAVI / 17. SAYI ÇÖZÜMLER TÜRKÇE TESTÝ 1. Etkilemek sözcüðü; 1. ve 3. cümlede bir kimsenin davranýþýný, düþüncesini, duygularýný deðiþtirmek anlamýnda kullanýlmýþtýr.

Detaylı

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ JEOMORFOLOJİ

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ JEOMORFOLOJİ AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ JEOMORFOLOJİ Jeomorfoloji Dünya nın Oluşumu ve İç Yapısı Güneş Sistemi nin Oluşumu Güneş Sistemi nin oluşumu ile ilgili farklı teoriler ortaya

Detaylı

İl İl Türkiye'de Çıkarılan Madenler

İl İl Türkiye'de Çıkarılan Madenler On5yirmi5.com İl İl Türkiye'de Çıkarılan Madenler İllere göre ülkemizde çıkarılan önemli madenler şöyle... Yayın Tarihi : 2 Mayıs 2013 Perşembe (oluşturma : 6/22/2016) Yerkabuğunun farklı derinliklerinden

Detaylı

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2 AKDENİZ BÖLGESİ Tarımsal ürün çeşitliliği fazladır. Yüksek sıcaklık isteyen ürünler yetiştirilebilir. Yıl içinde aynı yerden birden fazla ürün alınabilir. Tarım ürünlerinin en erken olgunlaştığı Yer şekilleri:

Detaylı

YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ALAN EĞİTİMİ

YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ALAN EĞİTİMİ Pegem Akademi Sınav Komisyonu; 2015 KPSS ye Pegem Yayınları ile hazırlanan adayların, 40'ın üzerinde soruyu kolaylıkla çözebildiğini açıkladı. YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ALAN EĞİTİMİ Eğitimde

Detaylı