Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 DERLEME REVIEW Ruh Saðlýðýnýn Ýyileþtirilmesinde Destek Bir Tedavi Yaklaþýmý: Hayvan Destekli Tedavi Sibel CEVÝZCÝ, Doç. Dr. Ethem ERGÝNÖZ, Prof. Dr. Zuhal BALTAÞ Ýstanbul Üniversitesi, Cerrahpaþa Týp Fakültesi, Halk Saðlýðý Anabilim Dalý, ÝSTANBUL ÖZET Hayvan Destekli Tedavi (HDT), kronik hastalýðý olan bireylerde yaþam kalitesini desteklemek, ruh saðlýðýný olumsuz yönde etkileyen bozukluklarýn tedavi edilmesinde yardýmcý olmak amacýyla insan ve hayvan etkileþiminden yararlanýlarak uygulanan destek bir tedavi biçimidir. Son yýllarda yapýlan çalýþmalar, HDT'nin halk saðlýðý alanýnda bireylerin fiziksel, ruhsal ve sosyal tam iyilik hallerinin korunmasý ve geliþtirilmesine yönelik önemli faydalarý olduðunu göstermiþtir. Bu derlemenin amacý, ruhsal bozukluklarýn tedavisinde tamamlayýcý bir yöntem olan HDT'nin yararlarýný, uygulama alanlarýný gözden geçirmek ve bu konudaki bazý çalýþma sonuçlarý hakkýnda bilgi vermektir. Günümüzde sýklýkla HDT'den yararlanýlan psikiyatrik bozukluklar; yaygýn geliþimsel bozukluklar, demans ve Alzheimer hastalýðý, yalnýzlýk duygusu, stres, depresyon, anksiyete, psikolojik rahatsýzlýklara baðlý ilaç kullanýmý, afazi ve þizofrenidir. HDT, önerilen kýlavuzlara uygun olarak uzman bir ekip eþliðinde uygulandýðý takdirde, psikiyatrik hastalýklarýn tedavilerinde ve terapi seanslarýnda pratikte çoðu kez karþýlaþýlan güçlükleri azaltabilmekte; böylece bireylerin ruh saðlýðý üzerinde önemli iyileþmeler saðlamaktadýr. Türkiye de bu konuda yapýlmýþ bir araþtýrma mevcut deðildir. Halk saðlýðýna yönelik olarak bu tedavinin kullanýlmasý için faydalarýnýn doðru deðerlendirilmesi, psikiyatrik hastalýklara uygun yöntemlerin seçilmesi önemlidir. Sonuç olarak, HDT'nin Türkiye de de ruhsal bozukluklarýn tedavisinde özellikle yaþam kalitesinin iyileþtirilmesinde bir destek yöntemi olarak deðerlendirilebileceði düþünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Hayvan destekli tedavi, ruh saðlýðý, yaþam kalitesi, halk saðlýðý. Nobel Med 2009; 5(1): 4-9 4

2 ABSTRACT AN ASSISTED THERAPY CONCEPT FOR IMPROVING OF MENTAL HEALTH: ANIMAL ASSISTED THERAPY Animal Assisted Therapy (AAT) is a complementary intervention method using the advantages of human and animal interaction in order to support quality of life in patients with chronic disease and to help in the treatment of the diseases which have negatively impact on mental health. In recent years, studies have shown that AAT has important benefits for protection and development of physical, mental and social health state of individual in public health area. The aim of this review is to survey benefits and application ranges of AAT in treatment of mental disorders and also to present some information about the results of these investigations. Nowadays, AAT most widely used in the treatment of some psychiatric disturbances including pervasive developmental disorders, dementia and Alzheimer disease, loneliness, stress, depression, anxiety, drug usage caused by psychiatric diseases, aphasia and schizophrenia. If an AAT has been performed by expert team according to suggested guidelines, it has been shown to ease some difficulties encountered during treatment of psychiatric diseases and so therapy session times could be diminished. Thus, AAT has provided considering improvements on mental health of individuals. To date, there has not been any study performed in this field in Turkey. It is quite important to evaluate the benefits of this therapy accurately and to select various methods consistent with public health. As a summary, we believe that AAT should be considered as a adjunctive therapy method for improving quality of life during treatment of some mental diseases. Key Words: Animal assisted therapy, mental health, quality of life, public health. Nobel Med 2009; 5(1): 4-9 G R Þ Hayvan Destekli Tedavi (HDT), Animal-Assisted Therapy (AAT), Pet Therapy, son birkaç yýlda tüm dünyada artarak desteklenmekte ve uygulamalarýnda çeþitli zorluklarla karþýlaþýlan bazý terapilerde tamamlayýcý, destekleyici bir yöntem olarak yaþam kalitesinin ve saðlýðýn iyileþtirilmesinde giderek tercih edilmektedir. 1-4 HDT, kronik bir hastalýðý olup, uzun süre hospitalizasyona ihtiyaç duyan hastalarýn rehabilitasyonunu ve tedavilerini kolaylaþtýrmak için kullanýlan, önemli yararlara sahip yeni bir müdahale programýdýr. 5 Refakatçi hayvanlarýn tedavideki önemini Florence Nightingale þöyle tanýmlamýþtýr: ''Özellikle kronik hastalýklarýn tedavi ve rehabilitasyonunda küçük bir ev hayvaný (pet), hastalar için çoðunlukla mükemmel bir arkadaþtýr''. 6, 7 Ýnsanoðlu, eski çaðlardan günümüze kadar hayvanlarla etkileþim içinde olmuþ, onlarýn eþliðinden yaþamýn her alanýnda olduðu gibi tedavi amaçlý da yararlanmýþtýr. Günümüzde ise bu etkileþim giderek artan bir bilimsel zemine kavuþmakta ve etkinliði kanýtlanmaktadýr. 8 Ruh saðlýðý rehabilitasyon merkezleri sýklýkla farklý týbbi ve psikiyatrik rahatsýzlýklarý bir arada yaþayan hastalarla karþý karþýya kalmaktadýr. Ýlaç ve psikoterapi yöntemlerinin yaný sýra, hayvan destekli tedavi gibi destekleyici, tamamlayýcý uygulamalar da günümüzde týbbi tedavilerle birlikte kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Hayvan destekli tedavinin hastanýn hareket özgürlüðünün yeniden kazandýrýlmasýnda ve korunmasýnda tedavi edici etkileri olduðu bildirilmiþtir. 9 HDT'lerin 5 hastaya, hastalýða ve tedavi yöntemine göre geliþtirilecek kýlavuzlar eþliðinde uygulanmasýnýn olumlu sonuçlarý artýracaðý vurgulanmýþtýr. 10 Geliþmekte olan ve kanýta dayalý müdahaleleri içeren hasta bakým yöntemleri, pratikte devam eden güçlüklerle karþý karþýyadýr. Bu yöntemlere rutin tedavilerle birlikte uygulanabilecek tamamlayýcý ve destekleyici tedavilerin dahil edilmesi, bireylerin fiziksel, sosyal ve ruhsal tam iyilik durumlarýnýn kazandýrýlmasýnda ve bu iyilik hallerinin korunmasýnda son derece faydalý olmaktadýr. HDT, yaþam kalitesini geliþtiren ve saðlýða olumlu yararlarý olan destekleyici bir tedavi yöntemi olarak kabul e- dilmektedir. 4 ÝNSAN - HAYVAN ETKÝLEÞÝMÝ VE HDT Hayvan beslemenin, hayvan ile insan arasýndaki etkileþimin incelendiði çalýþmalar, farklý hasta popülasyonlarýnda deðerlendirilmiþtir. 11, 'li yýllara ait çalýþmalarda en dikkat çekici noktanýn, hayvan destekli tedavilerin belirli hastalýklara yönelik uygulandýðý ve insan hayvan etkileþiminin sonuçlarýnýn deðerlendirilmesi olduðu görülmektedir. Tablo'da da görüldüðü gibi dünyada geniþ bir alanda HDT uygulanmaktadýr. Bu konudaki araþtýrmalara bakýldýðýnda ruh saðlýðýnýn iyileþtirilmesi konusundaki çalýþmalarýn oldukça geniþ yer tuttuðu görülmektedir. Hayvan destekli tedavinin afazi gibi konuþma bozukluðu olan bireylerde, þizofreni ve Alzheimer hastalarýnda da etkili olduðu gösterilmiþtir Hayvanlar ile insanlar arasýndaki bu etkileþim, yeni bir tedavi ortamý oluþturarak anksiyete, stres, depresyon, aðrý ve kan basýncý düzeylerinde azalma, buna karþýlýk mobilite ve kas aktivitesinde Ruh Saðlýðýnýn Ýyileþtirilmesinde Destek Bir Tedavi Yaklaþýmý: Hayvan Destekli Tedavi

3 artma saðlar. Bu tedavi, evde beslenen özellikle de eðitimli evcil hayvanlarla yapýlabilmektedir. Köpekler eðitilebilmeleri ve sosyal becerileri nedeniyle en sýk kullanýlan terapi hayvanlarýdýr. 5 Köpekler, bireylerin yaþlarý veya fiziksel iþlevsellikleri ile ilgilenmezler; insanlarý olduklarý gibi kabul ederler. HDT sadece hastalarý deðil, ayný zamanda terapide bulunacak hasta yakýnlarýný, görevli saðlýk personelini ve terapi hayvanýný da kapsadýðý için tüm katýlýmcýlarýn özellikleri, genel saðlýk durumlarý göz önüne alýnarak dikkatle uygulanmasý gereken bir yöntemdir. 22 HDT'nin psikiyatrik hastalýklarda olduðu gibi psikiyatride çalýþan saðlýk personelinde de olumlu sonuçlar oluþturduðunu gösteren çalýþmalar vardýr. 23 RUHSAL BOZUKLUKLARIN TEDAVÝSÝNDE HAYVAN DESTEKLÝ TEDAVÝ Yaygýn Geliþimsel Bozukluklar Erken çocukluk döneminde ortaya çýkan sosyal becerilerin, dilin ve davranýþlarýn uygun geliþmediði veya kaybýn olduðu bir grup psikiyatrik bozukluk olarak tanýmlanmýþtýr. Bu bozukluklar genellikle geliþimin birçok alanýný etkileyerek, kalýcý iþlev bozukluklarýna yol açarlar. 24 HDT, çocuklarýn þiddetli mental bozukluklarýnýn ve davranýþlarýnýn iyileþtirilmesi için de kullanýlan bir yöntemdir. 23 Martin ve Farnum, yaptýklarý deneysel çalýþmada yaygýn geliþimsel bozukluðu olan çocuklarda köpek ile etkileþimin kantitatif sonuçlarýný deðerlendirmiþlerdir. 25 Yapýlan çalýþmada terapi süresince çocuklara oynayabilecekleri üç farklý seçenek sunulmuþtur. Bunlar, oyuncak bir top, oyuncak bir köpek veya canlý bir köpektir. Çocuðun yalnýzca bir tanesini seçerek onunla iliþki kurmasý saðlanmýþtýr. Çalýþmada sosyal ve sosyal olmayan etkileþimler, hem davranýþsal hem de sözel boyutlarýna göre deðerlendirilmiþtir. Üç ayrý iletiþim modeli ile sürdürülen seanslarda terapi köpeði ile etkileþimde bulunan çocuklarýn, oyun oynama isteklerinin ve sosyal çevrelerine olan farkýndalýklarýnýn arttýðý gözlenmiþtir. 25 Bu hasta popülasyonunda terapi köpeði ile etkileþimin spesifik faydalarý olduðu ve HDT'nin uygun bir tedavi yöntemi olabileceði önerilmektedir. Rett sendromu ve otistik bozukluk yaygýn geliþimsel bozukluklar olup, günlük yaþamýn her aþamasýnda hastalarý zorlayan güçlüklerle karakterizedirler. 24, 26 Bu hastalýklarýn henüz bir tedavisi olmadýðý için, hasta yakýnlarý çocuklarýnýn yaþam kalitesini ve saðlýk durumlarýný iyileþtirecek farklý yöntemler aramaktadýrlar. Bu amaçla kullanýlan "yunus terapisi" ve "köpekdestekli tedavi" en fazla tercih edilen hayvan destekli tedavi modelleridir. 27 Tablo: Psikiyatride ve týbbi müdahalelerde hayvan destekli tedavinin uygulandýðý hastalýklar8, 11, 13-16, Stres, anksiyete, depresyon Özgüven eksikliði Ýletiþim bozukluðu Ýyileþme için gerekli motivasyon eksikliði Operasyonu takiben geliþen þiddetli aðrý Þizofreni Otizm, Rett sendromu, Down sendromu gibi yaygýn geliþimsel bozukluklar Demans, Alzheimer hastalýðý Yalnýzlýk duygusu Afazi gibi konuþma bozukluklarý Kanserde psikolojik destek Zayýf ya da geliþmemiþ sosyalleþme Davranýþ bozukluklarý Kemoterapi gibi tedavilerde psikolojik destek Çocuklarda serebral paralizi Çocuk nevrozlarý Çevreye uyum saðlama zorluklarý Þiddetli psikolojik ve kompleks travmalar Sefalji (baþ aðrýlarý) Kronik yorgunluk sendromu Gecikmiþ psiþik geliþim Hastalýklarýn iyileþme dönemi Arteryel hipertansiyon, kardiyopatiler Kronik kas-sinir sistemi hastalýklarý Farklý motor bozukluklarýn tedavisi ve rehabilitasyonu Yaþam kalitesini olumsuz etkileyen kronik hastalýklar Yalnýzlýk Duygusu Evcil hayvanlar, boþanma vb. pek çok durumlarda bireylerin huzurlu olmalarýný ve yalnýzlýk duygusunun azalmasýný saðlarlar. 28 HDT'nin uzun süre tedaviye ihtiyaç duyan ve hospitalize edilen hastalarda yalnýzlýk duygusunu objektif olarak nasýl etkilediði araþtýrýlmýþtýr. Kýrk beþ hastaya demografik özelliklerini belirleyen ve evde beslenebilen bir hayvan ile iliþkisini inceleyen anketler uygulanmýþtýr. Çalýþmada yalnýzlýk düzeyinin belirlenmesi için UCLA-Yalnýzlýk Ölçeði (University of California, Los Angeles-Loneliness Scale: UCLA- LS)'nin 3. versiyonu kullanýlmýþtýr. Hastalar, her bir grupta 15 hasta yer alacak þekilde ayrýlmýþ; HDT uygulanmayan, haftada bir HDT uygulanan ve haftada üç kez HDT uygulanan olmak üzere üç farklý gruba randomize edilmiþtir. Üç farklý tedavi yöntemiyle sürdürülen bu çalýþma altý hafta sürmüþtür. Altý hafta sonunda UCLA-Yalnýzlýk Ölçeði ile yeniden deðerlendirilmiþtir. Ortak deðiþken analizi yöntemiyle HDT alan grubun, HDT uygulanmayan gruba kýyasla yalnýzlýk puanlarýnda önemli düzeyde azalma olduðu tespit edilmiþtir. HDT alma isteðinin evvelki yaþam- 6

4 larýnda hayvan besleme ile iliþkili olduðu gözlenmiþtir. Anket sonuçlarý, çalýþmada gönüllü olan hastalarýn yaþamlarýnýn önceki dönemlerinde bir ev hayvaný ile güçlü etkileþimlere sahip olduðunu ve tekrar bir hayvan beslemeyi istediklerini göstermiþtir. Sonuç olarak, HDT uzun süre hospitalizasyona ihtiyacý olan hastalarda yalnýzlýk hissini azaltmýþtýr. 29 Cangelosi ve Embrey, hayvanlarýn hem hastanede hem de saðlýk bakým evlerinde yaþayan insanlara 'kendilerini evlerinde hissetme' duygusunu yaþattýðýný belirtmiþtir. 22 Aileden ayrýlma, korku, yalnýzlýk, depresyon ve benzeri hastalýk durumlarýnýn hastalarý ziyarete gelen bir terapi köpeði ile azalabildiði, bu yöntemin rutin uygulamalara olumlu yansýdýðý bildirilmiþtir. Öyle ki, bazý hastalar bu ziyaretlerin tekrarýný sabýrsýzlýkla beklemeye baþlamýþtýr. Ziyaretler sýrasýnda ve sonrasýnda hastalarýn devam eden tedavilerine daha aktif, daha katýlýmcý olduklarý gözlenmiþtir. Stres ve Depresyon Kemoterapi alan hastalarda HDT uygulanan ve uygulanmayan tedavi gruplarý kýyaslandýðýnda depresyon düzeylerinde azalma olduðu bildirilmiþtir. 1 Kanser tedavisi için uzun süre hastanede kalan çocuklar yoðun bir strese maruz kalmaktadýr. Ailelerinden ve yaþam ortamlarýndan ayrýlmalarýnýn yaný sýra, þiddetli aðrýya da neden olabilen çeþitli müdahalelerle karþý karþýya kalýrlar. 30 Özellikle pediyatri kliniðinde tedavi gören bu çocuklarda HDT'nin olumlu sonuçlar verdiði birkaç çalýþmada gösterilmiþtir Gözlemsel-tanýmlayýcý bir epidemiyolojik araþtýrmada, kanserli çocuklarda hastane temelli hayvan terapisi programýnýn uygulanmasýnýn çocuklar, aileler ve görevli saðlýk personeli üzerindeki etkileri deðerlendirilmiþtir. 32 Köpek destekli tedavi yöntemlerinin çocuklar ve hasta yakýnlarý üzerindeki psikolojik stresi azalttýðý, tedavi uygulamalarýna adaptasyonu kolaylaþtýrdýðý ve hastanedeyken iyi olmalarýný saðladýðý bilinmektedir. Çocuklarýn adaptasyonunu kolaylaþtýrmasýnýn yanýnda, özellikle her bir çocuðun ihtiyacý doðrultusunda sunulacak tedavi (dinlenmenin saðlanmasý, daha iyi beslenme, fiziksel aktivite, sosyalleþme, yeni aktivitelere katýlma, korkularýn ve endiþelerin sözlü ifade edilebilmesi, sinirlilik halinde azalma, daha fazla mutluluk hali, vb.) kalitesinde de iyileþme saðladýðý gösterilmiþtir. HDT'nin etkili þekilde kullanýmý, hospitalize edilen çocuklar, aileler ve görevli saðlýk personeli üzerindeki stresin azalmasýna da yardýmcý olmaktadýr Bir baþka çalýþmada saldýrý ve bunu izleyen kafa yaralanmasýný takiben geliþen atipik depresyonun iyileþtirilmesi için psikiyatrik bir rehabilitasyon aracý olarak HDT'nin 7 kullanýlabileceði gösterilmiþtir. 9 Stres, iþ doyumunu olumsuz yönde etkileyerek mesleki tükenmiþliðe de neden olabilmektedir. Ýþe iliþkin stres, tükenme özellikle insanlara doðrudan hizmet veren hekimlik, polislik, hemþirelik, psikolojik danýþmanlýk, öðretmenlik ve týbbi mümessillik gibi mesleklerde sýklýkla görülebilmektedir. 33 Ýþ ortamlarýnda imkanlar dahilinde hayvan destekli uygulamalardan yararlanýlarak iþ stresi azaltýlabilir. Kapalý çalýþma ortamlarýnda uygun mekanlara yerleþtirilecek akvaryumlar, kýsa süreli molalarda bireylerin iþ ortamýndan uzaklaþmasýný saðlayarak bireyin saðlýðýný ve iþ verimini olumsuz yönde etkileyen iþ stresini azaltabilir. Psikolojik Rahatsýzlýklara Baðlý Ýlaç Kullanýmý Uzun süre psikolojik tedavi gören bireylerde uygulanan hayvan destekli tedavinin sosyal etkileþimlerin geliþmesine yardýmcý olduðu bildirilmiþtir. 34 Lust ve arkadaþlarý, psikolojik rahatsýzlýklarý nedeniyle üç farklý ilaç tedavisi uygulanan 58 hastada terapi köpeði desteðinin hastanýn ilaç kullanýmý ve yaþam kalitesi üzerine etkilerini incelemiþtir. 35 Kan basýncý, nabýz, solunum hýzý ve vücut aðýrlýðý gibi fizyolojik parametrelere bakarak, analjezik, psikoaktif ilaçlar ve laksatif kullanýmýnda meydana gelen deðiþimleri deðerlendirilmiþtir. Çalýþma sonunda, bu üç farklý ilaç sýnýfýndan birisi olan analjezik kullanýmýnda ve fizyolojik parametrelerden nabýzda azalma gözlenmiþtir. Çalýþmaya dahil edilen bireylerin yaþam kalitesinde de olumlu geliþmelerin olduðu bildirilmiþtir. Sonuç olarak, uzun süre tedavi uygulanmasý gereken hastalara saðlanan HDT'nin belirli durumlarda ilaç kullanýmýný ve maliyeti azalttýðý tespit edilmiþtir. Ýlaç tedavisi ile birlikte uygulanan HDT, hastada ölçülebilir iyileþmeler saðlamýþtýr. 35 Ayrýca, psikiyatri hastalarýnda HDT'nin elektrokonvulsif tedavi öncesinde korku, anksiyete ve depresyon gibi duygudurumlarýnda azalma saðlayýp saðlamadýðý araþtýrýlmýþtýr. 35 hastaya farklý günlerde 15'er dakika HDT ve karþýlaþtýrma grubuna da 15'er dakika standart terapi uygulanmýþtýr. Her iki tedavi öncesinde ve sonrasýnda Görsel Aðrý Ölçeði (Visual Analog Scale, VAS) ile korku, anksiyete ve depresyon düzeyleri ölçülmüþtür. HDT'nin korkuyu %37, anksiyeteyi ise %18 düzeyinde azalttýðý tespit edilmiþtir. Sonuç olarak, hayvan destekli tedavinin, korkuyu veya sosyal yönden bir olumsuzluðu tetikleyebilecek psikiyatrik veya týbbi müdahaleler sýrasýnda kullanýlmasýnýn yararlý olabildiði bildirilmiþtir. 36 Afazi Afazide HDT'den bahsedilse de konuþma bozukluðu ve iletiþim problemi yaþayan bireylerin tedavisinde Ruh Saðlýðýnýn Ýyileþtirilmesinde Destek Bir Tedavi Yaklaþýmý: Hayvan Destekli Tedavi

5 köpeklerin etkinliðini gösteren az sayýda çalýþma mevcuttur. LaFrance ve arkadaþlarýnýn bir çalýþmasýnda, rehabilitasyon uygulamalarýnda yoðun konuþma tedavisi gören afazili bir hastanýn iletiþim yetileri üzerinde köpek destekli tedavinin etkileri deðerlendirilmiþtir. 18 Bu çalýþmada, köpeðin varlýðýnda hastanýn hem sözel sosyal davranýþlarýnda hem de sözel olmayan sosyal davranýþlarýnda iyileþme gözlenmiþtir. Chapey'e göre, afazili bireyler, anksiyete, depresyon, frustrasyon, panik ve diðer duygudurum bozukluklarýný yaþayabilirler. 37 Bu ani ve þiddetli iletiþim yetersizliði, bireylerin terapiye katýlmada isteksiz olmalarýna ve ailelerinden ya da arkadaþlarýndan kopmalarýna neden olabilir. Ancak, bu bireylere yönelik hayvan destekli tedavinin uygulanmasý, bireylerin odaklanmasýný, iletiþimde istekli olmalarýný, duygudurumlarýnýn iyileþmesini, yalnýzlýk hissinde azalmayý ve tedaviye katýlmaktan hoþnut olmalarýný saðlar. 37 Hayvanlarýn hastalýklara göre farklý iletiþim yöntemleri kullanmamalarý HDT'nin en önemli özelliðidir. Sosyal çevrelerinde insanlar, afazili hastalarla iletiþim kurmakta çekingen davranýrken, hayvanlarýn iletiþim araçlarýný (kuyruk sallama, farklý yüz ifadeleri kullanma, mýrýldanma, havlama, vb.) eksiksiz olarak kullanmayý sürdürdükleri belirtilmiþtir. 38 Ýnme geçiren afazili hastalarla yapýlan çalýþmalarda terapi seansýnýn bir parçasý olarak kullanýlan HDT'nin etkili ve motive edici olduðu gösterilmiþtir. Macauley, sol hemisferlerinde meydana gelen inme nedeniyle afazi geliþen üç erkek bireyin tedavisinde HDT'nin en az geleneksel tedavi uygulamalarý kadar etkili olduðunu bildirmiþtir. 17 Çalýþmaya dahil edilen bireylerin HDT'nin uygulandýðý seanslardan daha fazla memnun olduklarýný ve bir sonraki terapiyi sabýrsýzlýkla beklediklerini saptamýþtýr. Ayrýca bireyler, HDT'nin yapýldýðý seans ortamýnda geleneksel terapilere kýyasla daha az düzeyde stres yaþamýþlardýr. Þizofreni Birçok mental bozukluðun tedavisinde hastalarýn açýk ve doðru biçimde bilgilendirilmesi, tedavinin sonuçlarýný olumlu yönde etkilemektedir. Özellikle þizofreni gibi psikiyatrik rahatsýzlýklarda, saðlýk personeli ile hasta arasýndaki iliþkinin, hastalýðýn tanýmlanmasýnda ve psikolojik eðitimde kilit bir rol oynadýðý bildirilmiþtir. 39 Kronik þizofreni hastalarý ile yapýlan bir çalýþmada, hayvan destekli tedavinin anhedoniyi iyileþtirdiði tespit edilmiþtir. 19 Anhedoni, zayýf sosyal iþlevsellik ve tedaviye direnç ile iliþkili þizofrenideki ana fenomenlerden biridir. Köpeklerle aktif olarak yapýlan bu çalýþmada, Hayvan Destekli Tedavi grubunda kontrol grubuna kýyasla anhedoni tonunda anlamlý iyileþme gözlenmiþtir. Çalýþma sonucunda hayvan destekli tedavinin kronik þizofreni hastalarýnýn yaþam kalitesine ve psikososyal rehabilitasyonlarýna katkýda bulunabileceði bildirilmiþtir. 19 Demans ve Alzheimer Hastalýðý Laun, hayvan destekli tedavinin demansý olan bireylerin tedavisi planlanýrken düþünülmesi gerektiðini bildirmiþtir. 8 Bir baþka çalýþmada, demansýn negatif semptomlarýndan biri olan anhedonide de HDT'nin anlamlý iyileþme saðladýðý saptanmýþtýr. 19 Filan ve Llewellyn, 1960 ila 2005 yýllarý arasýnda yapýlan kontrollü çalýþmalarý inceleyerek bazý sonuçlara ulaþmýþtýr. 40 Bu sistematik meta-analiz sonuçlarý, HDT'nin, yaþlý bireylerin ikamet ettiði bakým merkezlerindeki tedavi programlarýnýn bir parçasý olarak giderek tercih edildiðini göstermektedir. Ýnsanlar ve köpeklerin oldukça yakýn etkileþimleri, kan basýncýnda düþüþü ve gevþemeyi saðlayan nörokimyasallarda bir artýþ ile sonuçlanýr. Bu etkiler, demansýn davranýþsal ve psikolojik semptomlarýnýn iyileþmesinde faydalý olabilmektedir. Filan ve Llewellyn, inceledikleri çalýþmalarda köpeðin varlýðýnda demanslý bireylerde agresyonun ve ajitasyonun azaldýðýný, sosyal davranýþlarýn arttýðýný gözlemlemiþlerdir. Bu konuda yapýlan bir diðer çalýþmada, demans hastalarýnýn bulunduðu bakým merkezinde yemekhane ünitesine yerleþtirilen akvaryumun, bireylerin yemek yeme isteklerini artýrdýðý ve kilo almalarýný saðladýðý tespit edilmiþtir. 41 Libin ve Cohen, oyuncak-robot hayvanlarýn demanslý bireyleri mutlu ettiðini ve ilgilerini çektiðini göstermiþlerdir. 42 Günümüzde yapýlan çalýþmalarda ise, HDT'nin demansýn davranýþsal ve psikolojik belirtilerini iyileþtirdiði gösterilmiþ, ancak bu faydalý etkilerin ne kadar sürdüðü açýklanmamýþtýr. Richeson, çalýþmasýnda HDT'nin demansý olan yaþlý hastalarýn ajite davranýþlarý ve sosyal etkileþimleri üzerine olan etkilerini incelemiþtir. 21 Bakým evinde kalan 50 demans hastasý 3 hafta boyunca günde bir defa hayvan destekli tedaviye alýnmýþtýr. Çalýþma bulgularý, hastalarýn ajite davranýþlarýnýn anlamlý düzeyde azaldýðýný ve test öncesi ölçülen sosyal etkileþimlerinin test sonuna doðru arttýðýný göstermiþtir. Edwards ve Beck'in, Alzheimer hastalarý ile yaptýklarý bir çalýþmada evlerinde yaþayan 62 Alzheimer hastasý çalýþmaya dahil edilmiþtir. Yemek yeme durumlarýna iliþkin bilgiler, akvaryum balýklarýnýn da bulunduðu bir ortamda 2 haftalýk tedavi süresince ve 6 hafta boyunca haftada bir yapýlan izlem sonucu elde edilmiþtir. Bulgular, Alzheimer'li hastalarýn gýda alýmlarýnýn akvaryumun varlýðýnda anlamlý düzeyde arttýðýný ve 6 haftalýk izlem boyunca da artarak devam ettiðini göstermiþtir. Çalýþma boyunca kilo alýmý da anlamlý olarak artmýþtýr. Araþtýrmacýlar, akvaryum balýklarýnýn mevcudiyetinin çevresel koþullarý iyileþtirdiði ve böylece hastalarýn duygudurumlarýný iyileþtirdiði, yemek 8

6 yeme isteðini artýrdýðý sonucuna ulaþmýþlardýr. 41 Ayný zamanda, akvaryum balýklarý ile birlikte yaþayan hastalarýn daha az oranda gýdasal bakýma ihtiyaç duyduðunu ve azalan bu ihtiyacýn da saðlýk hizmetlerindeki maliyeti azalttýðýný bildirmiþlerdir. SONUÇ Hayvan ve insan etkileþiminin çaðlar boyu süregelen birlikteliðinin saðlýðýn iyileþtirilmesine ve korunmasýna olan katkýsý gözardý edilemez. Bu gözden geçirmede, birçok psikolojik rahatsýzlýkta hayvan destekli tedavinin uygulanmasýný anlatan çalýþmalardan bazýlarý incelenmiþtir. Bu yeni tedavi alanýnýn halk saðlýðý açýsýndan her zaman vurgulanan "bireylerin fiziksel, sosyal ve ruhsal tam iyilik halleri ve bu iyilik hallerinin giderek geliþtirilmesi" hedefine yönelik olduðu gözlenmiþtir. Dünya literatüründe HDT'nin saðladýðý yararlar pek çok boyutuyla ele alýnmasýna raðmen Türkiye de bu çalýþmalara paralel araþtýrmalara rastlanýlmamaktadýr. HDT, bilimsel temelli bir uzmanlýk alaný olarak uygulanmamakta, yalnýzca insan ve hayvan etkileþiminin meydana getirdiði olumlu sonuçlara göre çeþitli hizmetler sunulmaktadýr. At binme sosyal ve fiziksel iþlev bozukluðu olan bireylerin iyileþtirilmesinde, yunus terapisi ise otistik çocuklarýn tedavisinde az da olsa kullanýlmaktadýr. Bu derlemede ele alýndýðý gibi Türkiye de de birçok saðlýk hizmetinde, hayvan destekli tedavinin yararlarýný deðerlendirmek için akademik çalýþmalara ihtiyaç bulunduðu düþünülmektedir. ÝLETÝÞÝM ÝÇÝN: Sibel Cevizci, Ýstanbul Üniversitesi Cerrahpaþa Týp Fakültesi, Halk Saðlýðý Anabilim Dalý, Cerrahpaþa/ÝSTANBUL GÖNDERÝLDÝÐÝ TARÝH: 21 / 12 / 2007 KABUL TARÝHÝ: 02 / 03 / 2008 KAYNAKLAR 1 Orlandi M, Trangeled K, Mambrini A, et al. Pet therapy effects on oncological day hospital patients undergoing chemotherapy treatment. Anticancer Res 2007; 27: Connor K, Miller J. Help from our animal friends. Nurs Manage 2000; 31: Connor K, Miller J. Animal-assisted therapy: an in-depth look. Dimens Crit 2000; 19: Cole KM, Gawlinski A. Animal-assisted therapy: the human-animal bond. AACN Clin Issues 2000; 11: Jofr ML. Animal-assisted therapy in health care facilities. Rev Chilena Infectol 2005; 22: Nightingale F. Notes on Nursing: What it is, and what it is not. Dover Publications, 1969, ISBN X, First Edition, p Ormerod EJ, Edney ATB, Foster SJ, et al. Therapeutic applications of the human-companion animal bond. Veterinary Record 2005; 157: Laun L. Benefits of pet therapy in dementia. Home Nurse 2003; 21: Sockalingam S, Li M, Krishnadev U, et al. Use of animal-assisted therapy in the rehabilitation of an assault victim with a concurrent mood disorder. Issues Ment Health Nurs 2008; 29: Hemsworth S, Pizer B. Pet ownership in immunocompromised children-a review of the literature and survey of existing guidelines. Eur J Oncol Nurs 2006; 10: Johnson RA, Meadows RL. Older Latinos, pets, and health. West J Nurs Res 2002; 24: Anderson WP, Reid CM, Jennings GL. Pet ownership and risk factors for cardiovascular disease. Med J Aust 1992; 157: Shore ER, Douglas DK, Riley ML. What's in it for the companion animal? Pet attachment and college students' behaviors toward pets. J Appl Anim Welf Sci 2005; 8: Neidhart L, Boyd R. Companion animal adoption study. J Appl Anim Welf Sci 2002; 5: Wright JD, Kritz-Silverstein D, Morton DJ, et al. Pet ownership and blood pressure in old age. Epidemiology 2007; 18: Clements PT, Benasutti KM, Carmone A. Support for bereaved owners of pets. Perspect Psychiatr Care 2003; 39: Macauley BL. Animal-assisted therapy for persons with aphasia: A pilot study. J Rehabil Res Dev 2006; 43: LaFrance C, Garcia LJ, Labreche J. The effect of a therapy dog on the communication skills of an adult with aphasia. J Commun Disord 2007; 40: Nathans-Barel I, Feldman P, Berger B, et al. Animal-assisted therapy ameliorates anhedonia in schizophrenia patients. A controlled pilot study. Psychother Psychosom 2005; 74: Kov cs Z, Kis R, R zsa S, et al. Animal-assisted therapy for middle-aged schizophrenic patients living in a social institution. A pilot study. Clin Rehabil 2004; 18: Richeson NE. Effects of animal-assisted therapy on agitated behaviors and social interactions of older adults with dementia. Am J Alzheimers Dis Other 2003; 18: Cangelosi PR, Embrey CN. The healing power of dogs: Cocoa's story. J Psychosoc Nurs Ment Health Serv 2006; 44: Niksa E. The use of animal-assisted therapy in psychiatric nursing: the story of Timmy and Buddy. J Psychosoc Nurs Ment Health Serv 2007; 45: Türkbay T, Söhmen T. Yaygýn Geliþimsel Bozukluklar; Otizm. Eriþim Martin F, Farnum J. Animal-assisted therapy for children with pervasive developmental disorders. West J Nurs Res 2002; 24: Schmid RS, Tsujimoto N, Qu Q, et al. A methyl-cpg-binding protein 2-enhanced green fluorescent protein reporter mouse model provides a new tool for studying the neuronal basis of Rett syndrome. Neuroreport 2008; 19: Lotan M. Alternative therapeutic intervention for individuals with Rett syndrome. Scientific World 2007; 7: Sable P. Pets, attachment, and well-being across the life cycle. Soc Work 1995; 40: Banks MR, Banks WA. The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2002; 57: M Bouchard F, Landry M, Belles-Isles M, et all. A magical dream: a pilot project in animal-assisted therapy in pediatric oncology. Can Oncol Nurs J 2004; 14: Sobo EJ, Eng B, Kassity-Krich N. Canine visitation (pet) therapy: pilot data on decreases in child pain perception. J Holist Nurs 2006; 24: Gagnon J, Bouchard F, Landry M, et al. Implementing a hospitalbased animal therapy program for children with cancer: a descriptive study. Can Oncol Nurs J 2004; 14: Yalçýn B, Taþðin Ö, Yücesan ÖB, Avþaroðlu S, Karaoðlu N. Meslek Seçiminde Yönlendirmenin Önemi:Ýlaç Mümessilleri Örneklemi, 2. Üniversiteler Psikolojik Danýþmanlýk ve Rehberlik Sempozyumu, 1, 1, 42-50, Hall PL, Malpus Z. Pets as therapy: effects on social interaction in long-stay psychiatry. Br J Nurs 2000; 9: Lust E, Ryan-Haddad A, Coover K, et al. Measuring clinical outcomes of animal-assisted therapy: impact on resident medication usage. Consult Pharm 2007; 22: Barker SB, Pandurangi AK, Best AM. Effects of animal-assisted therapy on patients' anxiety, fear, and depression before ECT. J ECT 2003; 19: Chapey R. Language intervention strategies in aphasia and related neurogenic communication disorders th ed. Baltimore (MD): Lippincott, Williams & Wilkins. 38 Barba BE. The positive influence of animals: Animal-assisted therapy in acute care. Clin Nurse Spec 1995; 9: Rocamora JF, Benadhira R, Saba G, et al. Schizophrenia diagnostic announcement in a French psychiatric unit. Encephale 2005; 31: Filan SL, Llewellyn-Jones RH. Animal-assisted therapy for dementia: a review of the literature. Int Psychogeriatr 2006; 18: Edwards NE, Beck AM. Animal-assisted therapy and nutrition in Alzheimer's disease. West J Nurs Res 2000; 24: Libin A, Cohen-Mansfield J. Therapeutic robocat for nursing home residents with dementia: preliminary inquiry. Am J Alzheimers Dis Other 2004; 19: Ruh Saðlýðýnýn Ýyileþtirilmesinde Destek Bir Tedavi Yaklaþýmý: Hayvan Destekli Tedavi

Hayvan Destekli Tedaviye Psikiyatri Açısından Bakış

Hayvan Destekli Tedaviye Psikiyatri Açısından Bakış Hayvan Destekli Tedaviye Psikiyatri Açısından Bakış Sibel Cevizci İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fak. Halk Sağlığı AD. Tanımı ve Kapsamı І Hayvan Destekli Tedavi Pet Therapy) (Animal Assisted Therapy, Hayvanlar ile

Detaylı

İnsan Sağlığının İyileştirilmesine Yönelik Hayvan Destekli Tedaviler

İnsan Sağlığının İyileştirilmesine Yönelik Hayvan Destekli Tedaviler Derleme/Rewiev Article TAF Prev Med Bull 2009; 8(3):263-272 İnsan Sağlığının İyileştirilmesine Yönelik Hayvan Destekli Tedaviler [Animal-Assisted Therapy for Improving Human Health] ÖZET Hayvan Destekli

Detaylı

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon ARAÞTIRMA Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon Gülten Karadeniz 1, Serdar Tarhan 2, Emre Yanýkkerem 3, Özden Dedeli 3, Erkan Kahraman 4 1 Yrd.Doç.Dr., 3

Detaylı

29 Fizik Tedavi Alan Hastalarýn Yaþam Kalitesinin Deðerlendirilmesi Assessment For Quality Of Life Of Patients Receiving Physical Therapy 1 Yrd.Doç. Dr.Birsen ALTAY 2 Yrd.Doç. Dr. H.Demet GÖNENER 1 Hemþ.

Detaylı

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi ARAÞTIRMA 1 Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi Fahriye Oflaz, Huriye Varol GATA Hemþirelik Yüksek Okulu 06010 Etlik-Ankara Özet Amaç: Bu çalýþmanýn amacý

Detaylı

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER Kistik Fibrozisli Çocuk ve Ergenlerde Psikopatoloji ve Tedavi Uyumu White T, Miller J, Smith GL ve ark. (2008) Adherence and psychopathology in children and adolescents with cystic

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz****

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz**** Ýstanbul'da Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Kadýnlarýn Genel Saðlýk Anketine Göre Ruhsal Durumlarýnýn Deðerlendirilmesi Assessment of the Psychological Status of Women Who Applied to a Primary Care Unit in

Detaylı

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Ekoloji Cilt: 13 Sayý: 49 25-30, 2003 Halil KUMBUR, Havva Duygu ÖZSOY, Zafer ÖZER Mersin Üniversitesi

Detaylı

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER Major Depresyon, Davraným Bozukluðu ve Madde Kullaným Bozukluðu olan Ergenlerde Fluoksetin ve Biliþsel Davranýþcý Terapinin Karþýlaþtýrýldýðý Randomize Kontrollü Çalýþma Riggs

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2004, 15 (1),49-64 Dave/li Derleme EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Ziya KORUÇ, Perlearı BAYAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer Hastalarý D u r u m - Ö n g ö r ü - Ö n e r i P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer hastalarý örneðinde bakýma muhtaçlýk sorunu ele alýnacak, gelecek üzerine öngörüler ortaya konulacak

Detaylı

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Dr. Sema Ýlhan Akalýn* Dr. Can Cimili**, Dr. Esma Kuzhan*** Giriþ: Depresyon birinci basamakta en yaygýn görülen ruh saðlýðý sorunudur, çok azýnýn ikinci

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

Þizofreni özellikle düþünce, algý ve duygulaným

Þizofreni özellikle düþünce, algý ve duygulaným Çocukluk ve Ergenlik Döneminde Þizofreni: Klinik Özellikler Doç. Dr. Selahattin ÞENOL* Þizofreni özellikle düþünce, algý ve duygulaným alanlarýnda bozulmayla seyreden ciddi bir ruhsal hastalýktýr. Ýlk

Detaylı

Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen

Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen Yaþlýlýk Çaðý Depresyonlarý Yrd. Doç. Dr. Kamil Nahit ÖZMENLER* Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen artýþ ile birlikte yaþlý nüfus sayýsýnda da artýþ olmuþ, 1950'lerde ortalama yaþam süresi 36 yýl

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir Ebelik Son Sýnýf Öðrencilerinin Aile Planlamasý Eðitimi Etkinliðinin Deðerlendirilmesi* The Evaluation of the Educational Activitres of Pregraduate Midwifery Students on Family Planning Methods Dr. Emel

Detaylı

Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi

Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi ARAÞTIRMA Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi Depression, Death Anxiety and Daily Life Functioning in the Elderly Living in Nursing Home

Detaylı

makale (7). Kiþinin saðlýðý ile yaptýðý iþ arasýnda birbirini etkileyen dinamik

makale (7). Kiþinin saðlýðý ile yaptýðý iþ arasýnda birbirini etkileyen dinamik BÝR TEKSTÝL FABRÝKASI ÇALIÞANLARINDA RUHSAL BELÝRTÝLERÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ Ayþe Berrin YÜCEL*, Zeynel SÜTOLUK **, Ferdi TANIR ***, Muhsin AKBABA **** Çalýþma hayatýnda stres ve sebep olduðu saðlýk problemleri

Detaylı

Omurilik Felçli Hastalarda Travma Sonrasý Stres Bozukluðu ve Ýliþkili Faktörler

Omurilik Felçli Hastalarda Travma Sonrasý Stres Bozukluðu ve Ýliþkili Faktörler ARAÞTIRMA Omurilik Felçli Hastalarda Travma Sonrasý Stres Bozukluðu ve Ýliþkili Faktörler Posttraumatic Stress Disorder and Related Factors in Patients with Spinal Cord Injury Murat Ýlhan Atagün 1, Ünal

Detaylı

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma ARAÞTIRMA Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma Hüseyin Güleç 1, Ayhan Yavuz 2, Murat Topbaþ 3, Ýsmail

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Týp Araþtýrmalarý Dergisi 23: 1 (3): 15-2 ARAÞTIRMA Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Remzi Kutaniþ, Ömer A. Özer, Buket T. Eryonucu Yüzüncü

Detaylı

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi ARAÞTIRMA Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi The Efficacy of Psychoeducation as an Adjuvant Therapy in Generalized Anxiety Disorder Havva

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

SAMSUN ÇIRAKLIK EÐÝTÝM MERKEZÝ NE DEVAM EDEN ÇIRAKLARIN DURUMLUK-SÜREKLÝ KAYGI DÜZEYLERÝNÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ*

SAMSUN ÇIRAKLIK EÐÝTÝM MERKEZÝ NE DEVAM EDEN ÇIRAKLARIN DURUMLUK-SÜREKLÝ KAYGI DÜZEYLERÝNÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ* Dr. Sevgi CANBAZ Yrd. Doç., Ondokuz Mayýs Üniv. Týp Fak. Halk Saðlýðý AD. Dr. Tevfik SÜNTER Yrd. Doç., Ondokuz Mayýs Üniv. Týp Fak. Halk Saðlýðý AD. Dr. Yýldýz PEKÞEN Prof., Ondokuz Mayýs Üniv. Týp Fak.

Detaylı

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi ARAÞTIRMA Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi Yalçýn M. Yarpuz 1, Ümit Aydoðan 2, Oktay Sarý 1, Aydoðan Aydoðdu 3, Gökhan Üçkaya 4,

Detaylı

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri

Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Anksiyete Bozukluðu ve Depresyonun Tanýsal Ýliþkileri Hakan Türkçapar Doç. Dr., SSK Ankara Eðitim Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Ankara Anksiyete bozukluklarýyla depresyonun belirtileri arasýnda belirgin

Detaylı

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý The Comparison of Psychiatric Disorders,

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

Bel ve Boyun Aðrýsý Hastalarýnda Anksiyete, Depresyon ve Yaþam Kalitesi #

Bel ve Boyun Aðrýsý Hastalarýnda Anksiyete, Depresyon ve Yaþam Kalitesi # Bel ve Boyun Aðrýsý Hastalarýnda Anksiyete, Depresyon ve Yaþam Kalitesi # Kemal YAZICI*, Þenel TOT*, Ali BÝÇER**, Aylin YAZICI*, Visal BUTURAK*** ÖZET Bu çalýþmada bel ve boyun aðrýsý olan hastalarda anksiyete

Detaylı

05 Ekim 2010 / 14:00 15:30 / Salon 11 ÇG 1 Yeme Bozukluklarýnda Grup Psikoterapisi Uygulamalarý Grup deneyimi : Zerrin Oðlaðu Amaç: Ýstanbul Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý Yeme Bozukluklarý Programý

Detaylı

Meme Kanserinin Ruhsal ve Sosyal Etkileri Üzerine Bir Çalýþma

Meme Kanserinin Ruhsal ve Sosyal Etkileri Üzerine Bir Çalýþma Meme Kanserinin Ruhsal ve Sosyal Etkileri Üzerine Bir Çalýþma Þahnur ÞENER*, Nazan GÜNEL**, Zafer AKÇALI***, Selahattin ÞENOL* #, Aylin Ýlden KOÇKAR** # ÖZET Psikolojik, sosyal ve çevresel etkenlerin hastalýklarýn

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

DERLEME REVIEW Bilgisayar Kullananlarda Mesleki Kas Ýskelet Hastalýklarýndan Prof. Dr. Emel Özcan, Dr. Sina Esmaeilzadeh, Dr. Nalan Bölükbaþ Ýstanbul Üniversitesi, Ýstanbul Týp Fakültesi, Fiziksel Týp

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu

Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu OLGU SUNUMU Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu Multidisciplinary Approach to Child Abuse: A Case Report Muhammed Ayaz 1, Ayþe Burcu Ayaz 1 1 Uz.Dr., Sakarya Üniversitesi Týp Fakültesi

Detaylı

TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý

TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý Tuðrul Erbaydar*, Özen Aþut*, Hüseyin Demirdizen*, Adile Öniz*, Hakan Þen*, Derya Karakaya*, Nevruz Gürceðiz*, Nilgün Arpacý*, Birgün Uz*, Perihan Etiz*, Sürel

Detaylı

DEVLET DEMÝRYOLLARI SAÐLIK BÝLÝMLERÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ FAKÜLTESÝ

DEVLET DEMÝRYOLLARI SAÐLIK BÝLÝMLERÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ FAKÜLTESÝ Bu egzersiz bel kaslarýný ve tüm bacak kaslarýný germeye yarar. 12. 13. Bir bacaðýnýzý düz olarak öne uzatýn, bu pozisyonda iken öne doðru esneyerek 10 saniye durun. Bu hareketi 10 kez tekrar edin. Ayný

Detaylı

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi ARAÞTIRMA Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi The Effect of Living with Family or Staying at Nursing Home on Depression

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Altý-onbir yaþ grubu çocuklarýn aðýz-diþ saðlýðý yönünden deðerlendirilmesi

Altý-onbir yaþ grubu çocuklarýn aðýz-diþ saðlýðý yönünden deðerlendirilmesi Gülhane Týp Dergisi 2005; 47: 114-118 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2005 ARAÞTIRMA Altý-onbir yaþ grubu çocuklarýn aðýz-diþ saðlýðý yönünden deðerlendirilmesi Ceyhan Altun (*), Günseli Güven (*), Feridun

Detaylı

Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý

Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý An Intervention Study on Handwashing Among Secondary School Students in Ankara Mehmet Kaya M.D.

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks

Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks Sosyal Anksiyete Bozukluðu: Taný, Epidemiyoloji, Etiyoloji, Klinik ve Ayýrýcý Taný Doç. Dr. Nesrin DÝLBAZ* Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks ve Gelder tarafýndan tanýmlanmasýna karþýn ayrý

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

Eriþkinlerde Asperger Bozukluðu: Bir Gözden Geçirme

Eriþkinlerde Asperger Bozukluðu: Bir Gözden Geçirme DERLEME Eriþkinlerde Asperger Bozukluðu: Bir Gözden Geçirme Dilþad Foto Özdemir 1, Elvan Ýþeri 2 1 Uz. Dr., 2 Doç. Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Çocuk Ruh Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý,

Detaylı

57 Zihinsel Engelli Çocuklarýn Evde Bakýmý ve Hemþirelik Yaklaþýmý Caring Of A Mental-Impaired Child At Home And Nursing Approach 1 Yrd. Doç. Dr. H. Demet GÖNENER 2 Öðr. Gör. Yelda GÜLER 3 Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði The Evaluation of Satisfaction With Nursing Care; an Example of Gynaecology Service Tuðba

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2003; 46: 317-327 Derleme Çocuk ruh saðlýðý açýsýndan prematürite Aylin Özbek 1, Süha Miral 2 Dokuz Eylül Üniversitesi Týp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Saðlýðý ve

Detaylı

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İçerik Yaşam kalitesi kavramı Kanser hastalarının bilgi gereksinimleri

Detaylı

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ ARAÞTIRMALAR (Research Reports) TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ The evaluation of hygiene and health attitudes of cleaning workers Elçin Balcý 1,

Detaylı

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi The Analysis of the General Psychological Conditions of Nurses Dr. Serpil Yýlmaz*, Rabia Hacýhasanoðlu**, Zeynep Çiçek** Öz Hemþirelik, insanlarla iliþkiye

Detaylı

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Birsen CEYHUN*, Ömer OÐUZTÜRK**, Ayþe Gülsen CEYHUN*** ÖZET Alkol ve diðer maddelerin kötü kullanýmý ülkemizde yaygýn bir sosyal sorun haline

Detaylı

ARAÞTIRMA RESEARCH ARTICLE Ýki Ýlköðretim Okulunda Öðrencilerin Kendi Saðlýklarýný Algýlama Düzeyi ve Bildikleri Doç. Dr. A. Emel Önal 1, Dr. Suna Erbil 1, Dr. Baþak Gürtekin, Dr. Özkan Ayvaz 1, Dr. Sevda

Detaylı

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere Yaþlýya ve Demanslý Hastaya Psikososyal Yaklaþým Doç. Dr. Erol GÖKA*, Uz. Dr. Çiðdem AYDEMÝR* A. YAÞLILIKLA ÝLGÝLÝ BAZI TEMEL KONU- LAR Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere yaþlý denileceði oldukça

Detaylı

Dr. Meral Aksoy*, Dr. Makbule Gezmen**, Dyt. Çiðdem Çetinkaya***, Dyt. Hatice Nur Tuluk***, Dyt. Burcu Ýncekara ***

Dr. Meral Aksoy*, Dr. Makbule Gezmen**, Dyt. Çiðdem Çetinkaya***, Dyt. Hatice Nur Tuluk***, Dyt. Burcu Ýncekara *** 7-12 Yaþ Arasý Sokak Çocuklarýnýn Farklý Yerlerdeki Yaþýtlarýyla Karþýlaþtýrmalý Beslenme Durumlarý Nutritional Status of Homeless Children at the Age of 7-12, in Comparison with Children at the Same Age

Detaylı

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Fibromiyalji hasta görüntüleri Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Aðrýyý görüntüleme ve patolojisini tanýmlamada baþarýlý yöntemdir. Aðrý kaynaðýnýn vücudun neresinde olduðunu gösterebilir.

Detaylı

Kanser tedavisinin yan etkilerine yönelik alternatif uygulamalar

Kanser tedavisinin yan etkilerine yönelik alternatif uygulamalar 72 DERLEME Kanser tedavisinin yan etkilerine yönelik alternatif uygulamalar Emel Taþçý Duran Süleyman Demirel Üniversitesi, Saðlýk Bilimleri Fakültesi, Doðum ve Kadýn Hastalýklarý Hemþireliði AD., Isparta.

Detaylı

BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ. Selda YÖRÜK

BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ. Selda YÖRÜK ADÜ Týp Fakültesi Dergisi 2012; 13(2) : 25-29 Araþtýrma BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ 1 Selda YÖRÜK ÖZET GÝRÝÞ: Bu çalýþmanýn

Detaylı

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði Türkiye Biliþim Derneði, biliþim sektöründe çalýþan üst ve orta düzey yöneticilerin mesleki geliþimi ve dayanýþmalarýný geliþtirmek amacýyla her yýl düzenlediði

Detaylı

Özel Eðitim ve Ýlaç Alan Otistik Bozukluklu Çocuklarýn Otistik Belirtiler Açýsýndan Sekiz Haftalýk Ýzlemi ve Ek Taný Özellikleri

Özel Eðitim ve Ýlaç Alan Otistik Bozukluklu Çocuklarýn Otistik Belirtiler Açýsýndan Sekiz Haftalýk Ýzlemi ve Ek Taný Özellikleri ARAÞTIRMA Özel Eðitim ve Ýlaç Alan Otistik Bozukluklu Çocuklarýn Otistik Belirtiler Açýsýndan Sekiz Haftalýk Ýzlemi ve Ek Taný Özellikleri Seher Akbaþ 1, Koray Karabekiroðlu 1, Ozan Pazvantoðlu 2, Ömer

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

Yataklý Tedavi Hizmeti Sunan Psikiyatri Kliniklerinde Ektanýlar

Yataklý Tedavi Hizmeti Sunan Psikiyatri Kliniklerinde Ektanýlar ARAÞTIRMA Yataklý Tedavi Hizmeti Sunan Psikiyatri Kliniklerinde Ektanýlar Common Medical Problems in Inpatient Psychiatric Care Clinics Çaðatay Karþýdað 1, Umut Mert Aksoy 1, Gökþen Yüksel 1, Nihat Alpay

Detaylı

Uðraþ Terapisi (Ergoterapi)

Uðraþ Terapisi (Ergoterapi) DERLEME Uðraþ Terapisi (Ergoterapi) Occupational Therapy (Ergotherapy) Alev Büyükkýnacý 1 1 Uz.Dr., Serbest Hekim, Kütahya ÖZET Bu gözden geçirme çalýþmasýnýn amacý Türkiye'de hýz kazanan þizofreni gibi

Detaylı

Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik

Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik ARAÞTIRMA Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik Müge Oðuzberk 1, Arzu Aydýn 2 1 Psk., Lodos Özel Eðitim Okulu, 2 Yrd.Doç.Dr., Mersin Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü, Mersin ÖZET Amaç:

Detaylı

Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi

Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Reports) Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi The Relation Between Anxiety

Detaylı

DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ. Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM

DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ. Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM ADÜ Týp Fakültesi Dergisi 2013; 14(1) : 1-9 Araþtýrma DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ 1 1 1 Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM

Detaylı

K 1 05 Ekim 2010 / 14:00 15:30 / Salon 2 Baðýmlýlýk Tedavisinde Týbbi Yaklaþým Baðýmlýlýk ve beyin : Berna Uluð Madde baðýmlýlýðý sosyal, davranýþsal ve nörobiyolojik süreçlerin birlikte rol oynadýðý bir

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur.

Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur. Huzurevlerinde Ajitasyon: Nedenleri ve Baþa Çýkma Yollarý Yrd. Doç. Dr. Çaðrý YAZGAN* Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur. Bakým verenler üzerinde doðrudan, hasta üzerinde doðrudan ve dolaylý

Detaylı

Bulimia Nervozada Tedavi

Bulimia Nervozada Tedavi Bulimia Nervozada Tedavi Atila EROL*, Fadime YAZICI** ÖZET Psikiyatrik sýnýflama sistemine son dönemde giren bulimia nervoza, yinelemelerle seyreden kronik bir hastalýktýr. Etkin tedavi þeklini belirlemek

Detaylı

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma The roots of our products and systems based on our R&D department using

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : Dilek (KARA) YILMAZ 2. Doğum Tarihi : 13/10/1985 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu :

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı : Dilek (KARA) YILMAZ 2. Doğum Tarihi : 13/10/1985 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Dilek (KARA) YILMAZ 2. Doğum Tarihi : 13/10/1985 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Eskişehir Osmangazi Üniversitesi,

Detaylı

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Yrd. Doç. Dr. Kemal TURHAN a, Neslihan KALAYCI b, Serbülent ÜNSAL b, Vildan KAYIKÇI

Detaylı

DEHB ve Otizm ile Ýlgili Bilgi Düzeyleri ve Damgalama: Sýnýf Öðretmenleri ve Anababalarla Çok Merkezli Bir Çalýþma*

DEHB ve Otizm ile Ýlgili Bilgi Düzeyleri ve Damgalama: Sýnýf Öðretmenleri ve Anababalarla Çok Merkezli Bir Çalýþma* ARAÞTIRMA DEHB ve Otizm ile Ýlgili Bilgi Düzeyleri ve Damgalama: Sýnýf Öðretmenleri ve Anababalarla Çok Merkezli Bir Çalýþma* Koray Karabekiroðlu 1, Nursu Cakin-Memik 2, Ozlem Ozcan-Ozel 3, Fevziye Toros

Detaylı

Uçucu Baðýmlýlýðý ve Kötüye Kullanýmý: Epidemiyoloji, Risk Gruplarý ve Önleme Programlarýnýn Gerekliliði

Uçucu Baðýmlýlýðý ve Kötüye Kullanýmý: Epidemiyoloji, Risk Gruplarý ve Önleme Programlarýnýn Gerekliliði Uçucu Baðýmlýlýðý ve Kötüye Kullanýmý: Epidemiyoloji, Risk Gruplarý ve Önleme Programlarýnýn Gerekliliði Burhanettin KAYA*, M. Erkan ÖZCAN* ÖZET Uçucularýn günlük yaþamda sýk kullanýlan birçok maddenin

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

ARAÞTIRMA RESEARCH ARTICLE Acil Servisine Baþvuran Zehirlenme Olgularýnýn Deðerlendirilmesi Dr. Gürkan Genç, Dr. Avni Saraç, Dr. Ülker Ertan Dr. Sami Ulus Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Hastanesi, ANKARA

Detaylı

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði ARAÞTIRMA Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði Okan Taycan 1, Engin Eker 2 1 Uz.Dr., Muþ Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Muþ, 2 Prof.Dr., Ýstanbul

Detaylı

Pediatrik Liyezon Psikiyatrisi Alan Saptamasýna Yönelik Bir Önçalýþma #

Pediatrik Liyezon Psikiyatrisi Alan Saptamasýna Yönelik Bir Önçalýþma # Pediatrik Liyezon Psikiyatrisi Alan Saptamasýna Yönelik Bir Önçalýþma # Þahnur ÞENER*, Yýldýz Dilek ERTÜRK**, Selahattin ÞENOL*** ÖZET Konsültasyon liyezon psikiyatrisi týbbýn diðer branþlarý ile iþbirliði

Detaylı

TKD YÖNETÝM KURULU Baþkan Gelecek Baþkan Baþkan Yardýmcýsý Genel Sekreter Genel Sekreter Yardýmcýsý Sayman Üyeler : A. Oktay Ergene : Ömer Kozan : M. Kemal Erol : Mehmet Aksoy : Murat Ersanlý : Mehmet

Detaylı