Relion 650 serisi. Hat mesafe koruma REL650 Uygulama Kılavuzu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Relion 650 serisi. Hat mesafe koruma REL650 Uygulama Kılavuzu"

Transkript

1 Relion 650 serisi Hat mesafe koruma REL650

2

3 Belge No: 1MRK UTR Yayın tarihi: Nisan 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır

4 Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin yazılı izni olmaksızın çoğaltılamaz veya kopyalanamaz ve bu belgenin içeriği üçüncü taraflara açıklanamaz veya yetkisiz bir şekilde kullanılamaz. Bu belgede açıklamaları verilen yazılım veya donanım, lisans sözleşmesi ile verilmiş olup yalnız bu lisans sözleşmesine uygun olarak kullanılabilir veya içeriği ifşa edilebilir. Ticari Markalar ABB ve Relion ABB Grubu nun tescilli ticari markalarıdır. Bu belgede adı geçen diğer tüm marka ve ürün adlarına ait tescilli ticari markalar kendi sahiplerine aittir. Garanti Garanti koşulları hakkında bilgi almak için lütfen size en yakın ABB yetkilisine başvurun. ABB AB Trafo Otomasyon Ürünleri SE Västerås İsveç Telefon: +46 (0) Faks: +46 (0) ABB Elektrik Sanayi A.Ş. Substation Automation Products Esentepe Mah. Milangaz Cad. No: Kartal - İstanbul Türkiye Telefon: Faks:

5 Feragatname Bu kılavuzda verilmiş olan veriler, örnekler ve şemalar yalnız belirli kavramları veya ürünleri açıklamakta yardımcı olmak üzere verilmiş olup belirtilen özelliklerin garanti beyanı olarak kabul edilemez. Bu kılavuzda anılan donanımın uygulamasından sorumlu tüm personel, her uygulamanın amaçlarına uygun olduğundan ve kabul edilebilir olduğundan, ayrıca tüm gerekli güvenlik ve operasyona yönelik taleplerin sağlanmış olduğundan emin olmalıdır. Sistem arızasının ve/veya ürün arızasının özellikle insan hayatına veya maddi hasara (kişisel yaralanma veya ölüm de dahil olmak üzere fakat bunlarla sınırlı kalmayarak) zarar verme riski olduğu uygulamalarda, sorumluluk yalnızca ekipmanı uygulamakta olan özel veya tüzel kişidedir. Sorumlu olan bu kişilerden tümünün bu tür riskleri asgariye indirecek gerekli bütün önlemleri almaları talep edilmektedir. Bu belge ABB tarafından dikkatle kontrol edilmiş olmakla birlikte yanlışlıkların bulunabileceği tamamen olasılık dışı bırakılamaz. Hataların bulunması durumunda okuyuculardan üreticiyi haberdar etmeleri rica olunur. Sözleşmelerle üstlenilen yükümlülükler haricinde, bu kılavuzun kullanımından veya ekipmanın uygulamaya alınmasından kaynaklanan kayıp veya hasardan ABB hiçbir şekilde sorumlu tutulmayacaktır.

6 Uygunluk Bu ürün, elektromanyetik uyumluluk (EMC Directive 2004/108/EC) ile ilgili ve elektrikli ekipmanların belirtilen gerilim limitleri arasında kullanılması (Lowvoltage directive 2006/95/EC) ile ilişkin Üye Ülkelerin mevzuatlarını yakınlaştırma alanındaki Avrupa Birliği Konseyi direktiflerine uygundur. Bu uygunluk ABB tarafından, EMC direktifi için EN ve EN ürün standartları ile uyumlu olarak ve alçak gerilim direktifi için EN ve EN ürün standartlarında yapılan testlerle gerçekleştirilmiştir. Ürün, IEC serisinin uluslararası standartları ile uyumlu bir şekilde tasarlanmıştır.

7 İçindekiler İçindekiler Bölüm 1 Bölüm 2 Bölüm 3 Giriş...17 Bu kılavuz hakkında...17 Hedef kitle...17 Ürün dokümantasyonu...18 Ürün dokümantasyon seti...18 Belge güncelleme geçmişi...19 İlgili belgeler...19 Sembol ve kurallar...20 Semboller...20 Belge kuralları...21 Uygulama...23 REL650 uygulaması...23 Mevcut fonksiyonlar...27 Ana koruma fonksiyonları...27 Artçı koruma fonksiyonları...27 Kontrol ve izleme fonksiyonları...28 Haberleşme...31 Temel IED fonksiyonları...33 REL650 uygulama örnekleri...34 Farklı uygulamalara adaptasyon...34 İşlevsellik tablosu...34 REL650 ayar örnekleri...37 Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir havai iletim hattı için ayar örneği...37 Analog TRM girişi 4I 1I 5U için genel ayarların hesaplanması...38 Ayar fonksiyonu GBSVAL için Genel temel değer ayarlarının hesaplanması...39 Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ZQMPDIS için ayarların hesaplanması...40 Genel ayarların hesaplanması...41 Bölge 1 ayarlarının hesaplanması...42 Bölge 2 ayarlarının hesaplanması...47 Bölge 3 ayarlarının hesaplanması...49 Bölge 4 ayarlarının hesaplanması...50 FDPSPDIS yük aşımlı faz seçimi için ayarların hesaplanması...51 mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme

8 İçindekiler Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi ZCPSCH'li düzen iletişim mantığı için ayarların hesaplanması...53 Müsaadeli menzil aşımı iletişim mantığının prensipleri...54 Müsaadeli düşük menzil iletişim mantığının prensipleri...55 Engelleme düzeni için prensip...56 Delta engelleme düzeni için prensip...57 Mesafe koruma ZCRWPSCH için zayıf uç iç besleme mantığı akım geri döndürme için ayar hesaplama...59 Gerilim ve akım temelli arıza mantığına geçiş ayarların hesaplanması ZCVPSOF...60 Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3-faz çıkış OC4PTOC için ayarların hesaplanması...61 Genel ayarların hesaplanması...62 Kademe 1 için ayarların hesaplanması...62 Kademe 2 için ayarların hesaplanması...63 Kademe 3 için ayarların hesaplanması...64 Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönlü EF4PTOC için ayarların hesaplanması...65 Genel ayarların hesaplanması...66 Kademe 1 için ayarların hesaplanması...66 Kademe 2 için ayarların hesaplanması...67 Kademe 4 için ayarların hesaplanması...68 Rezidüel aşırı akım koruma ECPSCH için iletişim düzeni ayarlarının hesaplanması...69 Müsaadeli aşırı menzil mantığı...69 Müsaadeli düşük menzil mantığı...70 Engelleme düzeni...71 ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi ve zayıf uç iç besleme mantığı...73 Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF için hesaplama ayarları...74 Yüksek empedans bir şebekede iki uçlu havai iletim hattı için ayar örneği...76 Faz tercih PPLPHIZ mantığı ayarlarının hesaplanması...76 Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruması, SDEPSDE için ayarların hesaplanması...78 Bölüm 4 Analog girişler...81 Giriş...81 Ayarlama kuralları...81 Faz referans kanalının ayarlanması...81 Akım kanalları ayarı...82 Örnek Örnek

9 İçindekiler En sık kullanılan akım trafosu bağlantıları için akım trafosu girişlerinin bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler...84 Yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren örnek...85 Tek-faz akım trafosunun IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren örnek...87 Gerilim kanalları ayarı...89 Örnek...89 En sık kullanılan VT bağlantıları için VT girişlerinin bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler...89 Üç faz toprak bağlı VT'nin IED'ye bağlanması için örnekler...90 Bölüm 5 Bölüm 6 Yerel insan-makine arayüzü...93 Yerel HMI...93 Ekran...93 LED'ler...95 Tuş Takımı...95 Yerel HMI işlevselliği...96 Koruma ve alarm göstergesi...96 Parametre yönetimi...98 Ön iletişim...98 Empedans koruma Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ZQMPDIS (21) Tanımlama Uygulama Sistem topraklama Uzak uçtan arıza iç besleme Kısa hat uygulaması Uzun iletim hattı uygulaması Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması Saplamalı hat uygulaması Yük aşımı Ayarlama kuralları Genel Karakteristiğin ayarı Dörtgen karakteristik Mho karakteristik Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FDPSPDIS Tanımlama Uygulama

10 İçindekiler Ayarlama kuralları Yük aşımı karakteristikleri Yük aşımı karakteristiği ile omik menzil Minimum çalışma akımı Mho için yük aşımı ile birlikte arızalı faz belirleme FMPSPDIS Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Yük aşımı Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü fonksiyonu ZDARDIR Tanımlama İşlevsellikUygulama Ayarlama kuralları Faz tercih mantığı PPLPHIZ Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Güç salınımı algılama ZMRPSB Tanımlama Uygulama Genel Temel karakteristikler Ayarlama kuralları Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli ZCVPSOF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bölüm 7 Akım koruma Ani faz aşırı akım koruma 3-fazlı çıkış PHPIOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Paralel hatsız gözlü şebeke Paralel hatlı gözlü şebeke Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış SPTPIOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Paralel hatsız gözlü şebeke Paralel hatlı gözlü şebeke Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 fazlı çıkış OC4PTOC

11 İçindekiler Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kademe 1 ila 4 için ayarlar harmonik bastırma Dört kademe faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış OC4SPTOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kademe 1 4 ayarları harmonik bastırma Örnek Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır, negatif dizi yönü EF4PTOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kademe 1 ve 4 için ayarlar Tüm kademeler için ortak ayarlar harmonik bastırma Hat uygulama örneği Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma SDEPSDE Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma UC2PTUC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi Santigrat/Fahrenayt LCPTTR/LFPTTR Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kesici arıza koruması 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları

12 İçindekiler Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış CSPRBRF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Stub koruma STBPTOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Yönlü aşırı/düşük güç koruma GOPPDOP/GUPPDUP Uygulama Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP Tanımlama Ayarlama kuralları Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP Tanımlama Ayarlama kuralları Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu DNSPTOC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bölüm 8 Gerilim koruma İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Motor ve jeneratörler için ekipman koruma Devre dışı ekipman tespiti Güç kaynağı kalitesi Gerilim kararsızlığının azaltılması Güç sistemi arızalarının artçı koruması İki kademe düşük gerilim koruma için ayarlar İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV Tanımlama Uygulama

13 İçindekiler Ayarlama kuralları İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Güç kaynağı kalitesi Yüksek empedans topraklı sistemler Doğrudan topraklanmış sistem İki kademeli rezidüel aşırı akım koruma için ayarlar Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Gelişmiş kullanıcı ayarları Bölüm 9 Bölüm 10 Frekans koruma Düşük frekans koruma SAPTUF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Aşırı frekans koruma SAPTOF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Frekans değişim oranı koruma SAPFRC Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Sekonder sistem denetimi Akım devresi denetimi CCSRDIF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Sigorta arıza denetimi SDDRFUF Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Genel Ortak parametrelerin ayarlanması Negatif dizi tabanlı Sıfır dizi tabanlı Delta U ve delta I Ölü hat tespiti

14 İçindekiler Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR Tanımlama Uygulama Bölüm 11 Kontrol Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve senkronlama SESRSYN Tanımlama Uygulama Senkronizasyon Senkron kontrol Enerjilendirme kontrolü Gerilim seçimi Harici sigorta arızası Uygulama örnekleri Tek baralı tek devre kesici Çift baralı tek devre kesici, harici gerilim seçimi Çift baralı tek devre kesici, dahili gerilim seçimi Çift devre kesici /2 devre kesici Ayarlama kuralları faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar kapatıcı Tanımlama Uygulama Otomatik tekrar kapama çalıştırma KAPALI ve AÇIK Otomatik tekrar kapama başlatma ve tekrar kapama döngüsü için başlatma koşulları Devre kesici açık bilgisiyle otomatik tekrar kapamayı başlatma Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü Uzun açma sinyali Maksimum tekrar kapama atımlarının sayısı faz tekrar kapama, AtımNo ayarına göre bir ile beş adım arası Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama Geçici arıza Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali Kilitleme başlatma Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun bekletilmesi Ayarlama kuralları Yapılandırma

15 İçindekiler Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları /3-faz çalıştırma STBRREC için otomatik tekrar kapatıcı Tanımlama Uygulama Otomatik tekrar kapama çalıştırma Kapalı ve Açık Tekrar kapama çevriminin başlaması için otomatik tekrar kapama ve koşulları başlat Devre kesici açma bilgisinden otomatik tekrar kapamayı başlat Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi Atım 1 için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü Uzun açma sinyali Tekrar kapama programları İlkAtım=3ph (tek 3 faz atımı için normal ayar) faz tekrar kapama, NoOfShots ayarına göre bir ila beş atım arası İlkAtım=1ph ilk atımda 1-faz tekrar kapama İlkAtım=1ph + 1*3ph Birinci atımda 1-fazlı veya 3-fazlı tekrar kapama İlkAtım=1ph + 1*2/3ph Birinci atımda 1 faz, 2 faz veya 3 faz tekrar kapama Gelişen arıza Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama Geçici arıza Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali Kilitleme başlatma Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun bekletilmesi Ayarlama kuralları Yapılandırma Giriş sinyalleri için öneriler STBRREC - Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları Aygıt kontrolü Tanımlama Uygulama Modüller arası Ayarlama kuralları Bölme kontrolü (QCBAY) Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için mantık rotasyon anahtarı SLGGIO Tanımlama

16 İçindekiler Uygulama Ayarlama kuralları Selektör mini anahtar VSGGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları DPGGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Tek nokta genel kontrolü 8 sinyal SPC8GGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Otomasyon bitleri AUTOBITS Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bölüm 12 Düzen iletişimi Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen iletişim mantığı ZCPSCH Tanımlama Uygulama Kilitleme düzenleri Müsaadeli düzenler Araaçma düzeni Ayarlama kuralları Engelleme düzeni Delta engelleme düzeni Müsaadeli düşük menzil düzeni Müsaadeli menzil aşımı düzeni Kilit açma düzeni Araaçma düzeni Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3-faz ZCRWPSCH Tanımlama Uygulama Akım terslenmesi mantığı Zayıf uç iç besleme mantığı Ayarlama kuralları Akım terslenmesi mantığı Zayıf uç iç besleme mantığı

17 İçindekiler Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, faz ayrımlı ZCWSPSCH Tanımlama Uygulama Akım terslenmesi mantığı Zayıf uç iç besleme mantığı Ayarlama kuralları Akım terslenmesi mantığı Zayıf uç iç besleme mantığı Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim düzeni mantığı Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı ECRWPSCH Tanımlama Uygulama Arıza akımı terslenme mantığı Zayıf uç iç besleme mantığı Ayarlama kuralları Akım terslenmesi Zayıf uç iç besleme Bölüm 13 Mantık Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC Tanımlama Uygulama Üç faz açma Kilitleme Fonksiyon bloğunun engellenmesi Ayarlama kuralları Açma mantığı faz ayrımlı çıkış SPTPTRC Tanımlama Uygulama Tek- ve/veya üç-faz açma Kilitleme Fonksiyon bloğunun engellenmesi Ayarlama kuralları Açma matris mantığı TMAGGIO

18 İçindekiler Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Yapılandırılabilir mantık blokları Tanımlama Uygulama Yapılandırma Sabit sinyaller FXDSIGN Tanımlama Uygulama Boolean 16 tam sayı dönüşümü B16I Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Boolean 16 tam sayı dönüşümü, mantık düğüm temsili ile B16IFCVI Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Tam sayı boolean 16 dönüşümü IB16A Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Tam sayı - boolean 16 dönüşümü, mantık düğüm temsili ile IB16FCVB Tanımlama Uygulama Ayarlar Bölüm 14 İzleme IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları SPGGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları 16 giriş SP16GGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları MVGGIO Tanımlama Uygulamaya Ayarlama kuralları Ölçümler Tanımlama

19 İçindekiler Uygulama Ayarlama kuralları Ayar örnekleri kv OHL için ölçüm fonksiyonu uygulaması Olay sayacı CNTGGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bozulma raporu Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları İkili giriş sinyalleri Analog giriş sinyalleri Alt fonksiyon parametreleri Değerlendirme Ölçülen değer genişletme bloğu MVEXP Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Analog akımların bağlanması Trafo merkezi batarya denetimi SPVNZBAT Tanımlama Uygulama Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIMG Tanımlama Uygulama Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSIML Tanımlama Uygulama Devre kesici durum izleme SSCBR Tanımlama Uygulama Bölüm 15 Ölçümleme Darbe sayacı PCGGIO Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Enerji hesaplama ve talep yönetimi EPTMMTR

20 İçindekiler Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bölüm 16 Bölüm 17 İstasyon iletişimi IEC haberleşme protokolü Tanımlama Uygulama GOOSE üzerinden yatay iletişim Ayarlama kuralları DNP3 protokolü IEC iletişim protokolü Temel IED fonksiyonları İç olay listeli kendi kendine denetim Tanımlama Uygulama Zaman senkronizasyonu Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Parametre ayar grubu kullanma Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Test modu işlevselliği TESTMODE Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Kilit değiştir CHNGLCK Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları IED tanımlayıcılar TERMINALID Tanımlama Uygulama Müşteriye özel ayarlar Ürün bilgisi PRODINF Tanımlama Uygulama Fabrika tanımlı ayarlar Primer sistem değerleri PRIMVAL Tanımlama Uygulama

21 İçindekiler Analog girişler için sinyal matrisi SMAI Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Toplama bloğu 3 faz 3PHSUM Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Genel temel değerler GBASVAL Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Yetki denetimi ATHCHCK Tanımlama Uygulama IED de yetkilendirme işlemleri Yetki durumu ATHSTAT Tanımlama Uygulama Hizmeti engelleme Tanımlama Uygulama Ayarlama kuralları Bölüm 18 Gereksinimler Akım trafosu gereksinimleri Akım trafosu sınıflandırma Koşullar Arıza akımı Sekonder tel direnci ve ek yük Genel akım trafosu gereksinimleri Anma eşdeğer sekonder e.m.f. gereksinimleri Mesafe koruma Kesici arıza koruması Yönsüz ani ve sabit zaman, faz ve rezidüel aşırı akım koruması Yönsüz ters zaman gecikmeli faz ve rezidüel aşırı akım koruması Yönlü faz ve rezidüel aşırı akım koruma Diğer standartlara göre akım trafoları için akım trafosu gereksinimleri IEC , sınıf P, PR ile uyumlu akım trafoları

22 İçindekiler IEC , sınıf PX, IEC , sınıf TPS (ve eski İngiliz Standardı, sınıf X) ile uyumlu akım transformatörleri ANSI/IEEE'ye göre akım trafoları Gerilim trafo gereklilikleri SNTP sunucu gereksinimleri SNTP sunucu gereksinimleri Bölüm 19 Sözlükçe

23 1MRK UTR - Bölüm 1 Giriş Bölüm 1 Giriş 1.1 Bu kılavuz hakkında Bu uygulama kılavuzu, fonksiyonlara göre sıralanmış uygulama tanımları ve ayarlama kuralları içerir. Kılavuz, koruma fonksiyonlarının ne zaman ve hangi amaçla kullanılacağını öğrenmek için kullanılabilir. Kılavuz ayrıca cihazın ayarlarını hesaplamak amacıyla da kullanılabilir. 1.2 Hedef kitle Bu kılavuz planlama, ön mühendislik ve mühendislik işlemlerinden sorumlu koruma ve kontrol mühendislerinin ihtiyaçlarına cevap verir. Koruma ve kontrol mühendisi, elektrik enerjisi mühendisliği alanında deneyimli olmalıdır ve iletişim ve protokoller gibi ilgili yan teknolojiler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. 17

24 Bölüm 1 1MRK UTR - Giriş 1.3 Ürün dokümantasyonu Ürün dokümantasyon seti Planning & purchase Engineering Installing Commissioning Operation Maintenance Planlama ve satın alma Mühendislik Kurulum Devreye alma İşletim Bakım Devreden çıkarma, sökme ve atma Decommissioning deinstalling & disposal Engineering Mühendislik kılavuzu manual Installation manual Kurulum kılavuzu Commissioning manual Devreye alma kılavuzu Operation manual İşletim kılavuzu Service manual Servis kılavuzu Application manual Uygulama kılavuzu Technical manual Teknik kılavuz Communication protocol manual en vsd IEC V1 TR Şekil 1: Kılavuzların farklı iş süreci döngülerinde kullanılması. Mühendislik kılavuzu, IED lerin mühendisliğinin PCM600 içindeki araçlar kullanılarak yapılabilmesi için talimatlar içerir. Bu kılavuz bir PCM600 projesinin nasıl oluşturulacağı ve IED lerin proje yapısı içerisine nasıl yerleştirileceği konusundaki talimatları içerir. Bu kılavuz ayrıca koruma ve kontrol fonksiyonlarının, LHMI fonksiyonlarının ve ayrıca IEC , IEC ve DNP3 için iletişim mühendisliği işlemlerinde bir sıralama önerisinde bulunur. Kurulum kılavuzu IED nin kurulumuyla ilgili yönergeler içerir. Kılavuzda mekanik ve elektrik kurulumlar için prosedürler bulunur. Bölümler IED nin kurulumu için atılacak adımlara göre kronolojik sırada düzenlenmiştir. Devreye alma kılavuzu IED nin devreye alınmasıyla ilgili yönergeler içerir. Bu kılavuz ayrıca test aşamasında sistem mühendislerine ve bakım personeline yardımcı olmak için kullanılabilir. Kılavuzda harici devrelerin kontrol prosedürleri 18

25 1MRK UTR - Bölüm 1 Giriş ve IED nin enerjilendirilmesi, parametre ayarları ve yapılandırma ve ayrıca sekonder enjeksiyonu ayarlarının doğrulanması bulunur. Bu kılavuz hizmet dışı bir trafo merkezindeki IED nin test işlemlerini açıklar. Bölümler IED nin işletmeye alınma adımlarına göre kronolojik sırada düzenlenmiştir. İşletim kılavuzu IED nin işletmeye alındıktan sonra nasıl çalıştırılacağı konusunda yönergeler içerir. Bu kılavuz IED nin izlenmesi, kontrolü ve ayarlanması için talimatlar içerir. Kılavuz ayrıca bozulmaların tespit edilmesi ve arıza tespiti amacıyla hesaplanan ve ölçülen şebeke verilerinin nasıl görüntülenmesi gerektiğini anlatmaktadır. Servis kılavuzu IED nin servis ve bakımı ile ilgili talimatlar içerir. Bu kılavuzda ayrıca IED nin enerjisinin kesilmesi ve işletme dışı bırakılması için de prosedürler bulunur. Bu uygulama kılavuzu, fonksiyonlara göre sıralanmış uygulama tanımları ve ayarlama kuralları içerir. Kılavuz, koruma fonksiyonlarının ne zaman ve hangi amaçla kullanılacağını öğrenmek için kullanılabilir. Kılavuz ayrıca cihazın ayarlarını hesaplamak amacıyla da kullanılabilir. Teknik kılavuz uygulamalar ve işlevsellik açıklamaları içerir ve fonksiyon blokları, mantık şemaları, giriş ve çıkış sinyalleri, ayar parametreleri ve fonksiyona göre sıralanmış teknik verileri listeler. Bu kılavuz, mühendislik aşamasında, kurulum ve işletmeye alma aşamasında ve normal servis sırasında teknik referans olarak kullanılabilir. İletişim protokolü kılavuzu, IED tarafından desteklenen iletişim protokolünü açıklar. Kılavuz satıcı firmaların özel uygulamaları üzerine odaklanır. Nokta listesi kılavuzu, IED'ye özel veri noktalarına genel bakışı ve bunların özelliklerini açıklar. Bu kılavuz, ilgili iletişim protokolü kılavuzu ile birlikte kullanılmalıdır Belge güncelleme geçmişi Belge güncelleme/tarih -/Haziran 2012 Geçmiş İlk sürüm İlgili belgeler REL650 ile ilgili belgeler Uygulama kılavuzu Teknik kılavuz Devreye alma kılavuzu Ürün Rehberi, yapılandırılmış Tip test sertifikası Devre Kesici Kontrolü için uygulama notları Kimlik numarası 1MRK UTR 1MRK UTR 1MRK UTR 1MRK BEN 1MRK TEN 1MRG

26 Bölüm 1 1MRK UTR - Giriş 650 serisi kılavuzlar Kimlik numarası İletişim protokol kılavuzu, DNP3 1MRK UEN İletişim protokol kılavuzu, IEC MRK UEN İletişim protokol kılavuzu, IEC MRK UEN Siber Güvenlik dağıtım yönergeleri 1MRK UEN Nokta liste kılavuzu, DNP3 1MRK UEN Mühendislik kılavuzu 1MRK UEN İşletim kılavuzu 1MRK UTR Kurulum kılavuzu 1MRK UTR 1.4 Sembol ve kurallar Semboller Elektrik uyarı simgesi elektrik çarpması ile sonuçlanabilecek bir tehlike varlığına işaret eder. Elektrik uyarı simgesi fiziksel yaralanma ile sonuçlanabilecek bir tehlike varlığına işaret eder. Önlem simgesi metinde üzerinde durulan kavram ile ilgili olarak önemli bilgilere veya uyarıya işaret eder. Yazılımın bozulmasına veya ekipman veya mülk hasarına sebep olabilecek bir tehlike varlığına işaret edebilir. Bilgi simgesi önemli konular ve koşullar hakkında okuyucunun dikkatini çeker. İpucu simgesi, projenizin nasıl tasarlanacağı veya belirli bir fonksiyonun nasıl kullanılacağı hakkında tavsiyede bulunur. Tehlike uyarıları kişisel yaralanmalarla ilgili olsa da şu anlaşılmalıdır ki, belirli çalışma koşullarında arızalı teçhizatın çalışması, yaralanmalara ve ölüme götürecek bozuk süreç performansına sebep olur. Bu yüzden, tüm uyarı ve önlem bildirimlerine tam olarak uyun. 20

27 1MRK UTR - Bölüm 1 Giriş Belge kuralları Bu kılavuzda belirli bir kılavuz hazırlama standardı kullanılmamıştır. Kısaltmaların ve akronimlerin (kelime baş harflerinden türetilen kısaltmalar) açık hali kılavuzun sonundaki sözlükçede verilmiştir. Sözlükçede ayrıca önemli terimlerin açıklamaları da bulunmaktadır. LHMI menü düzenindeki düğmelerle gezinme yöntemi düğme simgeleriyle belirtilmiştir. Seçenekler arasında gezinmek için, ve kullanın. HMI menü yolları kalın harflerle belirtilmiştir. Ana menü/ayarlar'ı seçin. LHMI mesajları Courier yazı tipi ile belirtilmiştir. Kalıcı bellekte yapılan değişiklikleri kaydetmek için Evet'i seçin ve üzerine basın. Parametre adları italik olarak belirtilmiştir. Bu fonksiyon Çalışma ayarı ile etkinleştirilebilir veya etkisiz hale getirilebilir. Bir fonksiyon için verilen fonksiyon kilidi içindeki bir giriş veya çıkış sinyalinin önünde bulunan ^ karakteri, kullanıcının PCM600 de sinyale kendi belirlediği adı verebileceğini gösterir. Bir fonksiyon için verilen fonksiyon kilidi içindeki bir giriş veya çıkış sinyalinden sonra görülen * karakteri, sinyalin bir uygulamayı geçerli şekilde yapılandırabilmesini sağlamak için, uygulamanın yapılandırma içinde başka bir fonksiyon kilidine bağlanması gerektiğini gösterir. 21

28 22

29 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama Bölüm 2 Uygulama 2.1 REL650 uygulaması REL650, doğrudan veya empedans topraklı şebekelerde havai hatların ve kabloların koruma, kontrol ve izlenmesi amacıyla kullanılır. IED, yüksek gerilim düzeylerine kadar olan kullanılabilir. Hızlı bir ve/veya üç faz açma istendiğinde fazla yüklü hatlar ve çok terminalli hatların korunması için uygundur. Tam terstip mesafe koruma, uzak uç iletişimi gereksinimleri düşük olan, yüksek duyarlılıklı enerji hatları için koruma sağlar. Beş bölgenin ölçüm ve ayarları tamamen bağımsız olarak yapılabilir. Bu da her türlü hat için yüksek seviyede esneklik sağlar. Bu modern teknik çözüm, tipik olarak 30 ms uzunluğunda hızlı işletim süresi sunar. için otomatik tekrar kapama özelliği tek kesicili düzenlemeler için öncelikli özellikleri içerir. Yüksek hızlı veya gecikmeli kapama sağlamak için senkron kontrol fonksiyonu ile beraber çalışır. Kullanıcıların her türlü uygulama ihtiyacını karşılayacak fonksiyonlara örnek olarak şunlar verilebilir: Yüksek ayarlı ani faz ve toprak aşırı akımı, dört kademe yönlü veya yönsüz gecikmeli faz ve toprak aşırı akımı, doğrudan topraklı olmayan sistemler için hassas toprak arızası, ısıl aşırı yük ve iki kademe yüksek ve düşük gerilim koruması. Mesafe ve toprak arızası koruması, uzak uç ile herhangi bir telekoruma iletişim düzeni üzerinden iletişim kurabilir. Kullanıcının kullanacağı mantığı grafik araçlarla hazırladığı gelişmiş mantık özelliği, özel uygulamalara olanak verir. Büyük arızalardan sonra, bağımsız olarak arıza sonrası analiz yapmak amacıyla arıza kayıt ve arıza konum belirleyici mevcuttur. Üç paket aşağıdaki uygulamalar için tanımlanmıştır: Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, üç faz açma (A01) Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, çift kesici, üç faz açma (B01) Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, tek kutup açma (A11) 23

30 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama Bu paketler yapılandırılmıştır ve doğrudan kullanılmak üzere hazırdır. Temel kullanım için analog ve G/Ç açma önceden tanımlanmıştır. Sipariş sırasında uygulama için ikili G/Ç ekleyebilirsiniz. Farklı uygulamaların gerektirdiği şekilde diğer sinyaller de uygulanabilir. Grafiksel yapılandırma aracı test ve işletmeye alma işlemlerinin basit ve hızlı yapılmasını sağlar. 132 kv Bara WA1 REL650 A 01 5 Mesafe Bölgeleri, Tek Kesici 10AI (4I+1I+5U) WA2 132kV/110V QB1 QB2 132kV/110V QC >1 SMB RREC 94 1->0 SMP PTRC 25 SENK SES RSYN QA1 Sayaç. C MMXU Sayaç. C MSQI SDD RFUF 1000/1 QC 2 50 BF 3I>BF CC RBRF 52 PD PD CC RPLD 50 3I>> PH PIOC 50 STB I> STB PTOC 50N IN>> EF P I OC 46 Iub BRC PTOC 26 q> LCPTTR Kosl S SCBR 67N IN<-> SDEPSDE QB9 51/67 3I> OC 4 PTOC 51N/67N IN> EF4 PTOC SOTF ZCV PSOF Sayaç. CV MMXN 68 ZM RPSB 21 Z<-> ZDN RDIR Ph Sel FMPS PDIS 21 Z< ZQM PDIS Wh<-> ETP MMTR Monit. LMB RFLO QC 9 132kV/110V 59 U > OV2 PTOV 27 U < UV2 PTUV 27 U< LOV PTUV Sayaç. V MMXU Sayaç. V MSQI Sayaç. VNMMXU Hat verisi Hat uzunlugu: 50km Pozitif sekans hat empedansi :0,195+j*0,410Ohm Primer/Km Sifir sekans hat empedansi :0,400+j*1.310Ohm Primer/Km Diger yapilandirilan fonksiyonlar ZC PSCH ZCRW PSCH 85 EC PSCH 85 ECRW PSCH Mont. DRP RDRE Ayarlarda Fonksiyon Etkin ANSI IEC IEC Ayarlarda Fonksiyon Devre Disi ANSI IEC IEC61850 Kosl TCS SCBR Kosl SPVN ZBAT IEC en.vsd IEC V3 TR Şekil 2: Tek kesicili düzenlemede dörtgen mesafe bölgeleri için tipik bir koruma uygulaması 24

31 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama REL650 B01 5 Mesafe Bölgeleri, Çift Kesici Kare Baras 10AI (4I+1I+5U) + 10AI (4I+1I+5U) 79 0->1 SMB RREC 94 1->0 SMP PTRC 25 SENK SES RSYN 132kV/ 110V 79 0->1 SMB RREC 94 1->0 SMP PTRC 25 SENK SES RSYN QB /1 QA1 QB11 132kV/ 110V QB21 QA2 1000/1 QB22 52PD PD CC RPLD 52PD PD CC RPLD Sayaç. C MMXU 50BF 3I> BF CC RBRF 50BF 3I> BF CC RBRF Sayaç. C MSQI Kosl S SCBR Kosl S SCBR 50N IN>> EF PIOC å 26 q> 50 3I>> 50STB I> 46 Iub LCPTTR PH PIOC STB PTOC BRC PTOC 67N IN<-> SDEPSDE Sayaç. CV MMXN 51/67 3I> OC4 PTOC 51N/67N IN> EF4 PTOC SOTF ZCV PSOF QB9 Wh<-> ETP MMTR 85 ZC PSCH SDD RFUF 68 ZM RPSB 21 Z<-> ZDN RDIR Ph Sel FMPS PDIS 21 Z< ZQM PDIS QC9 Monit. LMB RFLO 85 ZCRW PSCH 59 U> OV2 PTOV 27 U< UV2 PTUV 27 U< LOV PTUV 85 ECRW PSCH Sayaç. VN MMXU Sayaç. V MMXU Sayaç. V MSQI 132kV/110V Hat verisi Hat uzunlugu: 50km Pozitif dizi hat empedansi: 0,195+j*0,410 Ohm-Primer/km Sifir dizi hat empedansi: 0,400+j*1,310 Ohm-Primer/km Diger yapilandirilan fonksiyonlar Ayarlarda Fonksiyon Etkin Ayarlarda Fonksiyon Devre Disi 85 EC PSCH Mont. DRP RDRE Kosl TCS SCBR Kosl SPVN ZBAT ANSI IEC IEC61850 ANSI IEC IEC61850 IEC en.vsd IEC V3 TR Şekil 3: Tek kesicili düzenlemede mho mesafe bölgeleri için tipik bir koruma uygulaması 25

32 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama 132 kv Bara WA1 WA2 REL650 A11 5 Mesafe Bölgesi, 1 PH/3 PH Açma, Tek Kesici 10AI (4I+1I+5U) QB1 QB2 132kV/110V 132kV/110V QC > >0 25 SENK QA1 STB RREC STP PTRC SES RSYN QC2 Sayaç. C MMXU Sayaç. C MSQI SDD RFUF 52 PD PD CC RPLD 50 STB I> STB PTOC 46 Iub BRC PTOC Koşl S SCBR 1000 /1 50BF 3I> BF CSP RBRF 50 3I >> SPT PIOC 50N IN>> EF P IOC 26 LCPTTR 37 2I< SDE PSDE QB9 51/67 3I> OC4S PTOC 51N/67N IN> EF 4 PTOC SOTF ZCV PSOF QC9 Sayaç. CV MMXN Wh<-> ETP MMTR 68 ZM RPSB 21 Z<-> ZDN RDIR Ph Sel FMPS PDIS İzlem. LMB RFLO 21 Z< ZQM PDIS 132kV/110V 59 U> OV 2 PTOV 27 U< UV 2 PTUV 27 U< LOV PTUV Sayaç. V MMXU Sayaç. V MSQI Sayaç. VN MMXU Hat verisi Hat uzunluğu: 50km Pozitif dizi hat empedansı: j*0. 410Ohm Primer/Km Sıfır dizi hat empedansı: j*1. 310Ohm Primer/Km Diğer yapılandırılan fonksiyonlar ZC PSCH ZCWS PSCH 85 EC PSCH 85 ECRW PSCH Mont. DRP RDRE Ayarlarda Fonksiyon Etkin ANSI IEC IEC Ayarlarda Fonksiyon Devre Dışı ANSI IEC IEC61850 Koşl TCS SCBR Koşl SPVN ZBAT IEC en.vsd IEC V2 TR Şekil 4: Tek kesicili düzenlemede dörtgen karakteristik mesafe bölgeleri için tipik bir koruma uygulaması, tek kutup açma 26

33 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama 2.2 Mevcut fonksiyonlar Ana koruma fonksiyonları IEC 61850/ Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB Empedans koruma ZQMPDIS 21 Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik FDPSPDIS 21 Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FMPSPDIS 21 Hatalı faz belirleme, mho için yük aşımlı ZDARDIR 21 Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü fonksiyonu ZDNRDIR 21 Yönlü empedans dörtgeni ve mho PPLPHIZ Faz önceliği mantığı ZMRPSB 68 Güç salınımı algılama ZCVPSOF Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli Artçı koruma fonksiyonları IEC 61850/ Fonksiyon blok adı Akım koruma ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB PHPIOC 50 Ani faz aşırı akım koruma, 3 fazlı çıkış SPTPIOC 50 Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış OC4PTOC 51 Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3 fazlı çıkış OC4SPTOC 51/67 Dört kademeli faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış EFPIOC 50N Ani rezidüel aşırı akım koruma EF4PTOC 51N/67N Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır/ negatif dizi yönü SDEPSDE 67N Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma UC2PTUC 37 Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma LCPTTR 26 Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi, Santigrat derece Tablonun devamı sonraki sayfada 27

34 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama IEC 61850/ Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB LFPTTR 26 Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi, Fahrenhayt CCRBRF 50BF Kesici arıza koruma, 3 faz aktivasyonu ve çıkışı CSPRBRF 50BF Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış STBPTOC 50STB Stub koruma CCRPLD 52PD Kutup uyuşmazlığı koruma BRCPTOC 46 Bozuk iletken kontrolü GUPPDUP 37 Yönlü düşük güç koruması GOPPDOP 32 Yönlü aşırı güç koruma DNSPTOC 46 Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu Gerilim koruma UV2PTUV 27 İki kademe düşük gerilim koruma OV2PTOV 59 İki kademe aşırı gerilim koruma ROV2PTOV 59N İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma LOVPTUV 27 Gerilim kaybı kontrolü Frekans koruma SAPTUF 81 Düşük frekans fonksiyonu SAPTOF 81 Aşırı frekans fonksiyonu SAPFRC 81 Frekans değişim hızı koruma Kontrol ve izleme fonksiyonları IEC 61850/Fonksiyon blok adı Kontrol ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB SESRSYN 25 Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve senkronizasyon SMBRREC 79 3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı STBRREC 79 1/3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı QCBAY Fider bölmesi kontrolü LOCREM LR-anahtar pozisyonlarını kullanma Tablonun devamı sonraki sayfada 28

35 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama IEC 61850/Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB LOCREMCTRL (PSTO)'yu çalıştırmak için izinli kaynağın LHMI kontrolü CBC1 1CB için devre kesici CBC2 2CB için devre kesici SLGGIO Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için Mantık Rotasyon Anahtarı VSGGIO Selektör mini anahtar uzantısı DPGGIO IEC genel haberleşme I/O fonksiyonları çift nokta SPC8GGIO 8 sinyalin tek nokta genel kontrolü AUTOBITS Otomasyon bitleri, DNP3.0 için komut fonksiyonu I103CMD IEC için fonksiyon komutları I103IEDCMD IEC için IED komutları I103USRCMD IEC için kullanıcı tanımlı fonksiyon komutları I103GENCMD IEC için genel fonksiyon komutları I103POSCMD IEC için konumlu ve seçimli IED komutları Sekonder sistem denetimi CCSRDIF 87 Akım devresi denetimi SDDRFUF Sigorta arıza denetimi TCSSCBR Kesici kapama/açma devresi izleme Mantık SMPPTRC 94 Açma mantığı, ortak 3 faz çıkışı SPTPTRC 94 Açma mantığı, faz ayrımlı çıkış 1 1 TMAGGIO Açma matris mantığı OR Yapılandırılabilir mantık blokları, OR geçidi INVERTER Yapılandırılabilir mantık blokları, INVERTER geçidi PULSETIMER Yapılandırılabilir mantık blokları, Darbe zamanlayıcısı GATE Yapılandırılabilir mantık blokları, Kontrol edilebilir kapı XOR Yapılandırılabilir mantık blokları, özel OR geçidi LOOPDELAY Yapılandırılabilir mantık blokları, döngü gecikmesi TIMERSET Yapılandırılabilir mantık blokları, zamanlayıcı fonksiyon bloğu Tablonun devamı sonraki sayfada 29

36 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama IEC 61850/Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB AND Yapılandırılabilir mantık blokları, AND geçidi SRMEMORY Yapılandırılabilir mantık blokları, bellek ayarlaresetle iki durumlu geçit RSMEMORY Yapılandırılabilir mantık blokları, bellek resetle-ayarla iki durumlu geçit FXDSIGN Sabit sinyal fonksiyon bloğu B16I Boolean 16 - Tam sayı dönüşümü B16IFCVI Boolean 16 - tam sayı dönüşümü, mantık düğüm temsili ile IB16A Tam sayı - Boolean 16 dönüşümü IB16FCVB Tam sayı - Boolean 16 dönüşümü, mantık düğüm temsili ile İzleme CVMMXN Ölçümler CMMXU Faz akım ölçümü VMMXU Faz-faz gerilim ölçümü CMSQI Akım dizisi bileşen ölçümü VMSQI Gerilim dizisi ölçümü VNMMXU Faz-nötr gerilim ölçümü AISVBAS Analog girişlerin servis değerleri sunumu için fonksiyon bloğu TM_P_P2 600TRM primer analog girişlerin servis değerleri sunumu için fonksiyon bloğu AM_P_P4 600AIM primer analog girişlerin servis değerleri sunumu için fonksiyon bloğu TM_S_P2 600TRM sekonder analog girişlerin servis değerleri sunumu için fonksiyon bloğu AM_S_P4 600AIM sekonder analog girişlerin servis değerleri sunumu için fonksiyon bloğu CNTGGIO Olay sayacı DRPRDRE Bozulma raporu AxRADR Analog giriş sinyalleri BxRBDR İkili giriş sinyalleri SPGGIO IEC genel haberleşme I/O fonksiyonları SP16GGIO IEC genel haberleşme I/O fonksiyonları 16 giriş MVGGIO IEC genel haberleşme I/O fonksiyonları MVEXP Ölçülen değer genişletme bloğu LMBRFLO Arıza yeri tespit fonksiyonu Tablonun devamı sonraki sayfada 30

37 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama IEC 61850/Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB SPVNZBAT Trafo batarya denetimi SSIMG 63 Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIML 71 Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSCBR Devre kesici durum izleme I103MEAS IEC için ölçülen büyüklük I103MEASUSR IEC için kullanıcı tanımlı sinyallerin ölçülen büyüklüğü I103AR IEC için fonksiyon durumu otomatik tekrar kapatıcı I103EF IEC için fonksiyon durumu topraklama arızası I103FLTPROT IEC için fonksiyon durumu arıza koruma I103IED IEC için IED durumu I103SUPERV IEC için denetim durumu I103USRDEF IEC için kullanıcı tanımlı sinyaller için durum Ölçümleme PCGGIO Darbe sayacı mantığı ETPMMTR Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu Haberleşme IEC 61850/Fonksiyon blok adı İstasyon haberleşme ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB IEC IEC haberleşme protokolü DNPGEN TCP/IP haberleşme protokolü için DNP RS485DNP EIA-485 haberleşme protokolü için DNP CH1TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP CH2TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP CH3TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP CH4TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP OPTICALDNP Optik seri haberleşme için DNP Tablonun devamı sonraki sayfada 31

38 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama IEC 61850/Fonksiyon blok adı ANSI Fonksiyon tanımı Hat Mesafesi REL650 REL650 (A01) 3Ph/1CB REL650 (A11) 1Ph/1CB REL650 (B01) 3Ph/2CB MSTSERIAL Seri haberleşme protokolü için DNP MST1TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP MST2TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP MST3TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP MST4TCP TCP/IP haberleşme protokolü için DNP RS485GEN RS OPTICALPROT Optik seri için çalışma seçimi RS485PROT RS485 için çalışma seçimi DNPFREC TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0 arıza kayıtları OPTICAL103 IEC Optik seri haberleşme RS RS485 için IEC seri haberleşme GOOSEINTLKRCV Kilitleme tertibi için GOOSE üzerinden yatay haberleşme GOOSEBINRCV GOOSE ikili alıcı ETHFRNT ETHLAN1 GATEWAY Ön port, LAN1 portu ve ağ geçidi için ethernet yapılandırma GOOSEDPRCV Bir çift nokta değeri almak için GOOSE fonksiyon bloğu GOOSEINTRCV Bir tam sayı değeri almak için GOOSE fonksiyon bloğu GOOSEMVRCV Bir ölçülen büyüklük değeri almak için GOOSE fonksiyon bloğu GOOSESPRCV Bir tek nokta değeri almak için GOOSE fonksiyon bloğu Düzen haberleşmesi ZCPSCH 85 Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen haberleşme mantığı ZCRWPSCH 85 Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3 faz ZCWSPSCH 85 Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, faz ayrımlı ZCLCPLAL Yerel hızlandırma mantığı ECPSCH 85 Rezidüel aşırı akım koruma için haberleşme düzeni mantığı ECRWPSCH 85 Rezidüel aşırı akım için akım geri döndürme ve zayıf uç iç besleme için mantığı

39 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama Temel IED fonksiyonları IEC 61850/Fonksiyon blok adı Fonksiyon tanımı Tüm ürünlerde mevcut temel fonksiyonlar INTERRSIG İç olay listeli kendi kendine denetim 1 SELFSUPEVLST İç olay listeli kendi kendine denetim 1 TIMESYNCHGEN Zaman senkronizasyonu 1 SNTP Zaman senkronizasyonu 1 DTSBEGIN, DTSEND, TIMEZONE Zaman senkronizasyonu, gün ışığından koruma 1 IRIG-B Zaman senkronizasyonu 1 SETGRPS Ayar grubu düzenleme 1 ACTVGRP Parametre ayar grupları 1 TESTMODE Test modu işlevselliği 1 CHNGLCK Kilit fonksiyonunu değiştir 1 TERMINALID IED tanımlayıcılar 1 PRODINF Ürün bilgisi 1 SYSTEMTIME Sistem zamanı 1 RUNTIME IED çalışma zamanı 1 PRIMVAL Primer sistem değerleri 1 SMAI_20_1 - SMAI_20_12 Analog girişler için sinyal matrisi 2 3PHSUM Toplama bloğu 3 faz 12 GBASVAL Ayarlar için genel temel değerler 6 ATHSTAT Yetki durumu 1 ATHCHCK Yetki denetimi 1 SPACOMMMAP SPA iletişim haritası 1 FTPACCS Şifre ile FTP girişi 1 DOSFRNT Hizmeti engelleme, ön port için çerçeve oran kontrolü 1 DOSLAN1 Hizmeti engelleme, LAN1 için çerçeve oran kontrolü 1 DOSSCKT Hizmeti engelleme, soket akış kontrolü 1 SAFEFILECOPY Düzenli dosya kopyalama fonksiyonu 1 SPATD SPA protokolü üzerinden gün ve zaman 1 BCSCONF Temel iletişim sistemi 1 33

40 Bölüm 2 1MRK UTR - Uygulama 2.3 REL650 uygulama örnekleri Farklı uygulamalara adaptasyon Bu IED, dörtgen mesafe koruma karakteristik ile kullanılmak üzere ön tanımları yapılmış olarak teslim alınmıştır. Bu IED, mho mesafe koruma karakteristik ile kullanılmak üzere ön tanımları yapılmış olarak teslim alınmıştır. IED çok geniş bir uygulama yelpazesi için kullanılabilir. Kullanılacak olan uygulama, IED içerisindeki kapsamlı fonksiyon kitaplığından seçilebilir İşlevsellik tablosu Tablo 1, farklı uygulama durumlarında kullanılabilecek işlevsellik seçimi için önerileri göstermektedir. Önerilerin anlamları aşağıdaki gibidir: Açık: Bu fonksiyonun seçilen uygulamada etkin hale getirilmesi önerilir Kapalı: Bu fonksiyonun seçilen uygulamada devre dışı bırakılması önerilir Uygulamaya bağlı: Fonksiyonun etkin veya devre dışı olma kararının her duruma göre özel olarak belirlenmesi gerektiğini ifade eder. Tablo arasındaki uygulamaları göstermektedir ve bu uygulamalar önceki bölümlerde verilen uygulama örneklerini temel alır. Tablo 1: Farklı uygulamalarda fonksiyonların seçimi Fonksiyon Uygulama 1 Uygulama 2 Uygulama 3 Uygulama 4 Uygulama 5 Beş bölge mesafe koruma, dörtgen karakteristik ZQDPDIS Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FDPSPDIS Açık Açık Açık Açık Açık Açık Açık Açık Açık Açık mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme Açık Açık Açık Açık Açık Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Faz tercih mantığı PPLPHIZ Kapalı Kapalı Kapalı Kapalı Açık Güç salınımı algılama ZMRPSB Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli ZCVPSOF Ani faz aşırı akım koruma, 3-fazlı çıkış PHPIOC Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3 fazlı çıkış OC4PTOC Tablonun devamı sonraki sayfada Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Kapalı Açık Açık Açık Açık Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Açık Açık Açık Açık Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı 34

41 1MRK UTR - Bölüm 2 Uygulama Fonksiyon Uygulama 1 Uygulama 2 Uygulama 3 Uygulama 4 Uygulama 5 Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC Açık Açık Açık Açık Kapalı Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma EF4PTOC Açık Açık Açık Açık Kapalı Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi ZCPSCH'li düzen iletişim mantığı Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3-faz ZCRWPSCH ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim düzeni mantığı ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım geri döndürme ve zayıf uç iç besleme mantığı Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma SDEPSDE Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi LCPTTR/ LFPTTR Fahrenhayt/Santigrad Derece Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP Negatif dizi temelli aşırı akım koruma DNSPTOC İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV Düşük frekans koruma SAPTUF Aşırı frekans koruma SAPTOF Frekans değişim oranı koruma SAPFRC Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Açık Açık Kapalı Uygulamaya bağlı Açık Açık Kapalı Uygulamaya bağlı Açık Açık Kapalı Kapalı Uygulamaya bağlı Açık Kapalı Kapalı Kapalı Kapalı Kapalı Kapalı Açık Uygulamaya bağlı Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Açık Açık Açık Açık Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Akım devresi denetimi CCSRDIF Açık Açık Açık Açık Açık Sigorta arıza denetimi SDDRFUF Açık Açık Açık Açık Açık Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR Açık Açık Açık Açık Açık 3-faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar kapatıcı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Açık Açık Kapalı Açık Açık Açık Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı Uygulamaya bağlı 35

42 36

43 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri 3.1 Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir havai iletim hattı için ayar örneği Uygulama örneğinin, şekilde gösterildiği gibi 138 kv'luk bir trafosu vardır 5 A Z 1 = R 1 + jx 1 Z 0 = R 0 + jx0 B REL650 REL650 IEC _1_en.vsd IEC V1 EN Şekil 5: Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir havai iletim hattı Aşağıdaki veriler ön kabullerdir: Tablo 2: Hat uygulama örneği için veri Özellik Hat uzunluğu Pozitif dizi empedansı Sıfır dizi empedansı A da yüksek pozitif dizi kaynak empedansı A da alçak pozitif dizi kaynak empedansı A da yüksek sıfır dizi kaynak empedansı A da alçak sıfır dizi kaynak empedansı B de yüksek pozitif dizi kaynak empedansı B de alçak pozitif dizi kaynak empedansı B de yüksek sıfır dizi kaynak empedansı B de alçak sıfır dizi kaynak empedansı A ve B de akım trafosu oranı Değer 50 km 0,05 + j 0,35 ohm/km 2,5 + j17,5 ohm 0,15 + j 1,00 ohm/km 7,5 + j17,5 ohm j10 Ω (yaklaşık MVA) j3.2 Ω (yaklaşık MVA) j8 Ω j5 Ω j10 Ω (yaklaşık MVA) j3.2 Ω (yaklaşık MVA) j8 Ω j5 Ω 1 000/1 A A ve B de gerilim trafosu oranı / 011. kv 3 Hattaki maksimum güç transferi 180 MVA 37

44 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Açıklamalar, sadece özel uygulamalar nedeniyle farklı ayarlanması gereken değişiklikleri kapsar. Açıklaması verilmeyen ayarların varsayılan değerlerinin değiştirilmemesi önerilir. Her bir koruma ve kontrol fonksiyonunun ayarlar tablosu için Teknik kılavuza başvurunuz. Ayar örneklerinde verilmeyen fonksiyon ayarlarının nasıl yapılması gerektiğini öğrenmek için Uygulama kılavuzunda bulunan ayarlar genel bilgileri bölümüne başvurun. PCM600 de bulunan parametre ayar aracını kullanarak IED yi uygulamaya özel hesaplamalarla ayarlayın Analog TRM girişi 4I 1I 5U için genel ayarların hesaplanması Trafo modülünün (TRM) 4 akım girişi (1 veya 5 A ya bağlanmış), bir akım girişi (0.1 veya 0.5 A ya bağlanmış) ve 5 gerilim girişi kapasitesi vardır. Hat faz akım akım trafoları (üç fazlı akım trafo grubu) 1 3 (L1, L2, L3) girişlerine bağlanmıştır. Paralel bir hattın rezidüel akımın akım trafosu giriş 4 e bağlanabilir (IN, COMP). Korumalı hattın rezidüel akımı akım trafosu giriş 5 e bağlanabilir (IN). Bu girişin akım anma değeri daha düşük olduğundan topraklama arıza tespitine karşı daha hassastır. Hat gerilim trafolarının gerilim trafoları 6 8 (L1, L2, L3) girişlerine bağlanmıştır. Bara gerilim trafoları (bara 1 ve 2), giriş 9 10 a bağlanabilir (bir faz girişi faztopraklamaveya faz-faz) Akım trafosu girişlerini aşağıdaki şekilde ayarlayın: 1. Akım trafosu giriş 1 için primer ve sekonder değerleri ayarlayın CTYıldızNokta1'i şöyle ayarlayın Nesneye (Akım trafosu sekonder korunmuş hatta doğru topraklanmıştır) 1.2. CTSek1'i şöyle ayarlayın 1 A (Akım trafosu sekonder anma akımı) 1.3. CTPrim1'i şöyle ayarlayın 1000 A (Akım trafosu primer anma akımı) 2. Aynı değerleri akım girişleri 2 ve 3 için de ayarlayın. 38

45 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Akım girişi 4 paralel hattan gelen rezidüel akım için kullanılabilir. Bu akım, paralel hattan gelen arıza konum belirleyici fonksiyonunun etkisini kompanse etmek için kullanılır. Bu uygulamada giriş kullanılmaz. Akım girişi 5, rezidüel akım korumaya tahsisli bir akım trafosunu bağlamak üzere kullanılabilir. Yüksek hassasiyette koruma sağlamak için oranı ayarlanmış özel bir akım trafosu kullanılır. Bu uygulamada giriş kullanılmaz. 3. Gerilim trafosu giriş 6 için primer ve sekonder değerleri ayarlayın VTSek6'yı şöyle ayarlayın 110 V (Gerilim trafosu sekonder anma gerilimi, faz-faz gerilim olarak verilmiştir) 3.2. VTPrim6'yı şöyle ayarlayın 143 kv (Gerilim trafosu sekonder anma gerilimi, faz-faz gerilim olarak verilmiştir) 4. Giriş 7 ve 8 için de aynı değerleri ayarlayın. Gerilim girişleri 9 ve 10, senkron kontrol fonksiyonu için bara gerilim ölçümlerinde kullanılabilir. Bu uygulamada bu girişler kullanılmaz Ayar fonksiyonu GBSVAL için Genel temel değer ayarlarının hesaplanması Her fonksiyon referans ayarları için primer temel değerleri kullanır. Temel değerler, Genel temel değerler ayar fonksiyonunda tanımlanmıştır. Ayar fonksiyonlarına en fazla altı Genel temel değer eklenebilir. Doğrudan topraklanmış bir şebeke uygulamasında iki uçlu havai iletim hattında ayar fonksiyonları için yalnız bir Genel temel değer gereklidir. Hat koruma için, Genel değer ayar fonksiyonlarının parametrelerini, ölçü trafoları primer anma değerlerine göre ayarlayın (önerilen): 1. ITemel'i şöyle ayarlayın 1/000 A 2. UTemel'i şöyle ayarlayın 143 kv 3. STemel'i şöyle ayarlayın 247,7 MVA(SBase= 3 UTemel IBase) 39

46 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Koruma ve kontrol fonksiyonunda bulunan GenelTemelSel ayarı, primer değerlerin referansı için bir Genel değerler ayar fonksiyonuna işaret eder Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ZQMPDIS için ayarların hesaplanması Mesafe koruma fonksiyonu ayarları primer değerler olarak yapılır. Analog giriş kartı için ayarlanmış olan ölçü trafosu oranı, ölçülen sekonder giriş sinyallerini otomatik olarak mesafe koruma fonksiyonunda kullanılan primer değerlere dönüştürmekte kullanılır. Ayar hesaplamaları yapılırken, uygulamaya bağlı olarak aşağıdaki temel noktalara dikkat edilmelidir: Özellikle geçici koşullar altında akım ve gerilim ölçü trafolarının ortaya çıkardığı hatalar. Hat sıfır dizi empedans verilerindeki hatalar ve bunların hesaplanan topraklama-geri dönüş kompanzasyon katsayısı üzerindeki etkileri. Farklı kaynaklardaki farklı Z0/Z1 oranlarının etkilerini de içeren IED ve arıza konumu arasındaki iç-beslemenin etkisi. Transpoze olmamış hatların faz empedansı, tüm arıza devreleri için aynı değildir. Farklı faz-topraklama döngülerinin empedansları arasındaki fark, toplam hat empedansının %5 ila 10 u kadar olabilir. Mesafe korumanın amacı aşağıda verilmiştir: Hattaki tüm kısa devreler için ana koruma (faz-topraklama, çift faz-topraklama ve üç faz). Komşu 138 kv bara üzerindeki kısa devreler için ana koruma (bara koruması yok). Komşu 138 kv baradan çıkan hatlardaki kısa devreler için uzaktan artçı koruma. Komşu 138 kv baraya bağlı trafodaki kısa devrelere karşı uzaktan artçı koruma. Mesafe koruma A için bölgelerin fonksiyonları şekil 6 çiziminde görülebilir. 40

47 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Bölge 4 Bölge 3 Bölge 2 Bölge 1 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B REL 650 REL 650 =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 6: Mesafe koruma bölgelerinin menzilleri Bölge 1, ani operasyon ile, korunmakta olan hattaki çoğu kısa devre arızalarını algılar. Aynı zamanda seçiciliğin sağlanması gerekir. Bu nedenle hattın en uzaktaki bölümü bölge 1 kapsamında değildir. Bölge 2, kısa bir gecikmeyle, bölge 1 ile kaplı olmayan korunmakta olan hat bölümündeki kısa devreleri algılar. Gecikme seçiciliği sağlamak için yeterlidir. Bunun anlamı, 138 kv uzak baraya bağlı olan diğer nesnelerdeki arızaların ani koruma fonksiyonu tarafından giderilmesinin, A da istenmeyen açmaya neden olmayacağıdır. Bölge 2 ile birlikte bölge 3, 138 kv uzak baradan çıkan hatlardaki kısa devreler için uzak artçı koruma işlevi görmektedir. Eğer mümkünse, Bölge 3 tüm bu hatların tamamını kaplar. Bölge 3 ün gecikmesi seçiciliği sağlamak için yeterlidir. Bunun anlamı, 138 kv uzak baraya bağlı olan diğer nesnelerdeki arızaların gecikmeli bölge 2 koruma fonksiyonu tarafından giderilmesinin, A da istenmeyen açmaya neden olmayacağıdır. Bölge 4, trafo merkezi A da 138 kv baradaki kısa devreler için artçı koruma sağlar. Bölge 4 seçiciliği sağlamak için bir gecikmeye sahiptir. Bölge için yönlü başlatma, mesafe koruma ile ilişkili ek fonksiyonlar için de kullanılabilir: zayıf uç besleme mantığı ve arıza akımı terslenme mantığı. Hesaplamalar ve seçim ayar seçenekleri aşağıdaki talimatlarda verilmiştir: Genel ayarlar, Bölge 1-4 ayarları. Bölge 5 kullanılmamaktadır Genel ayarların hesaplanması 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 2. HatAçı'yı şöyle ayarlayın 81,9º Korunan hattın pozitif dizi empedans hat açısı aşağıdaki şekilde hesaplanır: 41

48 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri æ X ö line æ17.5 ö LineAng = arctan ç = arctanç = è Rline ø è 2.5 ø GUID-A8BDC47F-A097-42F4-9C1F-DA6AB2D6AC1A V1 EN (Denklem 1) 3. CharPEZx vecharppzx'i şöyle ayarlayın Mho, Dörtgen ve Birleşik her bir bölge için uygulamaya göre. 4. KN-faktörlerini ayarlayın 4.1. KNMag1'i şöyle ayarlayın 0,62 Bölge 1 için 4.2. KNAng1'i şöyle ayarlayın -0.6º Bölge 1 için 4.3. KNMag2'yi şöyle ayarlayın 0,62 Bölge 2, 3, 4, 5 için 4.4. KNAng2'yi şöyle ayarlayın -0,6º Bölge 2,3,4 ve 5 için KN-faktörü, faz-topraklama arızalarında doğru menzili elde etmek için hesaplanır. KN-faktörü aşağıdaki gibi tanımlanabilir: Z KN = 0, line 3 Z - Z 1, line 1, line GUID-201DAAE3-7D9E-48B9-9CCA-33B5C2E51103 V1 EN (Denklem 2) Faz-topraklama arıza döngülerinde, görünür empedans aşağıdaki gibi tanımlanmıştır: Z ph-ea = I ph, Ln U ph, Ln + KN 3 I 0 GUID-509FDDAF-4B92-4DD5-A9A9-B2214B58E383 V1 EN (Denklem 3) KN nin karmaşık değer olması nedeniyle büyüklük ve faz açısı ayrı ayrı ayarlanır. KN-faktörü bölge 1 ve diğer bölgeler için ayrı ayrı hesaplanabilir. Bunun nedeni, bölge 1 in menzil altında kalmasını ve diğer bölgelerin menzili aşmasını gerektiren çift devre hat uygulamaları içindir. Tek devreli bir hatta KN-faktörlerinin aynı değerlerle ayarlanması önerilir. Z 1,hat = 2,5 + j17,5 ve Z 0,hat = 7,5 + j17,5, ise KN şu şekilde hesaplanır: - ( j17.5) ( j17.5) Z0, line - Z1, line j j Ð81.2 KN = = = = = 0.62Ð Z j Ð , line GUID F E5-B4E V1 EN (Denklem 4) 5. CvtFltr'ı şöyle ayarlayın Açık, eğer korunan hat CVT'ye sahip ise. Bu, CVT geçicilerinin aşırı menzil etkisini önler Bölge 1 ayarlarının hesaplanması 1. ZamanlayıcıSelZ1'i şöyle ayarlayın Zamanlayıcılar ayrıldı varsayılan olarak. 42

49 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Bu, faz-topraklama ve faz-faz ölçüm çevrimlerinin ilgili başlatma sinyallerine bağlı olarak bağımsız zamanlayıcılara sahip olacağı anlamına gelir. Sistemdeki koordinasyon gereksinimine bağlı olarak bu varsayılan ayar diğer seçenekler ile değiştirilebilir. Zamanlayıcılar bağlı, eğer herhangi bir ölçüm çevrimi hızlanmış ise tüm ölçüm çevrimlerini başlatacaktır. Ancak açma, sadece özel çevrim başlatma sinyali yüksek ise serbest bırakılacaktır. İç başlatma, eğer 5 bölgeden herhangi biri hızlandırılmış ise bu bölgenin tüm ölçüm çevrimlerinin saymaya başlamasını sağlayacaktır. Ancak açma, bu bölgenin sadece özel çevrim başlatma sinyali yüksek ise serbest bırakılacaktır. ZamanlayıcıSelZ1', PhSel'den başlatma'ya ayarlamak için DirModeZ1 şu şekilde ayarlanmalıdır İleri ve MhoCharZ1 şu şekilde ayarlanmalıdır Yönlü. Açma sadece ZDNRDIR ileri yön sağlar ise serbest bırakılacaktır ve faz seçme mantığı FMPSPDIS veya FDPSPDIS, özel faz için başlatma sağlar. Açma zamanı PhSel başlatma sinyalinden hesaplanacaktır. Dış başlatma, eğer dış başlatma sinyali EXTNST yüksek ise tüm açma zamanlayıcılarını başlatacaktır. 2. DirModeZ1'i şöyle ayarlayın İleri 3. Z1'i şöyle ayarlayın 15,000 Ω Bölge 1 in menzili normalde hat empedansının %85 i olarak ayarlanır. Şekil 7 çizimine bakınız. Bu ayar menzil ayarı olarak mho ve dörtgen karakteristik tarafından kullanılacaktır. Eğer DirModeZx aşağıdaki gibi ayarlı ise Z1Rev ayarı dörtgen karakteristik ve mho karakteristik tarafından kullanılmayacaktır İleri. 43

50 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri X 20 Hat empedansı 15 Hat empedansının %85'i 10 5 R IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 7: Hat empedans şeması Z1 ayarı aşağıdaki şekilde hesaplanır: Z1 = 0.85 ZLine, posseq = j17.5 = 15.0 W GUID-B193DA37-6B3E-480E-80EE E4382 V1 EN (Denklem 5) 4. MhoCharZ1'i şöyle ayarlayın Yönlü. Bu ayar, CharPEZ1 ve CharPPZ1 aşağıdaki şekilde ayarlanmış ise kullanılacaktır Mho. Eğer CharPEZ1 veya CharPPZ1 şu şekilde ayarlanır ise Mho sadece Z ayarı kullanılacaktır. RFPE1 ve RFPP1'in hiçbir etkisi olmayacaktır. 5. Eğer CharPPZ1 şu şekilde seçilir ise DörtgenRFPP1'i şöyle ayarlayın 15 Ω Faz-faz arızalarında, hata direnç ayarı normalde hatalı fazlar arasındaki direnç arkıdır. Hata direnci van Warrington ifadesi kullanılarak yaklaşık olarak hesaplanabilir: R 28700» L arc I 1. 4 GUID-F2E73133-F8B BB6D-D9823E83F0E4 V1 EN (Denklem 6) burada: 44

51 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri I değeri, ark akımının A olarak ifadesidir L değeri, ark uzunluğunun m olarak ifadesidir Arkın uzunluğu fazlar arasındaki mesafeye eşittir. Bu hat için fazlar arasındaki mesafe 5 m'dir. Açık hat ucundaki bir faz-faz-faz arızası için arıza akımı ve minimum kısa devre kapasitesi: U ph- ph / / 3 I = = = 2. 9Ð ka Z1,Line + Z 1,Source j j10 GUID-3662A0FC-7F B102-B12D1E0E79F2 V1 EN (Denklem 7) burada: Z 1Kaynak 0+j10 ohm Bu da aşağıdaki ark direncini verir: R arc» = 2.0 W 2900 GUID-7F53DA3B-DBDA-48B3-BB V1 EN (Denklem 8) Bu, arıza direnç menzili RFPP1 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek RFPP1 ayarı değerli olabilir. RFPP1 = Z1 ayarı için önerilen. 6. Eğer CharPEZ1 şu şekilde seçilir ise DörtgenRFPE1'i şöyle ayarlayın 30,00 Ω. Faz-topraklama arızalarında, arızalı akımtoprağa doğru topraklama kablolarından ve direklerin ayakları üzerinden akar. Bu nedenle direnç, topraklamadirencine (direk ayaklarının direnci) ve eğer var ise topraklanmış kalkan kablolarına bağlıdır. Arıza direnci şu şekilde yazılabilir: R R ark + R direk ayağı Açık hat ucundaki bir tek Faz-topraklama arızası için arızalı akım ve minimum kısa devre kapasitesi : 3 U ph- ph / / 3 3I0 = = = ( Z1,Line Z1,Source ) Z0,Line Z0,Source 2 ( j j 10) + ( j j8) = 2. 3Ð ka GUID-9C28B81C-7A4F-4F1C-BD8A-1F08C2EBAD6F V1 EN (Denklem 9) burada: Z 1hat Z 0hat Z 1kaynak Z 0kaynak 2,5+j17,5 ohm 12,5+j37,5 ohm 0+j10 ohm 0+j8 ohm 45

52 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Bu da aşağıdaki ark direncini verir (ark uzunluğu: 2m): R arc» = 1.1 W 2300 GUID-4A F5F1-4B6C-8B34-A3FB94D368E3 V1 EN (Denklem 10) Toprağın çok yüksek dirence sahip olması nedeniyle her bir kule ayağının toprakdirenci 100 Ω a kadar olabilir. Ancak, kuleler birbirlerine kulelerin tepelerinde bulunan ve her kuleye topraklanmışkalkan kablo ile bağlıdır. Böylece etkili kule ayak direnci maksimum 10 Ω dur. R R ark + R direk ayağı = 1,1 +10 Ω Bu, arıza direnci menzili RFPE1 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek RFPE1 ayarına sahip olmak değerlidir. RFPE1'in 2 Z1'e ayarlanması önerilir (hiçbir zaman 4.5 X1'den geniş olmamalıdır, burada X1, Z1'in reaktif kısmıdır): Hatta yük transferi olması durumunda görünür empedansı, bölge 1 karakteristiğine taşıyan arıza direncinde faz kayması riski vardır, bu durum arıza dışta olsa dahi geçerlidir. X A Rf 20 Hat empedansı Yük dışa aktarmada dirençli arıza 15 Yük akımı kompanzasyonu 10 5 R =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 8: Bölge 1 için yük akım kompanzasyonu (dörtgen karakteristik) Bölge 1 karakteristiğinin yük akım kompanzasyonundaki yapım, istenmeyen açmaları engeller. Bu yük kompanzasyon özelliği, dörtgen karakteristik için bölge 1 faz topraklama ölçüm elemanında mevcuttur. 7. OpModetPEZ1'i şöyle ayarlayın Etkin. 46

53 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Bölge 1 faz-topraklama döngüsü açma verir. 8. OpModetPPZ1'i şöyle ayarlayın Etkin. Bölge 1 faz-faz döngüsü açma verir. 9. Zaman gecikmesini açmaya ayarlayın tppz1'i şöyle ayarlayın 0,000 sn. Bölge 1 faz-faz döngüsü ani açma verir tpez1'i şöyle ayarlayın 0,000 sn. Bölge 1 faz topraklama çevrimi ani açma verir Bölge 2 ayarlarının hesaplanması 1. DirModeZ2'yi şöyle ayarlayın İleri. 2. MhoCharZ2'yi şöyle ayarlayın YönlüEğer CharPEZ2 veya CharPPZ2 şu şekilde ayarlanır ise Mho. 3. Z2'yi şöyle ayarlayın Ω. Komşu 138 kv baranın bölge 2 ile kaplı olduğunu garanti etmek için bölge 2'nin menzili, hat empedansının minimum % 120'sine ayarlanır. Aynı ayar hem mho hem de dörtgen karakteristik tarafından kullanılacaktır. DirModeZ2 aşağıdaki şekilde seçildiğinden Z2Rev'in hiçbir etkisi olmayacaktır İleri. Bölge 2, komşu hatların dışında bulunan hatalardaki seçilemeyen açmalar için hiçbir risk oluşturmayacak şekilde ayarlanmalıdır. Şekil 9 çiziminde gösterildiği gibi bölge 2, B-C hattının bölge 1 menzilini aşmamalıdır. Bölge Zone 4 4 Zone Bölge 3 Bölge Zone 2 Zone Bölge 1 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Bölge Zone 1 REL 650 REL 650 C =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 9: Bölge 2 için mesafe koruma bölgesi B-C bölge 1 reaktif menzili 10 Ω'dur Minimum ayar menzili Z2 1,2 17,7 = 21,2 Ω şeklindedir Maksimum ayar menzili yaklaşık olarak şöyle hesaplanabilir (B: yüksek kaynak empedansı, A:düşük kaynak empedansı): 47

54 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri I Z2 Z ( ) B C A B Z set B C = I A-B Zsource, B + Zsource, A + Z1A-B = Z1A-B Z1 set ( B - C) = Zsource, B = = 48.0 W 8 GUID-CD674B2B-8DA A12E-0BE6E3EF7ACF V1 EN (Denklem 11) Bu ise hat reaktansının yaklaşık 2,7 katına karşılık gelir. Alternatif bir yol ise Z2'yi aşağıdaki gibi ayarlamaktır: Z2 Z1 A-B + 0,85 Z set (B-C) = 17,5 + 0,85 10 = 26,0 Ω Uzak artçı koruma şebekede kullanılıyor ise bölge 2 menzili maksimize edilebilir. Yerel artçı koruma kullanılır ise bölge 2 menzilini minimize etmek daha iyidir. Ayarlar şu şekilde seçilebilir: Z 2 = 2.5 ZLine, posseq = j17.5 = 44.2 W GUID F1D F6D-37874DE5BBBA V1 EN (Denklem 12) 4. RFPP2'yi şöyle ayarlayın Ω, eğer CharPPZ2 aşağıdaki gibi ayarlı ise Dörtgen. Arıza direncinin bölge 1 için hesaplanan arıza direncine eşit olduğu varsayılır. Komşu hattaki bir arızada, arıza direnci de B'ye bağlı diğer hatlardan beslenen arıza akımından etkilenir. A'daki arıza direncinin görünür değeri yaklaşık olarak şu şekilde hesaplanabilir: IB-C X source,b + X source,a + X1A-B RFPP = R f = R f = I A-B X source,b = 2 = W 3. 2 GUID-B39F72C7-DDED-495F-9DD4-55CA75A1EB0F V1 EN (Denklem 13) Bu, arıza direnç menzili RFPP2 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek RFPP ayarı değerli olabilir. RFPP2 Z2 ayarı için önerilen: 5. RFPE2'yi şöyle ayarlayın 100 Ω, eğer CharPEZ2 şu şekilde yaralı ise Dörtgen. IB-C X source, B + X source, A + X 1A-B RFPE = R f = R f = I A-B Xsource, B = 11.1 = 99.6 W 3.2 GUID-9D945B7C-AC4C-4C4A-92A3-503D283000BA V1 EN (Denklem 14) Bu, arıza direnci menzili RFPE2 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksekrfpe2 ayarı değerli olabilir. RFPE2 2.3 Z2 ayarı önerilir (hiçbir zaman 4,5 X2'den büyük olmamalıdır, burada X2: Z2'nin reaktif kısmıdır): 6. OpModetPEZ2'yi şöyle ayarlayın Açık. Bölge 2 faz-topraklama döngüsü açma verir. 7. OpModetPPZ2'yi şöyle ayarlayın Açık. 48

55 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Bölge 2 faz-faz döngüsü açma verir. 8. Zaman gecikmesini açmaya ayarlayın. Bölge 2 faz-topraklama döngüsü açma verir 8.1. tppz2'yi şöyle ayarlayın 0,400 sn Bölge 2 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir tpez2'yi şöyle ayarlayın 0,400 sn Bölge 2 faz -topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir. TimerSelZx'i şöyle ayarlayın Zamanlayıcılar ayrılmış ancak Bölge 1 için hesaplama ayarları 'nda açıklandığı gibi diğer seçeneklere ayarlanabilir. Komşu hatların bölge 1'ine seçicilik sağlamak için bölge 2 için pay bırakarak zaman gecikmesini seçin. Bölgeler arasında 0,4 sn'lik bir fark yeterlidir. Bu yüzden bölge 2'nin zaman gecikmesi 0 sn (gecikme bölgesi 1) + 0,4 sn olarak seçilir Bölge 3 ayarlarının hesaplanması Bölge 3 ayarları tercihen, gerekli yedek bölgeleri de koruyacak şekilde yapılmalıdır. Şekil 10 çizimine bakınız. Bölge 4 Bölge 3 Bölge 2 Bölge 1 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Bölge 1 REL 650 REL 650 C =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 10: Bölge 3 için empedans bölge menzilleri Bölge 3 menzili, hat üzerindeki maksimum yük akımı nedeniyle görünür empedans ile çakışabilir. Bu akım genellikle dirençli menzili etkiler. Yük akımı nedeniyle istenmeyen çalışmaların gerçekleşmesini önlemek için, dörtgen karakteristik fonksiyonlu yük aşımlı yük aşımı fonksiyonu (FMPSPDIS) (aşağıdaki ayar) kullanılır. Şekilde görüldüğü gibi trafo merkezi B den çıkan en uzun bitişik hattın reaktansı 20 Ω dur. Trafo merkezi B'deki trafo reaktansı 30 Ω dur. (60 MVA trafo, % 10 kısa devre gerilimi). Minimum reaktif menzil yaklaşık olarak aşağıdaki gibi hesaplanabilir: 49

56 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri IFault Xsource, B + Xsource, A + X1A-B X 3 ³ X max = 30 = 30» 269 W I X 3.2 A-B source, B GUID-31F3856D-DE92-49BA-B597-6B1AA V1 EN (Denklem 15) Bu da hat reaktansının 21 ile çarpımına eşittir. ( ) 2 2 U min R 0.8 = = 85.7 W Pext,max 180 GUID CF-145F-4ECB-B8F0-9142BB V1 EN (Denklem 16) 1. DirModeZ3'ü şöyle ayarlayın İleri. 2. MhoCharZ3'ü şöyle ayarlayın YönlüEğer CharPEZ3 veya CharPPZ3 şu şekilde ayarlanır ise Mho. 3. Z3'ü şöyle ayarlayın 368 Ω Z3 = 21 Z Line,posseq = 21 17,5 = 368 Ω 4. RFPP3'ü şöyle ayarlayın 150 Ω, eğer CharPPZ3 aşağıdaki gibi ayarlı ise Dörtgen. RFPP3 0,5 Z3 ayarı önerilir 5. RFPE3'ü şöyle ayarlayın 150 Ω, eğer CharPEZ3 şu şekilde ayarlı ise Dörtgen. RFPE3 0,5 Z3 ayarı önerilir 6. OpModetPEZ3'ü şöyle ayarlayın Açık. Bölge 3 faz-topraklama döngüsü açma verir. 7. OpModetPPZ3'ü şöyle ayarlayın Açık. Bölge 3 faz-faz döngüsü açma verir. 8. Açma için zaman gecikmesini ayarlayın 8.1. tppz3'ü şöyle ayarlayın 0,800 sn Bölge 3 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir tpez3'ü şöyle ayarlayın 0,800 sn Bölge 3 faz topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir. Bölge 3 için gecikme süresini seçin, bitişik hatların bölge 2 sine seçicilik sağlamak için bir miktar pay bırakın. 0,4 sn'lik bir gecikmiş zaman farkı bölgeler arasında yeterli. Böylece bölge 3 için gecikme süresi 0,4 sn (bölge 2 gecikme ) + 0,4 sn = 0.8 sn olarak seçilir Bölge 4 ayarlarının hesaplanması Bölge 4 ün menzili, A dan çıkan en kısa hattın mesafe koruma bölgesi 1 menzilinin %85 i olarak ayarlanabilir. Bu reaktans menzili 5 Ω dur. Bu da korunan hattın (A-B) reaktansının %28 ine eşittir. 1. DirModuZ4'ü şöyle ayarlayın Geri. 2. MhoCharZ4'ü şöyle ayarlayın Yönlü, eğer CharPEZ4 veya CharPPZ4 şu şekilde ayarlanır ise Mho. 3. Z1'i şöyle ayarlayın 4,2 Ω Z1 = 0,85 Z Hat, posseq = 0,85 0,28 17,5 = 4,2 Ω 50

57 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri 4. RFPP4'ü şöyle ayarlayın 4 Ω, eğer CharPPZ4 şu şekilde ayarlanmış ise Dörtgen. Ayar RFPP4 Z4 önerilir 5. RFPE4 şöyle ayarlayın 8 Ω, eğer CharPEZ4 şu şekilde ayarlanmış ise Dörtgen. RFPE4 2 Z4 ayarı önerilir (asla 4,5 X4 üzerinde olmamalıdır, burada X4, Z4 ün reaktif bölümüdür) 6. OpModetPEZ4'ü şöyle ayarlayın Açık. Bölge 4 faz-topraklama döngüsü açma verir. 7. OpModetPPZ4'ü şöyle ayarlayın Açık. Bölge 4 faz-faz döngüsü açma verir. 8. Açma için zaman gecikmesini ayarlayın 8.1. tppz4'i şöyle ayarlayın 0,400 sn Bölge 4 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir tpez4'ü şöyle ayarlayın 0,400 sn Bölge 4 faz topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir. Bölge 4 için zaman gecikmesi, trafo merkezi A dan çıkan hatların bölge 1 kısmına seçicilik sağlamak için tolerans gerektirir. Bölgeler arasında zaman gecikmesi farkının 0,4 sn olması yeterlidir FDPSPDIS yük aşımlı faz seçimi için ayarların hesaplanması Bölge 1 ve 2 içerisindeki arızalar için fazın doğru seçilmesi gerekir. 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 2. Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnci ayarlayın: 2.1. RLdFw'yu şöyle ayarlayın 70 Ω 2.2. RLdRv'ı şöyle ayarlayın 70 Ω Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnç aşağıda gösterildiği gibi hesaplanır: ( ) 2 2 U min RLdFw, RLdRv 0.8 = = 85.7 W Pext,max 180 GUID-0428FFD F-9974-E21565F520DA V1 EN (Denklem 17) 3. ArgLd'yi şöyle ayarlayın 30º Arıza olmayan koşullarda görünür empedansın, normal olarak ± 30º arasında bir faz açısına sahip olduğu kabul edilir. 4. Sıfır ve pozitif dizi reaktans menzili ayarlayın 4.1. X1'i şöyle ayarlayın 50 Ω X1 1.1 X1 (Bölge2) = = 48.5 Ω 4.2. X0'ı şöyle ayarlayın 140 Ω 1.1 X0 (Bölge2) = Ω 5. Arıza direnç menzilini ayarlayın (faz-faz) 51

58 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri 5.1. RFFwPP'yi şöyle ayarlayın 70 Ω 5.2. RFRvPP'yi şöyle ayarlayın 70 Ω RFFwPP, RFRvPP, RFFwPE ve RFRvPE ayarı, hem faz-faz kısa devre hem de üç-faz kısa devre için bölge 2'yi kapsamalıdır. RFFwPP 1.1 RFPP (Bölge2) = = 48.4 Ω Ayrıca bölge 2 nin, faz seçiminin faz kaymasının 30º olduğu ve 2 / 3 şeklinde gösterilen genlik artışının olduğu üç fazlı kısa devrelere karşı da korunmuş olduğu netleştirilmelidir. Karakteristik özellikleri şekil 11 çiziminde gösterilmiştir: Faz-faz arızası Üç faz arızası 4/ 3 X1 X RFRvPP RFFwPP *K RFFwPP 0. 5 RFFwPP K =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 11: İki fazlı ve üç fazlı kısa devrelerde faz seçimi empedans karakteristikleri Şekilde 0.5 RFFwPP değerinin bölge 2 maksimum menzilinden daha büyük olduğu görülmektedir. Bu da aşağıdakini verir: RFFwPP ³ 48 cos( 81.9 ) + = 28.8 Þ RFFwPP ³ 57.6 W 2 GUID-BA41A96A-8C76-4BD2-A9C7-C485F8BB5021 V1 EN (Denklem 18) 6. Arıza direnç menzilini (phase-) ayarlayın 6.1. RFFwPE'yi şöyle ayarlayın 110 Ω 6.2. RFRvPE'yi şöyle ayarlayın 110 Ω RFFwPE 1.1 RFPE (Bölge 2) = = 110 Ω 52

59 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme Bu fonksiyon hata türünü tanımlamak üzere farklı prensipleri temel alır. Farklı arıza tanımlama algoritmalarından gelen sinyaller, bir seçme mantığı içerisinde birleştirilir. Varsayılan ayarları oluşturmak üzere, arızalı faz belirleyen gelişmiş parametreler seçilir. 1. IMaksYük'ü şöyle ayarlayın % 90 / IBase 1000 A Üç faz arızanın tanımlaması için maksimum yük akımı aşağıdaki şekilde hesaplanır: IMaxLoad ³ = ka GUID-0BF144D9-D5AC-490D-9CF5-2C67C4352ADA V1 EN (Denklem 19) 2. RLd'yi şöyle ayarlayın 70 Ω Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnç aşağıda gösterildiği gibi hesaplanır: (. ) 2 2 U RLd 0. 8 min = = W Pext,max 180 GUID-AA7CA356-FAA BA0-C8ADDFC40C68 V1 EN (Denklem 20) 3. ArgLd'yi şöyle ayarlayın 30º Arıza olmayan koşullarda görünür empedansın, normal olarak ± 30º arasında bir faz açısına sahip olduğu kabul edilir Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi ZCPSCH'li düzen iletişim mantığı için ayarların hesaplanması İletişim mantığı hat üzerindeki tüm arızaların hızlı şekilde giderilmesi için kullanılır, bu ayrıca bölge 1 menzili dışındaki arızalar için de geçerlidir. İletişim düzeni mantığı, mesafe koruması yapılan hattın iki ucu arasında iletişim bağlantısı olmasını gerektirir. İletişim bağlantısı alternatifleri aşağıdaki gibidir: Kuranportör (PLC) Mikrodalga bağlantısı (radyo) Fiber optik bağlantısı İletişim düzenleri için aşağıdaki seçenekler kullanılabilir: 53

60 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Araaçma düzeni Müsaadeli menzil altı düzeni Müsaadeli menzil aşımı düzeni Engelleme düzeni Delta engelleme düzeni Örnek olarak delta engelleme düzeni için ayarlama kuralları aşağıda verilmiştir: Delta engelleme düzeni 1. Çalışma'yı şöyle ayarlayın = Açık 2. DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın = DeltaEngelleme 3. tkoord'u şöyle ayarlayın = 0,000 sn 4. tgöndermin'i şöyle ayarlayın = 0,000 sn 5. Engelleme kaldırma'yı şöyle ayarlayın = Kapalı (Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise.) 6. tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = 0,035 sn 7. DeltaI'yı şöyle ayarlayın = % 10 IB 8. DeltaU'yi şöyle ayarlayın = % 5 UB 9. Delta3I0'ı şöyle ayarlayın = % 10 IB 10. Delta3U0'ı şöyle ayarlayın = % 5 UB Müsaadeli menzil aşımı iletişim mantığının prensipleri Bu mantığın prensibi şekil 12 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. Bölge Zone 2 Bölge Zone 1 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Communication Haberleşme REL 650 REL 650 C Bölge Zone 1 Bölge 2 Zone =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 12: Menzil aşımı iletişim düzeninin prensibi Bölge 2 de (menzil aşım bölgesi) bir arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. Bir iletişim sinyali (CR) alındığında bölge 2 anında çalışır. Mantık şekil 13 çiziminde gösterilmiştir. 54

61 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri ZQMPDIS Bölge 1 TRIP Bölge 1 START Gönderme sinyali (CS) 1 Açma Bölge 2 TRIP Bölge 2 START & Alma sinyali (CR) IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 13: Menzil aşımı iletişim düzeninin mantığı Bu düzen, hattın her iki ucundaki bölge 1 menzilinin birbiri üzerine binemediği kısa hatlar için kullanılır. Bu düzen ayrıca, hat uçlarından birindeki arıza akımı iç beslemesinin küçük olduğu ve zayıf uç iç besleme mantığının kullanıldığı durumlarda kullanılmalıdır Müsaadeli düşük menzil iletişim mantığının prensipleri Bu mantığın prensibi şekil 14 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. Bölge 2 Bölge 1 A Z 1 = R 1 + jx 1 Z 0 = R 0 + jx0 B Iletisim REL 650 REL 650 C Bölge 1 Bölge 2 =IEC =1=tr=Original.v sd IEC V1 TR Şekil 14: Düşük menzil iletişim düzeninin prensibi Bölge 1 de (düşük menzil bölgesi) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. Bir iletişim sinyali (CR) alındığında bölge 2 anında çalışır. Mantık şekil 15 çiziminde gösterilmiştir. 55

62 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri ZQMPDIS Bölge 1 AÇMA Bölge 1 BASLATMA Sinyal gönder (CS) Bölge 2 AÇMA ³1 Açm a Bölge 2 BASLATMA & Sinyal al (CR) IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 15: Düşük menzil iletişim düzeninin mantığı Bu düzen, uzun hatlar için hattın her iki ucundan gelen bölge 1 menzilinin üst üste gelmesi garantilendiğinde kullanılır Engelleme düzeni için prensip Bu mantığın prensibi şekil 16 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. Zone Bölge 4 4 (reverse) (ters) Bölge Zone 22 Bölge Zone 11 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Haberleşme Communication REL 650 REL 650 C Bölge Zone 11 Bölge Zone 2 Zone Bölge 44 (reverse) (ters) =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 16: Engelleme iletişim düzeninin prensibi Bölge 4 de (geri bölgede) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında hızlı bölge 2 engellenir. Mantık şekil 17 çiziminde gösterilmiştir. 56

63 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri ZQMPDIS Bölge 1 TRIP Bölge 1 START 1 Açma Bölge 2 TRIP Bölge 2 START & Sinyal al (CR) Geri : Bölge 4 TRIP Bölge 4 START Sinyal gönder (CS) IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 17: Engelleme iletişim düzeninin mantığı Bölge 2 açma sinyali gecikmeli olmalıdır, çünkü engelleme sinyali dış arızaları engellemek için yeterli süresi vardır Delta engelleme düzeni için prensip Bu mantığın prensibi şekil 18 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. 57

64 =IEC =1=tr=Original.vsd Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Delta bazı arıza başlangıç tespiti ve ileri arıza önleme Bölge 2 Bölge 1 A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim REL 650 REL 650 C Bölge 1 Bölge 2 Delta bazı arıza başlangıç tespiti ve ileri arıza önleme IEC V1 TR Şekil 18: Delta engelleme iletişim düzeni için prensip Bir iletişim sinyali (CR) alındığında aşırı menzil bölgesi (bölge29 engellenir. Mantık şekil 19 çiziminde gösterilmiştir. ZQMPDIS Bölge 1 TRIP Bölge 1 START 1 Açma Bölge 2 TRIP Bölge 2 START ZCPSCH Sinyal al (CR) & Delta bazlı arıza başlangıç tespiti CS & Sinyal gönder (CS) IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 19: Delta engelleme iletişim düzeni için mantık Bu durumda bölge2'den gelen açma sinyali, aktarım kanalı yavaş olmadığı sürece gecikmeye ihtiyaç duymaz. 58

65 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Mesafe koruma ZCRWPSCH için zayıf uç iç besleme mantığı akım geri döndürme için ayar hesaplama Mesafe korumanın çalışması için korumaya gelen arızalı akımın anma akımından %10 30 arasında daha yüksek olması gerekir (bu değer ayarlanabilir). Hat uçlarından gelen arızalı akımın çok küçük, fakat sıfırdan büyük olma riski vardır. Böyle bir durumun sonucu, küçük bir arızalı akım nedeniyle hat ucunda kısa devre kapama meydana gelmesi olabilir. Bölge 4 ( geri ) Bölge 2 Zayif Uç Bölge 1 A Z 1 = R 1 + jx 1 Z 0 = R 0 + jx0 B Iletisim REL 650 REL 650 C Bölge 1 Bölge 2 Bölge 4 ( geri ) =IEC =1=tr=Origi nal.vsd IEC V1 TR Şekil 20: WEI mantığı yoluyla hattaki arızanın hızlı giderilmesi Şekil 20 çiziminde gösterilen arızada WEI mantığı kullanılmaması durumunda aşağıdaki sonuçların meydana gelme riski vardır: Hat ucu A da (zayıf uç) bulunan Bölge 1 küçük bir arızalı akım iç beslenmesi nedeniyle başlamaz. Bu da hat kesicinin açılmayacağı demektir. Hat ucu B de arıza tespiti bölge 2 koruma fonksiyonu tarafından yapılacaktır. Hat ucu A dan hiçbir hızlanma sinyali olmayacağından, iletişim düzeni etkin hale gelmeyecektir. Bu nedenle arıza giderme gecikecektir (bölge 2 gecikme süresi). Koruma tertibinin bu zayıf noktasını aşabilmek için, zayıf uç iç besleme mantığı (WEI) aktifleştirilir. Bu fonksiyonun bir iç hat arızasında çalışması aşağıda açıklanmıştır: 59

66 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Hat ucu B deki bölge 2 deki dahili bir arızayı yakalar ve hat ucu A ya bir sinyal gönderir (CS). Eğer bölge 4 (geri bölge) veya hat ucu A daki ileri bölgelerden hiç biri hat ucu B den alınan sinyali yakalamaz ise sinyal (CR) geri gönderilir (eko). Eğer hat ucu A daki gerilim düşük ise ve mesafe koruma bölgeleri bunu yakalamaz ise devre kesici açılır (bu özellik ayarlandıysa). Hat ucu B de eko sinyali alınır (CR) ve iletişim düzeni devre kesiciye gecikmesiz olarak açma verir. Bu fonksiyonun bir dış arızada çalışması aşağıdaki şekilde açıklanır: Hat ucu B deki bölge 2 ye ait bir dış bir arızayı yakalar ve hat ucu A ya bir sinyal gönderir (CS). Hat ucu A daki bölge 4 (geri bölge) alınan sinyali yakalar ve hat ucu B ye geri gönderilmesini önler. Hat uçlarından hiç birisi açılmaz. 1. WEI'ı şöyle ayarlayın Eko ve Açma Yerel olarak açılır ve CR sinyalini eko yapar. 2. tpickupwei'ı şöyle ayarlayın 0,01 sn CR sinyalinin olabilecek en kısa süresi. 3. UPP< %70 ayarlayın Arızasız çalışma durumunda, mümkün olan en düşük faz-faz geriliminden daha düşük olarak ayarlayın. Ayar fazdan faza anma geriliminin % si olarak yapılır. Varsayılan ayar %70 tir. 4. UPN< % 70 ayarlayın Arızasız çalışma durumunda mümkün olan en düşük faz-topraklama gerilimden daha düşük olarak ayarlanmalıdır. Ayar, anma faz-topraklama geriliminin % si olarak yapılır. Varsayılan ayar %70 tir Gerilim ve akım temelli arıza mantığına geçiş ayarların hesaplanması ZCVPSOF Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki temel ayarlarda verilmiştir. 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 2. Mod'u şöyle ayarlayın UILvl&Imp 3. AutoInit'i şöyle ayarlayın Açık BC sinyali yok 4. IPh< şöyle ayarlayın % 20 ITemel Varsayılan değer 5. UPh< şöyle ayarlayın % 70 / UTemel Normal operasyon sırasındaki gerilimden daha düşük olması gereken varsayılan değer 60

67 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri 6. tsüre'yi şöyle ayarlayın 0,020 sn UI algılama gecikme süresi için varsayılan değer 7. tsotf'i şöyle ayarlayın 1,0 sn SOTF fonksiyonunun indirme gecikmesi için varsayılan değer 8. tdld'yi şöyle ayarlayın 0,2 sn Ölü Hat Tespitinin bırakma gecikmesi için varsayılan değer Arıza mantığı üzerindeki anahtar, hat devre kesiciyi açarak enerjilendirilmiş arızaların hızlı açmasını vermeyi amaçlar. İki farklı çalışma modu vardır: Empedans: bunun anlamı, ZCVPSOF un mesafe koruma fonksiyonundan (normalde bölge 2) gelen bir yönsüz başlatma sinyali tarafından serbest bırakılmasıdır. UIDüzey: bunun anlamı ZCVPSOF un alçak gerilim (UPh<ayarından daha düşük) ve ayarlanmış bir değerden daha yüksek akımın (IPh<) kombinasyonu ile serbest bırakılmasıdır. Çalışma modunu bir kombinasyon olarak ayarlamak da mümkündür: Empedans ve UIDüzey. Bu fonksiyon bir ikili giriş sinyali ile başlatılabilir BC: (devre kesicinin kapatılması). Eğer bu sinyal kullanılamıyor ise, gerilim ve akım ölçümleri temel alınarak otomatik başlatma gerçekleşebilir Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3-faz çıkış OC4PTOC için ayarların hesaplanması Kısa devre akımının arıza türünün yanı sıra enerji sistemindeki anahtarlama durumuna da yüksek derecede bağımlı olması nedeniyle, faz aşırı akım koruma ayarlarının yapılması daha zordur. Seçici arıza gidermeyi sağlayacak ayarların yapılabilmesi için sistemdeki farklı arıza noktalarında, farklı anahtarlama durumlarında ve farklı arıza tiplerinde çok sayıda hesaplamanın yapılması gerekir. Örgülü doğrudan topraklanmış bir sistemdeki bir hattın faz aşırı akım koruma ayarlarına bir örnek aşağıda verilmiştir. Faz aşırı akım koruma aşağıdaki amaçları hedefler: Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda hattaki kısa devreler için yedek koruma Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda komşu baradaki kısa devreler için yedek koruma Yerel baradaki kısa devreler için yedek koruma Hat devre kesicisi ve hat akım transformatörü arasındaki kısa devrelere karşı koruma Faz aşırı akım hat korumanın menzili, işletim durumuna ve arıza türüne bağlıdır. Bu nedenle ayar, farklı arızalar için yapılan arıza hesaplarını, arıza noktalarını ve şebekedeki anahtarlama durumlarını temel almalıdır. Farklı arızalar için hesaplama manuel olarak da yapılabilir, ancak bilgisayar tabanlı arıza hesaplama kullanılması 61

68 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri önerilir. Gecikme süresi için farklı prensipler kullanılabilir. Bunun nedeni tercih edilen yöntemlerin farklı olmasıdır. Faz aşırı akım koruma için aşağıdaki prensip önerilir: Kademe 1 (I>>>) yüksek akım ayarı ve sıfır gecikme ile. Bu kademe en yakın hat ucundaki hat kısa devreleri için hızlı açma verir. Kademe 2 (I>>) korunan hattaki ve yerel ve uzak baralardaki tüm kısa devrelerin algılanmasını sağlayacak bir ayar ile. Bu fonksiyonda seçiciliği etkinleştirmek için kısa bir gecikme vardır. Kademe 3 (I>>) yerel ve uzak baralara bağlı komşu hatlardaki tüm kısa devrelerin algılanmasını sağlayacak bir ayar ile. Bu fonksiyonda seçiciliğe olanak tanımak için daha uzun bir gecikme vardır. 80 % 6 A B REL650 REL IEC _1_en.vsd IEC V1 EN Şekil 21: Faz aşırı akım ayarları hesapları için arıza noktaları Bu örnekte hat ucu A daki faz aşırı akım koruması dikkate alınmıştır. Aynı prensip hat ucu B için de kullanılabilir Genel ayarların hesaplanması 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki temel ayarlarda verilmiştir. 2. DirMode1(2,3) şöyle ayarlayın Yönsüz Faz aşırı akım korumanın, sigorta arızası nedeniyle mesafe koruma etkisiz hale gelse de çalışacağı varsayılmaktadır. Bu nedenle bu fonksiyon yönsüz olacaktır, çünkü yön fonksiyonu gerilim ölçümü kullanmak zorundadır Kademe 1 için ayarların hesaplanması 1. I1> şöyle ayarlayın % 490 / ITemel Bu hesaplamalar en büyük faz akımı I max = 3,84 ka olarak verir Seçiciliği sağlamak için yapılan ayar aşağıdaki durumu karşılamalıdır: 62

69 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri I high, set 1.2 k I max burada k, aşırı akım fonksiyonunun geçici menzil aşımıdır (DC bileşeni arıza akımı nedeniyle). IED deki dört kademe aşırı akım fonksiyonu için k = 1,05 tir. Bu aşağıdaki denklemi verir: I high, set 1,2 1, = A Ayar:I1>= % 490'ıITemel'in, bunun karşılığı da A dır 2. t1'i şöyle ayarlayın 0 sn Arızalar nokta 1 ve 2 de (her iki hat ucundaki bara arızaları) uygulanır. Aşağıdaki arıza türleri uygulanır: 3-faz kısa devre, faz-faz-topraklama kısa devre ve faz-topraklama arızası. Arıza noktası 1 deki arızalar için hat ucu A daki kaynak empedans, minimuma indirgenmelidir (maksimum kısa devre gücü). Arıza noktası 2 deki arızalar için hat ucu B deki kaynak empedans, minimuma indirgenmelidir (maksimum kısa devre gücü) Kademe 2 için ayarların hesaplanması 1. I2>'yi şöyle ayarlayın % 190 / ITemel Kademe 2 nin hat üzerindeki tüm arızaları tespit edeceğinden emin olmak için, nokta 1 de (komşu barada) bir faz-faz kısa devre uygulanır. Bu hesaplamada, hat ucu A daki kaynak empedans maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Faz akımı IAB,min = 2,50 ka'i elde ederiz (faz-faz kısa devre). Kademe 2 nin yerel bara üzerindeki tüm arızaları tespit edeceğinden emin olmak için, nokta 2 de (yerel barada) bir faz-faz kısa devre uygulanır. Bu hesaplamada hat ucu B deki kaynak empedans maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Faz akımı I BA,min = 2,50 ka elde ederiz (faz-faz kısa devre). Mümkünse kademe 2 gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak ayarlanmalıdır (normalde 0,4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini aşmamalıdır. Arıza noktaları 3, 4, 5 ve 6 için korumaya beslenen arıza akımı hesaplanacaktır (yerel ve uzak baralara bağlı komşu hatlardaki arızaların yaklaşık %80 i). Nokta 3 teki arıza, trafo merkezi A daki minimum kaynak empedansı ve trafo merkezi B den servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda akım I arıza3,mak. = 1,56 ka olur. Nokta 4 teki arıza, trafo merkezi A daki minimum kaynak empedansı ve trafo merkezi B den servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda akım I arıza3,mak. = 1,4 ka. 63

70 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Nokta 5 teki arıza, trafo merkezi B deki minimum kaynak empedansı ve trafo merkezi A dan servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda akım I arıza5,mak. = 1,56 ka Nokta 6 daki arıza, trafo merkezi B deki minimum kaynak empedansı ve trafo merkezi A dan servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda akım I arıza6,mak. = 1,35 ka. Eğer mümkünse 2. kademe akım ayarı aşağıdaki gibi seçilir: 1,2 max(i arıza3,4,5,6mak ) I kademe2 0,7 min(i AB,min, I BA,min ) 1,2 1,56 I kademe2 0,7 2,50 veya 1,9 I kademe2 1,75 Bu durumda yukarıdaki koşulun karşılanması mümkün değildir. Öncelik seçiciliğe verilir, bu durumda 1900 A ayarı seçilir ve uzak bara yakınındaki kısa devrelerin açılmaması riski alınır. Bu kabul edilebilir bir durumdur çünkü mesafe koruma normal olarak hattın tamamına ve bölge 2 den baraya yeterli korumayı sağlamaktadır. Ayar: I2>= %190 ı ITemel 'in, bunun karşılığı da A dır. 2. t2'yi şöyle ayarlayın 0,4 sn Mümkünse kademe 2 gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak ayarlanmalıdır (normalde 0,4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini aşmamalıdır Kademe 3 için ayarların hesaplanması 1. I3>'ü şöyle ayarlayın %110 / ITemel Kademe 3 ün uzak baradan gelen bitişik hatlardaki kısa devrelerin tümünü algılamasını sağlamak için, arıza noktaları 7 ve 8 de faz-faz kısa devre uygulanır. Bu hesaplamada hat ucu A daki kaynak empedans maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Faz akımını If ault7,8,min = 0.46 ka olarak elde ederiz Kademe 3 ün uzak baradan gelen bitişik hatlardaki kısa devrelerin tümünü algılamasını sağlamak için, arıza noktaları 9 ve 10 de faz-faz kısa devre uygulanır. Bu hesaplamada hat ucu B deki kaynak empedans maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Sonuç faz akımı I fault9,10,min = 0.46 ka'dir I> için ayarlanan gecikme, mesafe koruma bölgesi 2 için ayarlanan gecikmeden (normalde 0.4 sn) daha büyük olmalıdır, bunun anlamı normal olarak en az 0.8 sn olmasıdır. 3. kademe, hat üzerindeki maksimum yük akımı istenmeyen açma vermeyecek şekilde ayarlanmalıdır. 64

71 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Maksimum yük akımı aşağıdaki gibi hesaplanabilir: Smax 180 I Load, max = = = ka U min GUID-4EDD9B9A-432F E F45DA V1 EN (Denklem 21) Eğer mümkünse 2. kademe akım ayarı aşağıdaki gibi seçilir: I Load,max 1.2 I step3 0.7 min( I fault7,8,9,10min ) h GUID-C3C741A6-8E7B-4E1E-803A-8BC5CD82831C V1 EN (Denklem 22) I step or 1061 I step GUID-871F169F-1B5E-43C E B V1 EN (Denklem 23) burada η aşırı akım fonksiyonunun resetleme oranıdır. IED nin aşırı akım fonksiyonu için, ƞ = Bu durumda yukarıdaki koşulun karşılanması mümkün değildir. Öncelik seçiciliğe verilir, faz aşırı akım korumanın uzak hatlar için artçı koruma olarak işlev göremeyeceği kabul edilerek 1100 A ayarı seçilir. 2. t3'ü şöyle ayarlayın 0,8 sn Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönlü EF4PTOC için ayarların hesaplanması Topraklama arıza akımının güç sistemindeki şebeke yapılandırmasına yüksek derecede bağımlı olması nedeniyle, rezidüel aşırı akım korumanın ayarlanması daha zordur. Seçici arıza gidermeyi sağlayacak ayarların yapılabilmesi için sistemdeki farklı arıza noktalarında, farklı anahtarlama durumlarında ve farklı topraklama arıza tiplerinde çok sayıda hesaplamanın yapılması gerekir. Doğrudan topraklanmış örgülü bir sistemdeki bir hattın rezidüel aşırı akım koruma ayarlarına bir örnek aşağıda verilmiştir. Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma aşağıdaki amaçları hedefler: Korunmuş hat üzerinde topraklama arızalarına karşı hızlı ve hassas koruma. Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda komşu baradaki topraklama arızalar için artçı koruma Korunmuş hat üzerindeki yüksek dirençli topraklama arızalarını ve seri arızaları hassas şekilde tepit etme. Dört kademe rezidüel aşırı akım hat korumanın menzili işletim durumuna ve arıza türüne bağlıdır. Bu nedenle ayar, farklı arızalar için yapılan arıza hesaplarını, arıza noktalarını ve şebekedeki anahtarlama durumlarını temel almalıdır. Farklı arızalar için hesaplama manüel olarak da yapılabilir, ancak bilgisayar tabanlı arıza 65

72 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri hesaplama kullanılması önerilir. Zaman gecikmesi karakteristiğinin şebekede kullanılan yönteme uyarlanması gerekir. Dört kademe aşırı akım koruma için aşağıdaki prensip önerilir: Kademe 1 (3I 0 >>>) yüksek akım ayarı ve sıfır gecikme ile. Kademe 1 yönlü fonksiyona sahiptir ve yön referansı olarak rezidüel akım kullanılır. Bu kademe, hattın yaklaşık %70 dışındaki topraklama arızaları için hızlı açma verir. Kademe 2 (3I 0 >>), sıfır dizi akımlı tüm kısa devreleri algılamaya olanak tanıyan akım ayarı ile. Kademe 2 yönlü fonksiyona sahiptir ve yön referansı olarak rezidüel akım kullanılır. Bu fonksiyonda seçiciliği etkinleştirmek için kısa bir gecikme vardır. Kademe 4 (3I 0 >), korunan hattaki tüm yüksek dirençli topraklama arızalarını ve seri arızaları algılamaya olanak tanıyan geçerli ayar ile. Kademe 4 yönsüz fonksiyonu bulunur. Bu fonksiyonda seçiciliğe olanak tanımak için daha uzun bir gecikme vardır. Kademe-2 Step 2-reach menzil Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Communication İletişim REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach IEC en-2.vsd IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 22: İletişim düzeniyle kombinasyon halinde rezidüel aşırı akım koruma Hat ucu A daki rezidüel aşırı akım koruma dikkate alınmıştır. Şekil 22 çizimine bakınız. Aynı prensip diğer hat ucu için de kullanılabilir Genel ayarların hesaplanması 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki genel ayarlarda verilmiştir. (= 1000 A'dır örnek olarak). 2. DirMode1 ve DirMode2'yi şöyle ayarlayın İleri Fonksiyon, kademe 1 ve 2 için ileri yönlü olarak ayarlanmalıdır. 3. DirMode4 şöyle ayarlayın Yönsüz Kademe 1 için ayarların hesaplanması 66

73 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri 1. I1>'i şöyle ayarlayın %300 / ITemel Uzak hat ucundaki bara arızaları uygulanır; bkz. şekil 23. Uygulanan arıza tipleri: faz-faz topraklama kısa devre ve faz-topraklama arızası. Şekilde gösterilen arızalar için hat ucu A daki kaynak empedans (hem pozitif dizi hem de sıfır dizi) minimuma indirgenmelidir (hem pozitif sekans hem de sıfır sekans). Kademe-2 menzil Step 2-reach Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim Communication REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach =IEC EN=1=tr=Original.vsd IEC EN V1 TR Şekil 23: Kademe 1 hesapları için arıza durumu Hesaplama, koruma için en yüksek rezidüel akımı verir 3I 0max = 2,39 ka. Seçiciliği sağlamak için yapılan ayar aşağıdaki durumu karşılamalıdır: I high,set = 1,2 k 3 I0max burada k, aşırı akım fonksiyonunun geçici menzil aşımıdır (DC bileşeni arıza akımı nedeniyle). Dört kademeli rezidüel faz aşırı akım fonksiyonu için; k = 1, t1'i 0 s olarak ayarlayın Kademe 2 için ayarların hesaplanması 1. IN2> şöyle ayarlanır % 140 / ITemel 2. kademenin a hattındaki tüm kısa devreleri algılamasını sağlamak için faz-faztopraklamave faz-topraklama kısa devresi 1. noktada uygulandı (komşu bara) şekil 24 çizimine bakın. Bu hesaplamada, hat ucu A daki kaynak empedans maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Rezidüel akım aşağıdaki gibi çalışır 3I 0AB,min = 2,39 ka Mümkünse 3I 0 >> gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak ayarlanmalıdır (normalde 0.4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini aşmamalıdır. Uzak baradan çıkan diğer hatların topraklama arıza akım korumalarına seçicilik sağlamak için aşağıdaki hesaplamalar yapılır. 67

74 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Kademe-2 menzil Step 2-reach Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim Communication REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach =IEC EN=1=tr=Original.vsd IEC EN V1 TR Şekil 24: Kademe 2 hesapları için arıza durumu Korumaya beslenen hesaplanmış arızalı akım 3I 0,AB dir. Arıza noktasına beslenen hesaplanmış arızalı akım 3I 0,BC dir. Hat B C üzerindeki dört kademeli rezidüel aşırı akım korumanın kademe 1 ayarı 3I 0BC,step1 dir. Topraklama arıza koruma tarafından topraklama arıza kademe 1 menzilinde ölçülen akım aşağıdaki şekilde hesaplanabilir: 3I 3 I0, sel = 3I0BC, step1 3I 0, AB 0, BC GUID-C1EC0C94-A9F7-4C8D-A0F2-1A63076EFC04 V1 EN (Denklem 24) 3I 0BC,step1 = A ve şunu elde ederiz 790 I 0 sel = 4000 = 1060 A , GUID-F6D8356A B2C9C500 V1 EN (Denklem 25) Bu hesaplama uzak baradan çıkan hatların her birindeki arıza için yapılabilir. Kademe 2 nin yeterli menzile sahip olması ve seçicilik için, kademe 2 ayarları aşağıdaki şekilde seçilmelidir: 1.2 max(3i 0,sel ) IN kademe I 0ABmin IN kademe or N kademe Ayar: IIN2>= Ibase in %140 ı, bunun karşılığı da 1400 A dır 2. t2'yi şöyle ayarlayın 0,4 sn Kademe 4 için ayarların hesaplanması Kademe 4 akım ayarı şebekedeki standart prosedüre uyularak seçilmelidir. Deneyimlerden bu değerin yaklaşık 100 A değerine ayarlanabileceği sonucuna varılabilir. Ancak bu ayar, hat yapılandırmasına, özellikle de hattın transpoze olup olmadığına bağlıdır. 68

75 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Eğer sabit zaman gecikmesi kullanılırsa, yüksek dirençli topraklama arızalarında veya seri arızalarda seçici olmayan açma riski vardır. Eğer bağımlı gecikme süresi (ters time) kullanılırsa, bir dereceye kadar seçicilik elde edilebilir. 1. IN4> şöyle ayarlayın % 10 / ITemel Bu, 100 A'ya karşılık gelir Karakteristik 4: RD Tipi. 2. k4'ü şöyle ayarlayın 0,3 3. Ayarla: t4min'i 1,2 sn olarak Rezidüel aşırı akım koruma ECPSCH için iletişim düzeni ayarlarının hesaplanması İletişim mantığı hat üzerindeki tüm topraklama-arızalarının hızlı şekilde giderilmesi için kullanılır, bu ayrıca dört kademe rezidüel aşırı akım korumanın bölge 1 menzili dışındaki arızaları için de geçerlidir. İletişim düzenlerinin mantığı, iki hat ucundaki dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma arasında bir iletişim bağlantısı olmasını gerektirir. İletişim bağlantısı alternatifleri aşağıdaki gibidir: Kuranportör (PLC) Mikrodalga bağlantısı (radyo) Fiber optik bağlantısı İletişim düzenleri için aşağıdaki seçenekler kullanılabilir: Müsaadeli düşük menzil mantığı Müsaadeli aşırı menzil mantığı Engelleme düzeni 1. DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın Müsaadeli OR Bu ayar müsaadeli menzil aşımı düzenine karşılık gelir. Bu seçim aşağıdaki nedenlerle yapılır: Müsaadeli aşırı menzil mantığı seçilir çünkü küçük akım iç besleme riski olduğundan, zayıf uç iç besleme mantığı kullanılacakmış gibi düşünülür. WEI fonksiyonu müsaadeli menzil aşımı düzenini gerektirir. 2. tcoord'u şöyle ayarlayın 0,000 sn 3. tsendmin'i şöyle ayarlayın 0,100 sn Müsaadeli aşırı menzil mantığı Bu mantığın prensibi şekil 25 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. 69

76 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Kademe-2 menzil Step 2-reach Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim Communication REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 25: Dört kademe aşırı akım koruma, aşırı menzil iletişim düzeni prensibi Kademe 2 (3I 0 >> menzil aşım kademesi) tarafından bir arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında Kademe 2 (3I 0 >>) anında çalışır. Mantık şekil 26 çiziminde gösterilmiştir. EF4PTOC Kade me 1 TRIP Kade me 1 START Sinyal gönder (CS) 1 Açma Kade me 2 TRIP Kade me 2 START & Sinyal al (CR) =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 26: Dört kademe aşırı akım koruma, aşırı menzil iletişim düzeni mantığı Bu düzen, hattın her iki ucundaki bölge 1 menzilinin birbiri üzerine binemediği kısa hatlar için kullanılır. Bu düzen ayrıca, hat uçlarından birindeki arıza akımı iç beslemesinin küçük olduğu ve zayıf uç iç besleme mantığının kullanıldığı durumlarda kullanılmalıdır Müsaadeli düşük menzil mantığı Bu mantığın prensibi şekil 27 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. 70

77 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Kademe-2 menzil Step 2-reach Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim Communication REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 27: Dört kademe aşırı akım koruma, düşük menzil iletişim düzeni prensibi Kademe 1 (3I 0 >>> düşük menzil kademesi) tarafından bir arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında, Kademe 2 (3I 0 >>) anında çalışacaktır. Mantık şekil 28 çiziminde gösterildiği gibi açıklanabilir. EF4PTOC Kade me 1 TRIP Kade me 1 START Sinyal gönder (CS) Kade me 2 TRIP 1 Açma Kade me 2 START & Sinyal al (CR) =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 28: Dört kademe aşırı akım koruma, düşük menzil iletişim düzeni mantığı Bu düzen, uzun hatlar için hattın her iki ucundan gelen bölge 1 menzilinin üst üste gelmesi garantilendiğinde kullanılır Engelleme düzeni Bu mantığın prensibi şekil 29 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir. 71

78 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Kademe 4-menzil (Ters) Kademe 2-menzil Kademe 1-menzil A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B Iletisim REL 650 REL 650 C Kademe 1-menzil Kademe 2-menzil Kademe 4-menzil (Ters) =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 29: Dört kademe aşırı akım koruma, kilitleme iletişim düzeni prensibi Kademe 4 te (geri yönde) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında hızlı menzil aşmakta olan kademe 2 kilitlenir. Mantık şekil 30 çiziminde gösterilmiştir. EF4PTOC Kademe Step 1 Trip 1 açma Kademe 1 Step Başl. 1 Start 1 Trip Açma Kademe Step 2 Trip 2 açma Kademe 2 Step Başl. 2 Start & Receive Alma sinyali signal (CR) Reverse: Ters: Kademe 4 Step 4 Trip açma Kademe 4 Step Başl. 4 Start Gönd. sinyali Send signal (CS) IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 30: Dört kademe aşırı akım koruma, kilitleme iletişim düzeni mantığı 72

79 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Kademe 2 açma sinyali gecikmeli olmalıdır çünkü kilitleme sinyali dış arızaları kilitlemek için yeterli süreye gerek duyar ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi ve zayıf uç iç besleme mantığı Dört kademe rezidüel korumanın çalışması için korumaya gelen arızalı akımın anma akımından yaklaşık %3 daha yüksek olması gerekir (bu değer ayarlanabilir). Hat uçlarından gelen arızalı akımın çok küçük, fakat sıfırdan büyük olma riski vardır. Böyle bir durumun sonucu, küçük bir arızalı akım nedeniyle hat ucunda kısa devre kapama meydana gelmesi olabilir. Kademe-2 menzil Step 2-reach Kademe-1 menzil Step 1-reach A Z1 = R1 + jx1 Z0 = R0 + jx0 B İletişim Communication REL 650 REL 650 C Kademe-1 menzil Step 1-reach Kademe-2 menzil Step 2-reach =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 31: Rezidüel aşırı akım koruma WEI düzeni Şekil 31 çiziminde gösterilen arızada, zayıf uç besleme mantığı kullanılmazsa aşağıdaki sonuçların ortaya çıkma riski vardır: Hat ucu A da (zayıf uç) bulunan kademe 1 küçük bir arızalı akım beslenmesi veya rezidüel gerilimin çok düşük olması nedeniyle başlamaz. Bu da hat kesici açılmaz demektir. Hat ucu B'deki arıza tespiti, dört kademe rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu kademe 2 aracılığıyla yapılır. Hat ucu A dan hiçbir ivmelenme sinyali olmayacağından, iletişim düzeni aktifleştirilmeyecektir. Bu nedenle arıza giderme gecikir (kademe 2 gecikme süresi). Koruma tertibinin bu zayıf noktasını aşabilmek için, zayıf uç iç besleme mantığı (WEI) aktifleştirilir. Bu fonksiyonun bir iç hat arızasında çalışması aşağıda açıklanmıştır: 73

80 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri Hat ucu B deki kademe 2 bir iç arızayı yakalar ve hat ucu A ya bir sinyal gönderir (CS) Hat ucu A daki kademe 1 veya kademe 2 yönsüz başlatma sinyallerinden hiçbiri, hat ucu B den (CR) alınan sinyali yakalamazsa sinyal geri gönderilir (eko). Eğer hat ucu A daki gerilim düşükse ve dört kademe rezidüel aşırı akım koruma kademeleri bunu yakalamazsa, devre kesici açılır (bu özellik ayarlandıysa). Hat ucu B de eko sinyali alınır (CR) ve iletişim düzeni devre kesiciye gecikmesiz olarak açma verir. Bu fonksiyonun bir dış arızada çalışması aşağıdaki şekilde açıklanır: Hat ucu B deki bir iç arızada kademe 2 aktifleşir ve hat ucu A ya bir sinyal gönderir (CS) Hat ucu A daki kademe 1 veya 2 yönsüz başlatma sinyalleri aktifleştirildiğinde, alınan sinyalin hat ucu B ye geri gönderimi engellenir. Hat uçlarından hiç birisi açılmaz. 1. WEI'ı şöyle ayarlayın Eko ve Açma Bu yerel olarak, açmanın yanı sıra CR sinyalini yankı yapar. 2. tpickupwei'ı şöyle ayarlayın 0,01 sn CR sinyalinin en kısa süresi. 3. UPP<'yi arızasız çalışma durumunda, mümkün olan en düşük faz-faz geriliminden daha düşük olarak ayarlayın. Ayar fazdan faza anma geriliminin % si olarak yapılır. Varsayılan ayar % UPN<'i, arızasız çalışma durumunda mümkün olan en düşük faz-topraklama geriliminden daha düşük olarak ayarlayın. Ayar, faz-topraklama anma geriliminin % si olarak yapılır. Varsayılan ayar % Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF için hesaplama ayarları Kesici arıza koruması 3 faz aktivasyonu ve çıkışı (CCRBRF), kesme işlemini doğru olarak yapabilmek için devre kesicideki kontak fonksiyonunu veya akım ölçmeyi kullanabilir. Hat koruma amacına en uygun yöntem akım ölçümü ile kesme denetimidir. 1. GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1 Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki temel ayarlarda verilmiştir. 2. FonksiyonModu'nu şöyle ayarlayın Akım 3. BuAçmaModu'nu şöyle ayarlayın 1/4 74

81 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Akım ölçümü için hattaki üç fazlı akımlar kullanılır. Rezidüel akımı ölçmek de mümkündür (analog giriş 4). Devre kesicideki arızanın tespiti mantığı seçilir: 1/3: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az bir tanesi ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır 1/4: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az bir tanesi ve rezidüel akım ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır 2/4: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az iki tanesi ve rezidüel akım ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır. Rezidüel akım koruma kesici arıza korumayı başlatacak koruma işlevlerinden bir tanesi olduğundan 1/4 seçilir. 4. IP> parametresini şöyle ayarlayın: % 10 / ITemel IP>, ITemel'in % 20'sine ayarlı mesafe koruma (I Min O p PP) tarafından tespit edilecek en küçük akımdan daha aşağısına ayarlanmalıdır. 5. IN>'i şöyle ayarlayın % 10 / ITemel IN>, rezidüel aşırı akım korumanın en hassas kademesi tarafından tespit edilecek en küçük akımdan daha düşük olarak ayarlanmalıdır, bu da 100 A'dır. 6. t1'i şöyle ayarlayın 0 sn olarak Tekrar açma gecikme süresi: t1 7. t2'yi şöyle ayarlayın 0,17 sn Kesici arıza koruma BuAçma gecikme süresi, şekil 32 çizimine göre seçilir. Devre kesicinin maksimum açık kalma süresi 100 msn olarak kabul edilir. BFP resetleme süresi maksimum 15 ms. Pay yaklaşık 2 çevrim olarak seçilmelidir. Bu da yedek açma gecikme ayarı t2 yi minimum yaklaşık 155 msn olarak verir. Koruma çalışma süresi Arıza olur Yeniden açma gec. yen. aç sonra Pay Minimum yedek. açma gecikmesi Stabilite için kritik arıza giderme süresi Zaman Açma ve Başlatma CCRBRF IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 32: Kesici arıza koruma ayarı için süre dizisi 75

82 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri 3.2 Yüksek empedans bir şebekede iki uçlu havai iletim hattı için ayar örneği Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu havai iletim hattındaki fonksiyonlar için ayarların hesaplama yöntemi, yüksek empedanslı şebeke uygulamalarında bulunan iki uçlu havai iletim hatlar için de geçerlidir. Bunun istisnası yüksek empedans şebekelerde kullanılan faz tercih mantığı ve hassas yönlü rezidüel aşırı akım korumadır Faz tercih PPLPHIZ mantığı ayarlarının hesaplanması Faz tercih mantığı sadece, şebekenin tek faz topraklama arızası ile çalıştırılmasına izin verilmesi durumunda kullanılır. Şekilde gösterildiği gibi bir çoklu arıza durumunda, her iki arıza da aynı istasyondan beslendiği sürece, her mesafe koruma için tek faz-topraklama bir arıza olarak görülecektir. Arızalar bölge 1 içerisindedir. REL650 L 1 - Ea REL650 L 2 - Ea IEC V1 EN IEC en.vsd Şekil 33: Çoklu arıza Faz tercih fonksiyonunun amacı, arızalı hatlardan birinde mesafe koruma açma atması ve bu sayede diğer hattın tek faz-topraklama arızası ile hizmet içi kalabilmesini sağlamaktır. Faz tercih mantığı, her bir arızalı hattaki arızalı fazların faz-topraklama gerilimlerini (ayar UPN<), faz-faz gerilimlerini (ayar UPP<), rezidüel gerilimi (ayar 3U0>) ve korunan hattaki rezidüel akımı (ayar IN>) ölçerek tespit eder. 1. ÇalışMod'u 1231c olarak ayarlayın 76

83 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri Çoklu arıza tespit edildiğinde açma öncelik seçimine göre atar: OperMod. Bu ayar sistemdeki tüm mesafe korumalar için aynı olacaktır. Bu durumda döngüsel bir sıralama kullanılır: L1 L2 L3 L1. Ayar ÇalışMod: 1231c 2. UPN< şöyle ayarlayın % 70 UPN< ayarı arızalı fazların tespitinde kullanılır. Ayar, normal işletim sırasındaki mümkün olan en düşük gerilimden daha düşük olacaktır. Varsayılan değer olarak UBase in %70 i önerilir. UPN< şöyle ayarlayın % UPP< şöyle ayarlayın % 40 UPP< ayarı, iki veya daha fazla fazda arıza olup olmadığını değerlendirme mantığında kullanılır. Bu ayar, başka bir arıza döngüsündeki faz-faza arızasının yakalanmaması için seçilmelidir. Varsayılan değer olarak UBase in %40 ı önerilir. Ayar UPP<% 40 olarak ayarlanır 4. 3U0> şöyle ayarlayın % 20 3U0> ayarı, faz-topraklama arızasının varlığını değerlendirme mantığında kullanılır. Bu ayar, arıza olmayan durumların yakalanmaması için seçilmelidir. Varsayılan değer olarak UBase in % 20 si önerilir. 5. IN>'i şöyle ayarlayın % 7 (70 A) IN> ayarı, ülke ötesi arızanın varlığını değerlendirme mantığında kullanılır. Bu ayar, tek faz-topraklama arızasında hattaki maksimum rezidüel akımdan daha yüksek olarak seçilmelidir. Korunan hatta tek faz-topraklama arızası olması durumunda, arıza akımı şekil 34 çiziminde gösterildiği gibidir: 3I 0hat 25 + j50. Ayarın 56 1,25 = 70 A olması önerilir. 3I 0line REL650 L 1 - Ea REL650 IEC V1 EN IEC en.wmf Şekil 34: Tek faz topraklama arızası 6. tun'i 0,001 sn olarak ayarlayın tun ayarı, rezidüel gerilimin hızlanma gecikme süresini verir. Varsayılan değer olarak 0,001 sn önerilir. 7. toffun'u şöyle ayarlayın 0,1 sn olarak 77

84 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri toffun ayarı, rezidüel gerilimin bırakma gecikme süresini verir. Varsayılan değer olarak 0,1 sn önerilir. toffun'i 0,1 sn olarak ayarlayın 8. tin'i 0,15 sn olarak ayarlayın tin ayarı, rezidüel akımın hızlanma gecikme süresini verir. Varsayılan değer olarak 0,15 sn önerilir Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruması, SDEPSDE için ayarların hesaplanması Yüksek empedans topraklanmış sistemlerde, tek faz-topraklama arızasındaki topraklama arıza akımı, faz-faza kısa devre ile karşılaştırıldığında küçüktür. Bu nedenle mesafe korumanın, topraklama arıza koruması olarak kullanılması normal olarak mümkün değildir. Çoğu şebekede ayrıca, topraklamayayüksek dirençli faztopraklama arızalarının, arıza noktasında tespiti ve giderilmesi gerekir. Topraklama arıza akımı, faz iletkenleri ve topraklama arasındaki kapasite ve trafonun nötr noktası ile topraklama arasında bağlı olan donanımın empedansı ile sınırlıdır. Bu şebekede, nötr nokta dirençle paralel bir Petersen bobini, trafonun nötrüne bağlanmıştır. Aktif topraklama arıza akımı, yani rezidüel gerilimli fazdaki rezidüel akım, hat arızasının tespitinde kullanılır. Aktif rezidüel akım, yalnız nötr nokta direncindeki bağlantıdan ve arızalı hattaki arıza noktasından akar. 1. OpMode'u şöyle ayarlayın 3I0Cosfi eğer akım bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgili ise, veya 3I03U0Cosfi eğer güç bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgili ise, veya 3I0 ve fi, eğer fi açısının ayarlanan menzil içinde olduğu koşulda toplam rezidüel akım ölçülüyor ise. Arızalı fider bölmesindeki aktif topraklama arıza akımının hesaplanması, öncelikle rezidüel akım gereken hassasiyette hesaplandıktan sonra yapılabilir (arıza direnci). V V Phase o = 3 R f 1+ Z 0 GUID-28E F8E-BC5F-0FCA0D V1 EN (Denklem 26) burada 9RN X N XC Z0 = - jx c / / 3R n / / j3x n = 3X X + j3r 3X - X ( ) N C N N C GUID-B E4B-4BE6-9C F736D37C V1 EN (Denklem 27) Aktif topraklama arıza akım bileşeni artık aşağıdaki denkleme göre hesaplanabilir 78

85 1MRK UTR - Bölüm 3 REL650 ayar örnekleri V I 0 j,active = IRn VPhase GUID-759EDA57-30C1-42C7-90EC-64F8EA10B1FE V1 EN (Denklem 28) burada I Rn nötr nokta direncinin anma akımıdır. Şebekede aşağıdaki koşullar geçerlidir: Petersen bobini mükemmel olarak ayarlanmıştır: 3X n = X c Nötr nokta direnci, dirençsiz topraklama arızasında 25 A sağlamaktadır. Bu da R n değerini verir / 3 R n = = 3187 W 25 GUID-6F86369A-425B-4597-A4FB-1DC0B0D13D3D V1 EN (Denklem 29) Sıfır dizi şebeke empedansı aşağıdaki şekilde çalışır: 9R N X N X Z = - jx C c / / R n / / j X n = = 3Rn = 9561 W 3X N X C + j3rn ( 3X N - X C ) GUID ED-CBD6-4BE7-839B CF0815 V1 EN (Denklem 30) Bu şebekede karşılanacak koşul, topraklama arıza korumasının Ω a kadar dirençli topraklama arızalarını tespit edecek ve giderecek kadar hassas olmasıdır Ω da rezidüel gerilim aşağıdaki formülde gösterilmiştir: V Phase / 3 V o = = = = 41431V 3 R f Z GUID-788DE8BD-9D07-463D-90D8-BAE V1 EN (Denklem 31) Bu, dirençli olmayan (katı) faz-topraklama arızasındaki rezidüel gerilimin %52 sine karşılık gelmektedir. Aktif akımı aşağıdaki gibi çalışır: V I 0 j,active = I Rn = = 13 A VPhase GUID-1CA3ABED-3D49-477D-B0D2-9CCEEB24684F V1 EN (Denklem 32) Bu, nötr nokta direncin anma akımının %52 sine karşılık gelmektedir. OpMode ayarı şu şekilde yapılabilir: 3I0Cosfi burada akım bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgilidir. 3I03U0Cosfi burada akım bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgilidir 3I0 ve fi, toplam rezidüel akımı ölçer eğer ki açı fi ayar aralığı içinde ise. Bu durumda 3I0Cosfi seçilir. 2. DirMode'u şöyle ayarlayın İleri DirMode ayarı şu şekilde yapılabilir İleri veya Geri. İleri seçilir. 3. RCADir'i şöyle ayarlayın 0 79

86 Bölüm 3 1MRK UTR - REL650 ayar örnekleri RCADir (Röle Karakteristik Açısı) ayarı, maksimum hassasiyet veren rezidüel akım ve gerilim arasındaki açıyı belirler. Eğer nötr nokta bir direnç kullanılır ise 0 kullanılır. Kapasitif rezidüel akım ölçülmekte ise (yalıtılmış şebekelerde) -90 kullanılır. 4. RCAComp'u şöyle ayarlayın 0 RCAComp (Röle Karakteristik Açısı Kompanzasyonu) ayarı, cihazın trafo açı hatasının kompanzasyonu için kullanılır. 5. ROADir'i şöyle ayarlayın 90 ROADir (Röle Açma Açısı) ayarı, korumanın çalışabileceği açı bölümüdür. Normalde 90 kullanılır. Hattan çok büyük kapasitif akımın beslendiği özel durumlarda, bu bölüm başka bir hat üzerinde istenmeyen arıza açmasına neden olmaması için sınırlandırılabilir. 6. INCosfi> şöyle ayarlayın % 1,3 (13 A primer akıma karşılık gelir) INCosfi> ayarı korumanın hassasiyetini sağlar. Yukarıda, gerekli akım hassasiyeti (aktif topraklama arıza akımı) 13 A olarak hesaplanmıştır. 7. INDir> ayarını OpMode şu şekilde ayarlandığında kullanın 3I0 ve fi 8. SN> ayarını OpMode şu şekilde ayarlandığında kullanın 3I03U0Cosfi 9. Ayarla ZamanKar şuna IEC Sabit Zaman ZamanKar ayarı, hassas rezidüel aşırı akım korumanın zaman karakteristiğini verir. Mutlak gecikme süresi kullanıldığı gibi, farklı ters gecikme süresi karakteristikleri de seçilebilir. Mutlak süre gecikmesi seçilir. 10. Koruma fonksiyonunun mutlak gecikme süresi olarak tdef ayarını kullanın. Bu ayar, sistem üzerindeki diğer hassas rezidüel akım korumaların ayarlarına bağlıdır. Çoğunlukla katışıksız süre seçiciliği kullanılır. Arıza akımının nispeten küçük olması ve arıza noktasından bağımsız olması nedeniyle, açma gecikmesinin göreli olarak uzun olması kabul edilebilir. 11. Eğer koruma için gerekliyse, yönsüz rezidüel aşırı akım fonksiyonu EF4PTOC ve rezidüel aşırı gerilim fonksiyonu ROVROV2PTOV 'i kullanın. 80

87 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler Bölüm 4 Analog girişler 4.1 Giriş Analog giriş kanalları IED içerisinde daha önceden yapılandırılmıştır. Bununla birlikte, doğru ölçüm sonuçları elde etmek ve doğru koruma işletimi sağlamak için IED doğru bir biçimde ayarlanmalıdır. Güç ölçümü ve tüm yönlü ve diferansiyel fonksiyonlar için giriş akımlarının yönleri doğru bir biçimde tanımlanmalıdır. IED'de ölçüm ve koruma algoritmaları primer sistem niceliklerini kullanın. Ayar değerleri de primer niceliklerle yapılır ve bağlı akım ve gerilim trafolarıyla ilgili verileri doğru ayarlamak da önemlidir. Akım trafosu ve gerilim trafosu girişlerinin uygunluğu ve ayrıca ayar parametreleri sipariş verilen IED'ye bağlıdır. BirPhaseAngleRef referansı servis değerlerini okumayı kolaylaştırmak için tanımlanmalıdır. Bu analog kanallar faz açısı hep sıfır dereceye sabitlenecektir ve tüm diğer açı bilgisi bu analog girişe göre gösterilecektir. IED'nin test edilmesi ve devreye alınması sırasında referans kanalı test işlemlerini ve servis değerlerini okumayı kolaylaştırmak için değiştirilebilir. 4.2 Ayarlama kuralları Faz referans kanalının ayarlanması Tüm faz açıları, tanımlanmış bir referansa göre hesaplanır. Uygun bir analog giriş kanalı seçilir ve faz referansı olarak kullanılır. PhaseAngleRef parametresi faz açısı referansı olarak kullanılacak analog kanalı tanımlar. İlk defa bağlı faz-toprak gerilimi genellikle PhaseAngleRef olarak seçilir. Bir fazfaz gerilimi de teoride kullanılabilir, fakat akım ve gerilim arasında 30 derecelik faz kayması bu durumda dikkate alınır. Herhangi bir uygun gerilim kullanılmıyorsa, ilk defa bağlı akım kanalı kullanılabilir. Farklı fazlar arasında faz açısı farkı sabit olmakla birlikte, ölçüm fonksiyonları dikkate alındığında tüm sistemin döndüğü gözlenmektedir. Akım kanalı kullanılamıyorsa, faz referansı çalışmaz. Örneğin, devre kesici açıktır ve akım geçmez. Farklı fazlar arasında faz açısı 81

88 Bölüm 4 1MRK UTR - Analog girişler farkı sabit olmakla birlikte, ölçüm fonksiyonları dikkate alındığında tüm sistemin döndüğü gözlenir Akım kanalları ayarı Akımın yönü akım trafosu bağlantısına bağlıdır. Farklı bir şekilde belirtilmedikçe, ana akım trafoları yıldız bağlı olmalıdır. IED, topraklama noktasından nesneye doğru veya nesnenin dışına doğru bağlanabilir. Bu bilgi IED'de CTStarPoint parametresi ile ayarlanabilir ve bu da FromObject ve ToObject arasında değiştirilebilir. Dahili olarak, IED algoritmalarında ve IED fonksiyonlarında, yönlülük kuralı aşağıdaki şekilde tanımlanır: Akım, güç ve benzeri pozitif (ileri) değer, miktarın nesneye doğru yönü olduğu anlamına gelir. - Akım, güç ve benzeri negatif (geri) değer, nesnenin aksi istikametinde yön olduğu anlamına gelir. Bkz. şekil 35. Definition Yönlü fonksiyonlar of direction for directional için yön tanımı functions Reverse Geri Forward İleri e.g. P, Q, I Measured Ölçülen quantity miktar is positive nesneye when doğru flowing akış towards var iken the pozitiftir object Set CtYıldızNokta parameter parametre CTStarPoint Doğru Correct Ayarını «Nesneye» Setting is "ToObject" olarak ayarla Protected Korumalı Nesne Object Line, Hat, transformer, trafo, vb. etc Definition Yönlü fonksiyonlar of direction for directional için yön tanımı functions Forward Geri Reverse İleri e.g. P, Q, I Measured Ölçülen quantity miktar is positive nesneye when doğru flowing akış towards var iken the pozitiftir object Set CtYıldızNokta parameter parametre CTStarPoint Doğru Ayarını Correct «Nesneden» Setting is "FromObject" olarak ayarla en vsd IEC V1 TR Şekil 35: IED'deki yönlülük dahili kuralı Primer akım trafosu yönünün doğru ayarlanmasıyla, CTStarPointCT_WyePoint öğesi FromObject veya ToObject olarak ayarlanır, her zaman korunan nesneye doğru akan pozitif miktar ve İleri olarak tanımlanan yön her zaman korunan nesneye doğru bakar. Aşağıdaki örnekler kuralı göstermektedir Örnek 1 İki nesnenin korunması için kullanılan iki IED. 82

89 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler Hat Trafo Ip Ip Ip Hat Geri Ileri Yönlü fonksiyonlar için yön tanimi Is Trafo koruma Is Hat korumasi IED IED Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Trafo ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "ToObject" IEC V2 TR Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Trafo ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "ToObject" Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Hat ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "ToObject" =IEC =2=tr=Origi nal.vsd Şekil 36: IED'de CTYıldızNokta parametrelerinin ayarlanmasına örnek Şekil 36 nesnelerin kendi akım trafolarına sahip oldukları en genel durumları göstermektedir. Trafo koruması için, korunan nesne trafodur. Bu nedenle, her iki CTStarPoint yönü ToObjectolarak ayarlanmalıdır. Hat koruması için, korunan nesne hattır. Hat akım trafosu baraya doğru topraklanır, bu nedenle CTStarPoint şu şekilde ayarlanmalıdır: FromObject Örnek 2 İki nesnenin korunması için kullanılan ve bir akım trafosunu paylaşan iki IED. 83

90 Bölüm 4 1MRK UTR - Analog girişler Trafo Hat Geri Ileri Yönlü fonksiyonlar için yön tanimi Trafo koruma IED Hat korumasi IED Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Trafo ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "ToObject" Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Trafo ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "FromObject" Akim girisi ayari: CTStarPoint parametresini Hat ile birlikte referans nesne olarak ayarla. Dogru ayar "ToObject" IEC _1_en.vsd IEC V2 TR Şekil 37: IED'de CTYıldızNokta parametrelerinin ayarlanmasına örnek Bu örnek 1. örneğe benzerdir, fakat güç trafosu sadece bir hattı besler; hem hat koruma IED ve trafo koruma IED aynı akım trafosunu kullanır. İki IED'yi besleyen akımın aynı akım trafosundan gelen aynı akım olmasına rağmen, trafo yönü iki IED için farklı referans nesneleriyle ayarlanmıştır. Bu ayarlar ile, hat korumasının yönlü fonksiyonları, hatta doğru bakacak şekilde İleri olarak ayarlanmalıdır En sık kullanılan akım trafosu bağlantıları için akım trafosu girişlerinin bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler Şekil 38 dünya genelinde yaygın olarak kullanılan akım trafosu bağlantı ucu işaretlemelerini göstermektedir: SMAI fonksiyon bloğunda, SMAI bloğunun akım veya gerilimi ölçtüğünü ayarlamanız gerekir. Bu ise şu parametre ile yapılır: AnalogInputType: Akım/gerilim. ConnectionType: faz-faz/ faztoprak ve GlobalBaseSel. 84

91 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler IPri I Sec P1 (H1) P2 (H2) x S1 (X1) S2 (X2) x S2 (X2) S1 (X1) P2 (H2) P1 (H1) IEC V1 TR a) b) c) en vsd Şekil 38: Akım trafosu bağlantı uçlarında yaygın kullanılan işaretlemeler: Burada: a) bu belgede kullanılan sembol ve bağlantı ucu işaretlemesidir. Nokta ile işaretlenen bağlantı uçları, aynı (yani pozitif) kutuplu primer ve sekonder sargı bağlantı uçlarını gösterir b) ve c) CT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer semboller ve bağlantı ucu işaretlemeleridir. Bu iki durum için akım trafosu kutup işaretinin doğru olduğunu gözden kaçırmayın! Ulusal standartlara ve hizmet kuruluşu pratiklerine bağlı olarak akım trafosunun sekonder anma akımının tipik olarak aşağıdaki değerlerden birine sahip olduğu dikkate alınmalıdır: 1A 5A Ancak bazı durumlarda, aşağıdaki sekonder anma akımları da kullanılır: 2A 10A IED bu sekonder anma değerlerinin tümünü destekler Yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren örnek Şekil 39yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED kablo bağlantısı ile ilgili bir örnek sunmaktadır. Bu ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için bu ölçümü mümkün kılmak için yapılması gereken eylemleri de özetlemektedir. Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı şemalarına bakın. 85

92 Bölüm 4 1MRK UTR - Analog girişler L1 L2 L3 IED IL1 IL2 IL3 IL SMAI_20 CT 600/5 Yıldız Bağlı IL2 IL3 Korunan Nesne IEC en.vsd IEC V2 TR Şekil 39: Yıldız noktası korunan nesneye doğru olan yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisi Burada: 1) Bu çizim üç ayrı faz akımının yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisinden IED'deki üç akım trafosu girişine nasıl bağlandığını gösterir. 2) bu akım girişlerinin bulunduğu yerdeki TRM veya AIM'dir. Tüm bu akım girişleri için aşağıdaki ayar değerlerinin girilmesi gerektiği unutulmamalıdır. CTprim=600A CTsec=5A CTStarPoint=ToObject IED içerisinde, sadece ilk iki parametrenin oranı kullanılır. Bu örnekte ayarlandığı gibi, üçüncü parametrenin ölçülen akımlar üzerinde herhangi bir etkisi olmaz (yani, akımlar korunan nesneye doğru zaten ölçülmektedir). 3) bunlar bu üç akım girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'ün üç giriş kanalına bağlayan üç bağlantıdır. Bu akım bilgisini gerektiren fonksiyonların türüne bağlı olarak, birden fazla ön işleme bloğu bu üç fiziksel akım trafosu girişine paralel olarak bağlanabilir. 4) Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri hesap etme görevi vardır: dört giriş kanalının hepsi için temel frekans fazörü dört giriş kanalının hepsi için harmonik içerik ilk üç giriş kanalı için temel frekans fazörlerini kullanarak pozitif, negatif ve sıfır dizi miktarlarını (sekans miktarları için kanal bir referans olarak alınır) Hesaplanan bu değerler bu durumda, bu ön işleme fonksiyon bloğuna bağlı olan, IED'nin bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için kullanılabilir. Bu uygulama için, ön işleme ayarlarının çoğu varsayılan değerler olarak bırakılabilir. Eğer frekans izleme ve kompanzasyon gerekirse (bu ayar tipik olarak sadece elektrik santrallerinde kurulan IED'ler için gereklidir) DFTReference ayar parametreleri buna göre ayarlanmalıdır. 86

93 IL1 IL2 IL3 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler Diğer bir seçenek de üç faz akım trafosu dizisinin yıldız noktasını 40 şeklinde gösterildiği gibi ayarlamaktır: L1 L2 L3 IED SMAI_20 IL3 IL2 CT 800/1 Yildiz Bagli IL1 Korunan Nesne =IEC =1=tr=Original. vsd IEC V1 TR Şekil 40: Yıldız noktası korunan nesnenin aksi istikametinde olan yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisi Bu durumda her şey yukarıda anlatılan örnekte anılan yönteme benzer şekilde yapılır. Tek fark şudur ki, TRM üzerinde kullanılan tüm akım girişleri için, 40 şekil örneğinde gösterildiği şekilde aşağıdaki parametreler girilmelidir: CTprim=600A CTsec=5A CTStarPoint=FromObject IED içerisinde, sadece ilk iki parametrenin oranı kullanılır. Akımların IED'de korunan nesneye doğru ölçüldüğünden emin olmak için, bu örnekte olduğu gibi üçüncü parametre ölçülen akımları etkisiz duruma getirir Tek-faz akım trafosunun IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren örnek Şekil 41 tek faz akım trafosununu IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren bir örnek sunmaktadır. Ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için bu ölçümü kullanılabilir kılmak için kullanıcı tarafından yapılması gerekenleri de özetlemektedir. Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı şemalarına bakın. 87

94 INP CT 1000/1 Bölüm 4 1MRK UTR - Analog girişler Korunan Nesne IED 2 L1 L2 L3 4 SMAI_20 (+) 1 a) INS (-) (+) b) INS (+) (-) (-) 3 =IEC =2=tr=Origina l.vsd IEC V2 TR Şekil 41: Tek faz akım trafosu girişi bağlantıları Burada: 1) tek faz akım trafosu girişinin IED'ye nasıl bağlanacağını gösterir. 2) bu akım girişlerinin bulunduğu yerdeki TRM veya AIM'dir. Tüm bu akım girişleri için, aşağıdaki ayar değerleri girilecektir: 41 şeklinde gösterilen bağlantı (a) için: CTprim CT sec = 600A = 5A IECEQUATION2415 V1 TR (Denklem 33) CTYıldızNokta=Nesneye 41 şeklinde gösterilen bağlantı (b) için: CTprim CT sec = 600A = 5A IECEQUATION2415 V1 TR (Denklem 34) CTYıldızNokta=Nesneden 3) bu CT girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'in dördüncü giriş kanalına bağlayan SMT aracında yapılan bağlantıyı gösterir. 4) Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri hesap etme görevi vardır: Hesaplanan bu değerler bu durumda, bu ön işleme fonksiyon bloğuna bağlı olan, IED'nin bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için kullanılabilir. Eğer frekans izleme ve kompanzasyon gerekirse (bu ayar tipik olarak sadece elektrik santrallerinde kurulan IED'ler için gereklidir) DFTReference ayar parametreleri buna göre ayarlanmalıdır. 88

95 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler Gerilim kanalları ayarı IED, primer sistem miktarları kullandığından ana VT oranları IED tarafından bilinmelidir. Bu ise her gerilim kanalı için VTsec ve VTprim parametreleri ayarlanarak yapılır. Faz-faza değeri, her kanalın VT'den gelen faz-toprak gerilimine bağlı olsa bile kullanılabilir Örnek Aşağıdaki verilere sahip bir VT'yi göz önüne alın: 132kV 110V 3 3 EQUATION2016 V1 EN (Denklem 35) Aşağıdaki ayar kullanılmalıdır: VTprim=132 (kv cinsinden değer) VTsec=110 (V cinsinden değer) En sık kullanılan VT bağlantıları için VT girişlerinin bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler Şekil 42 dünya genelinde yaygın olarak kullanılan gerilim trafosu bağlantı ucu işaretlemelerini göstermektedir: U Pri + + U Sec A (H1) a (X1) A (H1) da (X1) A (H1) a (X1) a) N (H2) n N b) (X2) (H2) c) dn (X2) B (H2) d) b (X2) en vsd IEC V1 TR Şekil 42: VT bağlantı uçlarının yaygın kullanılan işaretlemeleri Burada: a) bu belgede kullanılan sembol ve bağlantı ucu işaretlemesidir. Noktalarla işaretlenen bağlantı uçları, aynı (pozitif) kutuplu primer ve sekonder sargı bağlantı uçlarını gösterir b) fazdan toprağa bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer sembol ve bağlantı ucudur c) açık delta bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer sembol ve bağlantı ucudur d) faz-faz bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer sembol ve bağlantı ucudur 89

96 Bölüm 4 1MRK UTR - Analog girişler Ulusal standartlara ve hizmet kuruluşu pratiklerine bağlı olarak VT nin sekonder anma geriliminin tipik olarak aşağıdaki değerlerden birine sahip olduğu dikkate alınmalıdır. 100 V 110 V 115 V 120 V 230 V IED bu değerlerin hepsini desteklemektedir ve bunların çoğu aşağıdaki örneklerde gösterilecektir Üç faz toprak bağlı VT'nin IED'ye bağlanması için örnekler Şekil 43üç faz toprak bağlı VT'nin IED kablo şeması hakkında bir örnek göstermektedir. Ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için bu ölçümü kullanılabilir kılmak amacıyla yapılması gerekenleri de özetlemektedir. Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı şemalarına bakın. L1 L2 L3 IED kV V 1 3 SMAI_ kV V 3 66kV V 3 IEC en.vsd IEC V2 TR Şekil 43: Üç faz-toprak bağlı VT 90

97 1MRK UTR - Bölüm 4 Analog girişler Burada: 1) üç sekonder faz-toprak gerilimlerinin IED üzerinde üç VT girişine nasıl bağlanacağı gösterilmektedir 2) TRM veya AIM seçenekleridir ve burada bu üç gerilim girişi yer alır. Bu üç gerilim girişi için, aşağıdaki ayar değerlerinin girilmesi gerektiği unutulmamalıdır: VTprim =66 kv VTsec = 110 V Girilen değerlerin oranının her bir bağımsız VT'nin orana karşılık geldiği dikkate alınmalıdır = EQUATION1903 V1 EN (Denklem 36) 3) bunlar, Sinyal Matris Aracında (SMT) yapılan üç bağlantıdır. Bu bağlantılar bu üç gerilim girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'in ilk üç giriş kanalına bağlar. Fonksiyonların türüne bağlı olarak (ki bu gerilim bilgisini gerektirir) birden fazla ön işleme fonksiyon bloğu bu üç VT girişine paralel olarak bağlanabilir. 4) Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri hesap etme görevi vardır: dört giriş kanalının hepsi için temel frekans fazörü dört giriş kanalının hepsi için harmonik içerik ilk üç giriş kanalı için temel frekans fazörlerini kullanarak pozitif, negatif ve sıfır dizi miktarlarını (sekans miktarları için kanal bir referans olarak alınır) Hesaplanan bu değerler bu durumda, yapılandırma aracındaki bu ön işleme fonksiyon bloğuna bağlı olan, IED'nin bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için kullanılabilir. Bu uygulama için, ön işleme ayarlarının çoğu varsayılan değerler olarak bırakılabilir. 91

98 92

99 1MRK UTR - Bölüm 5 Yerel insan-makine arayüzü Bölüm 5 Yerel insan-makine arayüzü 5.1 Yerel HMI IEC V1 TR Şekil 44: Yerel insan-makine arayüzü IED nin LHMI ı aşağıdaki elemanlardan oluşur: Ekran (LCD) Düğmeler LED göstergeleri Haberleşme portu Ekran LHMI, ayar yapmak, izlemek ve 'yi kontrol etmek için kullanılır. LHMI 320 x 240 piksel çözünürlükte bir grafik monokrom ekrana sahiptir. Karakter boyutu değişebilir. Ekranda görüntülenebilen karakterlerin ve satırların miktarı, seçilen görünüm özelliklerine ve karakter boyutuna bağlıdır. Ekran dört temel alana bölünmüştür. 93

100 Bölüm 5 1MRK UTR - Yerel insan-makine arayüzü GUID-97DA85DD-DB01-449B-AD1F-EEC75A955D25 V3 TR Şekil 45: Ekran yerleşimi 1 Yol 2 İçerik 3 Durum 4 Kaydırma çubuğu (gerektiğinde görülür) Fonksiyon düğmesi paneli hangi eylemlerin, hangi fonksiyon düğmeleriyle yapılabileceğini gösterir. Her fonksiyon düğmesinin bir LED göstergesi vardır ve bunlar düğmenin kontrol ettiği eylem için bir gösterge sinyali işlevi görür. LED gösterge ilgili sinyale PCM600 ile bağlıdır. IEC V1 TR Şekil 46: Fonksiyon düğme paneli Alarm LED paneli, alarm LED lerinin metin etiketlerini istek üzerine gösterir. 94

101 1MRK UTR - Bölüm 5 Yerel insan-makine arayüzü GUID-D20BB1F1-FDF7-49AD-9980-F91A38B2107D V1 TR Şekil 47: Alarm LED paneli LED'ler Tuş Takımı Fonksiyon düğmeleri ve alarm LED panelleri aynı anda görüntülenemez. Her panel, Çoklu sayfa düğmesine veya fonksiyon düğmelerinden birine basılarak görüntülenir. ESC düğmesine basıldığında panel ekrandan kaldırılır. Her panelin genişliği dinamiktir ve bu genişlik panelde gösterilecek etiket dizisinin uzunluğuna bağlıdır. LHMI ekranının üzerinde üç koruma LED'i vardır: Hazır, Başlat ve Açma. LHMI nin önünde 15 adet programlanabilen alarm LED'i bulunur. Her LED üç farklı durumu yeşil, sarı ve kırmızı renklerde gösterir. Her üç renkli LED ile ilgili alarm metinleri üç sayfaya ayrılır. Uygun LED'lerin bulunduğu 3 ayrı sayfa vardır. Bir LED grubundaki 15 adet üç renkli LED, 45 farklı sinyale işaret edebilir. Üç LED grubu bulunduğu dikkate alındığında toplam olarak 135 adet sinyal verilebilir. LED ler PCM600 ile yapılandırılabilir ve işletim modu LHMI veya PCM600 üzerinden seçilebilir. LHMI tuş takımı üzerinde, farklı görünümler veya menüler arasında hareket etmekte kullanılan basma düğmeleri vardır. Basma düğmeleri ayrıca alarmları kabul etmek, göstergeleri resetlemek, yardım sunmak ve yerel ile uzak kontrol modları arasında geçiş yapmak için de kullanılır. Tuş takımı üzerinde ayrıca, menü kısa yolu veya kontrol düğmesi olarak programlanabilecek basma düğmeleri de vardır. 95

102 Bölüm 5 1MRK UTR - Yerel insan-makine arayüzü IEC V1 TR Şekil 48: Nesne kontrolü, gezinme ve komut basma düğmeleri ve RJ-45 iletişim portuna sahip LHMI tuş takımı Fonksiyon düğmesi 6 Kapat 7 Açık 8 Çıkış 9 Sol 10 Aşağı 11 Yukarı 12 Sağ 13 Tuş 14 Enter 15 Uzak/Yerel 16 Kanal Yolu LED 17 Kullanımda değil 18 Çoklu sayfa 19 Menü 20 Sıfırla 21 Yardım 22 İletişim portu Yerel HMI işlevselliği Koruma ve alarm göstergesi Koruma göstergeleri Koruma gösterge LED leri Hazır, Başlat ve Açma'dır. Başlat ve açma LED'leri bozulum kaydedici aracılığıyla yapılandırılır. 96

103 1MRK UTR - Bölüm 5 Yerel insan-makine arayüzü Tablo 3: LED durumu Kapalı Açık Yanıp sönüyor Hazır LED (yeşil) Açıklama Yardımcı gerilim besleme bağlantısı kesik. Normal çalışma. İç arıza oluştu. Tablo 4: LED durumu Kapalı Açık Başlatma LED'i (sarı) Açıklama Normal çalışma. Koruma fonksiyonu başladı ve gösterge mesajı görüntülendi. Başlangıç göstergesi mandallanıyor ve iletişim üzerinden veya üzerine basarak resetlenmeli. Yanıp sönüyor Yanıp sönen sarı LED sürekli yanan sarı LED e göre yüksek önceliklidir. LED test modundadır ve koruma fonksiyonları kilitlenmiştir. IED test modunu bitirdiğinde gösterge kaybolur ve kilitleme açılır. Tablo 5: LED durumu Kapalı Açık Açma LED'i (kırmızı) Açıklama Normal çalışma. Koruma fonksiyonu açıldı ve gösterge mesajı görüntülendi. Başlangıç göstergesi mandallanıyor ve iletişim üzerinden veya üzerine basarak resetlenmeli. Alarm göstergeleri Programlanabilen 15 adet üç renkli LED, alarm göstergesi olarak kullanılır. LED kilitlerinden herhangi birine bağlanmış olan bir alarm/durum sinyali, yapılandırma sırasında üç LED renginden birine atanabilir. 97

104 Bölüm 5 1MRK UTR - Yerel insan-makine arayüzü Tablo 6: Alarm göstergeleri LED durumu Kapalı Açıklama Normal çalışma. Tüm aktifleştirme sinyalleri kapalı. Açık Follow-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık. LatchedColl-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge onaylanmadı. LatchedAck-F-S dizisi: Gösterge onaylandı ancak aktifleştirme sinyali hala açık. LatchedAck-S-F dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge onaylanmadı. LatchedReset-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge onaylanmadı. Yanıp sönüyor Follow-F dizisi: Aktifleştirme sinyali açık. LatchedAck-F-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge onaylanmadı. LatchedAck-S-F dizisi: Gösterge onaylandı ancak aktifleştirme sinyali hala açık Parametre yönetimi LHMI ifadesi IED parametrelerine erişim amacıyla kullanılır. Üç tip parametre okunabilir ve yazılabilir. Sayısal değerler Dizi değerleri Numaralandırılmış değerler Sayısal değerler tam sayı veya ondalık formatta sunulur ve minimum ve maksimum değerleri vardır. Karakter dizilerinde her bir karakter ayrı ayrı değiştirilebilir. Numaralı değerlerin önceden tanımlanmış seçilebilir değerleri vardır Ön iletişim LHMI de bulunan RJ-45 portu ön iletişimi etkin kılar. Kablonun porta bağlantısı başarılıysa soldaki yeşil sistem bağlantısı LED i yanar. 98

105 1MRK UTR - Bölüm 5 Yerel insan-makine arayüzü GUID-D71BA06D ACB-8A32-5D02EA V1 TR Şekil 49: RJ-45 iletişim portu ve yeşil gösterge LED'i 1 RJ-45 konnektörü 2 Yeşil gösterge LED'i Bilgisayar modemsiz bir kablo ile IED nin önündeki porta bağlandığında IED nin DHCP sunucusu ön arayüz için bilgisayara bir IP adresi atar, eğer DHCPSunucusu = Açık. Önde bulunan portun varsayılan IP adresi 'tür. IED nin ön portunu bir LAN a bağlamayın. Ön porta yalnız üzerinde PCM600 kurulu tek bir yerel PC bağlayın. 99

106 100

107 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Bölüm 6 Empedans koruma 6.1 Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ZQMPDIS (21) Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ZQMPDIS IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 21 S00346 V1 TR Uygulama Alt iletim şebekeleri giderek genişletilmekte ve çok daha karmaşık hale gelmekte, çok sayıda ve farklı uzunluklarda çok devreli ve/veya çok bağlantı uçlu hattın bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Şebekedeki bu değişiklikler normalde, güç sistemindeki güvenlik seviyesinin aynı kalması veya daha da artırılabilmesi için arıza giderme donanımından daha fazlasını talep eder. Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ( ZQMPDIS) faz-faz ve faz toprak arızaları için beş bölgenin hepsinde de eşzamanlı ölçüm ile birlikte tam tertip mesafe koruma fonksiyonudur. Bu fonksiyon beş ayrı ters çevrilebilir yönlü bölge ile donatılmıştır. Bu ise yerleşik bir yedeklilik ile hızlı ve güvenilir işlevsellik sunar. Her bölgenin, reaktif ve omik menzili ve sıfır dizi kompanzasyonu için kendi bağımsız ayarı vardır. ZQMPDIS faz-toprak ve faz-faz döngüleri için aşağıdaki modlarda çalışmak üzere tasarlanmıştır: dörtgen karakteristik, mho karakteristik ve birleşik dörtgen ve mho karakteristik. Mho röleleri diğer mesafe koruma karakteristiğinden daha basittir, fakat bunlar faz toprak döngüleri için kendisinde bulunan omik menzil sorunu vardır. Dörtgen karakteristiğin sabit omik menzili olduğundan faz toprak döngüleri için uygundur. Bu koşullarda, mho ve dörtgen karakteristik için optimize edilmiş bir birleşim faz-faz döngüleri için mho ve faz toprak döngüleri için dörtgen yaparak mesafe koruması yapılabilir. Bölgenin farklı döngüleri için farklı karakteristiklerin eşzamanlı olarak seçilmesi özelliği ZQMPDIS 'i çok etkin bir mesafe koruma fonksiyonu haline getirir. 101

108 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Sistem topraklama Koruma sistemi tasarımında, kullanılacak sistem topraklama türünün önemli bir rolü vardır. Mesafe koruma ile ilgili bazı ipuçları aşağıda verilmiştir. Doğrudan topraklı şebekeler Doğrudan topraklı sistemlerde, trafo nötrleri trafo nötrü ile toprak arasında herhangi bir empedans olmadan doğrudan toprağa bağlanır. IEC V1 EN xx vsd Şekil 50: Doğrudan topraklı şebeke Toprak arıza akımı, kısa devre akımı kadar hatta bundan da yüksektir. Seri empedanslar arıza akımının büyüklüğünü belirler. Şönt admitansının toprak arıza akımı üzerinde çok sınırlı etkisi vardır. Ancak, uzun iletim hatlarına sahip şebekelerde şönt admitansının toprak arıza akımı üzerinde belli düzeyde marjinal etkileri yine de olabilir. L1 fazında tek faz topraktatoprak arıza akımı denklem 37 örneğine göre hesaplanabilir: 3I 3 U U L1 = = 0 Z + Z + Z + 3Z Z + Z + Z f 1 N f L1 EQUATION1267 V3 EN (Denklem 37) Burada: U L1 Z 1 Z 2 Z 0 Z f Z N arıza öncesinde arızalı fazdaki fazdan toprağa gerilimdir (kv). pozitif dizi empedanstır (Ω/faz) negatif dizi empedanstır (Ω/faz) sıfır dizi empedanstır (Ω/faz) arıza empedansıdır (Ω), genellikle dirençlidir toprak geri dönüş empedansı; (Z 0 -Z 1 )/3'te tanımlandığı şekilde Sağlıklı fazlardaki gerilim genellikle fazdan toprağa nominal gerilimin %140 ından azdır. Bu da nominal fazdan faza nominal gerilimin yaklaşık %80 ine karşılık gelir. Doğrudan topraklı şebekelerdeki yüksek sıfır dizi akımın yüksek olması, toprak arızalarını tespit etmek için empedans ölçüm tekniklerinin kullanılmasına olanak 102

109 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma verir. Ancak, mesafe korumanın yüksek dirençli arızaları tespit etme özelliği sınırlıdır ve bu nedenle bu durumlarda her zaman arıza giderme işlemini yürütebilecek diğer koruma fonksiyonları ile tamamlanmalıdır. Efektif topraklı şebekeler Bir şebekede toprak arıza faktörü f e 1,4 den daha az ise, bu şebeke efektif topraklı olarak tanımlanır. Toprak arıza faktörü denklem 38 örneğine göre tanımlanmıştır. f e = U U max pn EQUATION1268 V3 EN (Denklem 38) Burada: U max U pn tek fazdan-toprağa arızada sağlıklı fazlardan birindeki en yüksek temel frekans gerilimidir. fazdan-toprağa arıza öncesi temel frekans gerilimi. Efektif topraklı şebekelerin başka bir tanımı ise, şebeke empedanslarının simetrik bileşenleri arasında aşağıdaki ilişkinin geçerli olduğu durumdur, bakınız denklem 39 ve denklem 40. X < 3 X 0 1 EQUATION2122 V1 EN (Denklem 39) R R 0 1 EQUATION2123 V1 EN (Denklem 40) Burada R 0 X 0 R 1 X 1 dirençli sıfır dizi menzil reaktif sıfır dizi menzil dirençli pozitif dizi menzil reaktif pozitif dizi menzil Efektif topraklı şebekelerdeki toprak arıza akımının büyüklüğü, toprak arızalarını tespit edecek empedans ölçüm elemanları için yeterince yüksektir. Bununla birlikte, doğrudantopraklı şebekelerde, mesafe korumanın yüksek dirençli arızaları tespit etme özelliği sınırlıdır ve bu nedenle bu durumlarda her zaman arıza giderme işlemini yürütebilecek diğer koruma fonksiyonları ile tamamlanmalıdır. Yüksek empedans topraklı şebekeler Yüksek empedans şebekelerde, sistem trafolarının nötrü çoğunlukla yüksek bir dirence paralel bir reaktans üzerinden toprak ile yüksek empedans üzerinden bağlanmıştır. 103

110 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Bu tür şebekeler çoğunlukla radyal olarak işletilir, ancak gözlü şebekelerin işletilmesi de bulunabilir. Bu tür şebekelerde tipik olan, toprak arıza akımının büyüklüğünün, kısa devre akımıyla karşılaştırıldığında çok düşük olmasıdır. Sağlıklı fazlardaki gerilim, arıza sırasında faz geriliminin büyüklüğünün 3 katına kadar erişir. Sıfır sekans gerilim (3U 0 ), alçak gerilim düşüş dağılımı nedeniyle şebeke üzerinde farklı yerlerde aynı büyüklüğe sahiptir. Toplam arıza akımının büyüklüğü, denklem 41 örneğine göre hesaplanabilir. 0 ( ) 2 3I = I + I - I 2 R L C EQUATION1271 V3 EN (Denklem 41) Burada: 3I 0 IR IL IC toprak arıza akımıdır (A) nötr nokta dirençten geçen akımdır (A) nötr nokta reaktörden geçen akımdır (A) toplam kapasitif toprak arıza akımıdır (A) Nötr nokta reaktör normal olarak, reaktif akımın şebekeden gelen kapasitif akımı dengeleyeceği pozisyona ayarlanabileceği şekilde tasarlanmıştır, bu da aşağıda gösterilmiştir: 1 wl = 3 w C EQUATION1272 V1 EN (Denklem 42) Ic Ic Ic IR IL en vsd IEC V1 EN Şekil 51: Yüksek empedans topraklı şebeke Yüksek empedans topraklı şebekelerin çalışması, tüm önemli arızaların çok hızlı giderilmesini gerektiren doğrudan topraklı şebekelerin işletilmesiyle karşılaştırıldığında farklıdır. Yüksek empedans topraklı şebekelerde, bazı sistem operatörleri tek fazdan toprağa arızaları derhal gideremeyebilir; hattı durum müsait olduğunda temizlerler. Çoklu arızalarda, çoğu şebeke operatörü iki toprak 104

111 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma arızasından birini seçici olarak sıfırlamak isteyebilir. Bu tür bir olgunun üstesinden gelebilmek için, Faz önceliği mantığı (PPLPHIZ) adında ayrı bir fonksiyon orta ve alt iletim ağı için gereklidir. Bu tür şebekelerde, toprak arızalarının tespitinde ve giderilmesinde mesafe koruma genellikle kullanılamaz. Toprak arıza akımının büyüklüğünün az olması, sıfır sekans ölçüm elemanlarının ölçümü başlatmamasına sebep olabilir ya da hassasiyet kabul edilemeyecek kadar düşük olacaktır. Bu nedenle, tek fazdan toprağa arızalardaki arızanın giderimi için yüksek hassasiyette ayrı bir toprak-arıza koruması gerekir Uzak uçtan arıza iç besleme İletim şebekelerinin tümü ve alt iletim şebekelerinin çoğunluğu örgülü olarak işletilir. Bu tür şebekelerde tipik olan, uzak uçtan gelen arıza iç beslemenin arızanın korumalı hatta oluşması durumunda gerçekleşmesidir. Arıza akımı iç besleme, mesafe koruma tarafından görülen arıza empedansını büyütecektir. Bu etki hem koruma sisteminin planlaması yapılırken hem de ayarlar yapılırken dikkate alınmalıdır. Şekil 52 örneğinde görülen durumda, A tarafındaki bara gerilimi U A için denklem şöyledir: UA = IA p ZL + (IA+IB) Rf EQUATION1273-IEC-650 V1 EN (Denklem 43) Eğer U A 'yı I A ile bölersek, A tarafında IED de bulunan Z yi elde ederiz. UA IA + IB ZA = = p ZL + Rf IA IA EQUATION1274-IEC-650 V1 EN (Denklem 44) İç besleme faktörü (I A +I B )/I A yerel ve uzak uçlardaki kaynak empedanslarının farklarına bağlı olarak, çok yüksek yani civarında olabilir. 105

112 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma U A U p*zl B E (1-p)*ZL SA A B Z SA I A ZL I B Z SB E SB Z < R f Z < IEC en.vsd IEC V1 EN Şekil 52: Uzak hat ucundan gelen arıza akım iç beslemenin etkisi Uzak hat ucundan gelen arıza akım iç beslemenin etkisi, mesafe korumaya ek korumanın yapılmasını sağlayacak en önemli faktörlerden biridir. Hat üzerindeki yük çok ağır olduğunda dışa aktarım ucundaki mesafe korumada aşırı menzil eğilimi görülür. Bu olgunun üstesinden gelebilmek için IED içerisinde tümleşik bir program vardır ve bu program, gönderen uçtaki bölge 1 in aşırı menzil eğilimini dengeler. Bu fonksiyon için herhangi bir ayar yapılması gerekmez Kısa hat uygulaması Kısa, orta ve uzun hatların tanımı IEEE Std C 'da bulunabilir. Uzunluk sınıflandırması korumalı hattın bağlantı ucundaki kaynak empedansının korumalı hattın empedansına oranına (SIR) göre yapılır. 4 veya üzeri bir SIR değeri genellikle kısa bir hattı tanımlar. SIR değerleri 0,5 ten büyük, 4 ten küçük olan hatlar orta mesafe hat olarak tanımlanır. Kısa mesafe hat uygulamalarında, dikkate alınacak temel konu yeterli arıza direnci elde edilmesidir. Yük aşımı çok sık görülmez. Kısa hat olarak kabul edilen hatların sabit bir uzunluğu yoktur; gerilim ve kaynak empedansı gibi sistem parametrelerine bağlıdır, bakınız tablo 7. Tablo 7: Kısa ve çok kısa hatların tanımı Hat kategorisi Un Un 110 kv 500 kv Çok kısa hat 1,1-5,5 km 5-25 km Kısa hat 5-11 km km Çok kısa hat uygulamalarında, düşük menzil bölge 1 kullanılamaz, çünkü hat boyunca gerilim düşüş dağılımı çok düşük olacak ve bu da aşırı menzil riski yaratacaktır. Kısa hatların çok yüksek SIR (>30) değerleri varsa ve bunlar gerilim ölçümü için CVT ile birlikte mevcut ise, gerilim geçişlerini ve böylece bölge 1 aşırı menzili eğilimini azaltmak için, CVT filtresine sahip olunması önerilir. CVT filtre ayarı Açık olarak bu yüksek SIR hatları için ayarlanmalıdır. 106

113 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Yük aşımı genellikle kısa hat uygulamaları için sorun değildir, bu yüzden yük aşım fonksiyonu kapatılabilir, yani YükAşımModux (burada x ifadesi seçilen bölgeye bağlı olarak 1-5 arasındadır) = Kapalı olarak ayarlanır. Bu da dirençli yakın arızaların tespiti olanağını artırır Uzun iletim hattı uygulaması Uzun iletim hatlarında yük aşımı genellikle önemli bir sorun olarak kabul edilir. Uzun bir hattın uzak ucundaki fazdan toprağa arıza için yüksek seviyede hassasiyet elde etmek, hat yükünün ağır olduğu durumlarda çok zordur. Mesafe koruma performansı açısından uzun hat olarak kabul edilebilecek hatların bilgileri tablo 8 örneğinde verilmiştir. Tablo 8: Uzun hatların tanımı Hat kategorisi Un Un 110 kv 500 kv Uzun hatlar 77 km - 99 km 350 km km Çok uzun hatlar > 99 km > 450 km Yük aşımı algoritmasındaki ikili bilgilerin kullanılabilmesi olanağı, yüksek dirençli arızaların tespitine ve aynı zamanda güvenliğin artırılmasına olanak tanır (yük aşımı nedeniyle istenmeyen açma riskleri yok edilir). Yük aşımı algoritması ile birlikte ayrıca körleştirici kullanabilme olanağı emniyeti önemli derecede artırır; ancak aynı zamanda güvenilirliği düşürebilir çünkü körleştirici dairenin işletim alanının büyük bir kısmını kesebilir (şekil 62 çiziminin sağ tarafına bakınız). Ağır yüklü iletim hatları için yük ayırt etme fonksiyonlarından en az birinin kullanılması önerilir Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması Genel Yeni hatlar için gereken alanı bulma zorlukları nedeniyle, şebekelerde paralel hat kullanımı giderek artmaktadır. Paralel hatların aralarındaki ortak bağlaşım nedeniyle, bu hatlar üzerinde ölçüm hataları meydana gelmektedir. Hatların ortak bağlaşıma sahip olabilmesi için aynı gerilimde olmaları gerekmez. Bazı durumlarda birbirinden 100 metre veya daha uzakta olan hatlar arasında da kuplaj bulunabilir. Ortak bağlaşım arıza noktasındaki sıfır dizi empedansı etkiler, ancak normal olarak gerilim evirmeye neden olmaz. Hat empedanslarının analitik hesaplamalarından da görüleceği gibi, pozitif ve negatif dizilerin ortak empedansları öz empedansın çok küçük (< %1-2) bir kısmıdır ve genel uygulamada göz ardı edilebilir. 107

114 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Uygulama açısından bakıldığında, koruma fonksiyonunun ayarları yapılırken dikkate alınması gereken üç tip şebeke yapılandırması (sınıfı) vardır. Şebeke yapılandırma sınıfları aşağıda verilmiştir: 1. Ortak pozitif ve sıfır dizi şebekesine sahip paralel hat 2. Ortak pozitifli fakat izole sıfır dizi şebekeli paralel devreler 3. Pozitif ve sıfır dizi kaynaklarının izole edildiği paralel devreler. Sınıf 3 şebekelere bir örnek olarak 400kV hat ile demiryolu havai hatları arasındaki ortak bağlaşım gösterilebilir. Bu tip ortak bağlaşım kullanılmakla birlikte çok yaygın değildir ve bu kılavuzda bunlara daha fazla yer verilmemiştir. Her şebeke sınıfı için üç farklı topoloji mevcuttur; paralel hat çalışır durumda, servis dışı olabilir ve servis dışı ve her iki ucundan topraklanmış olabilir. Mesafe koruma bölge 1 in menzili, paralel hattın çalışma koşullarına bağlı olarak farklı olabilir. Bu da paralel hattın çalışır durumda olduğu, servis dışı ve her iki ucundan topraklandığı durumlarda farklı ayar grupları kullanılarak belirlenebilir. IED içindeki mesafe koruma özelliği, ölçüm üzerinde tek fazdan toprağa arızalarda sıfır sekans ortak bağlaşım etkisini aşağıdaki şekillerde dengeleyebilir: Aynı ayar parametre grubu içerisinde, farklı mesafe bölgeleri için toprak-geri dönüş kompanzasyonunu etkileyecek farklı ayar değerleri kullanma seçeneği. Korumalı çok devreli hatta farklı çalışma koşulları için farklı ayar parametre gruplarının kullanılması. Çok devreli hatların büyük çoğunluğunda iki paralel çalışma devresi bulunur. Paralel hat uygulamaları Bu tür şebekelerde, paralel iletim hatları her iki uçta ortak düğümlerde sonlanır. Aşağıda verilenler en sık kullanılan çalışma modlarıdır: 1. çalışır durumda paralel hat. 2. servis dışı ve her iki ucundan topraklanmış paralel hat 3. servis dışı ve topraklanmamış paralel hat. Çalışır durumda paralel hat Bu uygulama çok yaygın olup tüm normal alt iletim ve iletim şebekelerinde kullanılır. A B Z 0m Z< Z< IEC _1_en.vsd IEC V1 EN Şekil 53: Sınıf 1, çalışır durumda paralel hat 108

115 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Hatların eşdeğer devreleri basitleştirilebilir, bakınız şekil 54. A Z 0 - Z0m Z 0m C B IEC V1 EN Z 0 - Z0m IEC _1_en.vsd Şekil 54: Uzak barada tek fazdan toprağa arızası olan çift devreli, paralel işletim hattının eşdeğer sıfır dizi empedans devresi Eğer korumalı hattaki akımla karşılaştırıldığında paralel hattaki akım negatifse, yani, paralel hattaki akım korunan hattaki akımla karşılaştırıldığında ters yöndeyse, mesafe fonksiyonu aşırı menzil olacaktır. Eğer akımların yönü aynı ise mesafe koruma düşük menzil olacaktır. Uzak hattan gelen arıza akımı iç besleme zayıfsa, maksimum aşırı menzil olacaktır. Uzak hat ucundan gelen arıza akımı iç beslemenin sıfır olduğu durumda, paralel hattaki A ve B arasındaki hat uzunluğunun p birimindeki tek fazdan toprağa arıza dikkate alınıyorsa, A tarafındaki arızalı faz gerilimi U A denklem 45 örneğinde gösterildiği gibidir. ( ) U = p Z1 I + K 3I + K 3I A L ph N 0 Nm 0p IECEQUATION1278 V1 EN (Denklem 45) Sıfır sekans ortak bağlaşım, paralel hattın normal çalışması sırasında, korumalı devredeki mesafe korumanın menzilini azaltabilir. Menzildeki azalma, arızaya en yakın IED de akım iç beslemenin olmamasıyla belirgin hale gelir. Bu menzil azalması normal olarak %15'ten daha azdır. Ancak, menzil hattın bir ucundan azaldığında, hattın karşı ucunda bununla orantılı olarak artar. Böylece, buradaki %15 menzil azalması müsaadeli düşük menzil düzenin çalışmasını önemli derecede etkilemez. Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat A B Z0m IEC V1 TR Z< Z< en vsd Şekil 55: Paralel hat servis dışı ve topraklanmamış. 109

116 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Paralel hat servis dışı olduğunda ve topraklanmadığında, bu hat üzerindeki sıfır dizi toprağa yalnız hat admitansı üzerinden akabilir. Hat admitansı yüksektir, bu da paralel hattaki sıfır dizi akımı çok düşük değerlerde kalacak şekilde sınırlar. Hattaki sıfır sekans ortak empedans, arızalı bir devredeki mesafe korumanın ölçümünü etkilemez. Her iki uçtaki düşük menzilli bölgelerin, korunan devrenin ortasında yeterli derecede üst üste gelmesini (en az %10) garantileyin. A B Z 0m IEC V1 EN Z< Z< IEC _1_en.vsd Şekil 56: Paralel hat servis dışı ve topraklanmış Paralel hattın servis dışı olduğu ve paralel hatta sıfır dizi akımın akabilmesi için hat akım trafolarının bara tarafındaki her iki uçta topraklandığı durumlarda, paralel hatlardaki eşdeğer sıfır sekans devre şekil 57 çiziminde gösterildiği gibi olacaktır. A I 0 Z 0 -Z 0m B Z 0 - Z0m Z 0m I 0 C IEC _1_en.vsd IEC V1 EN Şekil 57: Her iki uçta bir devrenin devre dışı ve topraklanmış olduğu şekilde çalışan, çift devre hattın eşdeğer sıfır dizi empedans devresi Burada eşdeğer sıfır dizi empedans, (Z 0 -Z 0m )/Z 0 -Z 0m +Z 0m ile paralel olarak Z 0 - Z 0 m ye eşittir, ki bu da denklem 46 örneğine eşittir. Z 0E = Z Z0 0 m Z 0 EQUATION2002 V1 EN (Denklem 46) Mesafe ölçümü üzerindeki etkisi kayda değer bir menzil aşımı olacaktır, bu da ayarların hesaplanması sırasında dikkate alınmalıdır. Hat işletildiğinde menzili önemli derecede azaltacağından, bu çalışma koşulları için ayrı bir ayar grubu kullanılması tavsiye edilir. 110

117 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat A B Z 0m IEC V1 EN Z< Z< IEC _1_en.vsd Şekil 58: Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat. Paralel hat servis dışı olduğunda ve topraklanmadığında, bu hat üzerindeki sıfır dizi toprağa yalnız hat admitansı üzerinden akabilir. Hat admitansı çok yüksektir, bu da paralel hattaki sıfır dizi akımını çok küçük değerlere sınırlar. Uygulamada, uzak baradaki arızalarda eşdeğer sıfır dizi empedans devresi şekilde gösterilen devre şeklinde basitleştirilebilir. 58 Hattaki sıfır sekans ortak empedans, arızalı bir devredeki mesafe korumanın ölçümünü etkilemez. Bunun anlamı, düşük menzilli mesafe koruma bölgesinin menzilinin, çalışma koşulları nedeniyle eşdeğer sıfır dizi empedansın paralel sistemin devre dışı kalması ve her iki ucunun topraklanması koşuluna göre ayarlanırsa azalacak olmasıdır. A B IEC V1 EN I 0 Z 0 -Z 0m Z 0 -Z 0m Z 0m I 0 C IEC _1_en.vsd Şekil 59: Bir devresinin bağlantısı kesilmiş ve topraklanmamış çift devre hat için eşdeğer sıfır dizi empedansı Menzildeki azalma denklem 47 örneğinde gösterilmiştir. K U ( Z 2 1 Z0E ) R f Zm0 ( ) 0 ( Z Z Z Z R f ) 1 + Z0 + R + + f = 3 = EQUATION1284 V1 EN (Denklem 47) Her iki uçtaki düşük menzilli bölgelerin, korunan devrenin ortasında yeterli derecede üst üste gelmesini (en az %10) garantileyin Saplamalı hat uygulaması 111

118 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma A IA T F IB B Z< Z< IC -IB Z< C IEC en.vsd IEC V2 EN Şekil 60: Otomatik trafolu saplamalı hat örneği Bu uygulama "Uzak uçtan arıza iç besleme" bölümünde vurgulanan benzer bir soruna neden olmaktadır. Buradaki sorun arıza akım iç besleme nedeniyle ölçülen empedans artışıdır. Örneğin, T noktası ile B trafosu arasındaki arızalar için A ve C de ölçülen empedans aşağıdaki gibidir: ZA =ZAT + IA + IC ZTF IA DOCUMENT11524-IMG3509 V2 EN (Denklem 48) IA + IC U2 ZC = ZTrf + ( ZCT + ZTF) ( ) 2 IC U1 DOCUMENT11524-IMG3510 V2 EN (Denklem 49) Burada: Z AT ve Z CT I A ve I C U2/U1 Z TF Z Trf T noktasına A dan C ye trafolardan gelen hat empedansıdır. T ve B arasındaki arıza için, A dan C ye trafolardan gelen arıza akımıdır. Trafonun U1 tarafındaki trafo empedansının U2 ölçüm tarafına göre dönüşüm oranı (akım ve gerilim mesafe fonksiyonunun, trafonun U2 tarafından alındığı varsayılmıştır). T noktasından arızaya (F) hat empedansıdır. Trafo empedansı 112

119 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Bu örnekte, T ve B arasındaki bir arıza için, T noktasından arızaya ölçülen empedans, T noktasından arızaya giden akımların toplamının IED akımına bölünmesiyle tanımlanan bir faktör kadar artırılacaktır. C deki IED için yüksek gerilim U1 tarafındaki empedansın, trafo oranı ile ölçme gerilim seviyesine transfer edilmesi gerekmektedir. Topolojiden kaynaklanan bir diğer güçlük ise bir uçtan gelen akımın, korumalı hat üzerindeki arıza için ters yönlü olabilmesidir. Örneğin B'den T ye mesafe korumanın yanlış yönde ölçüm yapacağı varsayıldığında, T deki arızalar için C den gelen akım, sistem parametrelerine bağlı olarak B den C ye ters yönde gidebilir (bakınız şekil 60, kesik çizgili alan). Üç uçlu uygulamalarda IED lerin arkasındaki kaynak empedansa bağlı olarak, korunan nesnenin empedanslarına ve arıza konumuna bağlı olarak bir uçta bölge 2 açma veya bir uçta sıralı açma kabul edilmesi gerekebilir. Genelde bu tip bir uygulama için, bir yandan bölgelerin üst üste gelmesine olanak tanırken diğer yanda yeterli hassasiyete sahip olan, bölge 1 in diğer ayarlarına müdahale etmeyen bölge 1 ayarlarını, selektivite çakışmaları olmadan seçebilmek zordur. Uygun ayarların belirlenebilmesi ve doğru iletişim düzeninin seçilebilmesi için dikkatlice yapılacak arıza hesaplamaları gereklidir. Arıza direnci Tek fazdan toprağa arızalar için mesafe koruma performansı çok önemlidir, çünkü iletim hatlarındaki arızaların %70 inden fazlası normalde tek fazdan toprağa arızalardır. Bu arızalarda, arıza direnci üç bölümden oluşur: ark direnci, kule yapısı direnci ve kule ayaklarının direnci. Ark direnci Warrington formülüne göre hesaplanabilir: L Rarc = 1.4 I EQUATION1456 V1 EN (Denklem 50) burada: L I arkın uzunluğunu (metre cinsinden) ifade eder. Bu denklem mesafe koruması bölge 1 için geçerlidir. Bölge 2 için ve yaklaşık 50 km/sa rüzgar hızı için ark ayak mesafesinin yaklaşık üç katını dikkate alın. A daki gerçek arıza akımıdır. Pratikte, hem fazdan toprağa RFPEx hem de fazdan faza RFPPx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır) için arıza direnci ayarları, güvenilir şekilde arıza tespiti yapabilmek için yük empedansına müdahale etmeden olabildiğince yüksek olmalıdır. Birleşik dörtgen ve mho karakteristikte, bu ayarlar özel olarak dörtgen çalışma modu ile kullanılır. Dinamik mho özellik kendinden genişleme özelliği arıza direnci ile ilgili işlemleri yapar. 113

120 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Yük aşımı Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik (ZQMPDIS) mesafe korumanın iki önemli karakteristiğini ortaya koyar. Bu karakteristikler CharPEZx ayarı ile (x = 1-5 iken) faz toprak döngüleri için ve CharPPZx ayarı ile (x = 1-5 iken) faz-faz döngüleri için ayrıca ayarlanabilir. Bu seçilebilir özellik hat koruması için ek bir esneklik sunar. Bazı durumlarda yük empedansı korunan hatta hiçbir arıza olmadan da bölge karakteristiğine girebilir. Bu olgunun adı yük aşımıdır ve harici bir arızanın giderildiği ve korunan hatta yüksek acil yük aktarıldığı durumlarda meydana gelir. Yük aşımının etkisi şekil 61 ve şekil 62 örneğinde solda gösterilmiştir. Yük empedansının karakteristik içine girişine doğal olarak izin verilmez ve geleneksel mesafe koruma yardımıyla bununla başa çıkmanın yolu ayarları buna göre belirlemektir. Başka bir deyişle mesafe bölgesi ile minimum yük empedansı arasında bir emniyet toleransı bırakmaktır. Buradaki bir dezavantaj korumanın hassasiyetinde, yani dirençli arızaları tespit etme yeteneğinde meydana gelecek azalmadır. IED nin, şekil 61 ve şekil 62 çizimlerine uygun olarak karakteristiği şekillendiren yerleşik bir fonksiyonu vardır. X X Z1 Z1 Ileri yönde yük empedans R alani ArgLd ArgLd ArgLd ArgLd R RLdRv RLdFw IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 61: Faz seçiminde yük aşımı fonksiyonu FDPSPDIS ile tanımlanmış yük aşımı olgusu ve şekilli yük aşımı karakteristiği 114

121 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma jx jx Yük Yük Yük Yük R Yük Yük Çalisma yok Yük Yük R =IEC =1=tr=Original.vs d IEC V1 TR Şekil 62: Yük aşım olgusu ve şekillendirilmiş yük aşım karakteristiği Yük aşımı algoritması, özellikle uzak uçtaki fazdan toprağa arızalarda yüksek arıza dirençlerini tespit etme olasılığını yükseltir. Örneğin, yük aşımlı faz seçimi için dörtgen karakteristik fonksiyonu ArgLd yük açısında, bölge ölçümünde kullanılan omik körleştirici şekil 61 çizimine göre genişletilebilir, yük aşımı nedeniyle istenmeyen çalışmanın gerçekleşme riski olmaksızın daha yüksek arıza direnci kapsaması olması koşulu sağlanmalıdır. Bu her iki yön için de geçerlidir. Başka bir örnek vermek gerekirse, mho karakteristiğinde yük açısı ArgLd (bkz. şekil 63) ayarı için, bölge menzili şekil 62 çiziminde sağda verilen diyagrama göre genişletilebilir. Buradaki koşul yük aşımı nedeniyle istenmeyen çalışma riski olmaksızın daha yüksek arıza direnci kapsamasıdır. Mho dairesinin içine giren yük aşımı kesimimin bir bölümü, FMPSPDIS bölge ölçümü için aktifleştirildiyse, devre açmaya sebep olmaz. Bu her iki yön için de geçerlidir. 115

122 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma X RLdFw ArgLd ArgLd R ArgLd RLdRv ArgLd IEC V1 TR IEC en.vsd Şekil 63: Mho fonksiyon FMPSPDIS özelliği için yük aşımlı Arızalı faz belirleme yük aşımı Ayarlama kuralları Genel Yük aşımı özelliği, mesafe korumadaki gereken acil yük transferi ile gereken hassasiyet arasında çakışmanın olabileceği uzun mesafe ve ağır yük taşıyan hatlar için vazgeçilmez önem taşır. Bu fonksiyon ağır yüklü orta mesafe hatlarda da tercihen kullanılabilir. Kısa mesafe hatlardaki en önemli konu arıza direncini yeterince kapsayabilmektir. Bu hatlarda yük aşımı önemli bir sorun değildir. Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik fonksiyonu (ZQMPDIS) için ayarlar primer değerlerde yapılır. Analog giriş kartı için ayarlanmış ölçüm trafosu oranı, ölçülen sekonder giriş sinyallerini otomatik olarak ZQMPDIS içinde kullanılan primer değerlere dönüştürmekte kullanılır. Ayar hesaplamaları yapılırken, uygulamaya bağlı olarak aşağıdaki temel noktalara dikkat edilmelidir: 116

123 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Özellikle geçici koşullar altında akım ve gerilim ölçüm trafolarının ortaya çıkardığı hatalar. Hat sıfır sekans empedans verilerinin hassas olmaması ve bunların hesaplanan toprak geri dönüş kompanzasyon katsayısı üzerindeki etkileri. IED ve arıza lokasyonu arasındaki iç beslemenin etkisi, buna farklı kaynaklardaki Z 0 /Z 1 oranlarının etkileri de dahildir. Transpoze olmamış hatların faz empedansı, tüm arıza devreleri için aynı değildir. Fazdan toprağa döngülerin empedansları arasındaki fark, toplam hat empedansının %5 ila 10 u kadar olabilir. Korunan hattın terminalleri arasındaki yük transferinin etkisi, yük direnci önemli miktardadır ve bu etki dikkate alınmalıdır. Paralel hatlardan sıfır dizi ortak bağlaşım. ZQMPDIS fonksiyonuna ait olan tüm parametrelerin ayar değerleri, korumalı hattın parametrelerine karşılık gelmelidir ve şebekenin seçicilik planı ile koordine edilmelidir. Paralel hattın işletimde olduğu, servis dışı ve topraklanmamış olduğu ve servis dışı ve her iki uçta topraklanmış olduğu durumlar için farklı ayarlar kullanın. Bu şekilde her sistem koşulu altında ayarların optimize edilmesi sağlanmış olur. CvtFltr parametresinin Açık olarak, CVT geçişlerini önlemek için hat üzerinde ayarlanması önerilir KNMag ve KNAng bölge 2 ila bölge 5'e kadar toprak kompanzasyon ayarlarıdır. Bölge 1 için, bu ayar bölge 1 ayarları için ayrıca düzenlenebilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer Karakteristiğin ayarı Beş bölge mesafe korumada, dörtgen ve mho karakteristiği (ZQMPDIS), faz-faz ve faz-topraklama arızaları için aşağıdaki karakteristikler mümkündür: Dörtgen karakteristik Mho karakteristik Birleşik dörtgen ve mho karakteristiği Uygulama ve arıza tiplerine bağlı olarak 5 bölgenin her birine ait faz-faz ve faztopraklama döngüleri için ayrı karakteristikler ayarlanabilir. 117

124 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma X X Z5 X Z3 Z2 Z1 R Z5 Z4 Z3 Z2 Z1 R Z4 Z3 Z2 Z1 R Z4 Z5 CharPPZx CharPEZx Burada x=1 Mho karakteristigi CharPPZx CharPEZx Burada x=2 Dörtgen karakteristik *Mho ileri olarak gösterilmekte, fakat ters de mümkün. CharPPZx CharPEZx Burada x=3 Mho ve Dörtgen karakteristik IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 64: Empedans karakteristiği Kompleks karakteristik ZQMPDIS fonksiyonu ile oluşturulabilir. Örnek olarak şekil 65 çizimi, bölge 1'in birleşik dörtgen ve mho karakteristiğine, bölge 2'nin ileri mho karakteristiğine, bölge 3'ün ters mho karakteristiğine, bölge 4 ve 5'in dörtgen karakteristiğe ayarlı olduğu durumları gösterir. 118

125 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma X Z5 Z4 Z2 Z1 R Z3 IEC V1 TR IEC _1_en.vsd Şekil 65: Birleşik empedans karakteristiği Bölge 1'in ayarlaması Daha önce bahsi geçen farklı hatalar genellikle düşük menzil (normalde bölge 1) bölgesinin, korumalı hattın %75 90 ı olarak sınırlanmasını gerektirir. Hatların paralel olması durumunda "Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması" bölümüne göre ortak bağlaşım etkisini dikkate alın ve kendi uygulamanız için geçerli olan durumları seçin. Ayarların doğru şekilde yapılmasıyla, paralel hattın işletimde olduğu, servis dışı ve topraklanmamış olduğu ve servis dışı ve her iki uçta topraklanmış olduğu durumlar kompanze edilebilir. Paralel hat servis dışıysa ve her iki ucundan topraklandıysa (en kötü senaryo), toprak arıza menzil ayarı < %95 olarak seçilmelidir. Aşırı menzil bölgesinin ayarlanması Birinci aşırı menzil bölgesi (normalde bölge 2), korunan hattın tamamındaki arızaları tespit etmelidir. Farklı hataların, ölçümü bölge 1 de olduğu gibi aynı şekilde etkileyebileceği dikkate alındığında, aşırı menzil bölgesinin menzilini korumalı hattın en az %120 sine arttırmak gereklidir. Uzak uçtaki komşu hatlardan gelen arıza beslemenin, IED konumundaki arıza akımından önemli miktarda daha fazla olduğu durumda, bölge 2 menzili daha da yükselebilir. Bu ayar genellikle aşağıdaki empedansların %80 ini geçmemelidir: 119

126 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Korumalı hatta karşılık gelen empedans, artı en kısa komşu hattın birinci bölge menzili. Korumalı hatta karşılık gelen empedans, artı korumalı hattın uzak ucundaki bara üzerinde paralel olarak çalışan maksimum sayıdaki trafoların empedansı. Diğer hatlardan gelen arıza akım besleme nedeniyle, daha önce belirtilenden %80 oranında daha yüksek aşırı menzil de bazen kabul edilebilir. Ancak bu durum arıza hesaplama yöntemiyle analiz yapılmasını gerektirir. Yukarıdakilerden herhangi biri %120 nin altında bölge 2 menzilini verir ise, komşu kısa hattın uzak ucu ile telekomünikasyon bağlantısı arıza sırasında kesik olduğu durumlarda istenmeyen işlemlerin gerçekleşmesini önlemek için, bölge 2 nin gecikmesi yaklaşık 200ms kadar arttırılmalıdır. Bölge 2, korumalı hat bölümünün %120 sinin altına indirilmemelidir. Tüm hat her türlü koşul altında kapsanmalıdır. Aşağıdaki örnekte bölge 2 nin uzak uçtaki en kısa komşu hattın %80 inden daha fazlasına erişmeyeceği kuralı aşağıdaki örnekte vurgulanmıştır. Arızanın F noktasında meydana gelmesi durumunda bakınız şekil 66, A noktasındaki IED empedansı algılar: IA + IB ZAF = ZAC + ZCF = ZAC + (1+ ) ZCF IA IB IA EQUATION302 V2 EN (Denklem 51) Z AC ZCB A I A C Z CF F B I A+ I B Z< IB IEC _1_en.vsd IEC V1 EN Şekil 66: Aşırı menzil bölgesinin ayarlanması Geri bölgenin ayarlanması Geri bölge, iletişim düzeni mantığı, akım terslenmesi mantığı, zayıf uç besleme mantığı ve diğer amaçlar için kullanılır. Yukarıdaki hususlar baraların veya güç trafolarının yedek korumaları amacıyla da kullanılır. Telekomünikasyon amacıyla uzak uç IED sinde kullanılan aşırı menzil bölgesini de her zaman kapsaması sağlanmalıdır. Komşu hatlardan gelen arıza besleme nedeniyle olabilecek genişleme faktörünü de dikkate alın. Bölgenin engelleme düzeni, zayıf uç iç besleme ve benzerleri için kullanıldığında, denklem 52 menzilin geri yönde hesaplanmasında kullanılabilir. 120

127 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Zrev ³ 1.2 ZL Z2rem EQUATION1525 V3 EN (Denklem 52) Burada: ZL Z2rem korumalı hat empedansıdır korumalı hattın uzak ucundaki bölge 2 ayarıdır. Çoğu uygulamada belirli bir hassasiyet elde edebilmek için, komşu hatlardan geri yönde gelen arıza besleme nedeniyle genişleme faktörünü dikkate almak gerekli olabilir. Paralel hat uygulaması için bölgelerin ayarlanması Çalışır durumda paralel hat Bölge 1 ayarı "" bölümünde belirtildiği gibi, bölge menzili korumalı hattın %85 i olarak ayarlanabilir. Ancak, ortak empedansın etkisi de dikkate alınmalıdır. Çalışır durumda paralel hat bölge 2 ayarı Aşırı menzil bölgeleri (genelde bölge 2 ve 3) her durumda korumalı devrelerin ötesine geçmelidir. Menzildeki en büyük düşüş her iki paralel devrenin, korumalı hattın ucunda bulunan tek fazdan toprağa arıza ile birlikte çalışır olduğu durumlarda ortaya çıkar. Bu durumdaki eşdeğer sıfır dizi empedans devresi, "Çalışır durumda paralel hat" bölümündeki 54 şeklindekine eşittir. Paralel hat servis dışı ve her iki ucundan topraklanmıştır Tekli ayar parametreleri ile aynı önlemleri uygulayın. Bunun anlamı bir düşük menzil bölgesinin, tek fazdan toprağa arızalarda korumalı bir devrenin ucunu aşırı menzil etmemesidir. Menzilin dirençli yönde ayarlanması Beklenen arıza direncini fazdan faza arızalar için RFPPx ve fazdan toprağa arızalar için RFPEx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasında değişir) olarak her bölge için ayarlayın. Her mesafe bölgesi için geri kalan diğer menzil ayar parametrelerini birbirinden bağımsız olarak ayarlayın. Mesafe koruma dörtgen karakteristik olarak ayarlandığında bu ayarlar faydalıdır. Minimum çalışma akımlarının ayarlanması Akımların büyüklüğü IMinOpPP ve IMinOpPE parametrelerinin ayarlanmış değerlerinin altındaysa, mesafe koruma fonksiyonunun işletimi kilitlenir. Varsayılan IMinOpPP ve IMinOpPE ayarı IBase'in %15'idir. Bu değerlerin pek çok uygulama için geçerli olduğu pratikte de kanıtlanmıştır. Ancak, bazı uygulamalarda minimum çalışma akımını IBase in %10 una indirerek hassasiyetin 121

128 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma artırılması gerekebilir. Bunun gerekli olabileceği durumlar özellikle IED nin bir dizi çok uzun iletim hattı üzerinde artçı koruma olarak görev yaptığı durumlardır. Eğer mesafe koruma bölgesi geri yönde çalışacak şekilde ayarlandıysa, minimum çalışma arıza akımı otomatik olarak ayarlandığı değerin %75 ine indirilir. Mesafe koruma bölgeleri için zamanlayıcıların ayarlanması Farklı koruma bölgeleri için gereken süre gecikmeleri birbirinden bağımsızdır (eğer TimerSelZx şu şekilde ayarlanmışsa Ayrı zamanlayıcılar). Eğer seçicilik nedeniyle gerekiyorsa, mesafe koruma bölgesi 1 e de gecikme koyulabilir. Tüm bölgeler için zaman gecikmeleri 0 ile 60 saniye arasında ayarlanabilir. Her bir bölgenin açma fonksiyonu, ilgiliopmodetpezx ve OpModetPPZx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır)parametresi aşağıdaki şekilde ayarlanarak önlenebilir. Kapalı. Her koruma bölgesindeki fazdan toprağatpezx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır) ve fazdan faza tppzx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır) ölçüm döngüleri için farklı gecikme süreleri ayrı ayrı belirlenerek mesafe korumanın esnekliği toplamda arttırılabilir. OpModetPEZx ve OpModetPPZx şu şekilde ayarlanmalıdır Açık zaman gecikmesi tpezx ve tppzx 0 sn olarak ayarlansa bile. ZQMPDIS öğesindeki bölge zamanlayıcı kullanma özelliği farklı bölgeler için zamanlayıcı seçimini etkinleştirmek için TimerSelZx parametresini kullanır (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır). Farklı sinyaller veya farklı sinyal kombinasyonları bölgeler için zamanlayıcıları başlatmak için kullanılabilir. Timers separated - Fazdan toprağa ve fazdan faza ölçüm döngülerinin bağımsız başlatmasından zamanlayıcıların ayrı başlatılması Timers linked - Zamanlayıcıların başlatması bölge ile bağlantılı, topraktan toprağa veya fazdan faza bölgedeki tüm zamanlayıcıları başlatacak Internal start - 5 bölgenin hepsine ait işlevin dahili ortak başlatılması Start from PhSel - Yön koşulu belirli bir faz için ileri olduğunda ve bölgenin DirModeZx ayarı için şu şekilde ayarlandığında phsellogic Başlat sinyalinden zamanlayıcıların ortak başlangıcı: İleri External start - Zamanlayıcıların harici ortak başlangıcı Dörtgen karakteristik Yük aşımı fonksiyonu olmadan yük empedansını sınırlama Aşağıdaki talimatlar, yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu (FDPSPDIS) aktifleştirilmediğinde geçerlidir. Fonksiyonu devre dışı bırakmak için FDPSPDIS'deki yük direnci RLdFw ve RLdRv ayarı maks. değer (3000)'e ayarlanmalıdır. Sınır ve minimum yük empedansı arasında yeterli bir ayar payı bulunduğundan emin olmak için herhangi bir bölgenin izin verilen maksimum dirençli menzilini kontrol edin. Minimum yük empedansı (Ω/faz) aşağıdaki gibi hesaplanır: 122

129 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma U 2 Z loadmin = S EQUATION571 V1 EN (Denklem 53) Burada: U S kv olarak minimum fazdan faza gerilimdir MVA daki maksimum görünür değerdir. Yük empedansı [Ω/faz] minimum işletim gerilimi ve maksimum yük akımının bir fonksiyonudur: Z load = U min 3 I max EQUATION574 V1 EN (Denklem 54) Minimum gerilim U min ve maksimum akım I max aynı çalışma koşulları ile ilgilidir. Minimum yük empedansı normal olarak acil durumlarda gerçekleşir. Üç faz koşullarında yük aşımından sakınmak ve karma ağır üç fazlı yük ve toprak arızaları durumunda faz IED çalışmasının doğru ve sağlıklı yürümesi için bir emniyet payı gerektiğinden şunların her ikisini de göz önünde bulundurun: fazdan faza ve fazdan toprağa arıza işletim karakteristikleri. Fazdan toprağa ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan omik menzil, minimum yük empedansının %80 inden daha az olmalıdır. RFPE 0.8 Z load EQUATION792 V1 EN (Denklem 55) Bu denklem ancak, tek fazdan toprağa arızaların döngü karakteristik açısının, beklenen maksimum yük empedans açısının üç katından daha büyük olduğu durumlarda geçerlidir. Döngü karakteristik açısının yük empedans açısından üç kat daha küçük olduğu durumda, 56 denklemine göre daha doğru hesaplamanın yapılması gerekir. é ë 2 R1 + R0 RFPE 0.8 Z cos - sin load min ê 2 X1 + X 0 EQUATION578 V3 EN (Denklem 56) ù úû Burada: ϑ maksimum yük gücüyle ilgili, maksimum yük empedans açısıdır. 123

130 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Fazdan faza ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan omik menzili, minimum yük empedansının %160 ından daha az olmalıdır. RFPP 1.6 Z load EQUATION579 V2 EN (Denklem 57) Denklem 57 ancak, fazdan faza arızaların döngü karakteristik açısının, beklenen maksimum yük RFP empedans açısının üç katından daha büyük olduğu durumlarda geçerlidir. Daha doğru hesaplamaların denklem 58 örneğine göre yapılması gereklidir. é ù ê ë ú û R1 RFPP 1.6 Zload min cosj - sin J X Mho karakteristik IECEQUATION2307 V1 EN (Denklem 58) Tüm bunlar, IED de Güç salınımı tespit fonksiyonu ZMRPSB aktif halde değilken, tüm ölçüm bölgeleri için geçerlidir. IED de ZMRPSB fonksiyonunun aktifleştirildiği durumlarda bir ek güvenlik payı olarak yaklaşık %20 kullanın, Güç salınımı algılama ZMRPSB açıklamasına başvurun. Yük empedansını sınırlama, yük aşımıyla Faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu aktifleştirilmiş bir şekilde Yük aşımı karakteristiklerinin şekillendirilmesiyle ilgili parametreler, yük aşımıyla Faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu (FDPSPDIS) açıklamasında bulunabilir. Aktif edilmiş yük aşımı fonksiyonu ile yük empedansını sınırlama Karakteristiğin yük aşımını şekillendiren parametreler, Mho için yük aşımıyla arızalı faz belirleme (FMPSPDIS) açıklamasında bulunabilir,. Yük aşımı fonksiyonu olmadan yük empedansını sınırlama Aşağıdaki talimat yük aşımı fonksiyonu veya körleştirici fonksiyonu aktifleştirilmediyse geçerlidir (KörleştiriciModu=Kapalı). Yük aşımı veya körleştirici fonksiyonu ölçüm bölgelerinin tümünde veya bazılarında kullanılacaksa, bu bölgeler için yük sınırlaması bu bölüme göre ihmal edilebilir. Röle sınırı ve minimum yük empedansı arasında yeterli bir ayar payı bulunduğundan emin olmak için herhangi bir bölgenin izin verilen maksimum dirençli menzilini kontrol edin. Minimum yük empedansı (Ω/faz) aşağıdaki gibi hesaplanır: 124

131 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma U 2 Z loadmin = S EQUATION571 V1 EN (Denklem 59) Burada: U S kv olarak minimum fazdan faza gerilimdir MVA daki maksimum görünür değerdir. Yük empedansı [Ω/faz] minimum işletim gerilimi ve maksimum yük akımının bir fonksiyonudur: Z load = U min 3 I max EQUATION574 V1 EN (Denklem 60) Minimum gerilim U min ve maksimum akım I max aynı çalışma koşulları ile ilgilidir. Minimum yük empedansı normal olarak acil durumlarda gerçekleşir. Fazdan toprağa ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan empedans menzili, minimum yük empedansının %80 inden daha az olmalıdır. 6.2 Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FDPSPDIS Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FDPSPDIS IEC tanımlama Z<phs ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 21 SYMBOL-DD V1 TR Uygulama Günümüzde iletim şebekelerinin işletilmesi, çoğu durumda kararlılık sınırına yakındır. Farklı arıza türlerinin doğru ve güvenilir şekilde sınıflandırabilme yetkinliği ve dolayısıyla otomatik kapama yapma bu konuda önemli bir rol oynamaktadır. Yük aşımı fonksiyonu ile birlikte faz seçimi FDPSPDIS arıza türüne bağlı olarak mesafe koruma fonksiyonunda uygun arıza döngüsünü doğru şekilde seçmek için tasarlanmıştır. 125

132 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Ayarlama kuralları Bazı iletim şebekelerinde sıklıkla kullanılan ağır yük transferi, bazı durumlarda istenilen arıza direnci kapsamanın aksine olabilir. Bu nedenle, bu fonksiyonun içerisinde yük aşımı için bir algoritma bulunmaktadır. Bu algoritma, hem Yük aşımlı faz seçiminin hem de ölçüm bölgelerinin rezistif ayarlarını, yüke müdahale etmeden değiştirebilme olanağı sunmaktadır. Ayrıca akım bazlı faz seçimi de dahil edilmiştir. Ölçüm elemanları sürekli olarak üç fazlı akımları ve rezidüel akımı ölçer ve bunları ayarlanmış değerlerle karşılaştırır. Ayrıca, FDPSPDIS fonksiyonundan gelen kapsamlı çıkış sinyalleri arızalı faz veya fazlar hakkında önemli bilgiler verir ve bu bilgiler arıza analizinde kullanılabilir Yük aşımı karakteristikleri Hattın tamamı üzerinde arıza durumunda otomatik tekrar kapama yapabilmek üzere doğru fazı seçebilmesi için, faz seçicinin en az menzil aşımı bölgesi 2 yi kapsaması gereklidir. Tüm mesafe koruma bölgelerinin kapsanması gerekli değildir. En az %10'luk bir emniyet payı tavsiye edilir. Mesafe bölgeleri (ZQMPDIS)'den çalışma alabilmek için, faz seçim çıkışları STCNDZI veya STCNDLE giriş STCNDZI'ye ZMQPDIS üzerinde mesafe ölçüm bloğuna bağlanmalıdır. Normal havai hatlarda, fazdan toprağa arıza için döngü empedans açısı φ denklem 61 örneğine göre tanımlanır. X1L + XN arctan j = R1 + RN L EQUATION2115 V1 EN (Denklem 61) Bazı uygulamalarda, örneğin kablolu hatlarda, döngünün açısı 60 'nin altında olabilir. Bu uygulamalarda, ileri ve geri yönde arıza kapsam ayarı, RFFwPE ve RFRvPE faz toprak arızaları ve RFFwPP ve RFRvPP faz-faz arızaları için arttırılarak FDPSPDISkarakteristiğinin bölge karakteristiğinin belli bir kısmını kesmesi gerekir. Arıza direnci kapsamını gerektiğince artıracak olan ayarlama, ilgili arıza türünün temel karakteristiğinin trigonometrik değerlendirmesinden türetilebilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. İleri yönde faz-toprak arızası Şekil 67 örneğinden hareketle ayar hesaplamaları için aşağıdaki denklemler elde edilebilir. 126

133 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Görüntü ve denklemlerdeki PHS indeksi, yük aşımlı faz seçim fonksiyonu FDPSPDIS ayarlarına, Zm indeksi ise Mesafe koruma fonksiyonu (ZQMPDIS) ayarlarına göndermede bulunmaktadır. 1 X ( /loop) Döngü) R ( /loop) Döngü) IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 67: Mesafe koruma ZQMPDIS ve FDPSPDIS arasındaki faz toprak arızası φçevrim>60 için ilişki (ayar parametreleri italiktir) 1 FDPSPDIS (kırmızı hat) 2 ZQMPDIS 3 RFRvPE PHS RFltRevPG PHS 4 (X1 PHS +XN)/tan(60 ) 5 RFFwPE PHS RFltFwdPG PHS 6 RFPE Zm RFPG ZM 7 X1 PHS +XN 8 φçevrim 9 X1 ZM +XN 127

134 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Reaktif menzil İleri yönde reaktif menzil minimum olarak Telekoruma düzenlerinde kullanılan ölçüm bölgesini, çoğunlukla bölge 2 yi kapsayacak şekilde ayarlanmalıdır. Denklem 62 ve denklem 63 tavsiye edilen minimum reaktif menzili verir. X1 PHS ³ 1.44 X1 Zm EQUATION1309 V1 EN (Denklem 62) X0 PHS ³ 1.44 X0 Zm EQUATION1310 V1 EN (Denklem 63) burada: X1 Zm FDPSPDIS tarafından kapsanacak olan bölge için reaktif menzildir ve sabit 1,44 emniyet payıdır. X0 Zm FDPSPDIS tarafından kapsanacak olan bölge için sıfır dizi reaktif menzildir. Geri yönde reaktif menzil otomatik olarak ileri yön ile aynı olarak ayarlanır. Herhangi bir ek ayar gerekmez. Arıza direnç menzili Dirençli menzil, menzil aşımı bölgesinin kapsanması için RFPE'yi çoğunlukla bölge 2'yi, kapsamalıdır. Uygulamada doğru arıza seçimi önemli ise en uzun menzil aşımı bölgesini dikkate alın. Denklem 64 tavsiye edilen minimum rezistif menzili verir. RFFwPE ³ RFPE min 1.1 zm EQUATION1312 V2 EN (Denklem 64) burada: RFPE Zm FDPSPDIS tarafından kapsanacak en uzun menzil aşımı bölgesi için RFPE ayarıdır. φçevrim<60 olduğu durumda, FDPSPDIS karakteristiğinin bölge ölçüm karakteristiğinin bir bölümünü kesmesini önlemek için emniyet payının en azından 1,2 artırılması gerekir. Geri yönde faz-toprak arızası Reaktif menzil Geri yönde reaktif menzil ileri yön ile aynıdır ve hiçbir ek ayar yapılması gerekmez. Omik menzil Geri yönde omik menzil, en uzun geri bölgelerden daha uzun olarak ayarlanmalıdır. Engelleme düzenlerinde, iletişim düzeni için kullanılan uzak uçtaki 128

135 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma menzil aşımı bölgesinden daha uzun olarak ayarlanmalıdır. Denklem 65 örneğinde indeks ZmRv koordinasyon kurulacak spesifik bölgeye işaret etmektedir. RFRvPE min ³ 1.2 RFPE ZmRv EQUATION1316 V1 EN (Denklem 65) İleri yönde faz-faz arıza Reaktif menzil Reaktif yöndeki menzil, fazdan toprağa menzil ayarı olan X1 ile belirtilir. Fazladan hiçbir ayar gerekmez. Omik menzil Fazdan toprağa arızada olduğu gibi, menzil X1 ayarı temel alınarak otomatik hesaplanır. Menzil değeri şöyle olacaktır: X1/tan(60 ) =X1/ (3). Arıza direnç menzili İleri yöndeki arıza direnç menzilleri RFFwPP en az %25 pay ile RFPP Zm 'yi kapsamalıdır. RFPP Zm, FDPSPDIS tarafından kapsanan en uzun menzil aşımı bölgesi için, fazdan faza arıza için arıza direnç ayarıdır, bakınız şekil 68. Tavsiye edilen minimum menzil denklem 66 örneğine göre hesaplanabilir. RFFwPP ³ 1.25 RFPPzm burada: RFPP Zm FDPSPDIS tarafından kapsanması gereken en uzun aşırı menzil bölgelerinin ayarıdır. Denklem 66 değiştirildi ve aşağıdaki gibi düzenlendiğinde RFRvPP için de uygulanabilir. RFRvPP EQUATION2264 V1 TR ³ RFPP min 1.25 zmrv Denklem 66 ayrıca üç fazlı arıza için de geçerlidir. Tavsiye edilen %25 pay, FDPSPDIS karakteristik açı 60 dereceden 90 dereceye değiştirildiğinde (saatin ters yönünde 30 döndürülerek), üç fazlı arızada meydana gelebilecek olan bölge ölçüm karakteristiğinin kesilmesi riskini karşılayacaktır. 129

136 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma X ( / phase) faz R ( / phase) faz IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 68: φhat>60 için faz-faz arızası için mesafe koruma (ZQMPDIS) ve FDPSPDISkarakteristiği arasındaki ilişki (ayar parametreleri italik olarak) 1 FDPSPDIS (kırmızı hat) 2 ZQMPDIS 3 0,5 RFRvPP PHS 4 X1 PHS tan ( 60 ) 5 0,5 RFFwPP PHS 6 0,5 RFPP Zm 7 X1 PHS 8 X1 Zm 130

137 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Yük aşımı karakteristiği ile omik menzil Yük aşımı ayarlarının hesaplanması için kullanılan prosedür temel olarak yük açısı ArgLd, ileri yönde köreltici RLdFw ve geri yönde köreltici RLdRv değerlerinin tanımlanmasından oluşur, bakınız şekil 69. X ArgLd RLdFw ArgLd R ArgLd RLdRv ArgLd IEC en.vsd IEC V1 TR Şekil 69: Yük aşımı karakteristiği Yük açısı ArgLd, parametre ayarının hesaplanmasına başlamak için uygun olabilmesi için ileri ve geri yönlerde aynıdır. Parametreyi maksimum aktif yükte, mümkün olan maksimum yük açısına ayarlayın. 20 'nin üstündeki bir değer kullanılmalıdır. İleri yöndeki köreltici RLdFw denklem 67 örneğine göre hesaplanabilir. 2 U min RLdFw = 0.8 P exp max burada: Pexp maks Umin dışa aktarılan maksimum aktif güçtür Pexp maks ın oluşması için gereken minimum gerilim 0,8 bir güvenlik faktörüdür ve RLdFw değerinin hesaplanan minimum yükten daha az olmasını sağlar. Geri yönde yük aşımı karakteristiği için dirençli sınır RLdRv, RLdFw ile olduğu gibi aynı şekilde hesaplanabilir, ancak bu durum için maksimum dışa aktarım gücü yerine, oluşabilecek maksimum içe aktarım gücünü ve de ilgili Umin gerilimi kullanır. 131

138 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Minimum çalışma akımı Faz akımı (ILn) ve faz farkı akımının (ILmILn) ayarlanabilir eşik altında olduğu durumlarda, FDPSPDIS'in ilgili fazdan toprağa döngüyü ve fazdan faza döngüyü engelleyen iki akım parametre ayarı vardır. Faz seçiciyi fazdan toprağa (IMinOpPE) aktifleştirecek olan eşik, faz seçiminin en uzak menzilindeki tek fazdan toprağa arızayı güvenle tespit edecek şekilde ayarlanmıştır. IMinOpPP değerinin IMinOpPE değerinin iki misli olarak ayarlanması önerilir. Ölçüm döngüsünü fazdan toprağa arıza (INSerbestBırakmaPE) açacak eşik, faz seçiminin uzak ucundaki tek hattan toprağa arızayı güvenle tespit edecek şekilde ayarlanmıştır. INBlockPP değerinin INReleasePE değerinin iki misli olarak ayarlanması önerilir. 6.3 Mho için yük aşımı ile birlikte arızalı faz belirleme FMPSPDIS Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Arızalı faz belirleme, mho için yük aşımlı FMPSPDIS IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no - S00346 V1 TR Uygulama Hatalı faz belirleme, mho için yük aşımlı fonksiyonu (FMPSPDIS), arıza türüne bağlı olarak Mesafe koruma fonksiyonundaki (ZQMPDIS) uygun arıza döngüsünü doğru şekilde seçmek için tasarlanmıştır. Bazı iletim şebekelerinde sıklıkla kullanılan ağır yük transferi, bazı durumlarda istenilen arıza direnci kapsamanın aksine olabilir. Bu nedenle, FMPSPDIS içerisinde yük aşımı için bir algoritma bulunmaktadır. Bu algoritma, hem Yük aşımlı faz seçiminin hem de ölçüm bölgelerinin, Beş bölge mesafe koruma mho karakteristiği (ZQMPDIS) rezistif ayarlarını, yüke müdahale etmeden değiştirebilme olanağı sunmaktadır. Yük aşım algoritması ve körleştirici fonksiyonları her zaman faz seçicide aktifleştirilir. Bu fonksiyonların bölge ölçüm karakteristiği üzerindeki etkisi, YükAşımModu ayar parametresi ZQMPDIS 'de ilgili ölçüm bölgeleri için Açık olarak değiştirilerek aktifleştirilmelidir.. 132

139 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Ayarlama kuralları GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. INRelPE: Fazdan toprağa döngünün bırakılması için INRelPE ayarı varsayılan olarak ITemel in %20 sine ayarlanmıştır. Varsayılan ayar çoğu uygulama için uygundur. Ayar, normal olarak INBlockPP ayarından en az %10 daha düşük ayarlanmalıdır;bu ise açık fazdan toprağa döngüye öncelik tanıyabilmek için yapılır. INRelPE, transpoze olmamış hatlar nedeniyle mevcut olabilecek normal dengesizlik akımının (3I 0 ) üzerinde olmalıdır. INBlockPP: INBlockPP ayarı varsayılan olarak ITemel in %40 ı olarak ayarlanmıştır, bu ayar çoğu uygulama için uygundur. I1DüşükDüzey: Pozitif akım eşiği ayarı I1DüşükDüzey (faz seçicinin dizi temelli kısmında, üç faz arızanın tanınması için kullanılır) I1DüşükDüzey, varsayılan olarak ITemel in %10 una ayarlanmıştır. Varsayılan ayar çoğu durum için uygundur, ancak hattın uzak ucunda meydana gelen makul bir arıza direncine sahip üç fazlı minimum akıma karşı yine de kontrol edilmelidir. IMaksYük: IMaksYük ayarı, acil durumlarda maksimum yük akımı transferinden daha yüksek olarak ayarlanmalı ve en az %20'lik bir emniyet payı içermelidir. Ayarın denklem 68 örneğine göre yapılması önerilir: IMaxLoad =1.2 ILoad EQUATION1614 V2 EN (Denklem 68) burada: 1,2 yük akımı karşısındaki emniyet payıdır ve IYük acil durumlardaki maksimum yük akımıdır. IYük akımı denklem 69 örneğin göre tanımlanabilir. S max ILoad = 3 ULmn EQUATION1615 V1 EN (Denklem 69) burada: Smax ULmn acil durumlardaki maksimum görünür güç transferidir ve acil durumlarda IED lokasyonundaki fazdan faza gerilimdir. 133

140 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Yük aşımı Yük aşımı fonksiyonunun iki ayar parametresi vardır; yük direnci için RLd ve yük kesiminin eğimi için ArgLd (bakınız şekil 70). X ARGLd RLdFw ARGLd R ARGLd RLdRv ARGLd en vsd IEC V1 TR Şekil 70: Yük aşımı karakteristiği Z load = U min 3 I max EQUATION574 V1 EN (Denklem 70) U 2 Z loadmin = S EQUATION571 V1 EN (Denklem 71) Burada: U S kv olarak minimum fazdan faza gerilimdir MVA daki maksimum görünür değerdir. Yük açısı ArgLd denklem 72 örneğinden çıkartılabilir: æ P max ö ArgLd = a cosç è S max ø EQUATION1623 V1 EN (Denklem 72) burada: Pmax Smax acil durumlardaki maksimum aktif güç transferidir ve acil durumlardaki maksimum görünür güç transferidir. 134

141 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma RLd, denklem 73 örneğine göre hesaplanabilir: RLd = ZLoad cos( ArgLd ) EQUATION1624 V1 EN (Denklem 73) RLd ve ArgLd ayarları varsayılan olarak 80 ohm/faz ve 20 derece olarak yapılmıştır. Bu değerler her uygulamaya göre ayrıca uyarlanmalıdır. 6.4 Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü fonksiyonu ZDARDIR Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Topraklama arızaları için ek mesafe koruma yönlü fonksiyon ZDARDIR IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 21D S00346 V1 TR İşlevsellikUygulama Arıza yönü değerlendirmesi, dörtgen ve mho karakteristik mesafe korumaları ZQMPDIS için yönlü eleman ZDNRDIR 'de yapıldı Ayarlama kuralları AçıRCA ve AçıOp: bu ayarlar çalışma karakteristiğini tanımlar. Tahmin edilen arıza akımı açısı maksimum torku üretecek polarlama miktarı ile uyuşmazsa, AçıRCA ayarı yönlü karakteristiği döndürmek için kullanılır. Eğer çalışma niceliği polarlama miktarının gerisinde olursa açı pozitif olur, polarlama niceliğinin ilerisinde olursa negatif olur. AçıOp ayarı (maks. 180 derece) çalışma bölümünün genişliğini belirler. Bölüm, MTA (Maksimum Tork Ekseni) boyunca ayna simetrisine sahiptir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Toprak arızası için yönlü elemanlar yük akımlarından küçük arıza akımı değerlerinde çalışmalıdır. Faz nicelikleri yükten olumsuz etkilendiklerinden, toprak yönlü elemanları için polarlama miktarları olarak sekans miktarlarının kullanımı tercih edilir. Opsiyonel olarak altı olasılık mevcuttur: 135

142 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Sıfır dizi polarize gerilim (-U 0 ) Negatif dizi polarize gerilim (-U2) Sıfır dizi akım (I 0 ) Çift polarlama (-U 0 /I 0 ) Sıfır dizi akım kompanzasyonu ile sıfır dizi gerilimi (-U0Comp) Negatif dizi akım kompanzasyonu ile negatif dizi gerilimi (-U2Comp) Sıfır dizi polarize gerilim toprak yönlü ünitesi koruma konumundaki sıfır dizi akım I 0 ile sıfır dizi gerilim -U 0 'ın faz açılarını karşılaştırır. Negatif dizi polarize gerilim toprak yönlü ünite I 2 'ye göre -U2 ile karşılaştırır. Genelde, sıfır dizi gerilimi arıza anında negatif dizi gerilimden yüksektir, fakat arızanın ölçüldüğü noktadan itibaren hızla düşer. Bu, ortak bağlaşım problemlerinin bulunmadığı kısa hat uygulamalarında -U 0 polarizasyonu daha tercih edilir kılmaktadır. Negatif dizi polarlama sıfır sekans polarizasyona kıyasla aşağıdaki üstünlüklere sahiptir: doğrudan topraklı sistemlerde U2 ifadesi U 0 ifadesinden daha büyük olabilir. IED konumunun arkasındaki bara güçlü bir sıfır dizi kaynağı ise, IED konumunda bulunan negatif dizi gerilimi sıfır dizi gerilimden daha yüksek olur. negatif dizi polarizasyon sıfır dizi ortak bağlaşımdan etkilenmez (sıfır dizi polarize yönlü elemanlar yüksek sıfır dizi ortak bağlaşım ve izole sıfır dizi kaynaklara sahip paralel hatlarda hatalı çalışabilirler). negatif dizi polarizasyon (besleyici gerilim trafosu nötründeki topraklanmama veya çok topraklamadan kaynaklanan) gerilim trafosu nötr kaymasının etkilerinden daha az etkilenir sadece 2 gerilim trafosu gerekli olduğundan, açık üçgen sargı gerilim trafolarında gerekli değildir (U 2 = (U L12 - a U L23 )/3) Sıfır dizi polarize akım toprak yönlü ünitesi hattın sıfır dizi akımı I0'ını, bir referans sıfır dizi akım ile, örneğin güç trafosunun nötründeki akım ile karşılaştırır. Röle karakteristiği AçıRCA sabittir ve 0 dereceye eşittir. Tüm şebeke yapılandırmaları ve arızaları sırasında nötr akım yönünün değişmemesine dikkat edilmelidir, ve bilinmelidir ki tüm trafo yapılandırmaları/yapıları polarizasyon için uygun değildir. Çift polarizasyonda, sıfır dizi gerilim polarizasyonu ve sıfır dizi akım polarizasyonu elemanları "ya o ya bu" modunda çalışırlar. Dolayısıyla sıfır dizi akım yüksekken, sıfır dizi gerilim düşüktür ve tersi de aynı şekilde geçerlidir. Bu nedenle birer sıfır dizi polarize gerilim ile sıfır dizi polarize akım (polarize nötr akım) yön elemanını bir elemanda birleştirilirse, iki polarizasyon ölçümü "ya o ya bu" modunda birbirini tamamlayarak çalıştığı için IED her iki elemandan da faydalanabilir. Sıfır dizi akım polarlama kaynağı kapatılırsa sıfır dizi gerilim polarizasyonu kullanılabileceğinden esneklik de aynı zamanda artırılmış olur. Sıfır dizi polarlama akımı başlatpolakımdüzeyi için ayarlı değeri aştığında, sıfır dizi 136

143 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma akım polarlama kullanılır. Sıfır dizi polarlama akımı değerleri başlatpolakımdüzeyi için ayarlı değerden düşük olduğunda, sıfır dizi gerilim polarlama kullanılır. Sıfır sekans akım kompanzasyonlu sıfır sekans gerilim polarizasyonu (-U0Comp), sıfır dizi akım I 0 faz açısı ile koruma mahallindeki sıfır dizi akımın faz kayması geçirmiş bölümünün (bkz. denklem 74) eklediği sıfır dizi gerilimin açılarını karşılaştırır. Çarpan k = ayar K mag. Bu tür polarizasyon, sıfır dizi gerilimin polarlama miktarı olarak kullanılmak için çok düşük olduğu ve sıfır dizi polarlama akımının (trafo nötr akımı) bulunmadığı uygulamalarda kullanım amaçlıdır. Sıfır dizi gerilimi, polarlama miktarı elde etmek için ölçülen hat sıfır dizi akımının bir bölümü tarafından yükseltilir. Bu yöntem, yakın ileri ve geri arızalar için sıfır dizi akımların büyüklüklerinde önemli farkların bulunmasını gerektirir, yani geri arızalar için U0 >> k I0 olması gerekir, aksi halde geri arızaların ileri olarak görülmesi tehlikesi oluşur. - U + k I e 0 0 AngleRCA EQUATION1638 V2 EN (Denklem 74) Negatif dizi akım kompanzasyonlu negatif dizi gerilim polarizasyonu (-U2Comp) karşılık gelen I 2 ile karşılaştırma yapar (bakınız denklem 75) ve benzer şekilde geri arızalar için U 2 >> k I 2 olmasına dikkat edilmelidir. - U + k I e 2 2 AngleRCA EQUATION1639 V2 EN (Denklem 75) 6.5 Faz tercih mantığı PPLPHIZ Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Faz önceliği mantığı PPLPHIZ - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Faz tercih mantık fonksiyonu PPLPHIZ Beş bölge mesafe koruması, dörtgen karakteristik (ZQDPDIS, ve Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu FDPSPDIS arasında bir ara mantıktır. Buradaki amaç, rezonans veya yüksek dirençli topraklı sistemlerde (normalde alt iletim), farklı hatlardaki farklı fazlarda eş zamanlı toprak arızalarında selektif açmayı doğru şekilde yapabilecek mantığı oluşturmaktır. 137

144 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Rezonans/yüksek dirençli topraklama prensibi nedeniyle, sistemdeki toprak arızaları çok düşük arıza akımları verir, bu genellikle 25 A'in altındadır. Aynı zamanda, sağlıklı fazlarda meydana gelen sistem gerilimleri hat gerilimi seviyesini artırır, bunun nedeni nötr kaymasının tam oluşmuş toprak arızasındaki faz gerilim seviyesine eşit olmasıdır. Sağlıklı faz geriliminin artırılması ve beraberinde daha yavaş bir açma, sağlıklı fazda ikinci bir arıza riskini önemli derecede artırabilir. İkinci arıza herhangi bir lokasyonda meydana gelebilir. Arıza başka bir fiderde meydana geldiğinde buna genellikle çoklu arıza denilir. Farklı hizmet kuruluşları açmayı farklı şekillerde uygular. Bu mantığın temel kullanımı tek fazdan toprağa arızaların otomatik olarak giderilmediği, sadece alarm verilerek oraya personelin giderek arızayı tespit edip onaracağı uygun zamana kadar bekletildiği sistemlerdir. Çoklu arızalar meydana geldiğinde, uygulamada arızalı hatlardan yalnız bir tanesi açılır. Diğer durumlarda açmak için hassas, yönlü toprak arıza koruma sağlanır, ancak burada düşük arıza akımları nedeniyle uzun açma süreleri kullanılır. Şekil 71 bir çoklu arızanın meydana gelişini göstermektedir. Şekil 72 sağlıklı fazlarda hat gerilimi elde edilmesini ve bir çoklu arızanın oluşmasını göstermektedir. Yük L3N L1N Yük =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 71: Bir yüksek empedans (direnç, reaktans) topraklı alt iletim şebekesinde, farklı fiderlerde oluşan çoklu arızanın meydana gelişi. 138

145 UL1 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma UL3 F UL2 F UL3 UL2 3U 0 UL3 F en vsd IEC V1 TR Şekil 72: Tek fazdan toprağa arızada sağlıklı fazlarda gerilim artışı ve meydana gelen nötr nokta gerilim (3U0) ve bir yüksek empedans (direnç, reaktans) topraklı alt iletim şebekesinde farklı fiderler üzerinde meydana gelen çoklu arıza. PPLPHIZ Beş bölge mesafe koruma, dörtgen karakteristik fonksiyonu (ZQMPDIS) ve Yük aşımı ile birlikte Faz seçme, dörtgen karakteristik fonksiyonu FDPSPDIS arasında bağlanır; şekil 73 çiziminde gösterilmektedir. Arıza türünü veren faz seçim fonksiyonundan gelen tam sayı bir kontrole tabi tutulur ve mesafe koruma bölgesini mantıkça karar verildiği şekilde serbest bırakır. Bu mantık, faz seçimi tarafından verilen arıza döngülerinin kontrolünü içerir ve eğer arıza türü iki veya üç faz arıza gösteriyorsa, bölgeyi serbest bırakan tam sayı değiştirilmez. Eğer arıza belirtirse ve hangi açma modunun kullanılacağının örn. 1231c, kontrolü toprak arıza denetimleri tarafından yapıldıysa, fazlardaki arıza L1 öncesinde L3 öncesinde L2 öncesinde L1 şeklinde döngüsel sırada açılır. Fazdan toprağa gerilim düzeylerinin denetimi için yerel koşullar ve meydana gelen sıfır dizi akım ve gerilimler mantığı tamamlar. 139

146 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma U3P* I3P* BLOCK DIRCND FDPSPDIS TRIP START STFWL1 STFWL2 STFWL3 STFWPE STRVL1 STRVL2 STRVL3 STRVPE STNDL1 STNDL2 STNDL3 STNDPE STFW1PH STFW2PH STFW3PH STPE STPP STCNDZI STCNDLE I3P* U3P BLOCK RELL1N RELL2N RELL3N STCND PPLPHIZ START ZREL I3P* U3P* BLOCK BLKZ BLKTR STCND DIRCND BLKPE BLKPP ZQMPDIS TRIP TRZ1 TRZ2 TRZ3 TRZ4 TRZ5 START STZ1 STZ2 STZ3 STZ4 STZ5 STND1 STND2 STND3 STND4 STND5 IEC en.vsd IEC V2 EN Şekil 73: Faz tercih mantık fonksiyonu (PPLPHIZ), Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik (ZQMPDIS) ve yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik (FDPSPDIS) fonksiyonlarının bağlantısı. Arızanın, şebekenin farklı konumlarında çift toprak arızalar olması nedeniyle, hatların her birindeki arızalı fazdaki arıza akımı faz akımı olarak görülecektir ve aynı zamanda, her fiderdeki kalan fazların neredeyse hiç (yük) akım taşımaması nedeniyle nötr akım olarak görünecektir. Topraklama empedansı içerisinden geçen akım yoktur. Empedans tarafından tipik 25 ila 40 A değerleri arasında sınırlanmıştır. Böylece, meydana gelen nötr akım, çoklu arızaya işaret eder (çift toprak arıza). IL3=IN IL1=IN IEC V1 TR en vsd Şekil 74: Çift toprak arızada, fazlardaki akım Bazı koşullar altında gerekli olması halinde bu fonksiyonda, fonksiyonun başlatılmasını engelleyecek bir engelleme girişi vardır (BLOCK). 140

147 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma Ayarlama kuralları Faz tercih mantık fonksiyonu PPLPHIZ parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Faz tercih mantık fonksiyonu, Mesafe koruma bölgesi, dörtgen karakteristik fonksiyonu Beş bölge mesafe koruması, dörtgen karakteristik (ZQDPDIS) (ZQDPDIS) ve Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu FDPSPDIS arasında bir ara mantıktır. Toprak arıza döngüleri yalnız çoklu arızalarda aktif olmalarına rağmen, toprak arıza döngüleri de dahil olmak üzere faz seçimi ve bölgeler normal yöntemlere uygun şekilde ayarlanır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. ÇalşModu: Çalışma modu seçilir. Seçenekler arasında çevrimli ve çevrimsiz faz seçme yer alır. Bu ayar, aynı galvanik bağlantılı şebeke bölümlerindeki tüm IED lerde tamamen aynı olmalıdır. UPN<: Değerlendirme mantığı tarafından fazda bir arıza olup olmadığını doğrulamak için kullanılan fazdan toprağa gerilim düzeyi (faz gerilimi) ayarı. Normal olarak, yüksek empedans topraklı bir sistemde gerilim düşüşü büyüktür ve bu ayar genel olarak temel gerilimin %70 ine ayarlanabilir (UBase) UPP<: Değerlendirme mantığı tarafından iki veya üzeri fazda arıza olup olmadığını doğrulamak için kullanılan fazdan faza gerilim düzeyi (hat gerilimi) ayarı. Gerilim, kısmen sağlıklı fazdan faza gerilimin (örn. L1-L2 arıza için L2-L3) tüm döngülerin yanlış şekilde yakalamasını ve serbest bırakmasını önleyecek biçimde ayarlanmalıdır. Bu ayar genellikle %70 / temel gerilim (UBase) bölü 3 yani %40 olur. 3U0>: Değerlendirme mantığı tarafından bir toprak arızası olup olmadığını doğrulamak için kullanılan rezidüel gerilim düzeyi (nötr gerilimi) ayarı. Bu ayar genellikle %20 / gerilim düzeyi olarak ayarlanabilir (UBase) IN>: Değerlendirme mantığı tarafından bir çoklu arıza olup olmadığını doğrulamak için kullanılan rezidüel akım düzeyi (nötr akımı) ayarı. Bu ayar genellikle %20 / temel akım (IBase) olabilir; fakat bu ayar sistem topraklama tarafından üretilen maksimum akımın üzerinde olacaktır. Sistemlerin yüksek empedans topraklı olduğunu dikkate alınız. Bunun anlamı toprak arızalarındaki toprak arıza akımları sınırlıdır ve bu seviyenin üzerine çıkan IN, bu hat üzerinde ve de paralel hat üzerinde iki faz arızanın bulunduğuna işaret eder. IN, arızalı fazdaki arıza akım seviyesidir. İki faz arıza seviyesi normal olarak anma akımının çok üzerinde olduğundan yüksek hassasiyet elde edilmesi gerekmez. tin: Arızanın çoklu olduğunu tespit etmek için gereken zaman gecikmesi. Normal zaman ayarı 0,1-0,15 saniyedir. 141

148 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma tun: Arızanın toprak arızası mı yoksa rezidüel gerilimli çift toprak arızası mı olduğunun güvenli UN tespiti için zaman gecikmesi. Normal zaman ayarı 0,1-0,15 saniyedir. toffun: UN geriliminin, zamanlama sorunu olmadan işlev görebilmesi için reset düşüş ayarı bulunur. Normal zaman ayarı 0,1 saniyedir. 6.6 Güç salınımı algılama ZMRPSB Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Güç salınımı algılama ZMRPSB IEC tanımlama Zpsb ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 68 SYMBOL-EE V1 TR Uygulama Genel Güç sistemindeki muhtelif değişiklikler dönen ünitelerin salınımına neden olabilir. Bu salınımların oluşması için tipik nedenler, yükteki büyük değişiklikler veya farklı arızaların ve bunların giderilmesinin neden olduğu güç sisteminin yapılandırılmasındaki değişikliklerdir. Dönen kitleler kararlı çalışma koşulları bulmaya çalıştıkça, nihai kararlılığa erişene kadar sönümlü osilasyonlarla salınırlar. Osilasyonların varacağı derece, bozulmaların derecesine ve sistemin doğal kararlılığına bağlıdır. Osilasyon oranı ayrıca sistemin ataletine ve de farklı üretim üniteleri arasındaki toplam sistem empedansına da bağlıdır. Bu osilasyonlar, güç sistemindeki salınan üretim üniteleri arasındaki gerilim farkının faz ve genliğinde değişikliklere neden olur. Bu da sistemin iki kısmı arasındaki salınım gücü akışına daha da fazla yansır güç bir taraftan diğerine, ve de tersi yönde, dalgalanır. Birbirine bağlı şebekelerde bulunan mesafe IED leri bu güç dalgalanmalarını, röle noktalarındaki ölçülen empedansın dalgalanması olarak görür. Ölçülen empedans bir empedans düzleminde mahal boyunca zamanla değişiklik gösterir, bkz. şekil 75. Bu mahal bir mesafe korumanın çalışma karakteristiğine girebilir ve herhangi bir önleyici önlem alınmamışsa, istenmeyen çalışmaya sebep olur. 142

149 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma jx Çalisma karakteristigi Güç saliniminda empedans mahalli IEC V1 TR R =IEC =1=tr=Ori ginal.vsd Şekil 75: Güç dalgalanma tespit karakteristikli çalışan empedans düzlemi ve güç dalgalanmadaki empedans mahalli Temel karakteristikler Ayarlama kuralları Güç dalgalanma tespit fonksiyonu (ZMRPSB) periyodik dalgalanma süresi 200 ms ye kadar düşük güç dalgalanmalarını tespit eder (50 Hz baz alındığında, anma frekansının %10 una kadar kayma frekansı). Normal çalışma koşulları altındaki dalgalanmaları tespit eder. ZMRPSB fonksiyonu, güç sırasında dahili arızaları seçici olarak emniyete alabilir. Güç dalgalanması koşullarında harici arızlar için, mesafe koruma fonksiyonunun işletimi stabil durumda kalır. Bu durum dalgalanma (elektrik) merkezinin korumalı hatta olduğu durumda da geçerlidir. ZMRPSB fonksiyonunun çalışma karakteristiği, kontrol edilen ilgili mesafe koruma bölgelerinin seçili empedansının çalışma karakteristiklerine kolaylıkla uyarlanabileceği gibi, korumalı güç hatlarının maksimum yük koşullarına göre de kolaylıkla uyarlanabilir. Ayarlama kuralları, 76 şeklinde gösterilen iki makineli sistemin parçası olarak korumalı güç hattı için ayar örneği biçiminde hazırlanmıştır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. 143

150 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma E A E B d A = const A B d B = f(t) ~ Z SA R ZL Z SB ~ vsd IEC V1 TR Şekil 76: İki makineli sistemin bir parçası olarak korumalı güç hattı Korumalı güç hattı bulunan güç sistemini eşdeğer iki makineli bir sisteme indirgeyin, pozitif dizi kaynak empedansı Z SA IED nin arkasında ve Z SB uzak uç bara B nin arkasında olsun. Bu empedansların, ilgili baradaki arızalar için, doğrudan maksimum üç faz kısa devre akımlarından hesaplanamayacağı bilgisine dikkat edin. Farklı bağlantılı devrelerin ayrı katkılarının dikkate alınması gereklidir. Gerekli bilgiler aşağıda verilmiştir: U r = 400kV Sistem anma gerilimi EQUATION1321 V1 EN U min = 380 kv Kritik sistem koşullarında tahmin edilen minimum sistem gerilimi EQUATION1322 V1 EN fr = 50Hz Anma sistem frekansı EQUATION1323 V1 EN U p EQUATION1324 V1 EN U s 400 = kv = kv 3 EQUATION1325 V1 EN Kullanılan gerilim koruma trafosunun anma primer gerilimi Kullanılan gerilim koruma trafolarının sekonder anma gerilimi I p = 1200 A Kullanılan akım koruma trafolarının primer anma akımı EQUATION1326 V1 EN I s = 1A Kullanılan akım koruma trafolarının sekonder anma akımı EQUATION1327 V1 EN ( j ) ZL1 = W EQUATION1328 V1 EN ( j ) ZSA1 = W Hat pozitif sekans empedansı A barası arkasındaki pozitif sekans kaynak empedansı EQUATION1329 V1 EN Tablonun devamı sonraki sayfada 144

151 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma ( j ) ZSB1 = W B barası arkasındaki pozitif sekans kaynak empedansı EQUATION1330 V1 EN Smax = 1000MVA EQUATION1331 V1 EN ( ) cos j = 0.95 max A B yönündeki tahmin edilen maksimum yük (minimum sistem çalışma gerilimi U min ile) Maksimum hat yüklemede güç faktörü EQUATION1332 V1 EN j max = 25 Tahmin edilen maksimum yük açısı EQUATION1333 V1 EN fsi = 2.5Hz Güç salınımı olası maksimum başlangıç frekansı EQUATION1334 V1 EN fsc = 7.0Hz Güç salınımı maksimum olası ardışık frekansı EQUATION1335 V1 EN Primer empedansları ilgili sekonder değerlere dönüştüren empedans dönüşüm faktörü, 76 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanır. Tüm ayarların primer değerlerde yapıldığını dikkate alınız. Empedans transformasyon katsayısının yalnız test ve alıştırma amaçlı verildiğini dikkate alınız. I p U s KIMP = 0.33 I U = = s p EQUATION1336 V1 EN (Denklem 76) Beklenen minimum sistem gerilimindeki minimum yük empedansı 77 denkleminde verilmiştir. Z Lmin 2 2 U min 380 = = = 144.4W S 1000 max EQUATION1337 V1 EN (Denklem 77) Maksimum yükteki ve minimum sistem gerilimindeki minimum yük direnci R Lmin, 78 denkleminde verilmiştir. ( ) R = Z cos j = = 137.2W L min L min max EQUATION1338 V1 EN (Denklem 78) Sistem empedansı Z S iki makineli eşdeğer bir sistemdeki tüm empedansın toplamıdır, bakınız şekil 76. Bu değer 79 denklemine göre tanımlanır. 145

152 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma ( ) ZS = ZSA 1 + Z L1 + ZSB1 = j154.8 W EQUATION1339 V1 EN (Denklem 79) Sistem empedansının hesaplanan değeri bilgi amaçlıdır ve salınımın merkezini tespit etmekte yardımcı olur, bakınız şekil 77, bu da genel durumlar için 80 denklemine göre hesaplanır. Z Z S CO = - EB 1+ E A Z SA1 EQUATION1340 V1 EN (Denklem 80) Bazı özel durumlarda, E A = E B EQUATION1342 V1 EN (Denklem 81) empedans noktasında salınımın merkezinde bulunur, bakınız denklem 82. ZS ZCO = - ZSA 1 = ( j33.9) W 2 EQUATION1341 V1 EN (Denklem 82) 146

153 jx jx 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma ZSB1 ZS1 ZL1 ZCO EA = EB için empedans mahalli R ZSA1 ArgLd (FDPSPDIS) ArgLd (ZMRPSB) R =IEC =1=tr=Origi nal.vsd IEC V1 TR Şekil 77: Dikkate alınan empedansları gösteren empedans şemaları İleri yönde osilasyon tespit karakteristiği dış sınırı RLdOutFw minimum tahmini yük direnci R Lmin ile karşılaştırıldığında belli emniyet payı K L ile ayarlanmalıdır. Minimum yük direnç değerinin tam olarak bilinmediği durumda, 400 kv anma gerilimine sahip hatlar için aşağıdaki yuvarlamalar kullanılabilir. K L = 0,9; 150 km uzunluğundan büyük hatlar için K L = 0,85; 80 ve 150 km arasındaki hatlar için K L = 0,8; 80 km uzunluğundan küçük hatlar için 147

154 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Hattın anma gerilimi 400kV üzerindeyse, aynı emniyet faktörü K L için gerekli direnci mevcut gerilim ve 400kV arasındaki oran ile çarpın. Buradaki özel durumda elde edilen dış sınır RLdOutFw değeri, 83 denkleminde gösterildiği gibi hesaplanır. RLdOutFw = K L RL min = = 123.5W EQUATION1343 V1 EN (Denklem 83) Salınım tespit karakteristiğinin iç sınır RLdInFw değerini, dış sınırın %80 ine veya daha azına ayarlamak genel olarak tavsiye edilir. İstisnalar her zaman olabilir, ancak bunlar dikkate alındığında özellikle salınım tespit mantığı içindeki tp1 ve tp2 zamanlayıcıların ayarı için özel dikkat gerekir. Bu, izin verilen maksimum ayar değerlerinin kldrfw = 0,8 olmasını gerektirir. Mümkün olan maksimum RldInFw değeri 84 denkleminde gösterilmiştir. RLdInFw = kldrfw RLdOutFw = 98.8W EQUATION1344 V2 EN (Denklem 84) İleri yönde önerilen salınım tespit karakteristiğinin harici δ Out ve dahili δ In sınırlarına karşılık gelen yük açıları, sırasıyla denklem 85 ve denklem 86 örneklerine göre yeterli hassasiyette hesaplanır. d Out æ Z ö S æ ö = 2 arc tan = 2 arc tan = 64.5 ç ç 2 è RLdOutFw ø è ø EQUATION1345 V1 EN (Denklem 85) æ Z ö S æ ö d In = 2 arc tan = 2 arc tan = 76.5 ç ç 2 è RLdInFwmax ø è ø EQUATION1346 V1 EN (Denklem 86) Başlangıç salınım tespit zamanlayıcısı tp1 için gerekli ayar, 87 denkleminde gösterildiği gibi yük açısının farkına bağlıdır. d In - d Out tp1 = = = 13.3ms f si EQUATION1347 V1 EN (Denklem 87) Mümkünse, genel uygulama olarak tp1 süresi en az 30 ms olarak ayarlanmalıdır. Harici yük açısı δ Out değerini daha da artırmak mümkün olmadığından, salınım tespit karakteristiğinin iç sınırını azaltmak gereklidir. Gereken minimum değer denklem 88, 89, 90 ve 91 örneklerinde verilen prosedürlere uygun şekilde hesaplanır. 148

155 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma tp1 = 30ms min EQUATION1348 V1 EN (Denklem 88) d In- min = 360 fsi tp1min + d Out = = 91.5 EQUATION1349 V1 EN (Denklem 89) RLdInFw max1 ZS = = = 75.8W æ d in min tan - ö æ ö ç 2 tan ç è 2 ø è 2 ø EQUATION1350 V1 EN (Denklem 90) = RLdInFwmax kldrfw = 0.61 RLdOutFw = EQUATION1351 V1 EN (Denklem 91) Ayrıca, bu minimum ayarın müteakip salınımların da tespiti için gerekli hızda olup olmadığını kontrol edin. Bu gereklilik, eğer tp2 süresinin önerilen ayarı 10 ms den yüksek olarak kalırsa karşılanacaktır, bakınız denklem 92. d In - d Out tp2max = = = 10.7ms f sc EQUATION1352 V1 EN (Denklem 92) Nihai olarak önerilen ayarlar aşağıdaki gibidir: RLdOutFw = 123,5Ω kldrfw = 0,61 tp1 = 30 ms tp2 = 10 ms RLdInFw = 75,0Ω olduğunu dikkate alın. Faz seçiminde yük aşımı direnci RLdFw değerini yük aşımı (FDPSPDIS) ile birlikte hesaplanan değer RLdInFw'a eşit veya bundan daha düşük bir değere ayarlamayı unutmayın. 93 denkleminde verilen koşulu karşılamak için, aynı zamanda FDPSPDIS içindeki yük açısının da ayarlanması gereklidir. İndeks PHS, FDPSPDIS fonksiyonu ile iletişimini tanımlar ve indeks PSD, ZMRPSB fonksiyonu ile iletişimini tanımlar. 149

156 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma ArgLd PHS tan( ArgLd PSD) ³ arc tan kldrfw EQUATION1353 V2 EN (Denklem 93) 94 denklemini göz önünde bulundurun, ArgLd PSD = j = max 25 EQUATION1354 V1 EN (Denklem 94) bu durumda, FDPSPDIS fonksiyonundaki yük argümanı95 denkleminden daha az olmayacak şekilde ayarlanmalıdır. ArgLd PHS ( ArgLd ) ( ) é tan PSD ù é tan 25 ù ³ arc tan ê ú = arc tan ê ú = 37.5 ë kldrfw û ë 0.61 û EQUATION1355 V1 EN (Denklem 95) Eğer salınım izleme ve ortaya çıkarmada etkili olan sistemin işletim koşulları daha farklı ayarlar gerektirmiyorsa, bunlara karşılık gelen geri yönde rezistif menzil parametreler (RLdOutRv ve kldrrv), ileri yön parametrelerle aynı olarak ayarlanmalıdır. Bu karar sistemdeki muhtemel beklenmedik durum araştırmaları bazında yapılmalıdır, özellikle de iletilen gücün kısa süre içerisinde hızlı şekilde yön değiştirebileceği durumlarda. Yıl içerisinde yalnız bazı dönemlerde (yaz, kış) değişen çalışma koşulları için farklı ayar grupları kullanılması tavsiye edilir. Sistem araştırmaları tutma süresi th ayarını da belirlemelidir. Bu zamanlayıcının amacı, güç dalgalanması sırasında Güç dalgalanma tespit fonksiyonundan (ZMRPSB) kesintisiz olarak sinyal almayı garantilemektir. Bunu, geçici empedans ZMRPSB işletim karakteristiğinden çıktığında ve kesintisiz dalgalanma nedeniyle belirli bir süre sonra geri dönmesi beklendiği durumlarda da yapmaktır. Her sistem için minimum olası güç dalgalanma hızını dikkate alın. tr1 bastırma zamanlayıcısı, tespit edilen rezidüel akımın, ZMRPSB bastırma kriterleri üzerindeki etkisini geciktirir. Fonksiyonun, IED tarafından ölçülen rezidüel akımdaki kısa geçişler için çalışmasını engeller. Eğer ölçülen empedans ZMRPSBişletim alanı içerisinde, ayarlanmış olan tr2 değerinden daha uzun bir süre kalırsa, tr2 bastırma zamanlayıcısı, ZMRPSBfonksiyonundan gelen BAŞLATMA çıkış sinyalini etkisizleştirir. Bu gecikme zamanı, daha eski güç dalgalanma cihazlarında genellikle yaklaşık iki saniye olarak ayarlanırdı. 150

157 1MRK UTR - Bölüm 6 Empedans koruma 6.7 Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli ZCVPSOF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli IEC tanımlama ZCVPSOF - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli fonksiyon (ZCVPSOF) empedans ölçüm fonksiyonları için tamamlayıcı olmakla birlikte bu fonksiyonlardaki bilgileri kullanabilir. Hatta enerji verildiği sırada, ZCVPSOF fonksiyonu ile tüm hat üzerindeki bir arıza için hızlı açma elde edilebilir. ZCVPSOF açma, yön bilgisinin belirlenemediği arıza durumlarında açmayı garantilemek amacıyla genellikle yönsüzdür (örneğin hat potansiyel trafosu kullanılıyorsa polarize gerilimin olmaması nedeniyle yön belirlenemezse). Ölü hat tespiti nedeniyle otomatik aktivasyon yalnız potansiyel trafosu, devre kesicinin hat tarafında bulunduğu durumlarda kullanılabilir. Hat tarafı potansiyel trafoları kullanıldığında, yönsüz mesafe bölgeleri, kapalı üç faz kısa devreler için arıza açmaya geçişi garantiler. Bir bara üzerinde kısa devre arızası olduğunda baraya hattan enerji verilirken, yönsüz mesafe bölgelerinin kullanılması hızlı arıza giderme sağlayabilir. Düzenin güvenilirliğini arttırmak için, zaman gecikmeli faz ve sıfır dizi aşırı akım fonksiyonu gibi diğer koruma fonksiyonları ZCVPSOF fonksiyonuna bağlanabilir Ayarlama kuralları Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli (ZCVPSOF) fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya Koruma ve Kontrol Yöneticisi PCM600 üzerinden yapılır. ZCVPSOF fonksiyonu tarafından ani trip için kullanılan mesafe koruma bölgesi, minimum %20 emniyet toleransı ile korumalı hattın tümünü kapsayacak şekilde ayarlanmalıdır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. 151

158 Bölüm 6 1MRK UTR - Empedans koruma Çalışma: Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli fonksiyonu, varsayılan olarak Açık ayarlıdır. Parametreyi Kapalı olarak ayarlayın eğer fonksiyon kullanılmayacak ise. IPh< ölü hattın tespiti amacıyla akım seviyesini belirtmekte kullanılır. IPh< varsayılan olarak IBase in %20 sine ayarlıdır. Tahmin edilen minimum yük akımı altında yeterli tolerans (%15-20) bırakılarak ayarlanmalıdır. Çoğu durumda, bir hattın minimum yük akımı 0'a yakın ve hatta 0'dır. Çalışma değeri, sadece bir fazın bağlantısı kesilmişken, (diğer fazlara ortak kuplaj şeklinde) havai hattın maksimum şarj akımını geçmelidir. UPh< ölü hattın tespiti amacıyla gerilim seviyesini belirtmekte kullanılır. UPh< varsayılan olarak UBase in %70 ine ayarlıdır.. Bu pek çok durum için uygun bir ayardır, ancak gerçek uygulamalarda uygunluğu kontrol edilmelidir. Mod: ZCVPSOF, açma kriterlerinin tanımlanabileceği üç modda çalıştırılabilir. Mod ayarı varsayılan olarak UIDüzey olarak yapılmıştır, bu da açma kriterinin IPh< ve UPh< ayarını baz aldığını gösterir. Fonksiyonun daha hızlı ve daha hassas olarak çalışması için UIDüzey seçilebilir, bu da arıza sonrası enerjilendirme sırasında olabilecek stresi azaltmak için önemlidir. Diğer yandan, fazladan çalışma riski daha yüksek olabilir, eğer zamanlayıcı tmüddet süresi çok kısa ayarlıysa, hattın enerjilendirilmesi sırasında istenmeyen çalışmalar oluşabilir ve bazı sistemlerde toparlanma gerilimi yavaş olabilir. Mod ayarı Empedans olarak yapıldığında işletim kriteri, empedans bölge ölçümünden aşırı menzil bölgesinin başlangıcını baz alır. Aşırı menzil bölgesinden yönsüz bir çıkış sinyali kullanılmalıdır. Empedans modunun kullanılması güvenliği artırır. Çalışma modu UILvl&Imp'de, açma için koşul UIDüzeyi ve UILvl&Imp arasındaki OR kapısıdır. UIDüzey, tmüddet in serbest bırakılması için zamanlayıcının ayarı tmüddet varsayılan olarak 0,1 saniyeye ayarlanmıştır. Bu ayarın çoğu durum için uygun olduğu saha deneyimiyle kanıtlanmıştır. Daha kısa zaman gecikmesi ayarlanacaksa, hattın enerjilendirilmesi sırasında gerilim toparlanma süresi de dikkate alınmalıdır. AutoInit: ZCVPSOF fonksiyonunun otomatik olarak aktifleştirilmesi, varsayılan olarak Kapalı'dır.. Eğer Ölü hat otomatik tespit aktifleştirilecekse, Autoinit parametresini Açık olarak ayarlayın.. Aksi takdirde bu mantık harici bir BC girişi tarafından aktifleştirilir. tsotf: ZCVPSOF fonksiyonunun düşüş gecikmesi varsayılan olarak 1 saniyeye ayarlıdır ve bu da çoğu uygulama için uygundur. tdld: ZCVPSOF fonksiyonunun dahili ölü hat tespiti tarafından aktifleştirilmesi için zaman gecikmesi varsayılan olarak 0,2 saniyedir. Bu ayar çoğu uygulama için uygundur. Sistemdeki geçici olaylar sırasında istenmeyen aktivasyonların önlenmesi için, gecikme çok kısa ayarlanmamalıdır. 152

159 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Bölüm 7 Akım koruma 7.1 Ani faz aşırı akım koruma 3-fazlı çıkış PHPIOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Ani faz aşırı akım koruma, 3-fazlı çıkış PHPIOC IEC tanımlama 3I>> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 50 SYMBOL-Z V1 TR Uygulama Uzun mesafe nakil hatları büyük miktarlarda elektrik enerjisini üretildikleri yerlerden tüketilecekleri bölgelere kadar taşır. Nakil hattının her iki ucundaki üretilen ve tüketilen elektrik enerjisi arasındaki dengesizlik çok büyüktür. Bu da hat üzerindeki bir arızanın tüm sistemin kararlılığını tehlikeye atabileceğine işaret eder. Bir güç sisteminin geçici kararlılığı çoğunlukla üç parametreye bağlıdır (sabit miktarda elektrik enerjisi iletildiğinde): Arıza türü. Üç fazlı arızalar en tehlikeli olanlardır, çünkü arıza koşulları altında arızalı noktadan enerji iletilmesi mümkün değildir. Arıza akımının büyüklüğü. Arıza akımının yüksek olması, iletilen enerjideki düşüşün yüksek olduğuna işaret eder. Toplam arıza giderme süresi. Eğer toplam arıza giderme süresi çok uzunsa (bu süre korumanın çalışma süresi ve kesicinin açılma süresinden oluşur), iletim hattının her iki tarafında bulunan jeneratörlerin EMF leri arasındaki faz açısı, stabilite limitlerinin ötesine geçecek şekilde artabilir. Uzun iletim hatlarındaki arıza akımı genellikle arızanın konumuna bağlıdır ve üretim noktası ile arasındaki mesafe uzadıkça azalır. Bu nedenle koruma, üretim (ve röle) noktasına çok yakın arızalarda çok hızlı çalışmalıdır. Bu arızaların karakteristik özelliği çok yüksek arıza akımı bulunmasıdır. Ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı PHPIOC çok yüksek akımlarla karakterize edilen arızalarda 10 msn içinde çalışabilir. 153

160 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayarlama kuralları Ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı PHPIOC parametresi yerel HMI üzerinden veya PCM600 üzerinden yapılır. Bu koruma fonksiyonu yalnız seçici olarak çalışmalıdır. Bu nedenle istenmedik şekilde çalışmayı önlemek için tüm sistem ve geçici koşulları kontrol edin. Hat üzerinde beklenebilecek olası en yüksek arıza akımının hangi çalışma koşullarında gerçekleşeceği yalnız detaylı şebeke incelemeleri sonucunda belirlenebilir. Çoğu durumlarda bu akım üç fazlı arıza koşullarında oluşur. Ancak, tek fazdan toprağa ve iki fazdan toprağa koşullar da incelenmelidir. Ayrıca, hat akımında kısa süreli yüksek bir artışa neden olabilecek geçici durumları da inceleyin. Tipik bir örnekte: Uzak ucunda bir güç trafosu bulunan bir iletim hattı, şebekeye bağlandığında yüksek bir ani akıma neden olabilir ve bunun sonucunda bütünleşik, ani aşırı akım korumasının çalışmasına neden olabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. IP>>: Çalışma akımını ITemel 'in % si olarak ayarlayın Paralel hatsız gözlü şebeke Aşağıdaki arıza hesapları üç-faz-, tek-faz-topraklama ve iki-faz--topraklama arızaları için yapılmalıdır. Şekil 78 çiziminde gösterildiği gibi, B de bir arıza uygulayın ve ardından dış arıza faz akımı I fb akımını hesaplayın. A dan B ye baştan uca maksimum arıza akımının hesaplanması, Z A için minimum kaynak empedans değerleri, Z B için maksimum kaynak empedans değerleri alınarak yapılmalıdır. Z A A I fb Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 78: A dan B ye dış arıza akımı: I fb 154

161 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Bu durumda, A'daki bir arıza uygulanmalı ve dış arıza akımı I fa hesaplanmalıdır, şekil 79. Maksimum dış arıza akımını almak için maksimum Z B minimum değeri ve Z A maksimum değeri dikkate alınmalıdır. Z A A I fa Z L B Z B Röle Arıza vsd IEC V1 TR Şekil 79: B den A ya dış arıza akımı: I fa IED bu iki baştan uca arıza akımından hiçbiri için açmamalıdır. Böylece minimum akım ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır: Imin ³ MAX( I fa, I fb ) EQUATION78 V1 EN (Denklem 96) Maksimum koruma statik sapma için %5 güvenlik toleransı ve maksimum olası geçici menzil aşımı için %5 güvenlik toleransı uygulanmalıdır. Ölçüm trafolarının geçici koşullardaki sapmaları ve sistem verilerindeki sapmalar nedeniyle ilaveten %20 önerilir. Böylece ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı için minimum primer ayar (Is) aşağıdaki gibidir: I s ³ 1.3.Im in EQUATION79 V2 EN (Denklem 97) Koruma fonksiyonu, bu spesifik uygulama için sadece bu ayarın değeri IED nin gidermesi gereken maksimum arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda kullanılabilir, şekil 80 örneğindeki (I F ). 155

162 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma I F Z A A Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 80: Arıza akımı: I F Is IP >>= 100 IBase EQUATION1147 V3 EN (Denklem 98) Paralel hatlı gözlü şebeke Hatların paralel olması durumunda, paralel hattan indükte olan akımın korumalı hat üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır. İki hattın aynı baraya bağlandığı bir örnek şekil 81 çiziminde verilmiştir. Bu durumda arızalı hattan (hat 1) sağlıklı hatta (hat 2) indükte olan arıza akımının etkisi daha önce bahsedilen iki dış arıza akımı I fa ve I fb ile birlikte hesaba katılır. Şekil 81 çiziminde gösterilen IED için paralel hattan gelecek maksimum etki, C kesicisi açık olarak C noktasında bir arıza olacaktır. C'de bir arıza uygulanmalıdır, ardından sağlıklı hat üzerindeki IED'den (I M ) görülen maksimum akım (bu, tek-faz-topraklama ve iki-faz-topraklama arızaları için uygulanır) hesaplanabilir. 156

163 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma A C Z L1 Hat 1 B Z A Arıza M Z B Z L2 I M IED Hat 2 =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 81: İki paralel hat. Paralel hattın dış arıza akımı üzerindeki etkisi: I M Aşırı akım koruma fonksiyonu (Imin) için teorik olarak minimum akım ayarı şöyle olmalıdır: Imin ³ MAX( I fa, I fb, I M ) EQUATION82 V1 EN (Denklem 99) Burada I fa ve I fb önceki paragrafta açıklanmıştır. Daha önce bahsedilen güvenlik toleransları dikkate alındığında, ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı için minimum ayar (Is) aşağıdaki gibidir: Is ³1.3 Imin EQUATION83 V2 EN (Denklem 100) Ayarın değeri IED nin gidermesi gereken maksimum faz arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda koruma fonksiyonu bu özel uygulama için kullanılabilir. IED ayar değeri IP>> primer akım değeri IBase'in yüzdesi olarak verilir. IP>> için bu değer bu formülde verilmiştir: Is IP >>= 100 IBase EQUATION1147 V3 EN (Denklem 101) 157

164 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma 7.2 Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış SPTPIOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış SPTPIOC IEC tanımlama 3I>> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 50 SYMBOL-Z V1 TR Uygulama Uzun mesafe nakil hatları büyük miktarlarda elektrik enerjisini üretildikleri yerlerden tüketilecekleri bölgelere kadar taşır. Nakil hattının her iki ucundaki üretilen ve tüketilen elektrik enerjisi arasındaki dengesizlik çok büyüktür. Bu da hat üzerindeki bir arızanın tüm sistemin kararlılığını tehlikeye atabileceğine işaret eder. Bir güç sisteminin geçici kararlılığı çoğunlukla üç parametreye bağlıdır (sabit miktarda elektrik enerjisi iletildiğinde): Arıza türü. Üç fazlı arızalar en tehlikeli olanlardır, çünkü arıza koşulları altında arızalı noktadan enerji iletilmesi mümkün değildir. Arıza akımının büyüklüğü. Arıza akımının yüksek olması, iletilen enerjideki düşüşün yüksek olduğuna işaret eder. Toplam arıza giderme süresi. Eğer toplam arıza giderme süresi çok uzun ise (bu süre korumanın çalışma süresi ve kesicinin açılma süresinden oluşur), iletim hattının her iki tarafında bulunan jeneratörlerin Elekromotor kuvvetleri (EMF ler) arasındaki faz açısı, kararlılık limitlerinin ötesine geçecek şekilde artabilir. Uzun iletim hatlarındaki arıza akımı genellikle arızanın konumuna bağlıdır ve üretim noktası ile arasındaki mesafe uzadıkça azalır. Bu nedenle koruma, üretim (ve röle) noktasına çok yakın arızalarda çok hızlı çalışmalıdır. Bu arızaların karakteristik özelliği çok yüksek arıza akımı bulunmasıdır. Ani faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkışı SPTPIOC çok yüksek akımlarla karakterize edilen arızalarda 10 msn içinde çalışabilir Ayarlama kuralları Anlık faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış SPTPIOC parametreleri yerel HMI üzerinden veya koruma ve kontrol yöneticisi PCM600 üzerinden yapılır. Bu koruma fonksiyonu yalnız seçici olarak çalışmalıdır. Bu nedenle istenmedik şekilde çalışmayı önlemek için tüm sistem ve geçici koşulları kontrol edin. 158

165 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Detaylı şebeke çalışmaları, hat üzerinde olması beklenebilecek olası en yüksek arıza akımının hangi çalışma koşullarında gerçekleşeceğini belirleyebilir. Çoğu durumlarda bu akım üç fazlı arıza koşullarında oluşur. Ancak aynı zamanda tek-faztopraklama ve iki-faz-topraklama koşullarını da inceleyin. Ayrıca, hat akımında kısa süreli yüksek bir artışa neden olabilecek geçici durumları da inceleyin. Tipik bir örnekte: Uzak ucunda bir güç trafosu bulunan bir iletim hattı, şebekeye bağlandığında yüksek bir ani akıma neden olabilir ve bunun sonucunda bütünleşik, ani aşırı akım korumasının çalışmasına neden olabilir. Primer akım (ITemel), primer gerilim (ayar UTemel) ve primer güç (STemel) için ortak temelli IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL de Genel temel değerler olarak ayarlanır. Temel değerlerin referansı için GenelTemelSel ayarı GBASVAL fonksiyonunu seçmek için kullanılır. IP>>: Çalışma akımını ITemel 'in % si olarak ayarlayın Paralel hatsız gözlü şebeke Aşağıdaki arıza hesapları üç-faz-, tek-faz-topraklama ve iki-faz--topraklama arızaları için yapılmalıdır. Şekil 82 çiziminde gösterildiği gibi, B de bir arıza uygulayın ve ardından dış arıza faz akımı I fb akımını hesaplayın. A dan B ye maksimum dış arıza akımının hesaplanması, ZA için minimum kaynak empedans değerleri, ZB için maksimum kaynak empedans değerleri alınarak yapılmalıdır. Z A A I fb Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 82: A dan B ye dış arıza akımı: I fb Bu durumda, A'daki bir arıza uygulanmalı ve dış arıza akımı I fa hesaplanmalıdır, şekil 83. Maksimum dış arıza akımını almak için maksimum Z B minimum değeri ve Z A maksimum değeri dikkate alınmalıdır. 159

166 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Z A A I fa Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 83: B den A ya dış arıza akımı: I fa IED bu iki dış arıza akımlarından hiçbiri için açılmamalıdır. Böylece minimum akım ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır: Imin ³ MAX(I, I ) fa fb EQ1 V1 EN (Denklem 102) Maksimum koruma statik sapma için %5 güvenlik toleransı ve maksimum olası geçici menzil aşımı için %5 güvenlik toleransı uygulanmalıdır. Ölçüm trafolarının geçici koşullardaki sapmaları ve sistem verilerindeki sapmalar nedeniyle ilaveten %20 önerilir. SPTPIOC için minimum birincil ayar (ls) o zaman: Is ³ 1.3 Im in EQ2 V1 EN (Denklem 103) Koruma fonksiyonu, bu spesifik uygulama için sadece bu ayarın değeri IED nin gidermesi gereken maksimum arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda kullanılabilir, şekil 84 çizimindeki arıza akımı (I F ). I F Z A A Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 84: Arıza akımı: I F IED ayar değeri IP>>, primer baz akım değeri IBase'in yüzdesi olarak verilir. IP>> için bu değer bu formülde verilmiştir: 160

167 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Is IP >>= 100 IBase EQUATION1147 V3 EN (Denklem 104) Paralel hatlı gözlü şebeke Hatların paralel olması durumunda, paralel hattan indükte olan akımın korumalı hat üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır. İki hattın aynı baraya bağlandığı bir örnek şekil 85 çiziminde verilmiştir. Bu durumda arızalı hattan (hat 1) sağlıklı hatta (hat 2) indükte olan arıza akımının etkisi daha önce bahsedilen iki dış arıza akımı I fa ve I fb ile birlikte hesaba katılır. Şekil 85 çiziminde gösterilen IED için paralel hattan gelecek maksimum etki, C kesicisi açık olarak C noktasında bir arıza olacaktır. C'de bir arıza uygulanmalıdır, ardından sağlıklı hat üzerindeki IED'den görülen maksimum akım (I M ) (bu, tek-faz-topraklama ve iki-faz-topraklama arızaları için uygulanır) hesaplanabilir. A C Z L1 Hat 1 B Z A Arıza M Z B Z L2 I M IED Hat 2 =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 85: İki paralel hat Etkisi dış arıza akımına paralel hat oluşturur: I M Aşırı akım koruma fonksiyonu için teorik olarak minimum akım (I min ) şöyle olmalıdır: Imin ³ MAX( I fa, I fb, I M ) EQUATION82 V1 EN (Denklem 105) Burada I fa ve I fb önceki paragrafta açıklanmıştır. Daha önce bahsedilen emniyet payı dikkate alındığında, minimum ayar (Is) aşağıda verilen denklemdeki gibi olur: Is ³1.3 Imin EQUATION83 V2 EN (Denklem 106) 161

168 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayarın değeri IED nin gidermesi gereken maksimum faz arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda koruma fonksiyonu bu özel uygulama için kullanılabilir. IED ayar değeri IP>> primer temel değer ITemel'in yüzdesi olarak verilir. Değer IP>> bu formül ile verilir: Is IP >>= 100 IBase EQUATION1147 V3 EN (Denklem 107) 7.3 Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 fazlı çıkış OC4PTOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3 fazlı çıkış OC4PTOC IEC tanımlama 4 4 3I> alt ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 51/67 TOC-REVA V1 TR Uygulama Dört kademe faz aşırı akım koruma 3 faz çıkışı OC4PTOC güç sistemde farklı uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır: Dağıtım ve alt iletim sistemlerinde fiderlerin kısa devreye karşı korunması. Normalde bu fiderler radyal yapıdadır. İletim hatlarının artçıl kısa devre koruması. Güç trafolarının artçıl kısa devre koruması. Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların kısa devre korunması; örn. şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri, motorlar ve diğer donanımlar. Güç jeneratörlerinin artçıl kısa devre koruması. Gerilim trafosu girişleri mevcut veya bağlı değilse, ayar parametresi DirModex (x = kademe 1, 2, 3 veya 4) varsayılan değerde bırakılacaktır, Yönsüzveya şöyle ayarlanır: Kapalı. Pek çok uygulamada, farklı akım hızlanma seviyeleri ve gecikme süreleri içeren kademelere gerek duyulabilir. OC4PTOC dört farklı, birbirinden ayrı olarak ayarlanabilen adım içerebilir. OC4PTOC'nin her kademesi yüksek seviyede esnekliğe sahiptir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür: 162

169 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Ayarlama kuralları Yönsüz / Yönlü fonksiyon: Çoğu uygulamada fonksiyon yönsüz olarak kullanılır. Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü fonksiyon gerekli olabilir. Gecikme zamanı karakteristik seçenekleri: Sabit zamanlı gecikme ve farklı türlerde ters zaman gecikme karakteristikleri gibi çeşitli gecikme zamanı karakteristiği türleri vardır. Farklı aşırı akım korumaları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı korumaların fonksiyon zaman gecikmeleri arasındaki koordinasyonla gerçekleşir. Tüm aşırı akım korumaları arasındaki ideal koordinasyonu sağlamak için, bunların aynı zaman gecikmesi karakteristiğine sahip olması gerekir. Bu nedenle, standartlaştırılmış çok geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC ve ANSI. Kademe 1 ve 4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman karakteristiği olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman sabit zaman gecikmelidir ve sistemde IDTM'ye gerek olmadığında kullanılır. Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Bu olgunun nedeni süre bölümlerinde trafo manyetik çekirdeğinin doymasıdır. Ani yığılma akımının, faz aşırı akım korumanın hızlanma akımının üzerine çıkma riski vardır. Ani yığılma akımının büyük bir 2. harmonik içeriği vardır. Bu da korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte kullanılabilir. Sonuç olarak, OC4PTOC fonksiyonunun, eğer bu harmonik akımın seviyesi temel akımın ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa, 2. harmonik bastırma olasılığı vardır. Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 faz çıkışı OC4PTOC için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. OC4PTOCiçin aşağıdaki ayarlar yapılabilir.. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. ÖlçTürü: Ayrık Fourier filtreli seçimi (DFT) veya gerçek RMS filtreli (RMS) sinyalleri. RMS şönt kapasitörlü uygulamalarda RMS harmonik içerik kullanılması düşünülebilir. Çalışma: Koruma aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı veya Açık 2ndHarmStab: Temel akımın %'si olarak ayarlanmış 2. harmonik akım bastırmanın çalışma seviyesi. Ayar aralığı 5-100%1'lik kademelerde %. Varsayılan ayar %20 dir. 163

170 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma 3 U ref I dir IEC _1_vsd IEC V1 TR Şekil 86: Yönlü fonksiyon karakteristiği 1. RCA = Röle karakteristik açısı ROA = Röle karakteristik açısı Geri 4. İleri Kademe 1 ila 4 için ayarlar n kademe 1 ve 4 anlamına gelir. x kademe 1, 2, 3 ve 4 anlamına gelir. DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar: Kapalı/Yönsüz/İleri/Geri. Karakteristn: kademesi için zaman karakteristiğinin seçimi. Sabit zaman gecikmesi ve farklı ters zaman karakteristikleri tablo 9 örneğine göre kullanılabilir. Adım 2 ve 3 her zaman mutlak gecikme zamanıdır. 164

171 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Tablo 9: Ters zaman karakteristikleri Eğri adı ANSI İleri Derece Ters ANSI Çok Ters ANSI Normal Ters ANSI Orta Düzeyde Ters ANSI/IEEE Sabit Zamanlı ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters ANSI Uzun Süre Çok Ters ANSI Uzun Süre Ters IEC Normal Ters IEC Çok Ters IEC Ters IEC İleri Derece Ters IEC Kısa Süre Ters IEC Uzun Süre Ters IEC Sabit Zamanlı ASEA RI RXIDG (logaritmik) Farklı karakteristikler Teknik Kılavuzda (TM) yapılmıştır. Ix>: Kademe x için IBase in %'si olarak verilen çalışma faz akım düzeyi. tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse kullanılır. kn: Kademe nx için ters zaman gecikmesi zaman çarpanı. IMinn: Kademe nx için minimum çalışma akımı, ITemel in % si olarak. Standarda göre ANSI resetleme karakteristiğine erişmek için Ix>'in altında IMinn'i ayarlayın. Eğer IMinn parametresi herhangi bir kademe için Ix>'in üstünde ayarlanır ise akım IMinn'in altına düştüğünde ANSI resetleme akım sıfırmış gibi çalışır. tnmin: Tüm ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu parametre ayarlanarak kademenin çalışma zamanının asla ayarlanan değerden kısa olmaması sağlanabilir. Ayar aralığı: 0,001s'lik kademelerle 0,000-60,000s. 165

172 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Çalışma zamanı IMinn tnmin Akım =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 87: Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve çalışma zamanı Eğrinin tanımına tamamen uygun olabilmesi için parametre tnmin ayarı, ayarlı olan akım yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin çalışma zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanı değerinin, zaman çarpanı için seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın. kn. HarmRestrainx: Kademe engellemesini, harmonik bastırma fonksiyonu (2. harmonik) üzerinden etkinleştir. Güç trafosu ani akımlarının istenmeyen açmalara sebep olma ihtimali varsa, bu fonksiyonun kullanılması gerekir. Olabilecek ayarlar Kapalı/Açık harmonik bastırma Güç trafosu enerjilendirildiğinde, bu sürenin bir bölümünde trafo çekirdeğinin doygunlaşma riski vardır. Bu da trafo ani akımıyla sonuçlanabilir. Bu da, ani yığılma akımının fazlar arasında sapıyor olması nedeniyle, şebekede azalan rezidüel akımla sonuçlanır. Faz aşırı akım fonksiyonunun istenmeyen açma vermesi riski vardır. Ani akımda 2. harmonik bileşen oranı nispeten büyüktür. Bu bileşen, bu istenmeyen fonksiyonu engellemek için bastırma sinyali oluşturmakta kullanılabilir. 2. harmonik bastırma için ayarlar aşağıda verilmektedir. 166

173 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 2ndHarmStab: Belirlenen kademeyi engellemek için 2. harmonik bastırma sinyalinin aktivasyonu için ikinci harmonik akım içeriğinin oranı. Burada ayar temel frekans rezidüel akımın % si olarak verilmiştir. Ayar aralığı 5-100%1'lik kademelerde %. Varsayılan ayar %20'dir ve herhangi bir değer gerekli olmadığını gösteren daha derin bir soruşturma olması halinde kullanılabilir. HarmRestrainx: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı/Açık, böylece 2. harmonik bastırma devre dışı bırakılıp etkinleştirilebilir. Dört kademe faz aşırı akım koruma, 3 faz çıkışı korumanın kullanıldığı uygulamaya bağlı olarak farklı şekillerde kullanılabilir. Genel açıklama aşağıda verilmiştir. Çalışma akımı ayarı ters zaman koruması veya en düşük akım kademeli sabit ters zaman koruması, olabilecek en yüksek yük akımının koruma işlemine neden olmayacak şekilde bir akım ayarı vermelidir. Burada koruma resetleme akımı da dikkate alınmalıdır, bunun nedeni kısa bir aşırı akım pikinin, aşırı akım bittikten sonra da korumayı çalıştırmasına engel olmaktır. Bu olgu şekil 88 çiziminde açıklanmıştır. Akim I Hat faz akimi Çalisma akimi Reset akimi IED resetlenmez Zaman t IEC V3 TR IEC en-2.vsd Şekil 88: Aşırı akım koruma için çalışma ve resetleme akımı En düşük ayar değeri denklem 108 örneğinde gösterildiği şekilde yazılabilir. 167

174 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Imax Ipu ³ 1.2 k EQUATION1262 V2 EN (Denklem 108) burada: 1,2 emniyet payıdır, k Imax korumanın resetleme oranıdır maksimum yük akımıdır. Hat üzerindeki maksimum yük akımı tahmin edilmelidir. Ayrıca, korumanın kapsayacağı bölge içindeki tüm arızaların, faz aşırı akım koruma tarafından tespit edilmesi talep edilmektedir. Koruma tarafından tespit edilecek minimum arıza akımı Iscmin hesaplanmalıdır. Bu değer temel alındığında, en yüksek yakalama akım değeri ayarı 109 denkleminde görüldüğü şekilde yazılabilir. Ipu 0.7 Isc min EQUATION1263 V2 EN (Denklem 109) burada: 0,7 emniyet payıdır Iscmin aşırı akım koruma tarafından tespit edilecek en küçük arıza akımıdır. Özet olarak, çalışma akımı denklem 110 gösterilen aralık içerisinde seçilmelidir. Imax 1.2 Ipu 0.7 Isc min k EQUATION1264 V2 EN (Denklem 110) Aşırı akım korumanın yüksek akım fonksiyonu (ki bu işlemi kısa bir süre durdurur) korumanın güç sistemindeki diğer korumalara seçici olacağı şekilde yapılmalıdır. Koruma tarafından korunacak olan güç sisteminin olabildiğince geniş bir bölümünde (primer korumalı bölge), arızaların hızlı açma yapması istenilen bir özelliktir. Arıza akım hesabı, primer korumalı bölgenin en uzak kısmındaki arıza akımlarının en büyüğünü, Iscmax değerini verir. Kısa devre akımının olası bir DC bileşeni nedeniyle, geçici aşırı menzil riski dikkate alınmalıdır. Faz aşırı akım korumanın en hızlı aşaması aşağıdaki formüle göre yazılabilir 168

175 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma I ³ k I high 1.2 t scmax EQUATION1265 V1 EN (Denklem 111) burada: 1,2 emniyet payıdır, k t Iscmax arıza akımının DC bileşenine göre geçici aşırı menzili koruyan bir faktördür ve 1,1 daha düşük olarak düşünülebilir primer koruma bölgesinin en uzak noktasındaki bir arızanın en büyük arıza akımıdır Faz aşırı akım korumanın çalışma zamanları, arıza zamanı çok kısa olacak şekilde seçilmelidir böylece seçicilik sağlanırken korunan teçhizat, termal aşırı yük nedeniyle hasar görmeyecektir. Radyal besleme şebekelerindeki aşırı akım korumada, süre ayarlaması grafik olarak seçilebilir. Bu en fazla ters zamanlı aşırı akım korumada kullanılır. Şekil 89 çiziminde zaman karşı akım eğrileri şema üzerinde göstermektedir. Zaman ayarı, seçiciliği koruyarak en kısa arıza süresini elde etmek üzere seçilmiştir. Eğriler arasındaki süre farkı, kritik süre farkından daha büyükse, seçicilik sağlanabilir. 10 Zaman-akım eğrileri Açma süresi tfunc1 n tfunc2 n Str n Arıza Akımı tr ai IEC V1 TR Şekil 89: Seçicilik sağlanarak arıza süresi 169

176 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, radyal şebekede iki korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı Dt bulunmalıdır. Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri yaklaşık olarak düşünülebilir: Koruma çalışma zamanı: Koruma resetleme zamanı: Kesici açma zamanı: msn msn msn Zaman koordinasyonu için örnek İki trafo merkezi A ve B'nin, aşağıdaki 90 şeklindeki çizimde gösterildiği gibi bir hat üzerinden birbirlerine doğrudan bağlandığını kabul edin. B istasyonundan başka bir konumda yer alan bir arıza olduğunu kabul edin. IED B1'in aşırı akım koruması arıza akımının bir büyüklüğü vardır. Böylece korumanın ani bir fonksiyonu olacaktır. IED A1 aşırı akım korumasının gecikme fonksiyonu olmalıdır. Arıza sırasında meydana gelen olaylar dizisi zaman ekseni kullanılarak açıklanabilir, bkz. şekil

177 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma A1 B1 Fider I> I> Zaman ekseni t=0 Ariza ortaya çikar t=t 1 Koruma B1 açilir t=t 2 B1'deki kesici açilir t=t 3 Koruma A1 resetlenir =IEC =1=tr= Original.vsd IEC V1 TR Şekil 90: Arıza sırasında olayların dizisi burada: t=0 arızanın oluştuğu zamandır, t=t 1 t=t 2 t=t 3 IED B1 aşırı akım korumadan devre kesiciye açma sinyali gönderildiği zamandır. Bu korumanın çalışma zamanı t 1 dir, IED B1 deki devre kesicinin açıldığı zamandır. Devre kesicinin açma zamanı t 2 - t 1 'dir ve IED A1 de aşırı akım korumanın resetlediği zamandır. Koruma resetleme zamanı t 3 - t 2 'dir. IED A1'deki aşırı akım korumasının IED B1'deki aşırı akım korumaya karşı seçici olmasını sağlamak için minimum süre farkı t 3 ten daha fazla olmalıdır. Koruma çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme zamanı değerlerinde belirsizlikler vardır. Bu nedenle emniyet payı bırakılmalıdır. Gereken süre farkı normal değerlerle, 112 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanabilir. D t ³ 40ms + 100ms + 40ms + 40ms = 220ms EQUATION1266 V1 EN (Denklem 112) burada aşağıdaki kabuller geçerlidir: aşırı akım koruma B1 çalışma zamanı kesici açma zamanı koruma A1 resetleme süresi ek pay 40 ms dir 100 ms dir 40 ms dir ve 40 ms dir 171

178 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma 7.4 Dört kademe faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış OC4SPTOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Dört kademeli faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış OC4SPTOC 51/67 ID-2147.VSD V1 TR Uygulama Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış OC4PTOC güç sistemin içerisinde farklı uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri: Dağıtım ve alt iletim sistemlerinde fiderlerin kısa devreye karşı korunması. Normalde bu fiderler radyal yapıdadır. İletim hatlarının artçıl kısa devre koruması. Güç trafolarının artçıl kısa devre koruması. Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların kısa devre korunması; ör. şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri, motorlar ve diğer donanım. Güç jeneratörlerinin artçıl kısa devre koruması. VT girişleri mevcut değil veya bağlı değilse, ayar parametresi DirModex (x= kademe 1, 2, 3 veya 4) varsayılan değerde bırakılacaktır, Yönsüz, veya şöyle ayarlanır Kapalı. Pek çok uygulamada, farklı akım hızlanma seviyeleri ve gecikme süreleri içeren kademelere gerek duyulabilir. OC4SPTOC dört farklı, birbirinden ayrı olarak ayarlanabilen adım içerebilir. OC4SPTOC fonksiyonunun her adımdaki esnekliği yüksektir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür: Yönsüz/Yönlü fonksiyon: Çoğu uygulamada fonksiyon yönsüz olarak kullanılır. Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü fonksiyon gerekli olabilir. Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Bu olgunun nedeni trafonun manyetik çekirdeğinin periyot bölümleri sırasında doymasıdır. Ani yığılma akımının, faz aşırı akım korumasının hızlanma akımı 172

179 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma üzerindeki seviyelere çıkma riski vardır. Ani akımın büyük bir sekonder harmonik içeriği vardır. Bu da korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte kullanılabilir. Sonuç olarak, OC4PTOC (51/67) fonksiyonunun, eğer bu harmonik akımın seviyesi temel akımın ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa, ikinci harmonik bastırma olasılığı vardır. Gecikme zamanı karakteristik seçenekleri: Sabit zamanlı gecikme ve farklı türlerde ters zaman gecikme karakteristikleri gibi birkaç gecikme zamanı karakteristiği türü vardır. Farklı aşırı akım fonksiyonları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı fonksiyonların fonksiyon gecikme süreleri arasındaki koordinasyonla etkinleştirilir. Tüm aşırı akım fonksiyonları arasındaki ideal koordinasyonu gerçekleştirmek için fonksiyonlar aynı gecikme süresi karakteristiğine sahip olmalıdır. Bu nedenle, standartlaştırılmış çok geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC ve ANSI Ayarlama kuralları Kademe 1 ve 4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman karakteristiği olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman mutlak gecikme sürelidir ve IDMT'nin olduğu sistemde kullanılır gerekli değildir. Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış OC4SPTOC için parametreler, yerel HMI üzerinden veya IED koruma ve kontrol yöneticisi (PCM600) üzerinden ayarlanır. Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış için aşağıdaki ayarlar yapılabilir. Primer akımın (ayaritemel), primer geriliminin (UTemel) ve primer gücün (STemel) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için Genel temel değerler içinde ayarlanır. GenelTemel'i şöyle ayarlayın: Temel değerlerin referansı için bir GBASVAL fonksiyonu seçmek üzere kullanılır. ÖlçTürü: Ayrık Fourier filtreli seçimi (DFT) veya gerçek RMS filtreli (RMS) sinyalleri. Örneğin şönt kapasitörlü uygulamalarda RMS harmonik içerik kullanılması düşünülebilir. Çalışma: Koruma aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı veya Açık HarmBastırma: Kapalı veya Açık, harmonik bastırma ile engellemeyi etkinleştirir. 173

180 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma 3 U ref I dir IEC _1_vsd IEC V1 TR Şekil 91: Yönlü fonksiyon karakteristiği 1. RCA = Röle karakteristik açısı ROA = Röle çalışma açısı Geri 4. İleri Kademe 1 4 ayarları n: şu anlama gelir kademe 1 ve 4. x şu anlama gelir kademe 1, 2, 3 ve 4. DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar Kapalı/Yönsüz/ İleri/Geri. : x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar. Karakteristn: Kademe n için zaman karakteristiğinin seçimi. Tablo 10 örneğine göre sabit zaman gecikmesi ve farklı türlerde ters zaman karakteristikleri vardır. Adım 2 ve 3 her zaman mutlak gecikme zamanıdır. 174

181 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Tablo 10: Ters zaman karakteristikleri Eğri adı ANSI İleri Derece Ters ANSI Çok Ters ANSI Normal Ters ANSI Orta Düzeyde Ters ANSI/IEEE Sabit Zamanlı ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters ANSI Uzun Süre Çok Ters ANSI Uzun Süre Ters IEC Normal Ters IEC Çok Ters IEC Ters IEC İleri Derece Ters IEC Kısa Süre Ters IEC Uzun Süre Ters IEC Sabit Zamanlı ASEA RI RXIDG (logaritmik) Farklı karakteristikler teknik kılavuzda tarif edilmiştir. Ix>: IBase in %si olarak verilen kademe x için çalışma faz akım seviyesi. tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse kullanılır. kn: Ters zaman gecikmesinin zaman çarpanı kademe n. : Ters zaman gecikmesinin zaman çarpanı kademe n. IMinn: Kademe n için minimum çalışma akımı, ITemel in % si olarak. Standarda göre ANSI resetleme karakteristiğine erişmek için IMinn'i, Ix>'in altında ayarlayın. Eğer IMinn, herhangi bir kademe için Ix>'in üstünde ayarlanır ise akım IMinn'in altına düştüğünde ANSI resetleme akım sıfırmış gibi çalışır. tnmin: Tüm ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu parametre ayarlanarak kademenin çalışma zamanının asla ayarlanan değerden kısa olmaması sağlanabilir. 175

182 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Çalışma zamanı IMinn tnmin Akım =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 92: Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve çalışma zamanı Eğrinin tanımına tamamen uygun olabilmesi için parametre tnmin ayarı, ayarlı olan akım yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin çalışma zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanını değeri kn için seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın harmonik bastırma 2ndHarmStab: Temel akımın %'si olarak ayarlanmış 2. harmonik akım bastırmanın çalışma seviyesi. Ayar aralığı %1 lik basamaklar halinde %5-100 dür. Varsayılan ayar %20 dir. HarmRestrainx: Kademe x kilitlemesini, harmonik bastırma fonksiyonu (2. harmonik) üzerinden etkinleştir. Güç trafosu ani yığılma akımlarının istenmeyen açmalara sebep olma ihtimali varsa, bu fonksiyonun kullanılması gerekir. Olabilecek ayarlar Kapalı veya Açık. OC4SPTOC fonksiyonu, korumanın kullanıldığı uygulamaya bağlı olarak farklı şekillerde kullanılabilir. Genel açıklama aşağıda verilmiştir. çalışma akımı ayarı ters zaman koruması veya en düşük akım kademeli sabit ters zaman koruması, olabilecek en yüksek yük akımının koruma yapmasına neden 176

183 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma olmayacak şekilde ayarlanmalıdır. Burada koruma resetleme akımı da dikkate alınmalıdır, bunun nedeni kısa bir aşırı akım pikinin, aşırı akım bittikten sonra da korumayı çalıştırmasına engel olmaktır. Bu olgu şekil 93 çiziminde açıklanmıştır. Akim I Hat faz akimi Çalisma akimi Reset akimi IED resetlenmez Zaman t IEC V1 TR =IEC =1=tr=O riginal.vsd Şekil 93: Bir aşırı akım koruma için Çalışma ve resetleme akımı En düşük ayar değeri 108 denkleminde gösterildiği şekilde yazılabilir. Imax Ipu ³ 1.2 k EQUATION1262 V2 EN (Denklem 113) burada: 1,2 emniyet payıdır, k korumanın resetleme oranıdır, ve lmax maksimum yük akımıdır. Hat üzerindeki maksimum yük akımı tahmin edilmelidir. Ayrıca, korumanın kapsayacağı bölge içindeki tüm arızaların, faz aşırı akım koruma tarafından tespit edilmesi talep edilmektedir. Koruma tarafından tespit edilecek minimum arıza akımı Iscmin, hesaplanmalıdır. Bu değer temel alındığında, en yüksek yakalama akım değeri ayarı 109 denkleminde görüldüğü şekilde yazılabilir. 177

184 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ipu 0.7 Isc min EQUATION1263 V2 EN (Denklem 114) burada: 0,7 emniyet katsayısıdır Iscmin aşırı akım koruma tarafından tespit edilecek en küçük arıza akımıdır Imax 1.2 Ipu 0.7 Isc min k EQUATION1264 V2 EN (Denklem 115) Aşırı akım korumanın yüksek akım fonksiyonu (ki bu işlemi kısa bir süre durdurur) korumanın güç sistemindeki diğer korumalara seçici olacağı şekilde yapılmalıdır. Koruma tarafından korunacak olan güç sisteminin olabildiğince geniş bir bölümünde (primer korumalı bölge), arızaların hızlı açma yapması istenilen bir özelliktir. Arıza akım hesabı, primer korumalı bölgenin en uzak kısmındaki arıza akımlarının en büyüğünü, Iscmax değerini verir. Kısa devre akımının olası bir DC bileşeni nedeniyle, geçici aşırı menzil riski dikkate alınmalıdır. Faz aşırı akım korumanın en hızlı aşaması aşağıdaki formüle göre yazılabilir I ³ k I high 1.2 t scmax EQUATION1265 V1 EN (Denklem 116) burada: 1,2 emniyet katsayısıdır kt, arıza akımının DC bileşenine göre geçici aşırı menzili koruyan bir faktördür ve 1,1 daha düşük olarak düşünülebilir Iscmax primer koruma bölgesinin en uzak noktasındaki bir arızanın en büyük arıza akımıdır Faz aşırı akım korumanın çalışma zamanları, arıza zamanı çok kısa olacak şekilde seçilmelidir böylece seçicilik sağlanırken korunan teçhizat, termal aşırı yük nedeniyle hasar görmeyecektir. Radyal besleme şebekelerindeki aşırı akım korumada, süre ayarlaması grafik olarak seçilebilir. Bu en fazla ters zamanlı aşırı akım korumada kullanılır. Şekil 94 çiziminde zaman karşı akım eğrileri şema üzerinde göstermektedir. Zaman ayarı, seçiciliği koruyarak en kısa arıza süresini elde etmek üzere seçilmiştir. Eğriler arasındaki süre farkı, kritik süre farkından daha büyükse, seçicilik sağlanabilir. 178

185 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Zaman-akım eğrileri Açma süresi Arıza akımı =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 94: Seçicilik sağlanarak arıza süresi Radyal şebekede, farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, iki korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı t bulunmalıdır. Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri yaklaşık olarak düşünülebilir: Koruma çalışma zamanı: msn Koruma resetleme zamanı: msn Kesici açma zamanı: msn Örnek İki trafo merkezi A ve B'nin, aşağıdaki 95 şeklindeki çizimde gösterildiği gibi bir hat üzerinden birbirlerine doğrudan bağlandığını kabul edin. B istasyonundan başka bir konumda yer alan bir arıza olduğunu kabul edin. IED B1'in aşırı akım korumasına arıza akımının bir büyüklüğü vardır. Böylece korumanın ani bir fonksiyonu olacaktır. IED A1 aşırı akım korumasının gecikme fonksiyonu olmalıdır. Arıza sırasında meydana gelen olaylar dizisi zaman ekseni kullanılarak açıklanabilir, 95 şeklindeki çizime bakınız. 179

186 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma A1 B1 Fider I> I> Zaman ekseni t=0 Ariza ortaya çikar t=t 1 Koruma B1 açilir t=t 2 B1'deki kesici açilir t=t 3 Koruma A1 resetlenir =IEC =1=tr=Ori ginal.vsd IEC V1 TR Şekil 95: Arıza sırasında olayların dizisi burada: t=0 rızanın oluştuğu zamandır. t=t1 IED B1 aşırı akım korumadan devre kesiciye açma sinyali gönderildiği zamandır. Bu korumanın çalışma süresi IED B1 deki devre kesicinin açıldığı zamandır, t1, t=t2. Devre kesici açılma süresi t2 - t1 dir. IED A1 de aşırı akım korumanın resetlediği zamandır, t=t3. Koruma resetleme süresi t3 - t2 dir. IED A1'deki aşırı akım korumasının IED B1'deki aşırı akım korumaya karşı seçici olmasını sağlamak için minimum süre farkı t 3 den daha fazla olmalıdır. Koruma çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme süresinin değerlerinde belirsizlikler vardır. Bu nedenle emniyet payı bırakılmalıdır. Gereken süre farkı normal değerlerle, 112 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanabilir. D t ³ 40ms + 100ms + 40ms + 40ms = 220ms EQUATION1266 V1 EN (Denklem 117) burada aşağıdaki kabuller geçerlidir: aşırı akım koruma B1 işletim süresi 40 msn'dir kesici açılma süresi 100 msn'dir A1 korumasının resetleme zamanı 40 msn'dir ek tolerans 40 msn'dir 180

187 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 7.5 Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC IEC tanımlama IN>> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 50N IEF V1 TR Uygulama Pek çok uygulamada, arıza akımı nesne empedansı ile tanımlanmış bir değer ile sınırlı olduğunda, ani toprak arıza koruma hızlı ve seçivi açma sağlayabilir. Çok yüksek akımlarla karakterize edilen arızalarda 15 ms'de çalışabilen (50 Hz nominal sistem frekansı) anlık rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC, IED içerisine dahil edilmiştir Ayarlama kuralları Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC için parametreler, yerel HMI üzerinden veya PCM600 üzerinden yapılır. EFPIOC için ayar parametrelerinin seçimi için bazı kurallar verilmiştir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Fonksiyonun ayarı, rezidüel akım korumanın çalışmasıyla sınırlıdır (IN>>). Temel koşul selektivitenin sağlanmasıdır. Başka bir deyişle EFPIOC fonksiyonunun, korunan nesne (hat) dışındaki diğer nesneler için çalışmasına izin verilmemelidir. Gözlü sistemdeki normal bir hat için tek fazdan toprağa arızalar ve fazdan faza toprağa arızalar şekil 96 ve şekil 97 örneğinde gösterildiği şekilde hesaplanır. Koruma için rezidüel akımlar (3I 0 ) hesaplanır. Uzak hat ucundaki arıza için bu arıza akımı I fb dir. Bu hesaplamada, alçak kaynak empedanslı Z A ve yüksek kaynak empedanslı çalışma durumu Z B kullanılmalıdır. Merkez baradaki arıza için arıza akımı I fa dır. Bu hesaplamada, alçak kaynak empedanslı Z A ve yüksek kaynak empedanslı çalışma durumu Z B kullanılmalıdır. 181

188 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Z A A I fb Z L B Z B IED Arıza =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 96: A dan B ye dış arıza akımı: I fb Z A A I fa Z L B Z B Röle Arıza vsd IEC V1 TR Şekil 97: B den A ya dış arıza akımı: I fa Bu fonksiyon, koruma için hesaplanan hiçbir akımda çalışmaz. Minimum akım ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır: Imin ³ MAX( I fa, I fa ) EQUATION284 V1 EN (Denklem 118) Maksimum statik hassasiyetsizliği için %5 güvenlik payı ve maksimum olası geçici aşırı menzil için %5 güvenlik payı bırakılmalıdır. Cihazlardaki trafoların geçici koşullarda hassasiyetsizliği ve sistem verilerindeki hassasiyetsizlik nedeniyle ilaveten %20 önerilir. Minimum primer akım ayarı (Is) aşağıdaki gibidir: I s ³ 1.3.Im in EQUATION285 V2 EN (Denklem 119) Sıfır dizi ortak kuplajlı paralel hatların durumunda, paralel hat üzerindeki arıza, şekil 98 çiziminde gösterildiği gibi hesaplanmalıdır. 182

189 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma A C Z L1 Hat 1 B Z A Arıza M Z B Z L2 I M IED Hat 2 =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 98: İki paralel hat. Paralel hattın dış arıza akımı üzerindeki etkisi: I M Minimum akım ayarı (Imin), bu durumda teorik olarak şöyle olacaktır: I m in ³ M A X( I fa, I fb, I M ) EQUATION287 V1 EN (Denklem 120) Burada: I fa ve I fb tek hatlı durum için açıklanmıştır. Daha önce bahsedilen emniyet payı dikkate alındığında, minimum ayar (Is) şöyle olacaktır: I s ³ 1.3.Im in EQUATION288 V2 EN (Denklem 121) Trafo ani yığılma akımı dikkate alınmalıdır. Koruma ayarı temel akımın (IBase) yüzdesi olarak ayarlanmalıdır. Çalışma: korumayı şu şekilde ayarlayın Açık veya Kapalı. IN>>: Çalışma akımını ITemel 'in % si olarak ayarlayın. Itemel, IED de bulunan fonksiyonların tümü için geçerli genel bir parametredir. 7.6 Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır, negatif dizi yönü EF4PTOC 183

190 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönü EF4PTOC IEC tanımlama 2 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 51N/67N IEC V1 TR Uygulama Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönü EF4PTOC güç sisteminde çeşitli uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır: Doğrudan topraklanmış dağıtım ve alt iletim sistemlerinde, fiderlerin toprak arızalarına karşı korunması. Normalde bu fiderler radyal yapıdadır. Alt iletim ve iletim hatlarının artçı toprakarıza koruması. İletim hatlarının hassas toprak arıza koruması. EF4PTOC mesafe koruma ile karşılaştırıldığında, dirençli fazdan toprağa arızaları daha yüksek hassasiyetle tespit eder. Güç trafolarının artçı toprak arıza koruması, trafo merkezinde toprak kaynağı ile. Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların toprak arıza koruması; örn. şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri ve diğerleri. Fidererin negatif dizi yönlü toprak arıza koruması, PT'ler Açık Üçgen bağlı bir şekilde, Sıfır dizi gerilimi elde etmek mümkün değildir. Önemli ortak bağlaşıma sahip çift devreli orta veya uzun aktarım hattının negatif dizi yönlü toprak arıza koruması. Pek çok uygulamada, farklı çalışma düzeyleri ve zaman gecikmeleri içeren kademelere gerek duyulabilir. EF4PTOC'de dört farklı, birbirinden ayrı olarak ayarlanabilen kademe olabilir. EF4PTOC fonksiyonunun her kademesi yüksek seviyede esneklik içerir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür: Yönsüz/Yönlü fonksiyon: Bazı uygulamalarda fonksiyon yönsüz olarak kullanılır. Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü fonksiyon gerekli olabilir. Bu durum, gözlü ve efektif topraklı iletim sistemlerinin simetrik olmayan toprak arıza koruması için geçerli olabilir. Yönlü rezidüel aşırı akım koruma, iletim hatlarındaki toprak arızalarının hızla giderilmesini sağlayan telekoruma iletişim düzenlerinde de etkili şekilde çalışabilir. Yönlü fonksiyon, ayar ile belirlenen polarizasyon miktarını kullanır. Gerilim polarizasyonu (3U 0 veya U 2 ) çoğunlukla kullanılır, fakat alternatif olarak akım polarizasyonu (3I 0 veya I 2 ) nötr (sıfır dizi) kaynağı (ZN) sunan trafo nötrlerindeki akımlar kullanılarak (IPol ZN) fonksiyon polarize edilir. Ayrıca, gerilim ve akım bileşenlerinin her ikisinin toplamının polarizasyonuna izin verildiği çifte polarizasyon da mümkündür. 184

191 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Zaman karakteristiği seçenekleri: Birkaç farklı zaman karakteristik türü vardır; örneğin sabit zamanlı gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri. Farklı aşırı akım korumaları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı korumaların çalışma zamanları arasındaki koordinasyonla etkinleştirilir. Optimal koordinasyonu elde etmek için tüm aşırı akım korumalarının, aynı zaman karakteristiğine sahip olacak şekilde birbirleriyle koordine edilmesi gerekir. Bu nedenle, standartlaştırılmış çok geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC ve ANSI. Kademe 1 ve 4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman karakteristiği olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman sabit zaman gecikmelidir ve sistemde IDTM'ye gerek olmadığında kullanılır. Tablo 11: Zaman karakteristiği Eğri adı ANSI İleri Derece Ters ANSI Çok Ters ANSI Normal Ters ANSI Orta Düzeyde Ters ANSI/IEEE Sabit Zamanlı ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters ANSI Uzun Süre Çok Ters ANSI Uzun Süre Ters IEC Normal Ters IEC Çok Ters IEC Ters IEC İleri Derece Ters IEC Kısa Süre Ters IEC Uzun Süre Ters IEC Sabit Zamanlı ASEA RI RXIDG (logaritmik) Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Ani akımın rezidüel akım bileşenleri bulunabilir. Bu olgunun nedeni trafonun manyetik çekirdeğinin çevrim bölümleri sırasında satürasyonudur. Ani akımın, rezidüel aşırı akım korumanın çalışma akımının üzerinde bir rezidüel akım seviyesine çıkma riski vardır. Ani akımın büyük bir sekonder harmonik içeriği vardır. Bu da korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte kullanılabilir. Sonuç olarak EF4PTOC fonksiyonunun, eğer bu harmonik akımın düzeyi temel akımın ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa, ikinci bir harmonik bastırma 2ndHarmStab olanağı vardır. 185

192 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayarlama kuralları Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönü EF4PTOC için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Dört kademeli aşırı rezidüel akım koruma için aşağıdaki ayarlar yapılabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Korumayı şu şekilde ayarlar Açık veya Kapalı. EnaDir: Her kademede yönlü mod seçimine ek olarak yönlü hesaplamayı etkinleştirir Kademe 1 ve 4 için ayarlar n kademe 1 ve 4 anlamına gelir. x kademe 1, 2, 3 ve 4 anlamına gelir. DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar: Kapalı/Yönsüz/İleri/Geri. Karakteristx: x kademesi için zaman karakteristiğinin seçimi. Sabit zamanlı gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri kullanılabilir. Ters zaman karakteristiği, yüksek akım arızalarının hızlı giderilmesini sağlar ve aynı zamanda diğer ters zaman faz aşırı akım korumalarına seçicilik sağlar. Bu ise genellikle radyal şeklinde beslenen şebekelerde kullanılmakla birlikte gözlü şebekelerde de kullanılabilir. Gözlü şebekelerde, ayarlar şebeke arıza hesaplarını baz almalıdır. Farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, radyal şebekede iki korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı Dt bulunmalıdır. Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri yaklaşık olarak düşünülebilir: Koruma çalışma zamanı: Koruma resetleme zamanı: Kesici açma zamanı: msn msn msn Farklı karakteristiklerin açıklaması Teknik Kılavuzda (TM) yapılmıştır. INx>: Kademe x için çalışma rezidüel akım düzeyi, IBase in %'si olarak verilmiştir. kn: Kademe için bağımlı (ters) karakteristik için zaman çarpanı. 186

193 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma IMinn: Kademe nx için minimum çalışma akımı, ITemel in % si olarak. Standarda göre ANSI resetleme karakteristiği elde etmek için INx> altındaki IMinn parametrelerini ayarlayın. Eğer IMinn parametresi herhangi bir kademe için INx'in üstünde ayarlanır ise akım IMinn'in altına düştüğünde ANSI resetleme akım sıfırmış gibi çalışır. tnmin: Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu parametre ayarlanarak kademe kademe nçalışma süresinin ayarlanan değerden asla kısa olmaması sağlanabilir. Çalışma zamanı IMinn tnmin Akım =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 99: Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve çalışma zamanı. Eğri tanımına tam olarak uymak için, ayar parametresi txmin, ayarlı olan akım yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin çalışma zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanı değerinin kn zaman çarpanı için seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın Tüm kademeler için ortak ayarlar tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse kullanılır. 187

194 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma AçıRCA: Derece olarak verilen röle karakteristik açısı. Bu açı, şekil 100 örneğinde gösterildiği gibi tanımlanmıştır. Rezidüel akım referans gerilimin gerisinde olduğunda açı pozitif olarak tanımlanır (Upol = 3U 0 veya U 2 ) RCA Upol = 3U 0 veya U 2 I>Dir Çalışma en nsi.vsd IEC V4 TR Şekil 100: Derece olarak röle karakteristik açısı Normal bir iletim şebekesinde RCA normal değeri yaklaşık 65 'dir. Ayar aralığı -180 ila +180 arasındadır. polyöntemi: Eğer yönlü polarizasyon şöyle ise tanımlar: Gerilim (3U 0 veya U 2 ) Akım (3I 0 ZNpol veya 3I 2 ZNpol burada ZNpol ifadesi RNpol + jxnpol) veya her iki akım ve gerilim, Çift (çift polarlama, (3U 0 + 3I 0 ZNpol) veya (U 2 + I 2 ZNpol)). Normalde dahili olarak hesaplanmış rezidüel toplamdan veya harici açık deltadan alınan gerilim polarizasyonu kullanılır. Akım polarizasyonu, yerel kaynak güçlü olduğunda ve yüksek hassasiyet gerektiğinde faydalıdır. Bu tip durumlarda, polarizasyon gerilimi (3U 0 ) %1 değerinin altında olabilir ve akım polarizasyonu veya çift polarlama kullanılması gerekli olabilir. Ayarlanmış gerekli akımı (primer) minimum empedans (ZNpol) ile çarpın ve doğrulamak amacıyla fazdan toprağa gerilim yüzdesinin kesinlikle %1 den yüksek olduğunu kontrol edin (minimum 3U 0 >UPolMin ayarı). RNPol, XNPol: Akım polarizasyonuna temel olarak, sıfır dizi kaynak primer ohm cinsinden ayarlanır. Ardından polarizasyon gerilimi 3I 0 ZNpol olarak elde edilir. 188

195 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Znpol, (ZS 1 -ZS 0 )/3 olarak tanımlanabilir, bu da korumanın arkasındaki kaynağın toprak geri dönüş empedansıdır. Yerel kaynaktaki maksimum toprak arıza akımı ZN değerini U/( 3 3I 0 ) olarak hesaplamak için kullanılabilir. Tipik olarak, minimum ZNPol (3 sıfır dizi kaynağı) ayarlanır. Ayar primer ohm cinsinden yapılır. Çift polarlama yöntemi kullanıldığında, ürüninx> ZNpol öğesinin 3U 0 'dan büyük olmaması önemlidir. Büyük olursa ters yöndeki arızalarda hatalı çalışma riski doğar. IPolMin: yönlü değerlendirme için kabul edilen minimum toprak arıza akımıdır. Bu değerden daha küçük akımlar için çalışma engellenir. Tipik ayar IBase in %5-10 udur. UPolMin: UBase'in %'si olarak verilen yönlü fonksiyon için minimum polarizasyon (referans) rezidüel gerilim./ 3. I>Dir: Yönlü karşılaştırma düzeni için, IBase in % si olarak çalışma rezidüel akım salma düzeyi. Bu ayar IBase'in %'si olarak verilir ve en düşük INx> ayarının altında ayarlanmalı ve yönlü ölçümler için ayarlanmalıdır. Çıkış sinyalleri STFW ve STRV bir telekoruma düzeninde kullanılabilir. Uygun sinyal iletişim düzeni bloğuna yapılandırılmalıdır harmonik bastırma Güç trafosu enerjilendirildiğinde, bu sürenin bir bölümünde akım trafo çekirdeğinin doyma riski vardır. Bu da trafo ani yığılma akımıyla sonuçlanabilir. Bu da, ani yığılma akımının fazlar arasında sapıyor olması nedeniyle, şebekede azalan rezidüel akımla sonuçlanır. Rezidüel aşırı akım fonksiyonunun istenmeyen açma verme riski vardır. Ani yığılma akımında 2. harmonik bileşen oranı nispeten büyüktür. Bu bileşen, bu istenmeyen fonksiyonu engellemek için bastırma sinyali oluşturmakta kullanılabilir. Akım trafosu doyması sırasında, koruma tarafından yalancı rezidüel akım ölçümü yapabilir. Ayrıca burada 2. harmonik bastırma istenmeyen şekilde çalışmayı önleyebilir. 2ndHarmStab: 2. harmonik bastırma sinyalinin aktivasyonu için 2. harmonik akım içeriğinin oranı. Burada ayar temel frekans rezidüel akımın % si olarak verilmiştir. HarmRestrainx: Kademe x engellemesini, harmonik bastırma fonksiyonundan etkinleştir Hat uygulama örneği1 Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma EF4PTOC farklı şekillerde kullanılabilir. Aşağıda, gözlü ve efektif topraklı sistemlerde kullanılan bir uygulama örneği açıklanmaktadır. 189

196 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Bu koruma, korumalı hattaki rezidüel akımı ölçer. Koruma fonksiyonunun, rezidüel gerilimin (sıfır dizi gerilim) polarizasyon niceliği olduğu bir yön fonksiyonuna sahiptir. Rezidüel gerilim ve akım üç fazlı bir dizi gerilim trafosu ve akım trafosu kullanıldığında dahili olarak üretilebilir. IN> IEC V1 TR xx vsd Şekil 101: Polarizasyon geriliminin açık deltadan bağlanması Farklı kademeler aşağıdaki gibi açıklanabilir. Kademe 1 Bu kademe yönlü ani fonksiyona sahiptir. Korumalı hattın aşırı menzil olmasına izin verilmeme koşulu vardır. 190

197 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 3I 0 I2 IEC V3 TR Bir veya iki fazlı toprak arıza veya toprak bağlantısı olmaksızın simetrik olmayan kısa devre IEC en-2.vsd Şekil 102: Kademe 1, birinci hesaplama Hat üzerinde bulunan rezidüel akım, uzak baradaki bir arızada hesaplanır (bir veya iki fazdan toprağa arıza). Seçiciliği temin etmek için, kademe 1'in bu arızada açılmaması gerekir. Bu koşul denklem 122 örneğine göre formüle edilebilir. I ³ 1.2 3I (remote busbar) step1 0 EQUATION1199 V3 EN (Denklem 122) Sıfır dizi akımın güç sisteminde dağıtılmasının sonucu olarak, uzak baradan çıkan hatlardan biri servis dışı bırakılırsa, korumaya gelen akım daha yüksek olabilir, bakınız şekil I0 IN > Bir veya iki fazli toprak arizasi IEC en-2.vsd IEC V2 TR Şekil 103: Kademe 1, ikinci hesaplama. Uzak bara, bir hat servis dışı bırakılmış olarak Koşul denklem 123 örneğine göre tanımlanır. 191

198 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma I ³ 1.2 3I (remote busbar with one line out) step1 0 EQUATION1200 V3 TR (Denklem 123) Uzak baradaki büyük güç trafosunun (Y0/D) bağlantısı kesilirse, kademe 1 değeri daha yüksek olabilir. Çift devreli hatlarda, paralel hatlar arasında sıfır dizi ortak empedans ile özel durum meydana gelir, bakınız şekil I0 IN > Bir fazdan topraga ariza IEC V2 TR IEC en-2.vsd Şekil 104: Kademe 1, üçüncü hesaplama Bu durumda, hattaki rezidüel akım uzak barada toprak arızası olduğu durumdan daha büyük olabilir. I ³ 1.2 3I step1 0 EQUATION1201 V3 EN (Denklem 124) Kademe 1 için akım ayarı, koruma tarafından ölçülen rezidüel akımların en büyüğü olarak seçilir. Kademe 2 Bu kademenin yönlü fonksiyonu ve yaklaşık 0,4 sn'lik kısa bir zaman gecikmesi vardır. Kademe 2, hat üzerinde kademe 1 tarafından tespit edilmeyen tüm toprak arızalarını tespit eder. 192

199 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 3I0 IN > Bir veya iki fazli toprak arizasi IEC V2 TR IEC en-2.vsd Şekil 105: Kademe 2, menzil hesaplama kontrolü Hattaki rezidüel akım, minimum toprak arıza akımı ile çalışma durumunda hesaplanır. Hattın tümünün kademe 2 tarafından kapsanması koşulu denklem 125 örneğine göre formüle edilebilir. I ³ 0.7 3I (at remote busbar) step2 0 EQUATION1202 V4 TR (Denklem 125) Seçiciliği sağlayabilmek için kademe 2 nin uzak trafo merkezinden gelen bir sonraki hattaki kademe 2 arızalarında çalışmayacağı şekilde ayarlanması gerekir. Şekil 106 örneğinde gösterildiği gibi bir arıza olduğunu düşünün. 3I0 3I0 x x IN > IN > Bir fazdan topraga ariza IEC en-2.vsd IEC V2 TR Şekil 106: Kademe 2, seçicilik hesaplama Kademe 2 için ikinci bir kriter denklem 126 örneğinde gösterilmiştir. 3I 0 I step2 ³ 1.2 I 3I01 step1 EQUATION1203 V4 EN (Denklem 126) burada: Ikademr1 arızalı hatta kademe 1 için akım ayarıdır. 193

200 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Kademe 3 Bu kademenin yönlü fonksiyonu ve kademe 2'den biraz daha büyük yaklaşık 0,8 sn'lik kısa bir gecikme zamanı vardır. Kademe 3, kademe 2 ile karşılaştırıldığında toprağa karşı daha yüksek arıza direncine sahip toprak arızalarının seçici açılmasını etkinleştirecektir. Kademe 3 ün gereksinimi şebekedeki diğer toprak arıza korumalarına seçicilik sağlamasıdır. Bir ayar kriteri şekil 107 örneğinde gösterilmiştir. 3I0 3I0 x IN > IN > Bir fazdan topraga ariza IEC en-2.vsd IEC V2 TR Şekil 107: Kademe 3, Seçicilik hesaplama 3I 0 I step3 ³ 1.2 I 3I02 step2 EQUATION1204 V4 EN (Denklem 127) burada: Ikademe2 arızalı hatta kademe 2 için seçilen akım ayarıdır. Kademe 4 Bu kademenin normalde yönsüz fonksiyonu ve nispeten uzun gecikme zamanı vardır. Kademe 4'ün görevi, büyük arıza direncine sahip toprak arızalarını (örneğin ağaç arızalarını) tespit etmek ve açma başlatmaktır. Kademe 4 ayrıca, bir kesicinin veya başka anahtarlama donanımlarının bir veya iki kutbunun açık, diğer kutupların kapalı olduğu seri arızaları tespit eder. Hem yüksek dirençli toprak arızaları hem de seri arızalar, şebekeye sıfır dizi akım akışı verir. Bu tür akımlar telekomünikasyon sistemlerinde ve toprağa akımlarda bozulmalara neden olurlar. Bu tür arızaların giderilmesi can güvenliği ve yangın emniyeti açısından çok önemlidir. Kademe 4 için akım ayarı genellikle 100 A e kadar ayarlanır (primer 3I 0 ). Çoğu uygulamada sabit zamanlı gecikme 1,2 2,0 saniye aralığında kullanılır. Diğer uygulamalarda akıma bağlı ters zaman karakteristiği kullanılır. Bu da hassas toprak arızası koruma için daha yüksek seviyede seçiciliğe olanak tanır. 194

201 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 7.7 Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma SDEPSDE Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma IEC tanımlama SDEPSDE - 67N ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Yüksek empedans topraklamalı şebekelerde, fazdan toprağa arıza akımı, kısa devre akımlarından önemli derecede daha küçüktür. Toprak arıza korumada karşılaşılan bir diğer zorluk ise; fazdan toprağa arıza akımının büyüklüğünün, şebeke üzerindeki arıza konumundan neredeyse bağımsız olmasıdır. Yüksek empedans topraklı şebekelerde, yönlü rezidüel akım fazdan toprağa arızaların tespit edilmesinde ve selektif olarak açılmasında kullanılabilir. Koruma 3I 0 cos φ rezidüel akım bileşenini kullanır, burada φ rezidüel akım ve rezidüel gerilim (-3U 0 ) arasındaki açıdır ve karakteristik bir açıyla kompanse edilmiştir. Alternatif olarak, fonksiyon kesin 3I 0 seviyesine, açı denetleme 3I 0 ve cos φ ile birlikte ayarlanabilir. Yüksek empedans topraklı şebekelerde, yönlü rezidüel güç fazdan toprağa arızaların tespit edilmesinde ve selektif olarak açılmasında kullanılabilir. Koruma 3I 0 3U 0 cos φ rezidüel akım bileşenini kullanır, burada φ rezidüel akım ve referans rezidüel gerilim arasındaki açıdır ve karakteristik bir açıyla kompanse edilmiştir. Normal bir yönsüz rezidüel akım fonksiyonu, sabit veya ters zaman gecikmesiyle birlikte kullanılabilir. Ayrıca, yönsüz hassas artçıl koruma için yedek nötr nokta gerilim fonksiyonu da kullanıma sunulmuştur. Yalıtılmış bir şebekede, yani şebekenin toprakla sadece faz kondüktörleri ve toprak arasındaki kapasiteler üzerinden kuple olduğu şebekede, rezidüel akımın faz kayması referans rezidüel gerilimle karşılaştırıldığında her zaman -90º'dır. Böyle bir şebekede karakteristik açı -90º olarak seçilir. Dirençli topraklanmış veya paralel dirençli Petersen bobinli topraklanmış şebekelerde, toprak arızası tespitinde aktif rezidüel akım komponenti (rezidüel gerilimle birlikte fazda) kullanılmalıdır. Bu tür şebekelerde karakteristik açı 0º olarak seçilir. 195

202 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Rezidüel akımın genliği arıza konumundan bağımsız olduğundan, toprak arıza korumasının selektivitesi zaman selektivitesiyle elde edilir. Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruma ne zaman kullanılmalı ve hassas yönlü rezidüel güç koruma ne zaman kullanılmalıdır? Aşağıdaki noktaları dikkate alın: Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruma daha fazla hassasiyet olanağı sunar Hassas yönlü rezidüel güç koruma ters zaman karakteristiklerinin kullanılmasına olanak tanır. Bu, yüksek kapasite toprak arıza akımlarına sahip, yüksek empedans topraklı büyük şebekelerde geçerlidir. Bazı güç sistemlerinde, örneğin düşük empedans topraklı sistemlerde, orta boy nötr nokta direnç kullanılır. Böyle bir direnç, sıfır dirençli bir fazdan toprağa arızada A dirençli toprak arıza akım komponenti verecektir. Böyle bir sistemde yönlü rezidüel güç koruma selektivite için daha iyi olasılıklar sunmaktadır ve bunlar invers zaman güç karakteristikleri ile etkinleştirilmiştir Ayarlama kuralları Hassas toprak arıza koruma, yüksek empedans topraklı sistemlerde veya dirençli toprağa sahip sistemlerde kullanılır. Bu sistemlerde, nötr nokta direnci normal yüksek empedanstan daha yüksek, faz-faz kısa devre akımından daha düşük toprak arıza akımına sahiptir. Yüksek empedans bir sistemde arıza akımının, sistemin sadece toprağa sıfır dizi şönt empedansı ile ve arıza direnciyle sınırlı olduğu varsayılır. Sistemdeki tüm seri empedansların sıfır olduğu varsayılır. Yüksek empedans topraklı bir sistemde toprak arıza koruma ayarında, nötr nokta gerilimi (sıfır dizi gerilimi) ve toprak arıza akımı istenilen hassasiyette hesaplanır (arıza direnci). Karmaşık sıfır nokta gerilim (sıfır dizi) aşağıda gösterildiği gibi hesaplanır: U 0 U phase = 3 R 1 + Z 0 f EQUATION1943 V1 EN (Denklem 128) Burada U phase R f Z 0 arıza noktasında arızadan önce bulunan faz gerilimidir, arıza noktasındaki toprak direncidir, ve sistemin toprak sıfır dizi empedansıdır Arıza noktasındaki arıza akımı aşağıdaki gibi hesaplanabilir: 196

203 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma I 3 U phase = 3I = Z + 3 R j 0 0 f EQUATION1944 V1 EN (Denklem 129) Empedans Z 0 sistem topraklamasına bağlıdır. Yalıtılmış bir sistemde (nötr nokta aygıtı olmadan) empedans, faz kondüktörleri ve toprak arasındaki kapasitif kuplaja eşittir. 3 U Z = - jx = - j 0 c I j phase EQUATION1945 V1 EN (Denklem 130) Burada I j X c dirençli olmayan faz-toprak arızasında kapasitif toprak arızasıdır toprak kapasitif reaktansıdır Nötr nokta dirençli bir sistemde (direnç topraklı sistemler), Z 0 empedansı aşağıdaki gibi hesaplanır: Z - jx 3R c = 0 - jx c + 3R n n EQUATION1946 V1 EN (Denklem 131) Burada R n nötr nokta direncinin direncidir Çoğu sistemde ayrıca, bir veya daha fazla trafo nötr noktasına bağlı bir nötr nokta reaktörü (Petersen bobini) vardır. Bu tür sistemlerde Z 0 empedansı aşağıdaki gibi hesaplanabilir: Z 9R X X n n c = - jx // 3R // j3x = 3X X + j3r 3X - X 0 c n n ( ) n c n n c EQUATION1947 V1 EN (Denklem 132) Burada X n Petersen bobininin reaktansıdır. Petersen bobini iyi ayarlanmışsa 3X n = X c elde edilir. Bu durumda Z 0 empedansı aşağıdaki gibidir: Z 0 = 3R n 197

204 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Şimdi, direnç ile topraklamada, yüksek empedans topraklamadan daha yüksek toprak arıza akımı veren bir sistemi düşünelim. Sistemdeki seri empedanslar artık göz ardı edilemez. Tek fazdan toprağa arızalı bir sistem şekil 108 örneğinde açıklanmıştır. Kaynak empedansi Zsc (kon. sek) ZT,1 (kon. sek) ZT,0 (sifir sek) RN U0A Trafo Merkezi A 3I0 ZhatAB,1 (kon. sek) ZhatAB,0 (sifir sek) U0B Trafo Merkezi B ZhatBC,1 (kon. sek) ZhatBC,0 (sifir sek) Faz-toprak arizasi IEC V1 TR Şekil 108: =IEC =1=tr=Original.vsd Ayarların hesaplanması için güç sistemi eşdeğeri Rezidüel arıza akımı aşağıdaki şekilde yazılabilir: 3I 3U phase = 0 2 Z Z 3 R f EQUATION1948 V1 EN (Denklem 133) Burada U phase Z 1 Z 0 R f arıza noktasında arızadan önce bulunan faz gerilimidir arıza noktasında toplam pozitif dizi empedanstır. Z 1 = Z sc +Z T,1 +Z lineab,1 +Z linebc,1 arıza noktasında toplam sıfır dizi empedanstır. Z 0 = Z T,0 +3R N +Z lineab,0 +Z linebc,0 arıza direncidir. Trafo A ve B deki rezidüel gerilimler aşağıdaki gibi yazılabilir: 198

205 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma ( ) U = 3I Z + 3R 0 A 0 T,0 N EQUATION1949 V1 EN (Denklem 134) U = 3I (Z + 3R + Z ) OB 0 T,0 N lineab,0 EQUATION1950 V1 EN (Denklem 135) Hassas toprak arıza korumaları tarafından ölçülen A ve B deki rezidüel güç aşağıdaki gibidir: S = 3U 3I 0 A 0A 0 EQUATION1951 V1 EN (Denklem 136) S = 3U 3I 0 B 0B 0 EQUATION1952 V1 EN (Denklem 137) Rezidüel güç karmaşık bir niceliktir. Koruma, karakteristik açı RCA'da maksimum hassasiyete sahip olacaktır. Karakteristik açıda koruma tarafından ölçülen görünür rezidüel güç bileşeni aşağıdaki gibi yazılabilir: S = 3U 3I cos j 0 A,prot 0A 0 A EQUATION1953 V1 EN (Denklem 138) S = 3U 3I cosj 0 B,prot 0B 0 B EQUATION1954 V1 EN (Denklem 139) φ A ve φ B açıları, trafoda karakteristik açı RCA ile kompanse edilmiş rezidüel akım ve rezidüel gerilim arasındaki faz açılarıdır. Koruma, karakteristik açı yönündeki güç bileşenlerini ölçüm için ve de ters zaman gecikmesi için baz olarak kullanacaktır. Ters zaman gecikmesi aşağıdaki gibi tanımlanır: ksn (3I0 3U0 cos j(reference)) tinv = 3I0 3U0 cos j(measured) EQUATION1942 V2 TR (Denklem 140) GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/KapalıÇalışma ayarı ile birlikte. OpMode ayarı ile, yönlü fonksiyon prensibi seçilir. 199

206 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma OpMode3I0Cosfi olarak ayarlandığında, RCADir karakteristik açısına eşit yönde akım bileşeninin maksimum hassasiyeti vardır. RCADir karakteristiği Şekil 109 örneğinde gösterildiği gibi 0 ye eşittir. RCADir = 0, ROADir = 0 3I 0 ϕ = ang(3i 0) ang(3u ref ) 3U0 = Uref 3I0 cosϕ IEC V3 TR IEC en.vsd Şekil 109: 0 'ye eşit RCADir karakteristiği. RCADir karakteristiği şekil 110 örneğinde gösterildiği gibi -90 ye eşittir. U ref RCADir = 90, ROADir = 90 3I 0 3I0 cosϕ ϕ = ang(3 I0) ang( U ref ) 3U0 IEC _3_en.vsd IEC V3 TR Şekil 110: -90 ye eşit RCADir karakteristiği OpMode3U03I0cosfi olarak ayarlandığında, bu yöndeki görünür rezidüel güç bileşeni ölçülür. OpMode3I0 ve fi olarak ayarlandığında fonksiyon, rezidüel akımın INDir> ayarından daha büyük olması ve rezidüel akım açısının RCADir ± ROADir sektörü içerisinde bulunması durumunda çalışır. 200

207 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma RCADir = 0 ve ROADir = 80 için karakteristik şekil 111 örneğinde gösterilmiştir. RCADir = 0º ROADir = 80º Çalistirma alani 3I 0-3U 0 IEC V3 TR =IEC =3=tr=Origi nal.vsd Şekil 111: RCADir = 0 ve ROADir = 80 için karakteristik DirModeİleri veya Geri olarak ayarlanır ve açma fonksiyonunun yönü yönlü rezidüel akım fonksiyonundan ayarlanır. Yönlü koruma modlarının tümünde rezidüel akım salma seviyesi ayarı INRel> vardır ve IBase in % si olarak ayarlanır. Bu ayar tespit edilecek en düşük arıza akımından daha küçük veya buna eşit olarak seçilmelidir. Yönlü koruma modlarının tümünde rezidüel akım salma seviyesi ayarı UNRel> vardır ve UBase in % si olarak ayarlanır. Bu ayar tespit edilecek en düşük arıza rezidüel geriliminden daha küçük veya buna eşit olarak seçilmelidir. Sabit zaman gecikmesi seçildiyse, yönlü rezidüel akım koruma için sabit zaman gecikmesi tdef'tir ve saniye olarak verilmiştir. Yölü fonksiyonlar için karakteristik açı RCADir derece olarak ayarlanır. Aktif akım bileşeni sadece arızalı fider üzerinde göründüğünden, nötr nokta direnci ile birlikte RCADir normal olarak yüksek empedans topraklı şebekede 0 'a eşit olarak ayarlanır. Yalıtımlı bir şebekede RCADir değeri -90 olarak ayarlanır, çünkü tüm akımlar genelde kapasitiftir. Röle açma açısı ROADir derece olarak ayarlanır. RCADir den farklılığı ROADir den fazla olan açılar için, koruma fonksiyonu engelenir. Bu ayar, akım trafosu faz açısı hatası nedeniyle büyük kapasitif toprak arıza akımı katkısı olan arızasız fiderler için, istenmeden çalışmayı engellemek için kullanılabilir. OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, INCosPhi> yönlü fonksiyon için çalışma akım seviyesidir: 3I0Cosfi. Bu ayar IBase in % si olarak verilir. Bu ayar, 201

208 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma korumanın gereken hassasiyetindeki aktif veya kapasitif toprak arıza akımının hesaplanmasını temel almalıdır. OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, SN> yönlü fonksiyon için çalışma akım seviyesidir: 3I03U0Cosfi. Bu ayar SBase in % si olarak verilir. Bu ayar, korumanın gereken hassasiyetindeki aktif veya kapasitif toprak arıza rezidüel güç hesaplanmasını temel almalıdır. Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma fonksiyonu için giriş trafosu, faz akım trafosu ile aynı kısa devre kapasitesine sahiptir. Rezidüel güç için zaman gecikmesi seçilirse, gecikme zamanı iki ayar parametresine bağlıdır. SRef referans rezidüel güçtür ve SBase'in %'si olarak verilir. ksn zaman çarpanıdır. Zaman gecikmesi aşağıdaki ifadeye uygun olacaktır: t inv ksn Sref = 3I 3U cos j(measured) 0 0 EQUATION1957 V1 EN (Denklem 141) OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, INDir> yönlü fonksiyon için çalışma akım seviyesidir: 3I0 ve fi. Bu ayar IBase in % si olarak verilir. Bu ayar, korumanın gereken hassasiyetindeki toprak arıza akımının hesaplanmasını temel almalıdır. OpINNonDir> şöyle ayarlanır Açık ve böylece yönsüz rezidüel akım koruma aktifleştirilir. INNonDir> yönsüz fonksiyon için çalışma akım düzeyidir. Bu ayar IBase in % si olarak verilir. Bu ayar çoklu arızaların, yönlü fonksiyonda olduğundan daha kısa sürede tespitinde ve giderilmesinde kullanılabilir. Akım ayarı, korumalı hattaki maksimum tek faz rezidüel akımdan daha büyük olmalıdır. TimeChar yönsüz rezidüel akım koruma için gecikme zamanı karakteristiğidir. Sabit zamanlı gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri kullanılabilir: ANSI İleri Derece Ters ANSI Çok Ters ANSI Normal Ters ANSI Orta Düzeyde Ters ANSI/IEEE Sabit Zamanlı ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters ANSI Uzun Süre Çok Ters ANSI Uzun Süre Ters IEC Normal Ters IEC Çok Ters IEC Ters IEC İleri Derece Ters Tablonun devamı sonraki sayfada 202

209 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma IEC Kısa Süre Ters IEC Uzun Süre Ters IEC Sabit zamanlı ASEA RI RXIDG (logaritmik) Farklı karakteristiklerin açıklaması Teknik Kılavuzda yapılmıştır. tinnondir yönsüz toprak arıza akım korumanın sabit gecikme zamanıdır ve sn olarak verilmiştir. OpUN> şu şekilde ayarlanır Açık böylece rezidüel gerilim korumanın açma fonksiyonu aktifleştirilir. tun rezidüel gerilim korumanın açma fonksiyonu için sabit zaman gecikmesidir ve sn olarak verilmiştir. 7.8 Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma UC2PTUC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma UC2PTUC IEC tanımlama 2 3I< ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 37 IEC V2 TR Uygulama Süre gecikmeli 2 kademe düşük akım koruma (UCUC2PTUC), düşük akım sinyaline gerek duyulan her yerde kullanılabilir. Ana uygulama, aktarım açma düzenleri kullanılırken, güvenliği artıracak yerel bir kriter olarak kullanılmasıdır. Aşağıda düşük akım koruma fonksiyonu için iki farklı uygulama örneği verilmiştir. Örneklerde besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu ve başka bir trafo istasyonundaki bir devre kesici üzerinde çalışan, hatta bağlı bir şönt reaktörü anlatılmaktadır. Her iki örnekte, yanlış açma sinyallerinin neden olduğu istenmeyen açmaları önlemek üzere yerel düşük akım kriterinin de eklendiği, aktarım açma düzeni anlatılmaktadır. 203

210 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu UC2PTUC 'nin temel amacı, alınan bir aktarım açma sinyaline eklenen ve bu sayede açma fonksiyonunun bir bütün olarak güvenliğini artıran temel bir kriter sağlamaktır. Bu fonksiyon için tipik bir uygulama, şekil 112 çiziminde gösterildiği gibi besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosudur. AÇM A CR DTT CS IDIFF> AÇM A ~ Xkayn ak CT1 VT1 Hat CT2 CT3 Kaynak Güç Trafosu Yük =IED500- IEC =1=t r=original.vsd IED500-IEC V1 TR Şekil 112: Besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu Trafo diferansiyel korumanın koruma alanı içerisinde simetrik olmayan iç bir arızanın ortaya çıktığını varsayın. Çoğu durumda hat koruma arızayı tanımaz. Trafo diferansiyel koruma iç arıza için çalışır ve sekonder taraf devre kesici için bir açma başlatır. Buna ek olarak, CS taşıyıcı sinyalini uzak hat ucuna, bu uçtaki trafonun hat devre kesicisini açmak için gönderir. Taşıyıcı alma (CR) sinyali hat devre kesicisini, doğrudan transfer açma düzenine (DTT) uyarak doğrudan açabilir. Ancak bu durumlarda, iletişim hatlarının kötü kalite olması halinde güvenlik açığı ortaya çıkabilir. Bir yanlış CR sinyali hattı gereksiz yere açabilir. Böylece, hattın devre kesicisi ile aynı yerde, ilave açma kriteri vermek üzere bir yerel tespit cihazı (LDD) kullanılabilir. LDD korumalı hattın sonundaki ve trafodaki anormal durumları tespit edebilmeli ve devre kesiciyi açmak üzere CR sinyaline izin vermelidir. Trafo diferansiyel koruması sekonder tarafta devre kesiciyi açtığında ve kesici kontakları açıldığında, hattın gönderen ucundaki akım fazlardan en az bir tanesinde azalır. Bunun da anlamı, doğru şekilde ayarlanmış bir düşük akım fonksiyonunun, hattın ve trafo korumasının güvenliğini artıracak iyi bir kriter verebileceğidir. Hatta bağlı şönt reaktörü UC2PTUC 'nin temel amacı, alınan bir aktarım açma sinyaline eklenen ve bu sayede açma fonksiyonunun bir bütün olarak güvenliğini artıran temel bir kriter sağlamaktır. UC2PTUC fonksiyonu için tipik bir uygulama, şekil 113 çiziminde gösterildiği gibi hatta bağlı şönt reaktörüdür. 204

211 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma AÇM A CR LDD ~ Xsourc e CT1 VT1 Hat CT2 Kaynak Hatta bagli sönt reaktörü CT3 AÇM A IDIFF> CS Yük =IED500- IEC =1=tr= Original.vsd IED500-IEC V1 TR Şekil 113: Doğrudan bağlantılı şönt reaktörü bulunan yüksek gerilim güç hattı Şönt reaktörleri genellikle, yerel hat devre kesicisini çalıştıran ve uzak hat ucuna aktarım açma komutu gönderen diferansiyel koruma ile korunur. Uzak uçtaki hat koruma diferansiyel korumadan çok daha az hassastır ve yalnız yüksek gerilim terminaline çok yakındaki düşük empedans reaktör arızalarında çalışır. Yalancı transfer açma sinyalleri nedeniyle uzak uçta hat açmalarını önlemek için, uzak uca yerel bir kriter eklenebilir. Böylece, en az iki fazdaki alçak akımın, güvenliği artırmak için çok yararlı bir kriter olduğu görülmüştür Ayarlama kuralları Düşük akım fonksiyonunun parametreleri LHMI ve PCM600 üzerinden ayarlanır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Tüm düşük akım koruma fonksiyonunun çalışması şu şekilde ayarlanmalıdır Açık veya Kapalı. I1Mod: kademe1 çalışması için kullanılan fazların sayısı. I1<: akımın düşük ayar değeri. Eğer akım bu limitin altına inerse, fonksiyon hızlanır ve ST1 ve BAŞLATMA başlatma sinyalleri verir. t1: hızlanma ile TR1 ve AÇMA açma sinyallerinin verilmesi arasındaki I1< gecikme süresi. treset1: BAŞLATAMA ve ST1 sinyallerinin anlık veya zaman gecikmeli olarak resetlenmesi. I2Mod: kademe1 çalışması için kullanılan fazların sayısı. 205

212 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma I2<: akımın yüksek ayar değeri. Eğer akım bu limitin altına inerse, fonksiyon hızlanır ve ST2 ve BAŞLATMA başlatma sinyalleri verir. t2: hızlanma ile TR2 ve AÇMA açma sinyallerinin verilmesi arasındaki I2< gecikme süresi. treset2: BAŞLATAMA ve ST2 sinyallerinin anlık veya zaman gecikmeli olarak resetlenmesi. tdarbe: tüm AÇMA sinyallerinin süresi. IBlk: akımların ayarlanmış düzeyi. Üç faz akımın hepsi bu limitin alına inerse, fonksiyon düşük akım korumayı kilitler. I1< ve I2< için hızlanma düzeyi, belirli bir pay bırakarak, normal çalışma koşullarında ortaya çıkabilecek en düşük akım seviyesine ayarlanmalıdır. 7.9 Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi Santigrat/ Fahrenayt LCPTTR/LFPTTR Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi, Santigrat derece IEC tanımlama LCPTTR 26 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi, Fahrenhayt LFPTTR Uygulama Bir güç sistemindeki hatlar ve kablolar, belirli maksimum yük akım düzeyleri için tasarlanmıştır. Akım bu belirlenen düzeyi aşarsa, kayıpların seviyesi beklenenin üzerine çıkacaktır. Sonuç olarak iletkenlerin ısısı artacaktır. Hat ve kabloların sıcaklıkları çok yüksek değerlere çıkarsa, donanımda hasar meydana gelebilir: Havai hatlardaki sarkma kabul edilemez seviyelere gelebilir. İletkenlerin (örneğin alüminyum iletkenlerin) sıcaklıkları çok yükselirse, malzeme hasar görür. Aşırı ısı kablolardaki yalıtımın hasar görmesine neden olabilir. Bunun sonucunda fazdan faza veya fazdan toprağa arızalar meydana gelebilir 206

213 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Ayarlama kuralları Güç sistemine stres bindiği durumlarda, hatlara ve kablolara sınırlı bir süre için aşırı yükleme yapılması gerekebilir. Bu işlem risk olmadan yapılabilmelidir. Termal aşırı yük koruma, kablo ve hatların geçici olarak aşırı yüklenmesini mümkün kılan bilgiyi sağlar. Isıl aşırı yük koruma LCPTTR veya LFPTTR seçimine bağlı olarak, Santigrat veya Fahrenayt cinsinden iletken sıcaklığını sürekli olarak tahmin eder. Bu tahmin yapılırken akım ölçümü baz alınarak elde edilen hattın/ kablonun bir ısıl modeli kullanılarak yapılır. Eğer korunan nesnenin sıcaklığı önceden ayarlanan uyarı düzeyi AlarmTemp e erişirse, operatöre ALARM sinyali gönderilir. Bu da, sıcaklık düzeyleri tehlikeli bir durum almadan önce güç sisteminde tedbir alınmasına olanak tanır. Sıcaklık yükselmeye devam eder ve açma değeri AçmaTemp e yaklaşırsa, koruma korumalı hatta açma başlatır. Isıl aşırı yük koruma için parametreler bir zaman sabitesi, Santigrat/Fahrenayt LCPTTR/LFPTTR yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır. Isıl aşırı yük koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı/Açık IRef: ITemel'in %'si cinsinden verilen sürekli rejim (uç) sıcaklık yükselişi TRef'i veren referans, sürekli rejim akımı. Bu akımın, (yılda birkaç saat) acil çalışma sırasında hat/kablo için izin verilen maksimum sürekli rejim akımına ayarlanması tavsiye edilir. TRef: Sürekli rejim akımı IRef'e karşılık gelen referans sıcaklık yükselişi (uç sıcaklık). Kablo kılavuzlarından, ilgili iletken sıcaklıkları ile birlikte akım değerleri genellikle verilir. Bu değerler; toprak sıcaklığı, ortam havası sıcaklığı, kablonun döşenme şekli ve toprak ısıl direnci gibi farklı koşullar için temin edilmiştir. Havai iletkenlerin kılavuzlarında, sıcaklık ve bunlara karşılık gelen akım değerleri verilmiştir. Tau: Korumalı devrenin ısıl zaman sabiti dakika olarak verilir. Ayrıntılar için lütfen üretici kılavuzuna bakınız. AçmaSıcaklığı: Korumalı devrenin açılması için sıcaklık değeri. Kablolar için, izin verilen maksimum iletken sıcaklığı 90 C (194 F) olarak ifade edilmiştir. Havai hatlar için, alüminyum iletken için kritik sıcaklık yaklaşık C ( F) değerindedir. Bakır bir iletken için, normal değer 70 C (158 F)'dir. AlarmSıc: Korumalı devrenin alarm vermesi için sıcaklık düzeyi. ALARM sinyali, devre açılmadan önce uyarı amacıyla kullanılabilir. Bu nedenle bu ayar açma düzeyinin altında olacaktır. Aynı zamanda normal çalışma sırasındaki maksimum 207

214 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma iletken sıcaklığının üzerinde olacaktır. Kablolar için, bu düzey 65 C (149 F) olarak verilmiştir. Havai hatlar için de benzer değerler belirtilmiştir. Uygun bir ayar, açma değerinin 15 C (59 F) altında olabilir. ReclSıc: Korumadan kilitleme sinyali KİLİTLEME nin serbest bırakıldığı sıcaklık düzeyi. Termal aşırı yük koruma açıldığında, kilitleme sinyali aktifleştirilir. Bu sinyalin amacı, iletken sıcaklığı yüksek olduğu sürece korumalı devrenin önündeki anahtarı bloke etmektir. Tahmin edilen sıcaklık ayarlanan değerin altına indiğinde sinyal serbest bırakılır. Bu sıcaklık değeri alarm sıcaklığının altında seçilmelidir Kesici arıza koruması 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Kesici arıza koruma, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF IEC tanımlama 3I>BF ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 50BF SYMBOL-U V1 TR Uygulama Arıza giderme sisteminin tasarımında N-1 kriteri sıklıkla kullanılır. Bunun anlamı, arıza giderme sistemi içerisindeki bileşenlerden birinin çalışmaması durumunda dahi arızanın giderilmesi gerektiğidir. Arıza giderme sisteminde gerekli bileşenlerden birisi devre kesicidir. Pratik ve ekonomik nedenlerden, korunan bileşen için iki devre kesicinin olması uygun değildir. Bunun yerine kesici arıza koruma kullanılır. Korumalı bileşenin normal devre kesicisinde bir açma arızasının meydana gelmesi durumunda, kesici arızası koruma, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı (CCRBRF) fonksiyonu komşu devre kesicilere yedek açma komutu gönderir. Kesicinin akımı kesemediğinin tespit edilmesi, akım ölçümü yöntemiyle veya geride kalan açma sinyalinin tespitiyle yapılır (koşulsuz). CCRBRF ayrıca tekrar açma da verebilir. Bunun anlamı korumalı devre kesiciye ikinci bir açma sinyalinin gönderilmesidir. Tekrar açma fonksiyonu kesicinin çalışma ihtimalini artırmak içindir. Ayrıca röle bakım ve test çalışmaları sırasında diğer kesicilerin yedek açma vermemesi için de kullanılabilir. 208

215 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Ayarlama kuralları Kesici arıza koruma 3 faz aktivasyonu ve CCRBRF çıkışı için parametreler, yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Kesici arızası koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı/Açık FonksiyonModu Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Akım veya İletişim. Bu kesici arızasının tespit edileceği yöntemi belirtir. Akım modunda arıza tespiti için akım ölçümü kullanılır. Modda İletişim kesici pozisyon sinyalinin uzun sürmesi, kesicinin arıza yaptığının göstergesi olarak kullanılır. Mod Akım&Kontak her iki tespit yönteminin de aktif olduğunu gösterir. İletişim modu, devre kesiciden geçen arızalı akımın küçük olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Bu da bazı jeneratör koruma uygulamaları (örneği tersine güç koruma) veya hattın zayıf uç beslemeyle sonlandığı durumlardır. TkrrAçmaModu: Bu ayar tekrar açma fonksiyonunun çalışmasını belirler. TekrarAçma Kapalı tekrar açmanın kapalı olduğunu gösterir. Devre Kesici Konum Kontrol (devre kesici konum kontrolü) ve Akım tekrar açma yapabilmek için faz akımı çalışma düzeyinden yüksek olmalıdır. Devre Kesici Konum Kontrol (devre kesici konum kontrolü) ve İletişim çalıştırma için yedek açma devre kesici kapalı olduğunda yapılır (kesici pozisyonu kullanılır). CBPoz Kontrolü Yok kesici pozisyon kontrol edilmeden yeniden açma yapıldığı anlamına gelir. Tablo 12: TkrrAçmaModu ve FonksiyonModu parametreleri arasındaki bağımlılık TekrarAçmaModu FonksiyonModu Açıklama TekrarAçma Kapalı Kullanılmıyor tekrar açma fonksiyonu aktif değil Devre Kesici Konum Kontrol Akım tekrar açma yapabilmek için faz akımı çalışma düzeyinden yüksek olmalıdır İletişim Akım&Kontak tekrar açma zamanı son bulduğunda, kesici konumu kesicinin hala kapalı olduğunu gösterdiğinde, tekrar açma yapılır her iki yöntem de kullanılır CBPoz Kontrolü Yok Akım tekrar açma kesici konumu kontrol edilmeden yapılır İletişim Akım&Kontak tekrar açma kesici konumu kontrol edilmeden yapılır her iki yöntem de kullanılır BuAçmaModu: Yedek açma modu, kesici arızasını tespit edecek akım kriterini belirtir. Bu ise Akım çalışma 2/4 üç faz akımından en az iki tanesinin ve rezidüel 209

216 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma akımının kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/3 üç faz akımından en az bir tanesinin akımının kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/4 üç faz akımından en az bir tanesinin ve rezidüel akımının kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. Birçok uygulamada 1/3 yeterlidir. Bu ise İletişim çalıştırma için yedek açma devre kesici kapalı olduğunda yapılır (kesici pozisyonu kullanılır). IP>: Kesici arızasının tespiti için akım seviyesi, IBase in % si olarak ayarlanır. Bu parametre, küçük arıza akımına sahip arızaların tespit edilebileceği şekilde ayarlanmalıdır. Bu ayar kesici arızası korumanın, en hassas koruma fonksiyonu tarafından başlatılacağı şekilde yapılabilir. Ayar tipik olarak ITemel in %10 udur. I>BlkCont: Eğer kontak bazlı kesici arızası tespit ediliyorsa, herhangi bir faz akımının bu ayardan yüksek olması durumunda bu fonksiyon bloke edilebilir. Eğer FonksiyonModuAkım&Kontak olarak yapıldıysa, yüksek akımlı arızalarda kesici arızası akım ölçüm fonksiyonu tarafından güvenli şekilde tespit edilir. Güvenliği artırmak için kontak bazlı fonksiyon yüksek akımlar için etkisizleştirilmelidir. Bu ayar IBase in %5 200 aralığında verilebilir. IN>: Kesici arızasının tespiti için rezidüel akım düzeyi, IBase in % si olarak ayarlanır. Yüksek empedans topraklı sistemlerde, fazdan toprağa arızalardaki rezidüel akım, normalde kısa devre akımlarından çok daha küçüktür. Bu sistemlerde tek faz toprak arızalarında kesici arızasının tespiti için, rezidüel akımın ayrı olarak ölçülmesi gereklidir. Ayrıca, efektif topraklı sistemlerde toprak arızası akım koruma ayarları, nispeten düşük akım düzeylerinde de seçilebilir. BuAçmaModu şöyle ayarlanır 1/4. Akım ayarının, hassas toprak arızası koruması ayarına göre seçilmesi gerekir. Bu ayar IBase in %2 200 aralığında verilebilir. t1: Tekrar açma zaman gecikmesi. Bu ayar 0 60s aralığında 0,001 s lik kademelerle verilebilir. Tipik ayar 0 50ms dir. t2: Artçı açmanın zaman gecikmesi. Bu ayarın seçimi, istenmeyen şekilde çalışmasına fırsat vermemek için olabildiğince kısa yapılır. Ayar tipik olarak ms dir (ayrıca tekrar açma zamanlayıcıya bağlıdır). Tekrar açma için minimum zaman gecikmesi aşağıdaki şekilde tahmin edilebilir: t2 ³ t1+ t + t + t cbopen BFP _ reset margin EQUATION1430 V1 EN (Denklem 142) burada: t cbopen t BFP_reset t margin devre kesicinin maksimum açılma süresidir kesici arıza fonksiyonunun doğru kesici fonksiyonunu (resetleme akım kriteri) tespit etmesi için maksimum süredir. emniyet payıdır. 210

217 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Çoğunlukla toplam arıza giderme süresinin, verilen kritik bir süreden daha az olmasını gerektirir. Bu süre genellikle enerji santraline yakın bir arızada, geçici stabilitenin sağlanması olanağına bağlıdır. Koruma çalışma zamanı Arıza ortaya çıkar Normal tcbaçık Yen. açma gecikmesi t1 yeniden açma sonrası tcbaçık tbfönayar Pay Minimum yedek açma gecikmesi t2 Stabilite için kritik arıza giderme süresi Zaman Açma ve Başlatma CCRBRF IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 114: Zamanlama sırası 7.11 Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış CSPRBRF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış CSPRBRF 3I>BF 50BF SYMBOL-U V1 TR Uygulama Arıza giderme sisteminin tasarımında N-1 kriteri sıklıkla kullanılır. Bunun anlamı, arıza giderme sistemi içerisindeki bileşenlerden birinin çalışmaması durumunda dahi arızanın giderilmesi gerektiğidir. Arıza giderme sisteminde gerekli bileşenlerden birisi devre kesicidir. Pratik ve ekonomik nedenlerden, korunan 211

218 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayarlama kuralları bileşen için iki devre kesicinin olması uygun değildir. Bunun yerine kesici arıza koruma kullanılır. Korumalı bileşenin normal devre kesicisinde bir açma arızasının meydana gelmesi durumunda, kesici arızası koruma, faz ayrımlı aktivasyonu ve çıkışı (CSPRBRF ) fonksiyonu komşu devre kesicilere yedek açma komutu gönderir. Kesicinin akımı kesemediğinin tespit edilmesi, akım ölçümü yöntemiyle veya geride kalan açma sinyalinin tespitiyle yapılır (koşulsuz). CSPRBRF ayrıca tekrar açma da verebilir. Bunun anlamı korumalı devre kesiciye ikinci bir açma sinyalinin gönderilmesidir. Tekrar açma fonksiyonu kesicinin çalışma ihtimalini artırmak içindir. Ayrıca röle bakım ve test çalışmaları sırasında diğer kesicilerin yedek açma vermemesi için de kullanılabilir. Kesici arıza koruma faz ayrımlı aktivasyon ve CSPRBRF çıkışı için parametreler, yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Kesici arızası koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. Primer akımın (ayaribase), primer geriliminin (UBase) ve primer gücün (SBase) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için Genel temel değerler içinde ayarlanır. Temel değerlerin referansı için GenelTemelSel ayarı GBASVAL fonksiyonunu seçmek için kullanılır. Çalışma: Kapalı/Açık FonksiyonModu: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir Akım/Kontak. Bu kesici arızasının tespit edileceği yöntemi belirtir. Akım modunda arıza tespiti için akım ölçümü kullanılır. Modda İletişim kesici pozisyon sinyalinin uzun sürmesi, kesicinin arıza yaptığının göstergesi olarak kullanılır. Mod Akım&Kontak her iki tespit yönteminin de aktif olduğunu gösterir. İletişim modu, devre kesiciden geçen arızalı akımın küçük olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Bu da bazı jeneratör koruma uygulamaları (örneği tersine güç koruma) veya hattın zayıf uç beslemeyle sonlandığı durumlardır. TkrrAçmaModu: Bu ayar tekrar açma fonksiyonunun çalışmasını belirler. TekrarAçma Kapalı, tekrar açmanın kapalı olduğunu gösterir. CB Konum Kontrol (devre kesici pozisyon kontrolü) ve Akım, tekrar açmaya izin verilmesi için faz akımının çalışma seviyesinden yüksek olması gerektiğini belirtir. CB Konum Kontrol (devre kesici pozisyon kontrolü) ve Kontak, tekrar açmanın devre kesici kapalı olduğunda yapılacağını belirtir (kesici pozisyonu kullanılır). NCB Konum Kontrol, tekrar açmanın kesici pozisyonunu kontrol etmeden yapılacağını gösterir. 212

219 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Tablo 13: TekrarAçmaModu ve FonksiyonModu parametreleri arasındaki bağımlılık TekrarAçmaModu FonksiyonModu Açıklama TekrarAçma Kapalı Kullanılmıyor Tekrar açma fonksiyonu aktif değil CB Konum Kontrolk Akım Tekrar açma yapabilmek için faz akımı çalışma seviyesinden yüksek olmalıdır İletişim Akım&Kontak Tekrar açma kesici kapalıyken gerçekleşir (kesici pozisyonu kullanılır) ve uzun süreli açma sinyali kesici arızasına işaret eder Her iki yöntem de kullanılır CB pozisyon kontrol yok Akım Tekrar açma, kesici konumu kontrol edilmeden yapılır İletişim Akım&Kontak Tekrar açma, kesici konumu kontrol edilmeden yapılır Her iki yöntem de kullanılır BuAçmaModu: Yedek açma modu, kesici arızasını tespit edecek akım kriterini belirtir. Akım çalışması için 2/4 Bunun anlamı, üç faz akımdan ve rezidüel akımdan en az iki tanesinin kesici arızasını belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/3 Bunun anlamı üç faz akımdan en az bir tanesinin kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/4 Bunun anlamı, üç faz akımdan veya rezidüel akımdan en az bir tanesinin kesici arızasını belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. Birçok uygulamada 1/3 yeterlidir. Kontak için yedek açma devre kesici kapalı olduğunda yapılır (kesici pozisyonu kullanılır). IP>: Kesici arızasının tespiti için akım seviyesi, IBase in % si olarak ayarlanır. Bu parametre, küçük arıza akımına sahip arızaların tespit edilebileceği şekilde ayarlanmalıdır. Bu ayar kesici arızası korumanın, en hassas koruma fonksiyonu tarafından başlatılacağı şekilde yapılabilir. Ayar tipik olarak IBase in %10 udur. I>BlkCont: Eğer kontak bazlı kesici arızası tespit ediliyorsa, herhangi bir faz akımının bu ayardan yüksek olması durumunda bu fonksiyon bloke edilebilir. FonksiyonModu ayarı Akım ve Kontak olarak yapıldı ise yüksek akımlı arızalarda kesici arızası akım ölçüm fonksiyonu tarafından güvenli şekilde tespit edilir. Güvenliği artırmak için kontak bazlı fonksiyon yüksek akımlar için etkisizleştirilmelidir. Bu ayar IBase in %5 200 aralığında verilebilir. IN>: Kesici arızasının tespiti için rezidüel akım düzeyi, IBase in % si olarak ayarlanır. Yüksek empedans topraklanmışsistemlerde faz-topraklama arızalarındaki rezidüel akım, normalde kısa devre akımlarından çok daha küçüktür. Bu sistemlerde tek-faz topraklamaarızalarındaki kesici arızasının tespiti için, rezidüel akımın ayrı olarak ölçülmesi gereklidir. Ayrıca, efektif topraklı sistemlerde toprak arızası akım koruma ayarları, nispeten düşük akım düzeylerinde de seçilebilir. BuAçmaModu şöyle ayarlanır 1/4. Akım ayarının, hassas topraklama arızası koruma ayarına göre seçilmesi gerekir. Bu ayar IBase in %2 200 aralığında verilebilir. 213

220 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma t1: Tekrar açma zaman gecikmesi. Bu ayar 0 60 sn aralığında 0,001 sn lik kademelerle verilebilir. Tipik ayar 0 50 msn dir. t2: Artçı açmanın zaman gecikmesi. Bu ayarın seçimi, istenmeyen şekilde çalışmasına fırsat vermemek için olabildiğince kısa yapılır. Ayar tipik olarak msn dir (ayrıca tekrar açma zamanlayıcıya bağlıdır). Tekrar açma için minimum zaman gecikmesi aşağıdaki şekilde tahmin edilebilir: t2 ³ t1+ t + t + t cbopen BFP _ reset margin EQUATION1430 V1 EN (Denklem 143) burada: t cbaçık devre kesicinin maksimum açma süresidir t BFP_reset kesici arıza fonksiyonunun doğru kesici fonksiyonunu (resetleme akım kriteri) tespit etmesi için maksimum süredir t margin emniyet payıdır Çoğunlukla toplam arıza giderme süresinin, verilen kritik bir süreden daha az olmasını gerektirir. Bu süre genellikle enerji santraline yakın bir arızada, geçici stabilitenin sağlanması olanağına bağlıdır. Koruma çalışma zamanı Arıza ortaya çıkar Normal tcbaçık Yen. açma gecikmesi t1 yeniden açma sonrası tcbaçık tbfönayar Pay Minimum yedek açma gecikmesi t2 Stabilite için kritik arıza giderme süresi Zaman Açma ve Başlatma CSPRBRF =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 115: Zamanlama sırası 214

221 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 7.12 Stub koruma STBPTOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Stub koruma STBPTOC IEC tanımlama 3I>STUB ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 50STB SYMBOL-T V1 TR Uygulama Stub koruma STBPTOC servis dışı bırakılan nesneyi besleyen iki trafo grubu tarafından beslenen basit bir faz aşırı akım korumadır. Stub koruma sadece nesnenin ayırıcısı açık olduğunda aktif hale gelir. STBPTOCakım trafoları ile açık ayırıcı arasındaki bölümde bulunan arızaların hızla giderilmesine olanak tanır. 215

222 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayiriciyi Aç IED =IEC =1= tr=original.vsd IEC V1 TR Şekil 116: 1½ kesici düzeninde stub koruma için tipik bağlantı Ayarlama kuralları Stub koruma STBPTOC için parametreler, yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Stub koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı/Açık I>: Stub koruma için akım düzeyi, ITemel in % si olarak ayarlanır. Bu parametre, stubda bulunan tüm arızaların tespit edilebileceği şekilde ayarlanmalıdır. Bu nedenle bu ayar arıza hesaplamalarını baz almalıdır. 216

223 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma 7.13 Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Kutup uyuşmazlığı koruma CCRPLD IEC tanımlama PD ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 52PD SYMBOL-S V1 TR Uygulama Devre kesicinin çalışması sırasında (açılma veya kapanma) devre kesicinin kutupları arasında uyuşmazlık olma riski vardır. Bir kutup açık, diğer ikisi kapalı veya iki kutup açık bir kutup kapalı olabilir. Bir devre kesicisinde kutup uyuşmazlığı meydana gelmesi, güç sisteminde asimetrik akımlara neden olur. Bunun sonucunda şunlar meydana gelebilir: Dönen makinelere stres yükleyebilecek negatif sekans akımları Güç sisteminde istenmeyen toprak arıza korumaların çalışmasına neden olabilecek sıfır dizi akımlar. Bu nedenle devre kesicilerde kutup uyuşmazlığı olan durumların tespiti önem taşır. Bu durum tespit edildiğinde kesici doğrudan triplenmelidir. Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD devre kesicideki kutupların pozisyonlarında meydana gelen sapmaları tespit eder. Korumanın bu tespiti yapmak için iki seçeneği vardır: Devre kesicideki yardımcı kontakları bağlayıp, kutup uyumsuzluk korumaya kutup uyumsuzluğu olduğunu bildirecek sinyali göndermek üzere bir mantık yaratarak. Devre kesiciden geçen her faz akımı ölçülür. Eğer faz akımları arasındaki fark AkımUnsymDüzey'dan daha büyükse, kutup uyumsuzluğu var demektir ve kutup koruma çalışır Ayarlama kuralları Kutup uyuşmazlığı koruma CCRPLD için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Kutup uyuşmazlığı koruması için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. 217

224 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı veya Açık taçma: Çalışmanın gecikme zamanı. KontSel: Kontak temelli kutup uyuşmazlığı korumasının çalışması. Şöyle olabilir: Kapalı/CB'den PD sinyali. Eğer CB'den PD sinyali seçildiyse, kutup uyuşmazlığı tespit edecek mantık, kesicinin yardımcı kontakları civarında olur ve kutup uyuşmazlığı fonksiyonuna yalnız bir sinyal bağlanır. AkımSel: Akım temelli kutup uyuşmazlığı korumasının çalışması. Şöyle olabilir: Kapalı/Devre kesici çalış. izleme/sürekli izleme. Alternatif Devre kesici çalış. izleme fonksiyon yalnız kesici açma veya kapama komutu (200 ms sırasında) ile bağlantılı olarak aktifleşir. Alternatif Sürekli izleme fonksiyonu sürekli olarak aktif olur. AkımUnsymDüzey: En düşük faz akımının en yüksek faz akımı ile karşılaştırıldığında asimetrik büyüklüğü, en yüksek faz akımının % si olarak ayarlanır. AkımRelDüzeyi: ITemel'in % si olarak, fonksiyonun serbest kalması için gereken akım büyüklüğü 7.14 Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC - 46 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Geleneksel koruma fonksiyonları bozuk iletkenleri tespit edemez. Bozuk iletken kontrol (BRCPTOC) fonksiyonu hattaki akım asimetrisini kesintisiz olarak kontrol eder ve bağlı bulunan IED bozuk iletkenleri tespit ettiğinde alarm veya açma verir Ayarlama kuralları GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. 218

225 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC hat üzerindeki farklı yüklere sahip açık fazı veya fazları (seri arıza) tespit edecek biçimde ayarlanmalıdır. BRCPTOC aynı zamanda, örnek vermek gerekirse güç hatlarının transpoze olmamasından kaynaklanan maksimum asimetri durumlarında çalışmamalıdır. Tüm ayarlar primer değerlerde veya yüzde olarak yapılır. Her fazın minimum çalışma seviyesi IP> değerini genel olarak anma akımının %10-20 sine ayarlayın. Minimum ve maksimum faz akımlarının arasındaki farkın, maksimum faz akımıyla ilişkisi olan asimetrik akımı genellikle Iub> = %50 olarak ayarlayın. Bu ayarın minimum çalışma koşulları altında asimetri problemi olmaması için yapılması gerektiğini unutmayın. Zaman gecikmesini şöyle ayarlayın: toper = 5-60 saniye ve resetleme zamanını treset = 0,010-60,000 saniye Yönlü aşırı/düşük güç koruma GOPPDOP/ GUPPDUP Uygulama Bir enerji santralindeki jeneratörün görevi, dönen bir mil üzerinde tork olarak mevcut olan mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürmektir. Bazen, ana hareket sisteminden gelen mekanik güç o derece azalır ki, yataklardaki kayıpları ve havalandırma kayıplarını dahi karşılayamaz. Bu durumda, senkron jeneratör senkron motora dönüşür ve bu kez güç sisteminden elektrik enerjisi çekmeye başlar. Her bir senkron makinenin motor olarak çalıştığı bu çalışma durumu, makinenin kendisi için hiçbir risk teşkil etmez. Eğer burada bahsedilen jeneratör çok büyükse ve çok fazla elektrik enerjisi tüketiyorsa, güç sisteminin geri kalanı üzerindeki yükü azaltmak için sistemden bağlantısının kesilmesi tercih edilebilir. Genellikle çalıştırma koşulu türbinin çok tehlikeli bir durumda olduğuna işaret edebilir. Tersine güç korumanın görevi jeneratörü değil türbini korumaktır. Buhar akışı çok düşerse veya buhar türbinden geçmemeye başlarsa, buharlı türbinler hızlı bir şekilde aşırı ısınır. Bu nedenle turbo jeneratörlerde ters yönde güç koruması bulunmalıdır. Geri yönde güce neden olabilecek birkaç ortam koşulu vardır: ana buhar borularında arıza, buhar türbinindeki kanatlardan bir veya daha fazlasında hasar olması veya ana stop vanaların yanlışlıkla kapatılması. Özellikle 219

226 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma son örnekte güvenilir bir ters yönde güç korumanın bulunması çok yararlıdır. Böyle bir koruma sağlam bir santralin hasar görmesini önleyebilir. Çoğu termal güç ünitesinin rutin kapatma işlemi sırasında, ters yönde güç koruması jeneratör kesicisine (ünite kesicisi) açma darbesi verir. Bunu yaparak, mekanik güç tam olarak sıfıra inmeden önce ünitenin bağlantısının kesilmesi engellenmiş olur. Ayırma işlemini daha önce yapmak, tüm rutin kapatmalarda türbin jeneratörünün hızlanmasına neden olacaktır. Bu da aşırı hız ve yüksek santrifüj gerilimlerinin ortaya çıkmasına neden olur. Buharın türbin içerisinden akışı durduğunda, türbin kanatlarının soğutması yok olur. Şimdi artık hava sürtünmesi kayıplarının ürettiği sıcaklığı çıkartmak mümkün değildir. Bunun yerine sıcaklık buhar türbini içerisindeki ısıyı, özellikle de kanatların ısısını artıracaktır. Bir buhar türbini buhar besleme olmadan dönerse, elektrik enerjisi tüketimi yaklaşık anma akımının %2 si olacaktır. Türbin vakum içerisinde dönse bile kısa süre içinde aşırı ısınır ve hasar görür. Türbinin vakum kaybetmesi, birkaç dakika içerisinde aşırı ısınmasıyla sonuçlanır. Buhar türbininin aşırı ısınması için geçmesi gereken kritik süre, türbin tipine bağlı olarak 0,5 ile 30 dakika arasında değişir. Küçük ve ince kanatları bulunan yüksek basınç türbini daha kolay ısınırken, uzun ve ağır kanatları olan düşük basınç türbini daha zor ısınacaktır. Koşullar türbinler arasında farklılık gösterir ve her durum için türbin üreticisiyle görüşülmesi gerekir. Enerji santralinin yardımcı tesislerine gelen güç, yükseltici trafonun sekonder tarafına bağlanmış bulunan bir servis trafosundan sağlanıyor olabilir. Enerji, harici şebekeye bağlı bir yol verici trafodan da geliyor olabilir. Ters yönde güç koruma tasarımı, korumanın ters yöndeki gücü, enerji santrali yardımcı tesislerine akan güçten bağımsız olarak tespit edebileceği şekilde yapılmalıdır. Buharlı türbinlerle karşılaştırıldığında, hidro türbinler ters yönde güce çok daha iyi dayanırlar. Sadece Kaplan türbin ve bulb türbinler ters yönde güçten zarar görebilir. Türbin pervanesinin eksenel olarak hareket etme ve hareketli parçalarla temas etme riski vardır. Türbinler bu durumlarda ortaya çıkan gerilimlere dayanacak kadar güçlü olamayabilir. İklim koşulları sıfır derecenin altına inerse kar ve buz giriş ağzını tıkayabilir. Kapaklar dal ve yapraklar tarafından da tıkanabilir. Giriş ağzının tamamen tıkanması kavitasyona neden olabilir. Hidro türbinlerin maruz kaldığı riskler, insansız santrallerde ters yönde güç koruma kurulmasını gerektirebilir. Kanal kapakları kapalı olarak su içerisinde dönen bir hidro türbin, elektrik enerjisini güç sisteminin diğer yerlerinden alır. Bu güç yaklaşık anma akımının %10 u kadardır. Hidro türbin içerisinde yalnız hava bulunuyorsa, güç talebi yaklaşık %3 e düşecektir. Dizel motorlarda tersine güç koruma bulunmalıdır. Jeneratör anma gücünün %15 ini veya daha fazlasını sistemden alacaktır. Kasılı bir motora güç vermek için anma gücünün belki %25 i gerekebilir. İyi çalışan bir motor %5 ten fazlaya gerek 220

227 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma duymayabilir. Motor üreticisinden gerekli bilgilerin alınması ve devreye alma sırasında ters yönde gücün ölçülmesi gerekebilir. Gaz türbinleri genellikle ters yönde güç korumaya gerek duymaz. Şekil 117, düşük güç koruma ve aşırı güç koruma ile ters yönde korumayı göstermektedir. Düşük güç koruma daha yüksek bir paya sahiptir ve daha yüksek güvenilirlik sağlayabilir. Diğer yandan, senkronizasyonun hemen ardından istenmeyen şekilde çalışma riski daha yüksek olabilir. Düşük güç koruma (referans açı ayarı 0), jeneratörden gelen aktif gücün yaklaşık %2 den az olması durumunda açacak şekilde ayarlanmalıdır. Aşırı güç koruma (referans açı ayarı 180), şebekeden jeneratöre güç akımının %1 den yüksek olması durumunda tripleyecek şekilde ayarlanmalıdır. Düsük güç koruma Asiri güç koruma Çalisma Hatti Q Çalisma Hatti Q Pay P Pay P Türbin torku olmaksizinkumanda yeri Türbin torku olmaksizinkumanda yeri =IEC =2=tr=Or iginal.vsd IEC V2 TR Şekil 117: Düşük güç veya aşırı güç koruma ile ters yönde güç koruma Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP IEC tanımlama P > ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 32 DOCUMENT IMG V1 TR Ayarlama kuralları GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Çalışma parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı. 221

228 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Mod: Güç ölçümü için kullanılan gerilim ve akım. Yapılabilecek ayarlar tablo 14 örneğinde gösterilmiştir. Ters güç uygulamaları için PozSek veya Arone modları kesinlikle önerilir. Tablo 14: Karmaşık güç hesabı Ayar değeri Mod Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül L1, L2, L3 * * * S = U L1 IL1 + U L2 IL2 + U L3 IL3 EQUATION1697 V1 TR (Denklem 144) Arone * * S = U L1L2 IL1 - U L2L3 IL3 EQUATION1698 V1 TR (Denklem 145) PozSek * S = 3 U PosSeq I PosSeq EQUATION1699 V1 TR (Denklem 146) L1L2 * * S = U L1L2 ( I L1 - I L2 ) EQUATION1700 V1 TR (Denklem 147) L2L3 * * S = U L2L3 ( IL2 - I L3 ) EQUATION1701 V1 TR (Denklem 148) L3L1 * * S = U L3L1 ( I L3 - I L1 ) EQUATION1702 V1 TR (Denklem 149) L1 * S = 3 U L1 IL1 EQUATION1703 V1 TR (Denklem 150) L2 * S = 3 U L2 IL2 EQUATION1704 V1 TR (Denklem 151) L3 * S = 3 U L3 IL3 EQUATION1705 V1 TR (Denklem 152) Fonksiyonun iki aşaması vardır ve bunlar bağımsız olarak ayarlanabilir. OpMode1(2) parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı. Açı1(2) ayarı ile tanımlanan yöndeki güç bileşeni ayarlanan hızlanma güç değeri Güç1(2)'den daha büyükse, fonksiyon açılır. 222

229 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Q Çalistir Güç1(2) Açi1(2) P =IEC =1=tr=Origin al.vsd IEC V1 TR Şekil 118: Aşırı güç modu Güç1(2) ayarı, güç bileşeni hızlanma değerini Açı1(2) yönünde verir. Ayar, jeneratörün anma gücünün p.u. su olarak verilir, bakınız denklem 153. Minimum önerilen ayar S N 'nin %1,0'idir. Aynı zamanda, minimum IED hızlanma akımının en az 9 ma sekonder olması gerektiğine dikkat edin. SN = 3 UBase IBase EQUATION1708 V1 EN (Denklem 153) Açı1(2) ayarı, güç koruma fonksiyonunun maksimum hassasiyetini veren karakteristik açıyı verir. Bu ayar derece olarak verilir. Aktif güç için ayarlanan açı ayarı 0 veya 180 olmalıdır. 180 jeneratör ters güç koruması için 50Hz'te kullanılması gerekirken, jeneratör ters güç koruması için 60Hz şebekede kullanılmalıdır. 60Hz şebekelerdeki açı ayarı güç fonksiyonunun doğruluğunu geliştirecektir. 223

230 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Q Çalıştır Açı 1(2 ) = 180 Güç 1(2) P =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 119: Ters güç için aşırı güç fonksiyonunda ayarlı açı 180 olmalıdır. AçmaGecikme1(2) saniye olarak ayarlanır ve hızlanma sonrasında aşamanın açılması için gecikme süresi verir. Ölçülen güçte alçak geçirgen süzgeç olanağı aşağıdaki formülde gösterildiği gibi yapılabilir: Old ( 1 ) S = k S + - k S Calculated EQUATION1893 V1 EN (Denklem 154) Burada S S old S Calculated k koruma fonksiyonu için kullanılacak yeni bir ölçülen değerdir bir önceki yürütüm çevrimindeki fonksiyondan gelen ölçülen değerdir mevcut yürütüm çevriminde yeni hesaplanan değerdir ayarlanabilir parametredir k=0,98 veya hatta k=0,99 değeri jeneratör ters güç uygulamaları için tavsiye edilir çünkü açma gecikmesi normalde oldukça uzundur. Bu filtreleme güç fonksiyonunun doğruluğunu geliştirir. 224

231 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Yönlü düşük güç koruması GUPPDUP IEC tanımlama P < ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 37 SYMBOL-LL V1 TR Ayarlama kuralları GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Çalışma parametresi ile, fonksiyon Açık/Kapalı olarak ayarlanabilir. Mod: Güç ölçümü için kullanılan gerilim ve akım. Yapılabilecek ayarlar tablo 15 örneğinde gösterilmiştir. Ters güç uygulamaları için PozSek veya Arone modları kesinlikle önerilir. Tablo 15: Karmaşık güç hesabı Ayar değeri Mod Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül L1, L2, L3 * * * S = U L1 IL1 + U L2 IL2 + U L3 IL3 EQUATION1697 V1 TR (Denklem 155) Arone * * S = U L1L2 IL1 - U L2L3 IL3 EQUATION1698 V1 TR (Denklem 156) PozSek * S = 3 U PosSeq I PosSeq EQUATION1699 V1 TR (Denklem 157) L1L2 * * S = U L1L2 ( I L1 - I L2 ) EQUATION1700 V1 TR (Denklem 158) L2L3 * * S = U L2L3 ( IL2 - I L3 ) EQUATION1701 V1 TR (Denklem 159) L3L1 * * S = U L3L1 ( I L3 - I L1 ) EQUATION1702 V1 TR (Denklem 160) Tablonun devamı sonraki sayfada 225

232 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma Ayar değeri Mod Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül L1 * S = 3 U L1 IL1 EQUATION1703 V1 TR (Denklem 161) L2 * S = 3 U L2 IL2 EQUATION1704 V1 TR (Denklem 162) L3 * S = 3 U L3 IL3 EQUATION1705 V1 TR (Denklem 163) Fonksiyonun iki aşaması vardır ve bunlar bağımsız olarak ayarlanabilir. OpMode1(2) parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı. Açı1(2) ayarı ile tanımlanan yöndeki güç bileşeni ayarlanan hızlanma güç değeri Güç1(2)'den daha küçükse, fonksiyon açılır. Q Güç1(2) Çalistir Açi1(2) P =IEC =1=tr=Orig inal.vsd IEC V1 TR Şekil 120: Düşük güç modu Güç1(2) ayarı, güç bileşeni hızlanma değerini Açı1(2) yönünde verir. Ayar, jeneratörün anma gücünün p.u. su olarak verilir, bakınız denklem 164. Minimum önerilen ayar S N 'nin %1,0'idir. Aynı zamanda, minimum IED hızlanma akımının en az 9 ma sekonder olmalıdır. 226

233 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma SN = 3 UBase IBase EQUATION1708 V1 EN (Denklem 164) Açı1(2) ayarı, güç koruma fonksiyonunun maksimum hassasiyetini veren karakteristik açıyı verir. Bu ayar derece olarak verilir. Aktif güç için ayarlanan açı ayarı 0 veya 180 olmalıdır. 0 jeneratörün düşük ileri güç koruması için kullanılmalıdır. Q Çalıştır Güç1(2) Açı1(2) = 0 P =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 121: Düşük ileri güç için, düşük güç fonksiyonunda ayarlanan açı değeri 0 olmalıdır AçmaGecikme1(2) saniye olarak ayarlanır ve hızlanma sonrasında aşamanın açılması için gecikme süresi verir. Ölçülen güçte alçak geçirgen süzgeç olanağı aşağıdaki formülde gösterildiği gibi yapılabilir: Old ( 1 ) S = k S + - k S Calculated EQUATION1893 V1 EN (Denklem 165) Burada S S old S Calculated k koruma fonksiyonu için kullanılacak yeni bir ölçülen değerdir bir önceki yürütüm çevrimindeki fonksiyondan gelen ölçülen değerdir mevcut yürütüm çevriminde yeni hesaplanan değerdir ayarlanabilir parametredir 227

234 Bölüm 7 1MRK UTR - Akım koruma k=0,98 veya hatta k=0,99 değeri jeneratör düşük ileri güç uygulamaları için tavsiye edilir, çünkü açma gecikmesi normalde oldukça uzundur. Bu filtreleme güç fonksiyonunun doğruluğunu geliştirir Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu DNSPTOC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu DNSPTOC IEC tanımlama 3I2> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 46 IEC V2 TR Uygulama Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu (DNSPTOC) genellikle, iki veya daha fazla paralel hat arasındaki ortak indüksiyonun hatalı sıfır dizi kutuplaşmasıyla sonuçlanabileceği enerji hatlarının hassas toprak arızası korumasında kullanılır. Ayrıca, sıfır dizi empedansın arızalı akım geri dönüş yollarına bağlı olduğu, ancak kablo negatif dizi empedansının neredeyse sabit olduğu kablo uygulamalarında kullanılır. Yönlü fonksiyon kutuplanmış akım ve gerilimdir. Fonksiyon, her bir adım için bağımsız olarak ileri, geri ve yönsüz olarak ayarlanır. DNSPTOC, faz-faz arızaları da dahil olmak üzere tüm dengesizlik arızalarına karşı koruma sağlar. Fonksiyonun minimum başlatma akımı, istenmeyen çalışmayı önlemek için normal sistem dengesizlik düzeyinin üstünde ayarlanmalıdır Ayarlama kuralları Aşağıda, güç hatlarında hassas toprak arızası koruması olarak kullanılan Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonunun (DNSPTOC) bir örneği vardır. Korumanın doğru şekilde çalışmasını sağlamak için aşağıdaki ayarların yapılması gerekir: GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. RCADir şu değere ayarlanır +65 derecebaşka bir deyişle, negatif dizi akım, arıza sırasında bu açı için tipik olarak ters çevrilmiş negatif dizi gerilimini geciktirir ROADir şu değere ayarlanır 90 derece DüşükVolt_VM şu değere ayarlanır %2başka bir deyişle, negatif dizi gerilim seviyesi bu değerin üzerine çıkarsa yönlü eleman etkin hale gelir 228

235 1MRK UTR - Bölüm 7 Akım koruma Çalışma_OC1 şu değere ayarlanır Açık BaşlatmaCurr_OC1 şu iki değer arasına ayarlanır %3-10, (tipik değerler) tdef_oc1 ayarı, bu güç hattının yakınlarındaki diğer topraklama-arızası korumaları ile doğru şekilde zaman koordinasyonu sağlamak için yapılır DirMode_OC1 şu değere ayarlanır İleri DirPrinc_OC1 şu değere ayarlanır IcosPhi&U ActLowVolt1_VM şu değere ayarlanır Engelle DNSPTOC, güç hattı korumasında, güç hattının uzak ucuna giden iletişim kanalları mevcut olduğu zaman, yönlü karşılaştırma koruma düzeni için kullanılır. Bu durumda iki negatif dizi aşırı akım kademesi gerekir: Biri ileri yönde diğeri geri yönde. OC1 aşaması, ileri yöndeki arızaların tespitinde kullanılır ve OC2 aşaması geri yöndeki arızaların tespitinde kullanılır. Ancak, böyle bir uygulamada aşağıdakilere dikkat edilmelidir: RCADir ve ROADir ayarı her iki kademe OC1 ve OC2 için geçerlidir DirMode_OC1 ayarı şöyle yapılmalıdır İleri DirMode_OC2 ayarı şöyle yapılmalıdır Geri BaşlatmaCurr_OC2 aşağıda belirtilenden daha hassas yapılmalıdır hızlanma değeri ileri OC1 elemanının, yani tipik olarakbaşlatmacurr_oc1 ayar hızlanma düzeyinin %60'ı olmalı; bunu ise akım geri döndürme durumları boyunca yönlü karşılaştırma düzeninin doğru çalışmasını temin etmek yapılacaktır OC1 ve OC2 elemanlarından gelen başlatma sinyalleri STOC1 ve STOC2, güç hattının uzak ucuna ileri ve geri sinyalleri göndermek için kullanılır IED içerisinde bulunan düzen iletişimi fonksiyon kilitleme, koruma fonksiyonu ile telekoruma iletişim ekipmanı arasında, yukarıdaki iki start sinyalinin doğru şekilde koşullandırılması için kullanılır. ActDüşükVolt1 ve ActDüşükVolt2Bellek olarak ayarlanmamalıdır. 229

236 230

237 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma Bölüm 8 Gerilim koruma 8.1 İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama İki kademe düşük gerilim koruma UV2PTUV IEC tanımlama 2U< ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 27 SYMBOL-R-2U-GREATER-THAN V1 TR Uygulama İki kademe düşük gerilim koruma fonksiyonu (UV2PTUV) düşük faz gerilimlerinin güvenilir şekilde tespit edilmesi gereken her durum için uygulanabilir. Komple sistem korumanın güvenliğini artırmak üzere, diğer koruma fonksiyonları için denetleme ve arıza tespit fonksiyonu olarak da kullanılabilir. UV2PTUV jeneratör, trafo, motor ve enerji hatları gibi güç sistemi elemanları üzerinde, yüksek gerilim koşullarını tespit etmek üzere uygulanabilir. Düşük gerilim koşullarına güç sistemindeki arızalar veya anormal çalışma koşulları neden olabilir. UV2PTUV aşırı akım korumalarla birlikte, bastırma olarak veya mantık fonksiyonları tarafından verilen açma sinyallerinin ve geçitleri olarak kullanılır. Diğer uygulamalara örnek olarak, bir YG hattına enerji verilmeden önce veya elektrik kesintisi durumunda kesicinin otomatik açılması için, "gerilim yok" koşulunun tespiti verilebilir. UV2PTUV reaktif gücü kompanse etmek ve bu şekilde gerilimi artırmak üzere şönt kapasitör bankları takılması gibi, gerilim düzeltme önlemleri başlatmak amacıyla da kullanılır. Bu fonksiyonun, uygulamaların reaktif yükü kontrol etmesine olanak tanıyan yüksek ölçüm doğruluğu vardır. UV2PTUV düşük gerilim koşulları altında çalıştırıldıklarında hasar görebilecek elektrik motorları gibi aygıtların bağlantılarını kesmek için kullanılır. UV2PTUV güç sistemi frekansındaki düşük gerilim koşullarıyla ilgilidir, bunlar aşağıdaki nedenlerle oluşabilir: 231

238 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma 1. Gerilim regülatörü arızalanması veya manuel kontrol altında yanlış ayarların kullanılması (simetrik gerilim düşüşü). 2. Aşırı yük (simetrik gerilim düşüşü). 3. Kısa devreler, genellikle fazdan toprağa arızalar (simetrik olmayan gerilim düşüşü) Ayarlama kuralları UV2PTUV hassas donanımın aşırı ısınmasına neden olabilecek ve böylece beklenen hizmet ömrünü kısaltabilecek şartlar altında çalışmasını engeller. Genellikle, güç sisteminin yerel veya uzaktan otomasyon işlemlerinde, devrelerde kullanılacak yararlı bir fonksiyondur. Sistem içerisinde UV2PTUV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. Genel olarak düşük gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş bir uygulama alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, genel ayarların temel gerilimi UBase'in yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler normal olarak, güç sisteminin veya ilgili yüksek gerilim donanımın primer nominal gerilim seviyesine (faz-faz) ayarlanmıştır. UV2PTUV ayarı normalde kritik değildir, çünkü ana korumanın kısa devreleri ve toprak arızalarını gidermek için yeterince süresi bulunması gerekir. Aşağıdaki bölümlerde bazı uygulamalar ve bunlarla ilgili gerilim seviyesi ayarlama kuralları açıklanmıştır Motor ve jeneratörler için ekipman koruma Ayar, ekipman için oluşan en düşük normal gerilimin altında ve kabul edilebilir en yüksek gerilimin üzerinde olmalıdır Devre dışı ekipman tespiti Ayar, oluşan en düşük normal gerilimin altında ve ekipmanın bağlantısı kesikken endüktif veya kapasitif kuplajın neden olduğu en yüksek gerilimin üstünde olmalıdır Güç kaynağı kalitesi Ayar, oluşan en düşük normal gerilimin altında ve yönetmeliklerde, iyi uygulamalarda veya diğer anlaşmalarda belirtilen kabul edilebilir en düşük gerilimin üzerinde olmalıdır. 232

239 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma Gerilim kararsızlığının azaltılması Bu ayar güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır ve uygun düzeylerin tespit edilebilmesi için detaylı çalışmalar yapılmalıdır Güç sistemi arızalarının artçı koruması Ayar, bahsedilen arıza koşulları altında oluşan en düşük normal gerilimin altında ve oluşan en yüksek gerilimin üzerinde olmalıdır İki kademe düşük gerilim koruma için ayarlar İki kademe düşük gerilim koruma (UV2PTUV) için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir: GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. BağTürü: Ölçümün fazdan toprağa temel değer mi, fazdan faza temel değer mi fazdan toprağa RMS değer mi yoksa fazdan faza RMS değer mi olacağı burada ayarlanır. Çalışma: Kapalı/Açık. UV2PTUV BağTürü ayarıyla seçici olarak fazdan toprağa gerilimleri veya fazdan faza gerilimleri ölçer. Bu ise faz toprak geriliminin aşağıdaki şekilde çalışması anlamına gelir: U < (%) UBase( kv ) 3 EQUATION1447 V1 EN (Denklem 166) ve aşağıdaki durumda fazdan faza gerilimin çalışmasını da ayarlayın: U < (%) UBase(kV) EQUATION1990 V1 TR (Denklem 167) Karakteristik1: Bu parametre kademe 1 için kullanılacak zaman gecikmesi türünü verir. Bu ayarlar şöyle olabilir. Sabit zamanlı/ters Eğri A/Ters Eğri B. Seçenekler koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. ÇaModun: Bu parametre, ölçülen üç gerilimin kaç tanesinin, kademe n (n=kademe 1 ve 2) çalışması için ayar düzeyinin altında olması gerektiğini tanımlar. Bu ayar1 / 3, 2 / 3 veya 3 / 3 olabilir. Tek fazlı gerilim çalıştırmak için yeterli olmaktadır. Eğer fonksiyon tek fazdan toprağa arızalara karşı duyarsızsa, 2 / 3 seçilebilir. Un<: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için düşük gerilim çalışma değerini ayarlayın, genel parametre UTemel in % si olarak verilmiştir. Bu ayar, büyük ölçüde koruma 233

240 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma uygulamasına bağlıdır. Burada arızasız durumlarda minimum gerilimin dikkate alınması gereklidir. Bu gerilim nominal gerilimin %90 ından daha büyüktür. tn: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir. Ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada, koruma fonksiyonu, sistemdeki kısa devre veya toprak arızası olduğu yerde doğrudan açılmaz. Zaman gecikmesi kısa devre korumasıyla koordine edilmelidir. t1min: Minimum Kademe 1 için ters zaman karakteristiklerinde çalışma zamanıdır, saniye olarak verilmiştir. Çok düşük gerilimlerde düşük gerilim fonksiyonu için ters zaman karakteristiği kullanılması, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da seçici olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1min değerini diğer korumaların çalışma süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir. k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir. Bu fonksiyon korunan nesnenin bağlantısı kesilmiş ise harici olarak engellenir. 8.2 İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama İki kademe aşırı gerilim koruma OV2PTOV IEC tanımlama 2U> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 59 SYMBOL-C-2U-SMALLER-THAN V1 TR Uygulama İki kademe aşırı gerilim koruma OV2PTOV, yüksek gerilimin güvenli olarak tespit edilmesini gerektiren her türlü durum için geçerlidir. OV2PTOV anormal durumların denetimi ve tespiti için kullanılır, diğer koruma fonksiyonları ile birlikte kullanıldığında komple sistem korumanın güvenliğini artırır. Yüksek gerilim koşullarına güç sistemindeki anormal koşullar neden olabilir. OV2PTOV jeneratör, trafo, motor ve enerji hatları gibi güç sistemi elemanları üzerinde, yüksek gerilim koşullarını tespit etmek üzere uygulanabilir. OV2PTOV düşük akım sinyalleri ile birlikte, uzak uçta açık olan bir iletim hattının tanımlanmasında kullanılır. Buna ek olarak OV2PTOV gerilimi düşürmek 234

241 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma amacıyla düşük yük kompanzasyonu için şönt reaktörlerinin takılması gibi gerilim düzeltme ölçümlerini başlatmak üzere de kullanılır. Bu fonksiyonun, uygulamaların reaktif yükü kontrol etmesine olanak tanıyan yüksek ölçüm doğruluğu ve histerez ayarı vardır. OV2PTOV yüksek gerilim koşulları altında çalıştırıldıklarında hasar görebilecek elektrik motorları gibi aygıtların bağlantılarını kesmek için kullanılır. Güç sistemi frekansındaki yüksek gerilim koşullarıyla ilgilidir, bunlar aşağıdaki nedenlerle oluşabilir: 1. Daha yüksek bir gerilim seviyesine metalik bağlantı gibi, çok yüksek gerilimin oluştuğu bir güç sistemindeki farklı arıza çeşitleri (kırık bir iletkenin havai hattın üzerine düşmesi, yüksek gerilim sargıdan alçak gerilim sargıya geçen trafo kıvılcım atlaması, vb.). 2. Gerilim regülatörü arızalanması veya manuel kontrol altında yanlış ayarların kullanılması (simetrik gerilim düşüşü). 3. Reaktif güç üretimi ile karşılaştırıldığında düşük yük (simetrik gerilim azalması). 4. Yüksek empedans topraklı sistemlerdeki toprak arızaları, nötrdeki yüksek gerilimin yanı sıra, iki arızasız fazda yüksek gerilime neden olur (simetrik olmayan gerilim artışı) Ayarlama kuralları OV2PTOV hassas donanımın aşırı ısınmasına neden olabilecek veya yalıtım malzemesi üzerinde stres oluşturabilecek ve böylece beklenen hizmet ömrünü kısaltabilecek şartlar altında çalışmasını engeller. Genellikle, güç sisteminin yerel veya uzaktan otomasyon işlemlerinde, devrelerde kullanılacak yararlı bir fonksiyondur. İki kademeli aşırı gerilim koruma (OV2PTOV) için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Sistem içerisinde OV2PTOV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. Genel olarak aşırı gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş bir uygulama alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, ayarlanabilir baz primer gerilimin yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler normal olarak, güç sisteminin veya ilgili yüksek gerilim ekipmanının nominal gerilim düzeyine (fazdan faza) ayarlanmıştır. OV2PTOV gecikme zamanı bazen kritik olabilir ve aşırı gerilimin miktarıyla ilgili olabilir (bir güç sistemi veya bir yüksek gerilim bileşeni daha düşük aşırı gerilimlere bir süreliğine dayanabilir, ancak büyük yüksek aşırı akım miktarları söz konusu olduğunda ilgili ekipmanın bağlantısı daha hızlı şekilde kesilmelidir). Bazı uygulamalar ve bunların gerilim düzeyi ile ilgili ayarlama kuralları aşağıda verilmiştir: 235

242 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma Motor, jeneratör, reaktör ve trafolar için ekipman koruma Yüksek gerilim, çekirdeğin aşırı uyarılmasına ve sargı yalıtımının bozulmasına neden olabilir. Ayar, ekipman için oluşan en yüksek normal gerilimin üstünde ve kabul edilebilir en yüksek gerilimin altında olmalıdır. Ekipman koruma, kapasitörler Yüksek gerilim dielektrik ve yalıtımı bozabilir. Ayar, kapasitör için oluşan en yüksek normal gerilimin üstünde ve kabul edilebilir en yüksek gerilimin altında olmalıdır. Yüksek empedans topraklı sistemler Yüksek empedans topraklı sistemlerde, toprak arızaları, arızasız fazlarda gerilim artışına neden olur. OV2PTOV bu arızaları tespit etmek için kullanılabilir. Ayar, arıza sırasında oluşan en yüksek normal gerilimin üstünde ve oluşan en düşük gerilimin altında olmalıdır. Bir metalik tek faz toprak arızası, arızasız faz gerilimlerinin 3 kat artmasına neden olur. İki kademe düşük gerilim koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. BağTürü: Ölçümün fazdan toprağa temel değer mi, fazdan faza temel değer mi fazdan toprağa RMS değer mi yoksa fazdan faza RMS değer mi olacağı burada ayarlanır. Çalışma: Kapalı/Açık. OV2PTOV seçime göre fazdan toprağa gerilimleri veya fazdan faza gerilimleri ölçebilir. Bu fonksiyonun çalışması için gerilimin, ayarlanmış olan global ayarlanmış temel gerilimi UBase in üzerine çıkması gerekir. Bu ise faz toprak geriliminin aşağıdaki şekilde çalışması anlamına gelir: U > (%) UBase( kv ) 3 IEC V1 EN (Denklem 168) ve aşağıdaki durumda fazdan faza gerilim çalışmasıdır: U > (%) UBase(kV) EQUATION1993 V1 TR (Denklem 169) Karakteristik1: Bu parametre kullanılacak zaman gecikmesi türünü verir. Bu ayarlar şöyle olabilir. Sabit zamanlı/ters Eğri A/Ters Eğri B/Ters Eğri C olabilir. Seçenekler uygulama yüksek derecede bağımlıdır. ÇaModun: Bu parametre, ölçülen üç gerilimin kaç tanesinin, kademe n (n=kademe 1 ve 2) çalışması için ayar düzeyinin üstünde olması gerektiğini tanımlar. Bu ayar1 / 3, 2 /3 veya 3 / 3 olabilir. Çoğu uygulamada, tek fazlı gerilim çalıştırmak 236

243 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma için yeterince yüksek olmaktadır. Eğer fonksiyonun tek fazdan toprağa arızalara duyarlı olması gerekmiyorsa 1 / 3 seçilebilir; çünkü normalde tek fazdan toprağa arızalarda arızasız fazdaki gerilim yükselecektir. Un>: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) aşırı gerilim çalışma değerini ayarlayın, genel parametre UBaseVBase in % si olarak verilmiştir. Bu ayar, büyük ölçüde koruma uygulamasına bağlıdır. Burada arızasız durumlarda maksimum gerilimin dikkate alınması gereklidir. Normalde bu gerilim nominal gerilimin %110 undan daha küçüktür. tn: kademe n (n=kademe 1 ve 2) için zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir. Ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada koruma fonksiyonunun korumalı nesnenin hasar görmesini engelleme görevi vardır. Örneğin, aşırı uyarılmış trafonun korunmasında hız önemli olabilir. Zaman gecikmesi sistemdeki diğer eylemlerle koordineli olmalıdır. t1min: Kademe 1 için ters zaman karakteristikleri için minimum çalıştırma süresi, saniye olarak verilmiştir. Çok yüksek gerilimler için aşırı gerilim fonksiyonu, ters zaman karakteristikleri kullanılarak, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da seçici olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1min değerini diğer korumaların çalışma süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir. k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir. 8.3 İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV IEC tanımlama 3U0> ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 59N IEC V1 TR Uygulama İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV, çoğunlukla yüksek empedans topraklı dağıtım şebekelerinde, temel olarak fiderlerin ve trafonun primer toprak arızası koruma yedeği olarak kullanılır. Toprak arıza ile ilgili farklı fonksiyonların güvenliğini artırmak için, rezidüel aşırı gerilim sinyali bir bırakma sinyali olarak kullanılabilir. Rezidüel gerilim trafonun nötründe veya açık delta bağlantısındaki bir gerilim trafosunda ölçülebilir. Rezidüel gerilim ayrıca, üç fazlı gerilim ölçümleri temel alınarak dahili olarak da hesaplanabilir. 237

244 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma Ayarlama kuralları Yüksek empedans topraklı sistemlerde, rezidüel gerilim toprak bileşenine bağlı arıza olması halinde artacaktır. Arızanın türüne ve arıza direncine bağlı olarak, rezidüel gerilim farklı seviyelere kadar yükselir. Faz toprak geriliminin üç katına eşit en yüksek rezidüel gerilim tek faz toprak arızası için elde edilir. Rezidüel gerilim tüm sistemde yaklaşık aynı düzeyde yükselir ve arızalı bileşenin bulunmasında yol gösterici olmaz. Bu nedenle ROV2PTOV genellikle artçıl koruma olarak veya fider toprak arızası korumada bırakma sinyali olarak kullanılır. Sistem içerisinde ROV2PTOV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. Genel tek giriş veya rezidüel aşırı gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş bir uygulama alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, ayarlanabilir baz gerilimin yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler, güç sisteminin veya ilgili yüksek gerilim teçhizatının primer nominal gerilim seviyesine (fazdan faza) ayarlanabilir. ROV2PTOV için zaman gecikmesi nadiren kritik önemdedir. Çünkü rezidüel gerilim yüksek empedans topraklı sistemlerdeki toprak arızalarıyla ilişkilidir ve normalde arızayı primer korumanın gidermesi için yeterli süre verilmiş olmalıdır. Bazı teçhizatların korunmasını gerektiren bazı özel durumlarda tek aşırı gerilim koruma kullanıldığında, zaman gecikmesi kısalabilir. Bazı uygulamalar ve bunların rezidüel gerilim seviyeleriyle ilgili kılavuz bilgiler aşağıda verilmiştir: Güç kaynağı kalitesi Ayar, oluşan en yüksek normal rezidüel gerilimin üstünde ve yönetmeliklerde, iyi uygulamalarda veya diğer anlaşmalarda belirtilen kabul edilebilir en yüksek gerilimin altında olmalıdır Yüksek empedans topraklı sistemler Yüksek empedans topraklı sistemlerde, toprak arızaları besleme trafosunun nötründe nötr gerilime neden olur. İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV, fider toprak arıza koruması için artçıl koruma olarak ve trafonun primer toprak arıza yedeği olarak, trafoyu açmak için kullanılır. Ayar, oluşan en yüksek normal rezidüel gerilimin üstünde ve arıza sırasında oluşan en düşük rezidüel gerilimin altında olmalıdır. Metalik bir tek faz toprak arızası, trafo nötrünün, normal fazdan toprağa gerilime eşit bir gerilime erişmesine neden olur. Fazdan toprağa gerilimleri ölçen gerilim trafoları, arızalı fazda sıfır gerilim ölçer. İki sağlıklı faz, arızalı fazda toprak olduğundan ve nötrde tam fazdan toprağa gerilim bulunduğundan, tüm fazdan faza gerilimi ölçer. Rezidüel aşırı gerilim, fazdan toprağa gerilimin üç katı olacaktır. Bkz. Şekil

245 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma IEC V1 EN Şekil 122: Topraklama hatası Efektif olmayan bir şekilde topraklanmış sistemlerde Doğrudan topraklanmış sistem Doğrudan topraklanmış sistemlerde, bir faz üzerindeki topraklama-arızası, o fazdaki bir gerilim çökmesinin göstergesidir. İki sağlıklı fazda normal faztopraklama gerilimi vardır. Rezidüel toplam, faz-topraklama gerilimi ile aynı değere sahip olur. BakınızŞekle

246 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma IEC V1 EN Şekil 123: Topraklama arızası Doğrudantopraklanmış sistemde İki kademeli rezidüel aşırı akım koruma için ayarlar GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı veya Açık UBase gerilim için gerilim referansı olarak kullanılır. Gerilim IED ye farklı yollardan beslenir: 1. IED normal gerilim trafo grubundan beslenir; rezidüel gerilim koruma yazılımı içindeki fazdan toprağa gerilimden oluşturulur. 2. IED, normal gerilim trafosu grubundaki açık üçgen bağlantısından beslenir. Bir açık üçgen bağlantısında koruma, gerilim 3U0 (tek giriş) tarafından beslenir. Uygulama kılavuzundaki ayar bölümü analog girişin nasıl ayarlaması gerektiğini açıklamaktadır. 3. IED, güç sistemindeki bir güç trafosunun nötr noktasına bağlı tek bir gerilim trafosundan beslenir. Bu bağlantıda koruma, gerilim UN=U0 (tek giriş) tarafından beslenir. Uygulama kılavuzundaki ayar bölümü analog girişin nasıl ayarlaması gerektiğini açıklamaktadır. ROV2PTOV yüksek empedans topraklı sistemler için nominal faz toprak gerilimine karşılık gelen rezidüel gerilimi ölçer. Ölçüm nötr kaymasını baz alacaktır. 240

247 1MRK UTR - Bölüm 8 Gerilim koruma Karakteristik1: Bu parametre kullanılacak zaman gecikmesi türünü verir. Bu ayarlar şöyle olabilir: Sabit zamanlı veya Ters eğri A veya Ters eğri B veya Ters eğri C. Tercih, koruma uygulamasına yüksek düzeyde bağımlıdır. Un>: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için aşırı gerilim çalışma değerini ayarlayın, global parametre UBase in % sine karşılık gelecek şekilde verilmiştir: U ( ) UBase ( kv ) > % 3 IECEQUATION2290 V1 TR Bu ayar, koruma ve sistem topraklama için gereken hassasiyete bağlıdır. Efektif olmayan topraklı sistemlerde rezidüel gerilim, maksimum olarak fazdan toprağa anma gerilimi olabilir, bu da %100 e karşılık gelir. Efektif topraklı sistemlerde bu değer Z0/Z1 oranına bağlıdır. Yüksek rezistif toprak arızalarının tespiti için gerekli ayar şebeke hesaplamalarını temel almalıdır. tn: kademe n (n=kademe 1 ve 2) zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir. Bu ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada koruma fonksiyonunun korumalı nesnenin hasar görmesini engelleme görevi vardır. Örneğin, aşırı uyarılmış trafonun korunmasında hız önemli olabilir. Zaman gecikmesi sistemdeki diğer eylemlerle koordineli olmalıdır. t1min: Kademe 1 için ters zaman karakteristikleri için minimum çalıştırma süresi, saniye olarak verilmiştir. Çok yüksek gerilimler için aşırı gerilim fonksiyonu, ters zaman karakteristikleri kullanılarak, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da seçici olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1min değerini diğer korumaların çalışma süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir. k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir. 8.4 Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV - 27 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Her üç fazda uzun süreli gerilim kayıplarında devre kesicinin açması, normal olarak otomatik geri yükleme sistemlerinde, büyük kesintiler sonrasında sistem geri yüklemesi için kullanılır. Gerilim kaybı kontrolü (LOVPTUV), AÇMA sinyalini yalnızca her üç fazdaki gerilimin ayarlanan süre boyunca düşük olması durumunda verir. Devre kesiciye açma verilmesi gerekmiyorsa, LOVPTUV bir dış kontak 241

248 Bölüm 8 1MRK UTR - Gerilim koruma Ayarlama kuralları üzerinden veya olay kayıt fonksiyonu üzerinden yalnızca sinyalizasyon amacıyla kullanılır. Gerilim kaybı kontrolü (LOVPTUV), prensip olarak koruma fonksiyonlarından bağımsızdır. Şebekenin büyük bir kısmında, gerilim kaybolduğunda kesicilerin henüz kapalıyken önemli bir gerilim kaybı yaşanmasının ardından, basit sistem restorasyonuna olanak tanımak için devre kesicinin açılmasını gerektirir. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Tüm ayarlar primer değerlerde veya her ünite için yapılır. Her faz için çalıştırma düzeyini tipik olarak genel parametre UBase in %70 i düzeyinde ayarlayın. Zaman gecikmesi taçma=5-20 saniye olarak ayarlayın Gelişmiş kullanıcı ayarları İleri düzey kullanıcılar aşağıdaki parametreleri de ayarlamalıdır. Açma darbe uzunluğunu tipik olarak tdarbe=0,15 saniye olarak ayarlayın. Gerilim kontrol kaybını (LOVPTUV) engellemek için, eğer tümü değil ama bazı gerilimler düşükse tipik olarak 5,0 saniyeye ayarlayın ve geri yükleme trestore sonrasında fonksiyonu etkinleştirmek için zaman gecikmesini 3-40 saniye olarak ayarlayın. 242

249 1MRK UTR - Bölüm 9 Frekans koruma Bölüm 9 Frekans koruma 9.1 Düşük frekans koruma SAPTUF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Düşük frekans koruması SAPTUF IEC tanımlama f < ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 81 SYMBOL-P V1 TR Uygulama Düşük frekans koruma SAPTOF, düşük temel güç sistem gerilim frekansının güvenilir bir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda uygulanabilir. Güç sistemi frekansı ve frekansın değişim hızı, gerçek üretimin ve yük talebinin arasındaki dengesizliğin ölçütüdür. Bir güç sistemindeki temel frekansın düşük olması, mevcut üretimin, enerji şebekesine bağlı yük tarafından talep edileni tamamen karşılayamadığı anlamına gelir. SAPTUF bu durumları tespit eder ve yük atma, jeneratör destekleme, HVDC ayar noktası değiştirme, gaz türbini başlatma ve benzer fonksiyonlar için uygun bir çıkış sinyali verir. Bazen şönt reaktörleri düşük frekans nedeniyle devreye girer ve güç sisteminin gerilimini ve bununla ilgili olarak yükün gerilime bağlı olan kısmını azaltır. SAPTUF çok hassas ve doğrudur. Frekansın ayar noktasından hafifçe saptığını ve manuel müdahalenin yeterli olabileceğini operatörlere bildirmek için kullanılır. Düşük frekans sinyali ayrıca aşırı uyarma tespiti için de kullanılır. Bu özellikle, başlatma adımları uygulanırken jeneratöre bağlı olan fakat şebekeye bağlı olmayan jeneratör yükseltici trafolar için önemlidir. Eğer jeneratör hâlâ enerjiliyse, sistemde düşük frekans nedeniyle aşırı uyarma meydana gelir Ayarlama kuralları Sistem içerisinde SAPTUF fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve gerilim büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların frekans ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. SAPTUF için iki özel uygulama alanı vardır: 243

250 Bölüm 9 1MRK UTR - Frekans koruma 1. ekipmanın jeneratör, transformatör ve motorlardan kaynaklanan düşük frekans nedeniyle hasar görmesini önlemek. Aşırı eksitasyon da düşük frekansla ilişkilidir 2. güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, üretim eksikliği durumunda arızalara karşı yük atma yoluyla korumakt. Düşük frekans BAŞLATMA değeri Hz olarak ayarlıdır. Gerilim büyüklüğü ile ilgili tüm ayarlar, genel bir temel gerilim parametresinin yüzdesi olarak yapılır. UBase değeri primer faz-faz değeri olarak ayarlanmalıdır. Bazı uygulamalar ve bunların frekans düzeyi için ayarlama kuralları aşağıda verilmiştir: Motor ve jeneratörler için ekipman koruma Ayar, teçhizat için oluşan en düşük normal frekansın oldukça altında ve teçhizat için kabul edilebilir en düşük frekansın oldukça üzerinde olmalıdır. Yük atma yoluyla güç sistemi koruma Ayar, enerji santralleri veya hassas yükler için, oluşan en düşük normal frekansın altında ve kabul edilebilir en düşük frekansın oldukça üzerinde olmalıdır. Ayar düzeyi, düzey sayısı ve iki düzey arasındaki mesafe (zaman ve/veya frekans olarak), büyük ölçüde ilgili güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır. Güç sisteminin boyutu ile karşılaştırıldığında en büyük üretim kaybı nın boyutu kritik bir parametredir. Büyük sistemlerde yük atma nispeten yüksek frekans düzeylerine ayarlanabilir ve gecikme zamanı normalde çok kritik değildir. Daha küçük sistemlerde frekans HIZLANMA düzeyi daha düşük bir değere ayarlanmalıdır ve zaman gecikmesi oldukça kısa olmalıdır. 9.2 Aşırı frekans koruma SAPTOF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Aşırı frekans koruması SAPTOF IEC tanımlama f > ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 81 SYMBOL-O V1 TR Uygulama Aşırı frekans koruma fonksiyonu SAPTOF, yüksek temel güç sistem gerilim frekansının güvenilir bir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda 244

251 1MRK UTR - Bölüm 9 Frekans koruma Ayarlama kuralları uygulanabilir. Güç sistemi frekansı ve frekansın değişim hızı, gerçek üretimin ve yük talebinin arasındaki dengesizliğin ölçütüdür. Bir güç sistemindeki temel frekansın yüksek olması, mevcut üretimin, enerji şebekesine bağlı yük tarafından talep edilenden çok daha büyük olduğu anlamına gelir. SAPTOF bu durumları tespit eder ve jeneratör atma, HVDC ayar noktası değiştirme ve benzeri fonksiyonlar için uygun bir çıkış sinyali verir. SAPTOF çok hassas ve doğrudur ve frekansın ayar noktasından hafifçe saptığını ve manuel müdahalenin yeterli olabileceğini tesis işletmecilerine bildirmekte kullanılabilir. Sistem içerisinde SAPTOF'un çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve gerilim büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların frekans ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. SAPTOF için iki özel uygulama alanı vardır: 1. jeneratörler ve motorlar gibi ekipmanın düşük frekans nedeniyle hasar görmesini önlemek. 2. güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, üretim fazlalığı durumunda arızalara karşı üretim atma yoluyla korumaktır. Aşırı frekans başlatma değeri Hz cinsinden ayarlıdır. Gerilim büyüklüğü ile ilgili tüm ayarlar, global bir temel gerilim parametresi UBase'in yüzdesi olarak yapılır. UBase değeri primer faz-faz değeri olarak ayarlanmalıdır. Bazı uygulamalar ve bunların frekans düzeyi için ayarlama kuralları aşağıda verilmiştir: Ekipman koruma, motor ve jeneratörler için Ayar, ekipman için oluşan en yüksek normal frekansın epey üstünde ve kabul edilebilir en yüksek frekansın epey altında olmalıdır. Jeneratör atma yoluyla güç sistemi koruma Bu ayar, oluşan en yüksek normal frekansın üstünde ve enerji santralleri ve hassas yükler için kabul edilebilir en yüksek frekansın altında olmalıdır. Ayar düzeyi, düzey sayısı ve iki düzey arasındaki mesafe (zaman ve/veya frekans olarak), büyük ölçüde ilgili güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır. Güç sisteminin boyutu ile karşılaştırıldığında en büyük yük kaybı nın boyutu kritik bir parametredir. Büyük sistemlerde jeneratör atma oldukça düşük frekans düzeylerine ayarlanabilir ve zaman gecikmesi normalde çok kritik değildir. Daha küçük sistemlerde frekans HIZLANMA düzeyi daha yüksek bir değere ayarlanmalıdır ve zaman gecikmesi oldukça kısa olmalıdır. 9.3 Frekans değişim oranı koruma SAPFRC 245

252 Bölüm 9 1MRK UTR - Frekans koruma Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Frekans değişim hızı koruma SAPFRC IEC tanımlama df/dt > < ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 81 SYMBOL-N V1 TR Uygulama Frekans değişim hızı koruması (SAPFRC), temel güç sistem gerilim frekansındaki değişimin güvenilir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda uygulanabilir. SAPFRC artan frekans ve azalan frekans için kullanılabilir. SAPFRC yük atma veya jeneratör atma, jeneratör destekleme, HVDC ayar noktası değiştirme, gaz türbini başlatma ve benzeri için uygun bir çıkış sinyali verir. SAPFRC sıklıkla düşük frekans sinyali ile birlikte kullanılır. Bu kullanım özellikle oldukça yüksek jeneratör kaybının, güç sisteminin güvenilirliğini korumak için hızlı ve giderici eylemlerin gerektiği nispeten küçük güç sistemlerinde yaygındır. Bu gibi durumlarda yük atma eylemleri nispeten daha yüksek frekans seviyelerinde gereklidir. Ancak, büyük bir negatif frekans değişim oranı ile birlikte düşük frekans koruma nispeten yüksek bir ayar ile kullanılabilir Ayarlama kuralları Frekans değişim hızı koruma SAPFRC için parametreler, yerel HMI veya veya Koruma ve Kontrol Yöneticisi (PCM600) üzerinden yapılır. Sistem içerisinde SAPFRC fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve gerilim büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların frekans ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir. iki özel uygulama alanı SAPFRC için mevcuttur: 1. jeneratör, trafo ve motorlar gibi yüksek veya düşük frekans nedeniyle ekipmanın hasar görmesini önlemek 2. güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, yük ve üretimin dengeli olmadığı durumda arızalara karşı yük veya üretim atma yoluyla korumak. SAPFRC normal olarak, tek bir olayın yük ve üretim arasında büyük dengesizliklere yol açabildiği küçük güç sistemlerinde, aşırı frekans veya düşük frekans fonksiyonu ile birlikte kullanılır. Bu gibi durumlarda yük veya üretim atma çok hızlı gerçekleşmelidir; frekans sinyalinin anormal bir değere gelmesini beklemek için yeterince zaman bulunmayabilir. Bu nedenle, frekans değişim hızı büyükse (işaret bakımından), primer nominal seviyeye daha yakın bir frekans seviyesinde gerekli önlemler alınır. 246

253 1MRK UTR - Bölüm 9 Frekans koruma SAPFRCBAŞLATMA değeri Hz/sn olarak ayarlanır. Gerilim büyüklüğü ile ilgili tüm ayarlar, ayarlanabilir bir baz gerilimin yüzdesi olarak yapılır. Bu baz gerilimi normal olarak, güç sisteminin veya ilgili yüksek gerilim teçhizatının nominal gerilim seviyesine (fazdan faza) ayarlanmıştır. SAPFRC ani değildir, çünkü bu fonksiyonun stabil bir değer üretmesi zaman alır. Sinyal gürültüsü halledilebilecek kadar bir zaman gecikmesi bırakılması tavsiye edilir. Ancak, farklı eylemlerin arasındaki zaman, frekans değişim hızı ve frekans kademeleri kritik olabilir ve bazen, örneğin 70 ms gibi oldukça kısa çalışma süreleri gerekebilir. Küçük endüstriyel sistemlerde tek bir olay nedeniyle, 5 Hz/sn. kadar düşük oranlarda frekans değişim oranı gerçekleşebilir. Büyük güç sistemlerinde dahi, ciddi arızalar (veya arıza kombinasyonları) giderildiğinde, yük ve üretim arasında büyük dengesizliklerin bulunduğu küçük adacıklar oluşabilir. Örnek vermek gerekirse küçük bir ada büyük bir sistemden izole olduğunda 3 Hz/sn'ye kadar çıkan frekans değişim oranı gözlenmiştir. Güç sistemlerindeki nispeten daha normal ciddi aksamalarda, frekans değişim oranı çok daha düşüktür, çoğunlukla 1,0 Hz/sn nin ufak bir bölümü kadar. 247

254 248

255 1MRK UTR - Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi 10.1 Akım devresi denetimi CCSRDIF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Akım devresi denetimi CCSRDIF - 87 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Açık veya kısa devre olmuş trafo çekirdekleri, diferansiyel, toprak arıza akımı ve negatif dizi akımı fonksiyonları gibi pek çok koruma fonksiyonunun istenmeden çalışmasına neden olabilir. Aynı primer akımları ölçen iki bağımsız üç faz akım trafosu seti veya akım trafosu çekirdeğinin akımları kullanılabilir durumda olduğunda, iki dizinin akımları karşılaştırılarak güvenilik akım devre denetimini gerçekleştirmek mümkün olur. Herhangi bir akım trafosunda bir hata tespit edilirse, ilgili koruma fonksiyonları engellenebilir ve bir alarm verilir. Akımların yüksek olduğu durumlarda, akım trafosu çekirdeklerinin farklı remanans veya farklı satürasyon katsayısı ile eşit olmayan şekilde geçici satürasyonu, iki akım trafosu grubundan gelen sekonder akımları arasında farklılıklarla sonuçlanabilir. Bu nedenle, geçici aşama sırasında koruma fonksiyonlarının istenmeden engellemesinden sakınılmalıdır. Akım devresi süpervizyonu CCSRDIF sekonder devrelerinde arıza olduğunda, hızlı çalışan ve hassas numerik korumalar nedeniyle istenmeyen açma yapmaması için hassas olmalıdır ve çalışma zamanı kısa olmalıdır. Açık akım trafosu devreleri personel için çok tehlikeli olan yüksek gerilimlerin devrelerde oluşmasına neden olur. Ayrıca izolasyona da hasar verip yeni sorunlara neden olabilir. Uygulamalar özellikle de koruma fonksiyonları bloke edildiğinde tüm bunlar dikkate alınarak yapılmalıdır. 249

256 Bölüm 10 1MRK UTR - Sekonder sistem denetimi Ayarlama kuralları GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Akım devre süpervizyonu CCSRDIF üç faz akım trafosu çekirdeği grubundan gelen rezidüel akımı, nötr nokta akım ile, aynı trafo üzerindeki başka bir çekirdek grubundan alınan ayrı bir girdi üzerinde karşılaştırır. Minimum çalışma akımı IminOp, normal çalışma koşulları altında ve primer anma akımında minimum olarak, denetlenen akım trafo devrelerindeki rezidüel akımın iki katına ayarlanmalıdır. Parametre Ip>Engelle normalde %150 olarak ayarlanarak geçiş koşullarında fonksiyonu engellemek için kullanılır. BAŞARISIZ çıkışı, PCM yapılandırılmasında koruma fonksiyonunun kilitleme girişine, arızalı akım trafosu sekonder devrelerinde kilitlenmek üzere bağlantılıdır Sigorta arıza denetimi SDDRFUF Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Sigorta arıza denetimi SDDRFUF - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Koruma IED içerisindeki farklı koruma fonksiyonları, röle noktasında ölçülen gerilime göre çalışır. Örnekler: mesafe koruma fonksiyonu düşük/aşırı gerilim fonksiyonu senkron kontrol fonksiyonu ve zayıf iç besleme mantığı kontrolü. Bu fonksiyonlar, gerilim ölçüm trafoları ile IED arasındaki sekonder devrelerde bir arıza olması durumunda farkında olmadan çalışabilir. Bu tür istenmeyen çalışmaları önlemek için farklı önlemler alınabilir. Bunlar arasında sık kullanılanlarından biri, gerilim ölçüm trafosuna olabildiğince yakın yerleştirilmiş, gerilim ölçüm devrelerindeki minyatür devre kesicilerdir. Diğer seçenekler arasında, bağımsız sigorta arızası izleme IED'leri veya koruma ve izleme cihazları üzerinde bulunan diğer seçeneklerdir. Bu çözümler, sigorta arıza süpervizyonu (SDDRFUF) fonksiyonundan alınabilecek en iyi performansı almak için bir araya getirilir. 250

257 1MRK UTR - Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi Ayarlama kuralları Genel IED ürünlerinde yerleşik olan SDDRFUF fonksiyonu, minyatür devre kesiciden veya hat ayırıcıdan gelen harici ikili sinyallere göre çalışabilir. Birinci durum tüm gerilime bağımlı fonksiyonları etkilerken, ikincisi empedans ölçüm fonksiyonlarını etkilemez. Negatif dizi ölçüm niceliklerine dayanan negatif dizi tespit algoritması, negatif dizi akımı 3I 2 varlığı olmaksızın yüksek 3U 2 gerilim değeri, izole veya yüksek empedans topraklı şebekelerde kullanım için önerilir. Sıfır dizi ölçüm niceliklerine dayanan sıfır dizi tespit algoritması, rezidüel akım 3I 0 varlığı olmaksızın yüksek 3U 0 gerilim değeri, doğrudan veya düşük empedans topraklı şebekelerde kullanım için önerilir. Hattın sıfır sekans akımı iç beslemesinin zayıf olması halinde bu fonksiyon kullanılmamalıdır. Sigorta koruma denetim fonksiyonuna, delta akım ve delta gerilim ölçümlerini baz alan bir kriter eklenerek üç faz sigorta arızası tespit edilebilir. Bu işlem üç faz trafo anahtarlaması sırasında faydalıdır. Negatif ve sıfır dizi gerilimler ve akımlar her zaman, primer sistemdeki farklı simetriksizlikler nedeniyle ve akım ve gerilim ölçü trafolarındaki farklılıklar nedeniyle meydana gelir. Sistemin çalıştırıldığı koşullara bağlı olarak, akım ve gerilim ölçüm elemanlarının çalıştırılması için minimum değer mutlaka %10 ila %20 arası bir güvenlik toleransı ile ayarlanmalıdır. Bu fonksiyon uzun transpoze edilmemiş hatlarda, çok devreli hatlarda vb. kullanıldığında, ölçüm miktarlarının asimetrisine özel dikkat gösterin. Negatif dizi, sıfır dizi ve delta algoritmalarının ayarları, fonksiyonun genel temel geriliminin ve genel temel akımının UBase ve IBase in yüzdesi olarak belirtilir. UBase'i potansiyel gerilim trafosunun primer anma faz-faz gerilimine ve IBase'i akım trafosunun primer anma akımına ayarlayın Ortak parametrelerin ayarlanması GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Negatif dizi, sıfır dizi ve delta algoritmalarının ayarları, fonksiyonun genel temel geriliminin ve genel temel akımının UBase ve in yüzdesi olarak belirtilir. Gerilim eşiği USealIn<, sistemdeki alçak gerilim koşullarını belirlemekte kullanılır. USealIn< ayarını acil durumlarda oluşabilecek minimum çalışma geriliminin altında ayarlayın. Önerimiz global parametre UBase in yaklaşık %70 ine ayarlanmasıdır. 251

258 Bölüm 10 1MRK UTR - Sekonder sistem denetimi Ölü faz tespiti için 200 ms'lik bırakma zamanı her zaman için SealIn'in her zaman aşağıdaki şekilde ayarlanmasını önerir: Açık çünkü hattın diğer uçtan daha önceden enerjilendirilmesi durumunda yerel kesici kapatıldığında sürekli sigorta arızasında sigorta arıza göstergesini temin edecektir. Uzaktan kesici kapandığında, gerilim kalıcı bir sigorta arızası olan faz hariç olmak üzere döner. Yerel kesici açık olduğundan, herhangi bir akım olmaz ve ölü faz göstergesi yanmış sigortalı fazı göstermeye devam eder. Yerel kesici kapandığında, akım akmaya başlar ve fonksiyon sigorta arızası durumunu tespit eder. Fakat, 200 ms'lik düşüş zamanlayıcısı nedeniyle, BLKZ çıkışı 200 ms geçene kadar etkin olmaz. Bunun anlamı, mesafe fonksiyonları engellenmez ve "gerilim yok akım var" durumu açılmaya sebep olur. Çalışma modu seçici OpMode, sistem gereksinimlerine daha iyi adaptasyon sağlamak için sunulmuştur. Mod seçici, negatif dizi ve sıfır dizi algoritmaları arasındaki etkileşimin seçilebilmesini mümkün kılar. Normal uygulamalarda ÇaModu şu şekilde ayarlanır: UNsINs bu ayar negatif dizi algoritması seçimi içindir veya UZsIZs sıfır dizi temelli algoritma. Sistem üzerine araştırmalar veya sahada edinilen deneyim, sistem koşulları nedeniyle sigorta arıza fonksiyonunun çalışmayacağı riskine işaret ediyorsa, OpMode aşağıdaki şekilde yapılarak sigorta arızası fonksiyonunun güvenilirliği artırılabilir. UZsIZs VE UNsINs veya OptimZsNs. Mod UZsIZs VE UNsINs negatif ve sıfır dizi bazlı algoritmalar aktiftir ve VEYA koşulu ile çalışır. Ayrıca OptimZsNs modunda negatif ve sıfır dizi algoritmaların her ikisi de aktifleştirilmiştir ve aralarından ölçülen negatif dizi akımının boyutu en yüksek olanı çalışacaktır. Sigorta arıza fonksiyonu güvenliğini arttırmak için bir gereksinim varsa, ÇaModu şöyle seçilebilir UZsIZs VE UNsINs bu da hem negatif hem de sıfır dizi algoritmasının bir VE koşulunda çalışır durumda aktif olduğunu, yani her iki algoritmanın çıkış sinyali BLKU veya BLKZ'yi etkinleştirmek için engelleme koşulu vermesi germesi gerektiği anlamına gelir Negatif dizi tabanlı Röle ayar değeri 3U2> baz gerilim UTemel'in yüzdesi olarak verilir ve denklem 170 örneğine göre bundan daha aşağı ayarlanmamalıdır U 2 >= U 100 UBase EQUATION1519 V2 EN (Denklem 170) burada: 3U2 UTemel normal çalışma koşulları altında maksimal negatif dizi gerilimdir. IED deki tüm fonksiyonlar için genel temel gerilim ayarıdır. Akım limit ayarı 3I2<genel parametre ITemel'in yüzdesi olarak yapılır. 3I2< ayarı, sistemde var olabilecek normal dengesizlik akımından daha yüksek olmalı ve aşağıdaki denklem 171 örneğine göre hesaplanmalıdır. 252

259 1MRK UTR - Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi 3I 2 3I 2 < = 100 IBase EQUATION1520 V3 EN (Denklem 171) burada: 3I2 ITemel normal çalışma koşulları altında maksimal negatif dizi akımıdır. fonksiyonun temel akım ayarıdır Sıfır dizi tabanlı Röle ayar değeri 3U0> genel parametre U in yüzdesi olarak verilir. 3U0> ayarı, denklem 172 örneğinde belirtilenden aşağıda ayarlanmamalıdır U 0 >= U 100 UBase EQUATION1521 V2 EN (Denklem 172) burada: 3U0 UTemel normal çalışma koşulları altında maksimal sıfır dizi gerilimdir. IED deki tüm fonksiyonlar için genel temel gerilim ayarıdır. Akım limit ayarı 3I0< genel parametre ITemel in yüzdesi olarak yapılır. 3I0< ayarı, sistemde var olabilecek normal dengesizlik akımından daha yüksek olmalıdır. Bu ayar denklem 173 örneğine göre hesaplanabilir: 3I0 3I 0 <= 100 IBase EQUATION2293 V2 TR (Denklem 173) burada: 3I0< normal çalışma koşulları altında maksimal sıfır dizi akımıdır. ITemel IED deki tüm fonksiyonlar için genel temel akım ayarıdır Delta U ve delta I Çalışma modu seçicisi OpDUDI'yı şöyle ayarlayın Açık Delta fonksiyonu çalışırken. Şebekedeki normal anahtarlama koşulları nedeniyle istenmeyen işlemlerden kaçınmak için, DU> ayarı yüksek olarak ayarlanmalı (UBase'in yaklaşık olarak %60'ı) ve akım sınırı DI<düşük olarak ayarlanmalıdır (yaklaşık olarakibase'in %10'u). Delta akım ve delta gerilim fonksiyonu mutlaka negatif veya sıfır dizi algoritmalardan biri ile kullanılır. USetprim, du/dt çalışması için primer gerilim 253

260 Bölüm 10 1MRK UTR - Sekonder sistem denetimi olduğunda veisetprim, di/dt çalışması için primer akım olduğunda, DU> ve DI< ayarları denklem 174 ve denklem 175 göre belirlenir. USetprim DU > = 100 UBase EQUATION1523 V1 EN (Denklem 174) DI < ISetprim = 100 IBase EQUATION1524 V2 EN (Denklem 175) Gerilim eşiği UPh>, sistemdeki alçak gerilim koşullarını belirlemekte kullanılır. UPh> ayarını acil durumlarda oluşabilecek minimum çalışma geriliminin altında ayarlayın. UB nin yaklaşık %70 ine ayarlanmasını öneririz. Akım eşiği IPh>, mesafe koruma fonksiyonu içiniminop dan daha düşük ayarlanmalıdır. %5-10 daha düşük bir değer önerilir Ölü hat tespiti Ölü hat tespitinin çalışma koşulu, akım eşiği için IDLD< parametresi gerilim eşiği için UDLD< parametresi ile ayarlanır. IDLD< değerini beklenen minimum yük akımının altında yeterli bir tolerans bırakarak ayarlayın. Emniyet toleransı olarak en az %15-20 tavsiye edilir. Ancak çalışma değeri, sadece bir fazın bağlantısı ayrılmışken, (diğer fazlara ortak kuplaj) havai hattın maksimum şarj akımını geçmelidir. UDLD< değerini beklenen minimum çalışma geriliminin altında yeterli bir tolerans bırakarak ayarlayın. Emniyet payı olarak en az %15 tavsiye edilir Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama TCSSCBR, devre kesicilerin elektrik kontrol devrelerindeki arızalarını tespit eder. Fonksiyon hem açık hem de kapalı bobin devrelerini denetleyebilir. Bu tür denetim, kontrol devrelerinin canlılığını kesintisiz olarak çözmek için gereklidir. 254

261 1MRK UTR - Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi Açma devre denetimi, denetlemiş devre üzerinden yaklaşık 1.0 ma üretir. Bu akımın kontrol edilen nesnede bir mandallamaya sebep olmaması gerekir. IED deki açma devresi denetim devrelerini korumak için, çıkış kontakları geçici gerilim koruyucularla paralel olarak sunulmuştur. Bu koruyucuların arıza gerilimi 400 +/ 20 V DC dir. IS: Sabit akim jeneratörü. Akim düzeyi ~ 1,0 ma (Ic) V: Geçici Gerilim Bastirici Ariza Gerilimi 380 ila 400 VDC PSM (-) Rext Rs PO1 TCS1 1 V Ic 2 YW IS (+) S W PCM_TCS TCSÇIKIS1 TCSÇIKIS2 TCSÇIKIS3 TCSSCBR TCS_DURUM ENGELLE ALARM GUID-B056E9DB-E3E F485CA7 V1 TR Şekil 124: Bir dış direnç ile açma devre denetiminin çalışma prensibi. Dış direnç kullanıldığından, TCSSCBR engelleme anahtarına gerek yoktur. Eğer TCS yalnız kapalı bir pozisyonda gerekiyor ise dış şönt direnci hariç tutulabilir. Devre kesici açık pozisyonda olduğunda TCD, durumu hatalı bir devre olarak görür. Bu durumda TCS çalışmasını önleyecek bir yol, devre kesicinin açılması durumunda denetim fonksiyonunu kilitlemektir. 255

262 Bölüm 10 1MRK UTR - Sekonder sistem denetimi PO1 IS: Sabit akim jeneratörü. Akim düzeyi ~ 1,0 ma (Ic) V: Geçici Gerilim Bastirici Ariza Gerilimi 380 ila 400 VDC PSM (-) Rs TCS1 YW S W Ic IS PCM_TCS TCSÇIKIS1 TCSÇIKIS2 TCSÇIKIS3 V 1 2 (+) CBPOS_açik TCS_DURUM ENGELLE TCSSCBR ALARM GUID-6B09F9C7-86D0-4A7A-8E08-8E37CAE53249 V2 TR Şekil 125: Açma-devre denetiminin bir dış direnç olmadan çalışma prensibi. Devre kesici açık göstergesi, devre kesici açık olduğunda TCSSCBR ı kilitleyecek şekilde ayarlıdır. Açma-devre denetimi ve diğer açma kontakları Açma devresinde birden fazla paralel açma kontağı bulunması tipik bir durumdur, örneğin, bir Buchholz rölesinin açmanın besleyici terminaline paralel bağlandığı ve başka rölelerin dahil olduğu trafo besleyicileri. GUID C-F9D7-48F0-B6FC-F85FD10D5B84 V1 TR Şekil 126: Paralel açma kontaklarında ve açma devre denetiminde sabit test akım akışı 256

263 1MRK UTR - Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi Paralel devrede çeşitli açma devre denetim fonksiyonları Açma devresinin genellikle paralel açma kontakları içermesinin yanı sıra, devrenin paralel olarak birden fazla TCS devresine sahip olması da mümkündür. Her TCS devresi kendi denetim akımının, izlenen bobinden akışına sebep olur ve gerçek bobin akımı tüm TCS akımlarının toplamıdır. R dış direnci belirlenirken bu bilgi dikkate alınmalıdır. Yardımcı röleler ile açma devre denetimi Tesis yenileme projelerinin büyük çoğunluğu kısmi olarak yapılır, yani eski elektromekanik rölelerin yerine yenileri yerleştirilir ancak devre kesici değiştirilmez. Bu uygulama bir sorun yaratmaktadır: Eski tip bir devre kesicinin bobin akımı, koruma IED açma kontağının kesilmesi için çok yüksek olabilir. Devre kesici bobin akımı normal olarak devre kesicinin bir dış kontağı tarafından kesilir. Bir devre kesici arızası durumunda IED açma kontağının da hasar görme riski vardır, çünkü bu kontak açma bobininde birikmiş olan yüksek seviyedeki elektromanyetik enerjiyi ayırmak zorundadır. Koruma IED açma kontağı ve devre kesici bobini arasında bir yardımcı röle kullanılabilir. Bu şekilde kesme kapasitesi sorunu çözülmüş olur, ancak, koruma IED sindeki TCD devresi, devre kesici bobinini değil sağlıklı yardımcı rölenin bobinini izler. Devre kesicinin açma bobinini denetlemek üzere burada ayrı bir açma devre denetim rölesi yürürlüktedir. Dış direncin boyutlandırılması Normal çalışma koşulları altında, uygulanan dış gerilim, rölenin iç devresi ve dış açma devresi arasında bölünür, böylece rölenin iç devresi üzerinde minimum 10 V ( V) ta kalır. Dış devrenin direncinin çok yüksek veya iç devrenin çok düşük olması halinde, örneğin röle kontaklarının kaynaklı olması durumunda, arıza tespit edilir. Çalışma koşulu matematiksel olarak aşağıdaki gibi ifade edilebilir: Uc ( Rext + Rs ) Ic 10V DC GUID-34BDFCA2-E72E F0D-281CDDF0A93A V1 TR (Denklem 176) U c I c R dış R s Denetlenen açma devresi üzerindeki çalışma gerilimi Açma devresinden ölçülen akım, yaklaşık 1,0 ma (0,85...1,20 ma) dış şönt direnci açma bobini direnci Dış şönt direnci kullanılacaksa, denetimin fonksiyonelliği ile ya da açma bobini ile çakışmayacak şekilde hesaplanmak zorundadır. Çok yüksek direnç çok yüksek gerilim düşüşüne neden olur ve iç devre içerisinde en az 20 V olması gereğini tehlikeye atar. Çok alçak direnç ise açma bobininin yanlış şekilde çalışmasına neden olabilir. 257

264 Bölüm 10 1MRK UTR - Sekonder sistem denetimi Tablo 16: R dış dış direnç için önerilen değerler Çalışma gerilimi U c Şönt direnci R dış 48 V DC 10 kω, 5 W 60 V DC 22 kω, 5 W 110 V DC 33 kω, 5 W 220 V DC 68 kω, 5 W TCSSCBR kontakları üzerindeki gerilimin 20V veya üzerinde olması koşulu nedeniyle, 48V DC altındaki yardımcı çalışma gerilimlerinde doğru çalışma garantilenemez. Çünkü R dış ve çalışma bobini üzerindeki gerilim düşüşü veya besleyici yardımcı gerilim sistemindeki gerilim düşüşü, TCSSCBR kontağı üzerinde çok düşük gerilim değerlerine neden olabilir. Bu durumda hatalı alarm meydana gelebilir. Daha düşük (<48V DC) yardımcı devre çalışma gerilimlerinde, TCSSCBR ın istenmeden çalışmasını önlemek için devre kesici konumunun kullanılması tavsiye edilir. Konum göstergesinin kullanımı bu bölüm içerisinde daha önce açıklanmıştır. 258

265 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Bölüm 11 Kontrol 11.1 Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve senkronlama SESRSYN Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve senkronizasyon SESRSYN IEC tanımlama sc/vc ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 25 SYMBOL-M V1 TR Uygulama Senkronizasyon Asenkron şebekeler arasında kesicilere olanak vermek için, senkronlama fonksiyonu kullanılır. Kesici üzerinde koşullar karşılandığında, şebeke ve bileşenleri üzerindeki baskıyı gidermek amacıyla, kesici kapama komutu optimum bir zaman içerisinde verilir. Bara ve hat arasındaki frekans farkı, ayarlanabilir parametreden daha büyük olduğunda, sistemler asenkron olarak tanımlanır. Frekans farkı bu eşik değerin altındaysa, sistemin paralel bir devresi olduğu anlaşılır ve senkron kontrolü fonksiyonu kullanılır. Senkronizasyon fonksiyonu U Hattı ve U Barası arasındaki farkı ölçer. Hesaplanan kapama açısı ölçülen faz açısına eşit olduğunda ve aşağıdaki koşulların hepsi eşzamanlı olarak gerçekleştiğinde fonksiyon çalışır ve devre kesiciye bir kapama komutu gönderir: U-Hat gerilimi GblBaseSelHat''tın %80'inden daha yüksektir ve U-Bara gerilimi GblBaseSelBara'nın %80'inden daha yüksektir. Gerilim farkı şundan daha küçüktür: 0.10 p.u, yani (U-Bara/GblBaseSelBara) - (U-Hat/GblBaseSelHat) < Frekans farkının, FrekDifMaks ayarlanmış değerinden daha düşük FrekDifMin ayarlanmış değerinden daha büyüktür. Frekans FrekDifMin'den daha düşük ise senkron kontrol kullanılır ve bu nedenle FrekDifMin değeri FrekDifM resp FrekDifA değerine benzer olmalıdır senkron kontrol fonksiyonu için. Bara ve 259

266 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol hat frekansları da, anma frekansının +/- 5 Hz aralığında olmalıdır. Otomatik tekrar kapama için senkronizasyon opsiyonu dahilse, manuel ve otomatik tekrar kapamalar için ayrı frekans ayarlarına gerek yoktur ve senkronizm için frekans farkı değerleri düşük tutulmalıdır. Frekans değişim oranı, U-Bara ve U-Hat için ayarlanmış değerlerin her ikisinden de küçüktür. Kapama açısına, kayma frekansı ve gerekli ön kapama zamanı hesapları ile karar verilir. Senkronizasyon fonksiyonu, ölçülen kayma frekansını ve devre kesici kapama gecikmesini kompanse eder. Faz ilerleme sürekli olarak hesaplanır. Kapama açısı, ayarlı kesici kapama çalışma zamanı tkesici değişimdir. Referans gerilim faz-nötr L1, L2, L3 veya faz-faz L1-L2, L2-L3, L3-L1 veya pozitif dizi olabilir. Bu durumda bara gerilimi, hat için seçilen aynı faza veya fazlara bağlanmalıdır veya aradaki farkı kompanse etmek için bir kompanzasyon açısı ayarlanmalıdır Senkron kontrol Senkron kontrolü fonksiyonun temel amacı, güç şebekelerindeki devre kesiciler üzerinde kontrol sağlayarak, senkronizm koşulları tespit edilmeden kapanmalarını engellemektir. Ayrıca, adalama sonrasında ve üç kutup tekrar kapama bölünmüş iki sistemin tekrar bağlanmasını önlemek için kullanılır. Tek kutup otomatik tekrar kapama senkron kontrolü gerektirmez çünkü sistem iki faz ile bağlıdır. SESRSYN fonksiyon bloğu, kesicinin bir yanı ölü olduğunda kapamaya olanak tanımak için hem senkronizasyon kontrol fonksiyonu hem de enerjilendirme fonksiyonu içerir. SESRSYN fonksiyonu ayrıca dahili bir gerilim seçme düzenine sahiptir ve bara düzenlemelerinde basit uygulamalara olanak tanır. ~ ~ en vsd IEC V1 TR Şekil 127: İki ara bağlantılı güç sistemi Şekil 127 iki ara bağlantılı güç sistemini göstermektedir. Şekildeki bulut ara bağlantının uzakta gerçekleşmiş olabileceğini, yani, diğer trafo istasyonlarında zayıf bağlantılar olabileceğini gösteriyor. Örgü sistem azaldıkça senkronizasyon kontrol ihtiyacı artar, çünkü iki şebekenin manuel veya otomatik kapamada senkronizasyon halinde olmama riski daha yüksektir. 260

267 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Senkron kontrol fonksiyonu devre kesici boyunca koşulları ölçer ve bunları ayarlanmış limitlerle karşılaştırır. Tüm ölçülen koşullar eş zamanlı olarak ayarlandıkları limitler içerisinde olduğunda çıkış üretilir. Kontrole dahil olanlar: Elektrikli hat ve elektrikli bara. Gerilim düzey farkı. Frekans farkı (kayma). Bara ve hat frekansları, anma frekansının ±5 Hz civarında olmalıdır. Faz açısı farkı. Koşulların minimum bir süre için yerine gelmesini sağlamak için bir zaman gecikmesi kullanılabilir. Çok kararlı güç sistemlerinde, frekans farkı önemsiz miktardadır veya manuel başlatılan kapama veya otomatik restorasyon ile kapamada sıfırdır. Kararlı koşullar altında daha büyük bir faz açısı farkına izin verilebilir çünkü uzun ve yüklü paralel güç hattında bazen bu durum gerçekleşir. Bu uygulamada, uzun çalışma zamanlı ve frekans farkına yüksek duyarlılıkta senkron kontrolü kabul edilir. Faz açısı fark ayarı sürekli rejim için yapılabilir. Başka bir örnek, güç şebekesinin çalışması kesintiye uğraması ve arıza giderme sonrasında yüksek hızlı otomatik tekrar kapama gerçekleşmesidir. Bu şebekede güç dalgalanmasına neden olur ve faz açısı salınımına başlayabilir. Genel olarak frekans farkı, faz açısı farkının zaman türevidir ve tipik olarak pozitif ve negatif değerler arasında salınır. Arıza giderme sonrasında devre kesicinin otomatik tekrar kapama yoluyla kapanması gerektiğinde bir miktar frekans farkına tolerans gösterilmelidir, bu miktar yukarıdaki durumda bahsedilen kararlı durumdan daha fazladır. Ancak, aynı zamanda büyük bir faz açısına izin verildiyse, faz açısının büyük olduğu ve artmaya devam ettiği durumda otomatik tekrar kapama gerçekleşme riski vardır. Bu durumda faz açısı farkı daha küçük olduğunda kapatma daha güvenli olur. Yukarıdaki koşulların karşılanması için senkron kontrolü fonksiyonunda çift ayar bulunur, biri kararlı (Manuel) koşullar için ve diğeri kesintiye uğrama (Otomatik) koşulları için geçerlidir. 261

268 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Senkron Kontrol U-Bus > GblBaseSelBus'in % 80'i U-Line > GblBaseSelLine'in % 80'i UDiffSC < 0,02 0,50 p.u. PhaseDiffM < 5-90 derece PhaseDiffA < 5-90 derece FreqDiffM < mhz FreqDiffA < mhz Bara gerilimi Sigorta arizasi Hat gerilimi Sigorta arizasi Hat referans gerilim IEC V2 TR =IEC =2=tr=Original.vsd. Şekil 128: Senkron kontrol fonksiyonu prensibi Enerjilendirme kontrolü Enerjilendirme denetimi fonksiyonunun temel amacı, ayrılmış hatların ve baraların, enerjili hatlara ve baralara kontrollü olarak tekrar bağlanmalarını sağlamaktır. Enerjilendirme kontrol fonksiyonu bara ve hat gerilimlerini ölçer ve bunların her ikisini de yüksek ve düşük eşik değerlerle karşılaştırır. Çıkış ancak ölçülen mevcut koşullar ayarlı koşullarla örtüştüğünde verilir. Şekil 129, biri (1) enerjili diğeri (2) enerjili olmayan iki güç sistemini göstermektedir. Güç sistemi 2, sistem 1 den, devre kesici A üzerinden enerjilendirilir (DLLB). 262

269 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol ~ 1 2 A B Bara Hat gerilimi gerilimi EnerjilendirmeKon trolü U-Bara (elektrikli) > GblBaseSelBus'in %80'i U-Hat (elektrikli) > GblBaseSelLine'in %80'i U-Bara (gerilimsiz) < GblBaseSelBus'in %40'i U-Hat (gerilimsiz) < GblBaseSelLine'in %40'i U-Bara ve U-Hat < GblBaseSelBus ve/veya GblBaseSelLine'in %115'i. =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 129: Enerjilendirme kontrol fonksiyonu prensibi Enerjilendirme işlemi devre kesici üzerinden, ölü hat elektrikli bara (DLLB) yönünde, ölü bara elektrikli hat (DBLL) yönünde veya her iki yönde çalışabilir. Farklı yönlerden enerjilendirme, devre kesicinin otomatik tekrar kapaması ve manuel kapası için farklı olabilir. Manuel kapama ile, kesicinin her iki ucu da ölü olduğunda, Ölü Bara Ölü Hat (DBDL) kapama yapılabilir. Gerilim, baz gerilimi ayarlı UYüksBaraEnerj veya VElekHatEnerj değerinin üstünde olduğunda ekipman enerjilendirilmiş, baz gerilimi ayarlı UDüşBaraEnerj veya UDüşHatEnerj değerinin altında olduğunda enerjilendirilmemiş kabul edilir. Devre dışı kalan bir hat üzerinde, paralel bir hattaki indüksiyon veya devre kesicilerdeki söndürme kapasitörlerinden beslenme gibi faktörler nedeniyle önemli miktarda potansiyel olabilir. Bu gerilim hattaki temel gerilimin %50 si veya fazlası olabilir. Normalde, tek kesme elemanlı kesiciler için (<330kV) bu düzey %30 un altındadır. Enerjilendirme yönü ayarlara karşılık geldiğinde, kapama sinyaline izin verilmeden önce durum belirli bir süre boyunca sabit kalmalıdır. Gecikmeli çalışmanın amacı ölü tarafın enerjisiz kalmasını sağlamak ve durumun geçici girişim nedeniyle olmadığından emin olmak içindir Gerilim seçimi Gerilim seçim fonksiyonu, uygun gerilimlerin senkron kontrolüne bağlantısı ve kontrol fonksiyonlarının enerjilendirilmesi için kullanılır. Örneğin, IED çift baralı bir düzenlemede kullanıldığında, seçilmesi gereken gerilim kesicilerin ve/veya ayırıcıların durumuna bağlıdır. Ayırıcı yardımcı kontakların durumunun kontrol edilmesi ile, senkronlama, senkron kontrolü ve enerjilendirme kontrol fonksiyonları seçilebilir. 263

270 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Mevcut gerilim seçimi türleri çift baraya sahip tek bir devre kesici ve 1½ devre kesici düzenlemesi içindir. Bir çift devre kesici düzenlemesi ve tek bir baraya sahip tek bir devre kesici herhangi bir gerilim seçim fonksiyonunu gerektirmez. Ayrıca, harici gerilim seçimini kullanan çift bara ile birlikte tek bir devre kesici herhangi bir dahili gerilim seçimini gerektirmez. Baralardan ve hatlardan gelen gerilimler, IED nin gerilim girişlerine fiziksel olarak bağlanmalıdır ve ayrıca IED de bulunan SESRSYN fonksiyonunun her birine, kontrol yazılımı üzerinden bağlanmalıdır Harici sigorta arızası Harici sigorta arıza sinyalleri veya açılmış bir sigorta anahtarı/mcb si, IED içindeki SESRSYN fonksiyonlarının girişlerine yapılandırılmış ikili girişlere bağlanmalıdır. Dahili sigorta arızası denetim fonksiyonu da, en azından hat gerilim besleme için kullanılabilir. Sinyal BLKU, dahili sigorta arıza denetim fonksiyonundan kullanılır ve enerjilendirme kontrol fonksiyon bloğunun engelleme girişine bağlanır. Sigorta arızası olması halinde, SESRSYN fonksiyonu engellenir. UB1OK/UB2OK ve UB1FF/UB2FF girişleri bara gerilimiyle ilgilidir ve ULN1OK/ ULN2OK ve ULN1FF/ULN2FF girişleri hat gerilimi ile ilgilidir. Enerjilendirme yönünün harici seçimi Enerjilendirme, mevcut mantık fonksiyon blokları kullanılarak seçilebilir. Aşağıdaki örnekte mod seçimi, yerel HMI üzerindeki bir simgeden selektör anahtar fonksiyon bloğu üzerinden yapılmaktadır. Ancak, alternatif olarak, örneğin panelin önünde bir fiziksel selektör anahtarı olabilir ve bu da ikilden tam sayıya fonksiyon bloğuna bağlı olabilir (B16I). Eğer yerel HMI üzerinde Yerel-Uzak şalterine bağlı PSTO girişi kullanılırsa, seçim trafodaki HMI sisteminden, tipik olarak IEC iletişim standardında ABB Microscada üzerinden yapılabilir. Manuel enerjilendirme modunun seçimi için bağlantı örneği şekil 130 örneğinde gösterilmektedir. Seçilen adlar sadece örnek vermek içindir. Bununla birlikte yerel HMI üzerindeki sembol sadece üç işareti gösterebilir. SLGGIO INTONE PSTO SESRSYN OFF DL DB DLB NAME1 NAME2 NAME3 NAME4 SWPOSN MENMODE en vsd IEC V1 EN Şekil 130: Yerel HMI simgesinden enerjilendirme yönünün seçici şalter fonksiyon bloğu üzerinden seçilmesi. 264

271 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Uygulama örnekleri SESRSYN fonksiyon bloğu bazı şalt sahası düzenlemelerinde de kullanılabilir, ancak farklı parametre ayarları gereklidir. Aşağıda farklı düzenlemelerin, IED analog girişlerine ve fonksiyon bloğuna SESRSYN nasıl bağlanacağı ile ilgili örnekler verilmiştir. Aşağıdaki örnekte kullanılan girişler tipiktir ve yapılandırma ve sinyal matris araçları kullanımıyla değiştirilebilir. SESRSYN ve bağlı SMAI fonksiyon bloğu durumları uygulama yapılandırmasında aynı çevrim zamanına sahip olmalıdır Tek baralı tek devre kesici Şekil "" bağlantı prensiplerini göstermektedir. Öyle ki SESRSYN fonksiyonu için, devre kesicinin her iki tarafında bir gerilim trafosu vardır. Gerilim trafosu devre bağlantıları gayet basittir; hiçbir özel gerilim seçilmesini gerektirmez. Bara gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB1 'e, hat gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN1'e bağlanır. Gerilim trafosu konumları ayrıca yukarıda gösterildiği gibi bağlanır. Gerilim seçim parametresi CBConfig şöyle ayarlanır: Gerilim seçimi yok. 265

272 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Çift baralı tek devre kesici, harici gerilim seçimi Sgrt VT Bara 1 Bara 2 Sgrt VT QA1 QB1 QB2 Sgrt VT UBara UHat SMAI SMAI GRP_OFF U3PBB1* U3PBB2* U3PLN1* U3PLN2* BLOCK BLKSYNCH BLKSC BLKENERG B1QOPEN B1QCLD B2QOPEN B2QCLD LN1QOPEN LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF UB2OK UB2FF ULN1OK ULN1FF ULN2OK ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH TSTSC TSTENERG AENMODE MENMODE SESRSYN SYNOK AUTOSYOK AUTOENOK MANSYOK MANENOK TSTSYNOK TSTAUTSY TSTMANSY TSTENOK USELFAIL B1SEL B2SEL LN1SEL LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA UOKSC UDIFFSC FRDIFFA PHDIFFA FRDIFFM PHDIFFM INADVCLS UDIFFME FRDIFFME PHDIFFME UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Hat IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 131: Dahili gerilimli tek bir kesicili, çift bir baralı düzenlemede SESRSYN fonksiyon bloğunun bağlanması Bu tür düzenlemede dahili gerilim seçimi gerekli değildir. Gerilim seçimi, genel olarak şekil 131 örneğine göre bağlı olan harici röleler tarafından yapılır. İki bara tarafından yapılan uygun gerilim ve gerilim trafosu sigorta arıza denetimi, bara ayırıcılarının konumuna göre yapılır. Bunun anlamı fonksiyon bloğuna bağlantıların tek baralı düzenleme ile aynı olacağıdır. Gerilim seçim parametresi CBYapıla şöyle ayarlanır: Gerilim seçimi yok. 266

273 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Çift baralı tek devre kesici, dahili gerilim seçimi Sgrt VT Bara 1 Bara 2 Sgrt VT QB1 QA1 QB2 Sgrt VT UBara1 UBara2 UHat SMAI SMAI SMAI GRP_OFF U3PBB1* U3PBB2* U3PLN1* U3PLN2* BLOCK BLKSYNCH BLKSC BLKENERG B1QOPEN B1QCLD B2QOPEN B2QCLD LN1QOPEN LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF UB2OK UB2FF ULN1OK ULN1FF ULN2OK ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH TSTSC TSTENERG AENMODE MENMODE SESRSYN SYNOK AUTOSYOK AUTOENOK MANSYOK MANENOK TSTSYNOK TSTAUTSY TSTMANSY TSTENOK USELFAIL B1SEL B2SEL LN1SEL LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA UOKSC UDIFFSC FRDIFFA PHDIFFA FRDIFFM PHDIFFM INADVCLS UDIFFME FRDIFFME PHDIFFME UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Hat IEC en.vsd IEC V2 TR Şekil 132: Dahili gerilimli tek bir kesicili, çift bir baralı düzenlemede SESRSYN fonksiyon bloğunun bağlanması. İç gerilim seçimi gerektiğinde, gerilim trafosu devre bağlantıları şekil 132 çizimine göre yapılır. Bara1 VT'den gelen gerilim U3PBB1 'e, Bara2 VT'den gelen gerilim U3PBB2'ye bağlanır. VT hattından gelen gerilim U3PLN1'e bağlanır. Ayırıcıların ve gerilim trafosu sigortalarının konumları şekil 132 çiziminde gösterildiği gibi ayarlanmalıdır. Gerilim seçim parametresi CBYapıla Çift baraya ayarlanmalıdır. 267

274 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Çift devre kesici Sgrt VT Bara 1 Bara 2 Sgrt VT QA1 QA2 Hat Sgrt VT UBara1 UBara2 UHat1 SMAI SMAI SMAI GRP_OFF GRP_OFF U3PBB1* U3PBB2* U3PLN1* U3PLN2* BLOCK BLKSYNCH BLKSC BLKENERG B1QOPEN B1QCLD B2QOPEN B2QCLD LN1QOPEN LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF UB2OK UB2FF ULN1OK ULN1FF ULN2OK ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH TSTSC TSTENERG AENMODE MENMODE U3PBB1* U3PBB2* U3PLN1* U3PLN2* BLOCK BLKSYNCH BLKSC BLKENERG B1QOPEN B1QCLD B2QOPEN B2QCLD LN1QOPEN LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF UB2OK UB2FF ULN1OK ULN1FF ULN2OK ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH TSTSC TSTENERG AENMODE MENMODE SESRSYN SESRSYN QA1 SYNOK AUTOSYOK AUTOENOK MANSYOK MANENOK TSTSYNOK TSTAUTSY TSTMANSY TSTENOK USELFAIL B1SEL B2SEL LN1SEL LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA UOKSC UDIFFSC FRDIFFA PHDIFFA FRDIFFM PHDIFFM INADVCLS UDIFFME FRDIFFME PHDIFFME UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN QA2 SYNOK AUTOSYOK AUTOENOK MANSYOK MANENOK TSTSYNOK TSTAUTSY TSTMANSY TSTENOK USELFAIL B1SEL B2SEL LN1SEL LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA UOKSC UDIFFSC FRDIFFA PHDIFFA FRDIFFM PHDIFFM INADVCLS UDIFFME FRDIFFME PHDIFFME UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 133: Çift kesici düzenlemesinde SESRSYN fonksiyon bloğu bağlantıları Çift kesici düzenlemesi iki fonksiyon bloğunu gerektirir: kesici QA1 için SESRSYN1 ve kesici QA2 için SESRSYN2. Herhangi bir gerilim seçimine gerek yoktur; çünkü bara1 gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN1 üzerinde U3PBB1'e ve bara2 gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN2 üzerinde U3PBB1 'e bağlıdır. Hat gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN1 ve SESRSYN2 üzerinde U3PLN1'e bağlanır. Gerilim trafosu koşulu ayrıca şekil 133 örneğinde 268

275 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol gösterildiği gibi bağlanır. Gerilim seçim parametresi CBYapıla, hem SESRSYN1 hem de SESRSYN2 için Gerilim seçimi yok olarak ayarlanır /2 devre kesici 1 ½ kesici düzenlemesinde hat bir IED, bara1 devre kesici ve bağ devre kesici için gerilim seçimini düzenler. IED iki fonksiyon bloğunu gerektirir: bara1 devre kesici için SESRSYN1 ve bağ devre kesici için SESRSYN2. Bara1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB1'e her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır ve bara2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB2'ye her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Hat1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN1'e her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır ve hat2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN2'ye her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Ayırıcıların ve gerilim trafosu sigortalarının konumları şekil 134 çiziminde gösterildiği gibi ayarlanmalıdır. SESRSYN Bara 1 CB U3PBB1* SYNOK U3PBB2* AUTOSYOK U3PLN1* AUTOENOK U3PLN2* MANSYOK BLOCK MANENOK BLKSYNCH TSTSYNOK BLKSC TSTAUTSY BLKENERG TSTMANSY B1QOPEN TSTENOK B1QCLD USELFAIL B2QOPEN B1SEL B2QCLD B2SEL LN1QOPEN LN1SEL LN1QCLD LN2SEL LN2QOPEN SYNPROGR LN2QCLD SYNFAIL UB1OK FRDIFSYN UB1FF FRDERIVA UB2OK UOKSC UB2FF UDIFFSC ULN1OK FRDIFFA ULN1FF PHDIFFA ULN2OK FRDIFFM UBara1 SMAI ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH PHDIFFM INADVCLS UDIFFME TSTSC FRDIFFME TSTENERG PHDIFFME Bara 1 Bara 2 AENMODE MENMODE UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Sgrt VT Sgrt VT QB1 QA1 QB2 QB1 QA1 QB2 UBara2 SMAI SESRSYN U3PBB1* SYNOK U3PBB2* AUTOSYOK U3PLN1* AUTOENOK U3PLN2* MANSYOK BLOCK MANENOK BLKSYNCH TSTSYNOK BLKSC TSTAUTSY BLKENERG TSTMANSY B1QOPEN TSTENOK B1QCLD USELFAIL B2QOPEN B1SEL B2QCLD B2SEL LN1QOPEN LN1SEL QB9 QB61 QA1 QB62 QB9 UHat1 SMAI LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA Sgrt VT UB2OK UB2FF ULN1OK UOKSC UDIFFSC FRDIFFA ULN1FF PHDIFFA Sgrt VT UHat2 SMAI ULN2OK ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH FRDIFFM PHDIFFM INADVCLS UDIFFME TSTSC FRDIFFME TSTENERG PHDIFFME Hat 1 Hat 2 AENMODE MENMODE UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Tie CB IEC _1_en,vsd IEC V1 TR Şekil 134: SESRSYN fonksiyon bloğunun 1 ½ kesici düzeninde hat 1 IED için dahili gerilim seçimi ile bağlantısı 269

276 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol SESRSYN Bara 2 CB U3PBB1* SYNOK U3PBB2* AUTOSYOK U3PLN1* AUTOENOK U3PLN2* MANSYOK BLOCK MANENOK BLKSYNCH TSTSYNOK BLKSC TSTAUTSY BLKENERG TSTMANSY B1QOPEN TSTENOK B1QCLD USELFAIL B2QOPEN B1SEL B2QCLD B2SEL LN1QOPEN LN1SEL LN1QCLD LN2SEL LN2QOPEN SYNPROGR LN2QCLD SYNFAIL UB1OK FRDIFSYN UB1FF FRDERIVA UB2OK UOKSC UB2FF UDIFFSC ULN1OK FRDIFFA ULN1FF PHDIFFA ULN2OK FRDIFFM UBara1 SMAI ULN2FF STARTSYN TSTSYNCH PHDIFFM INADVCLS UDIFFME TSTSC FRDIFFME TSTENERG PHDIFFME Bara 1 Bara 2 AENMODE MENMODE UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Sgrt VT Sgrt VT QB1 QA1 QB2 QB1 QA1 QB2 UBara2 SMAI SESRSYN U3PBB1* SYNOK U3PBB2* AUTOSYOK U3PLN1* AUTOENOK U3PLN2* MANSYOK BLOCK MANENOK BLKSYNCH TSTSYNOK BLKSC TSTAUTSY BLKENERG TSTMANSY B1QOPEN TSTENOK B1QCLD USELFAIL B2QOPEN B1SEL B2QCLD B2SEL LN1QOPEN LN1SEL QB9 QB61 QA1 QB62 QB9 UHat1 SMAI LN1QCLD LN2QOPEN LN2QCLD UB1OK UB1FF LN2SEL SYNPROGR SYNFAIL FRDIFSYN FRDERIVA Sgrt VT UB2OK UB2FF ULN1OK UOKSC UDIFFSC FRDIFFA ULN1FF PHDIFFA ULN2OK FRDIFFM ULN2FF PHDIFFM Sgrt VT UHat2 SMAI STARTSYN TSTSYNCH TSTSC INADVCLS UDIFFME FRDIFFME TSTENERG PHDIFFME Hat 1 Hat 2 AENMODE MENMODE UBUS ULINE MODEAEN MODEMEN Bağ CB IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 135: SESRSYN fonksiyon bloğunun 1 ½ kesici düzeninde hat 2 IED için dahili gerilim seçimi ile bağlantısı Bu örnekte her iki hat IED'sinde Bağ Devre kesici için SESRSYN fonksiyonunun kullanımını gösterir. Bu, Otomatik tekrar kapama ve manuel kapama düzenlemesine bağlı olup, genellikle gerekmeyebilir. Çaprazlanmış olan hat gerilimleri ve bara gerilimleri dışında, bağlantılar her iki IED'de de benzerdir. 1 ½ kesici düzenlemesinde iki hat IED, bara2 devre kesici ve bağ devre kesici için gerilim seçimini düzenler. IED iki fonksiyon bloğunu gerektirir: bara2 devre kesici için SESRSYN1 ve bağ devre kesici için SESRSYN2. Bara1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB2 'ye her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır ve bara2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB1'e her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Hat1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN2'ye her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır ve hat2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN1'e her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Ayırıcıların ve gerilim trafosu sigortalarının çapraz konumları şekil 135 çiziminde gösterildiği gibi ayarlanmalıdır. Gerilimlerin 270

277 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol fiziksel analog bağlantıları ve IED bağlantısı ve SESRSYN fonksiyon blokları PCM600'de dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir. Her iki IED'de, bağlantı ve yapılandırmalar aşağıdaki kurallara uymalıdır: Normalde, aygıt konumu, hem açık (b-tür) hem de kapalı (a-tür) konumlarını gösteren kontaklara bağlıdır. Bara devre kesici: B1QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu B2QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu LN1QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu LN2QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu UB1OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının denetimi UB2OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının denetimi ULN1OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi ULN2OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi Ayar CBYapıla = 1 1/2 bara CB Bağ devre kesici: B1QOPEN/CLD = Özel bara devre kesici ve ayırıcıların konumu B2QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu LN1QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu LN2QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu UB1OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının denetimi UB2OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının denetimi ULN1OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi ULN2OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi Ayar CBYapıla = Bağ CB Ayarlama kuralları Üç SESRSYN fonksiyonunun aynı IED içerisinde sağlanması veya diğer başka sebeplerle tercih edilmesi durumunda, sistem "aynalama" olmaksızın ayarlanabilir ve CBYapıla ayarı şöyle yapılabilir. 1½ bara alt. CB bu ise ikinci bara devre kesici için SESRSYN fonksiyonu üzerinde yapılır. Yukarıdaki standart böyledir. Çünkü normalde aynı yapılandırma ve ayara sahip iki SESRSYN fonksiyonu her bir bölme için sağlanır. Senkronizasyon, senkron kontrolü ve enerjilendirme kontrolü fonksiyonu SESRSYN parametreleri yerel HMI (LHMI) veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Ayarlama kuralları SESRSYN fonksiyonunun LHMI ile ayarlanmasını açıklamaktadır. 271

278 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Primer gerilim (UTemel) için ortak temel IED değeri Genel temel değer fonksiyonu GBASVAL'da ayarlanır; bu ise şu dizinde yer alır Ana menü/yapılandırma/güç sistemi/genel temel değerler/x:gbasval/ubase. GBASVAL'in altı durumu vardır ve bunlar birbirlerinden bağımsız olarak ayarlanabilir. SESRSYN fonksiyonunun bara referans gerilimi (GblTemelSelBara) için bir ayarı ve hat referans gerilimi için bir ayarı (GblTemelSelHat) vardır ve bunlar birbirinden bağımsız olarak temel değerin referansı için kullanılan altı GBASVAL fonksiyonundan birini seçmek için ayarlanabilir. Bunun anlamı bara ve hattın referans geriliminin farklı değerlere ayarlanabilmesidir. SESRSYN fonksiyonu için Ana menü/ayarlar/kontrol/sesrcyn(25,sync)/x:sesrsyn altında bulunan ayarlar dört farklı ayar grubuna bölünür: Genel, Senkronlama, Senkron kontrol ve Enerjilendirme kontrolü. Genel ayarlar Çalışma: Çalışma modu şöyle ayarlanabilir Açık veya Kapalı'den. Ayar Kapalı olarak ayarlanması tüm fonksiyonu devre dışı bırakır. GblTemelSelBara ve GblTemelSelHat Bu yapılandırma ayarları altı GBASVAL fonksiyonundan birini seçmek için kullanılır, bunlar daha sonra sırasıyla bara ve hat için temel değer referans gerilimi olarak kullanılır. SelFazBara1 ve SelFazBara2 Sırasıyla bara 1 ve 2 için gerilim fazının ölçüm seçimi için yapılandırma parametreleri; bunlar tek faz (faz-nötr) veya iki faz (faz-faz) gerilim olabilir. SelFazHat1 ve SelFazHat2 Sırasıyla hat 1 ve 2 nin gerilim fazı ölçüm seçimi için yapılandırma parametreleri; bunlar tek faz (faz-nötr) veya iki faz (faz-faz) gerilim veya pozitif dizi olabilir. CBYapıl Bu yapılandırma ayarı, gerilim seçim türünü tanımlamak için kullanılır. Gerilim seçim türü aşağıdaki şekilde seçilebilir: gerilim seçimi yok çift baralı tek devre kesici kesicinin bara 1'e bağlandığı kesici ile birlikte 1 2/1 devre kesici düzenlemesi kesicinin bara 1'e bağlandığı kesici ile birlikte 1 2/2 devre kesici düzenlemesi kesicinin hat 1 ve 2'ye bağlandığı (bağ kesici) kesici ile birlikte 1 1/2 devre kesici düzenlemesi UOran UOranı ifadesi şöyle tanımlanır UOranı = bara gerilimi/hat gerilimi. Bu ayar hat gerilimini, bara gerilimine eşit olacak şekilde büyütür. 272

279 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol FazKayması Bu ayar bir hat trafosunun meydana getirdiği, bara gerilimi ve hat gerilimi için iki ölçüm noktası arasındaki faz kaymasını dengelemek için kullanılır. Ayar değeri ölçülen hat faz açısına eklenir. Bara gerilimi referans gerilimidir. Tek faz UL1 veya iki faz UL1L2 yoksa, FazKayması ve UOran parametreleri diğer seçenekleri dengelemek için kullanılabilir. Tablo 17: Gerilim ayar örnekleri Hat gerilimi Bara gerilimi Bara gerilimi ön işleme UL1 UL1 UL1'i kanal 1'e bağla UL2 UL3 UL2'yi kanal 1'e bağla UL3'ü kanal 1'e bağla UL1L2 UL1L2 UL1L2'yi kanal 1'e bağla UL2L3 UL3L1 UL2L3'ü kanal 1'e bağla UL3L1'i kanal 1'e bağla UL1 UL1L2 UL1L2'yi kanal 1'e bağla UL2L3 UL3L1 UL2L3'ü kanal 1'e bağla UL3L1'i kanal 1'e bağla SESRSYN ayarı FazKayması UOran º º º º 1-30º 1,73-90º 1, º 1,73 Senkronlama ayarları ÇalışmaSenk Ayar Kapalı olarak ayarlanması Senkronlama fonksiyonunu devre dışı bırakır. Ayarın Açıkolduğu durumda fonksiyon çalışır durumda olur ve çıkış sinyali giriş koşullarına bağlı olur. FrekDifMin FrekDifMin ayarı, sistemlerin asenkron olarak tanımlanabilmesi için gereken minimum frekans farkıdır. Bundan daha düşük frekanslarda sistemlerin paralel oldukları kabul edilir. FrekDifMin için tipik bir değer şöyledir: 10 mhz. Genel olarak bu değer hem senkronizasyon hem de senkron kontrol fonksiyonlarının olması halinde düşük olmalıdır. Çünkü, şebeke frekans farkıyla çalışması durumunda senkronizasyon fonksiyonu tam olarak doğru anda kapatma yapacaktır. 273

280 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol FrekDifMaks Not! Fonksiyonların manuel çalıştırma, otomatik tekrar kapama veya her ikisi için kullanılmasına bağlı olarak FrekDifMin parametresi FrekDifM ile aynı değere ve ilgili FrekDifA ise SESRSYN için ayarlanmalıdır. FrekDifMaks ayarı, senkronizasyonun kabul edilebileceği maksimum kayma frekansıdır. 1/FrekDifMaks, vektörün 360 derece hareket etmesi için gereken zamanı gösterir; bu senkronoskopta bir tura karşılık gelir ve Darbe süresi olarak adlandırılır. FrekDifMaks için tipik bir değer mhz dir, bu da darbe sürelerini 4-5 saniyede verir. Normal olarak iki şebeke birbirinden bağımsız nominal frekans tarafından regüle edilmektedir ve frekans farkı düşüktür, bu nedenle yüksek değerlerden kaçınılmalıdır. FrekDeğişimOranı Frekans için maksimum izin verilen değişim oranı. tkesici tkesici değeri devre kesicinin kapama zamanı ile eşleşecek şekilde ayarlanmalıdır ve ayrıca kapama devresine olası yardımcı röleleri de dahil etmelidir. IED nin yapılandırılmasında yavaş mantık bileşenlerinin kullanılmadığı kontrol edilmelidir, çünkü bu bileşenler kapama zamanında büyük değişikliklere neden olabilir. Tipik ayar ms'dir, kesici kapama zamanına bağlı olarak. tkapalıdarbe Kesici kapatma darbe süresi ayarı. tmakssenk tmakssenk ayarı, bu süre içerisinde senkronizasyon fonksiyonu çalışmadığı takdirde çalışmayı resetlemek içindir. Bu ayar, faz eşitliğine erişmenin maksimum ne kadar süre alacağına karar verecek olan FrekDifMin ayarının yapılmasına izin vermelidir. Ayarın 10 msn olması durumunda darbe süresi 100 saniyedir ve böylece ayarın en az tminsenk artı 100 saniye olması gerekir. Şebeke frekanslarının limitlerin dışında olması bekleniyorsa, başlangıçtan buna bir pay eklenmesi gerekir. Tipik ayar 600 saniyedir. tminsenk tminsenk parametresi, senkronizasyon kapama girişiminin verileceği minimum süreyi sınırlamak için ayarlanır. Bir senkronlama koşulu yerine getirilse bile, bu süre boyunca senkronlama başladığından beri senkronlama fonksiyonu kapatma komutu vermez. Tipik ayar 200 ms. Senkron kontrol ayarları ÇalışmaSC 274

281 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol ÇalışmaSC ayarı Kapalısenkronkontrol fonksiyonunu devre dışı bırakır ve AUTOSYOK, MANSYOK, TSTAUTSY ve TSTMANSY düşük olarak ayarlar. Ayarın Açıkolduğu durumda fonksiyon çalışır durumda olur ve çıkış sinyali giriş koşullarına bağlı olur. UDiffSC Hat ve bara arasındaki gerilim farkı ayarı (p.u. cinsinden) Ayar (p.u. cinsinden) aşağıdaki şekilde tanımlanır (U-Bara/GblTemelSelBara) - (U-Hat/GblTemelSelHat). FrekDifM ve FrekDifA Frekans farkı düzeyi ayarları FrekDifM ve FrekDifA şebekedeki duruma göre seçilmelidir. Kararlı koşullar altında düşük frekans ayarına gerek duyulur, bu durumda FrekDifM ayarı kullanılır. Otomatik tekrar kapama için daha büyük frekans farkı ayarı tercih edilir, bu durumda FrekDifA ayarı kullanılır. FrekDifM için tipik bir değer şöyledir: 10 mhz ve FrekDifA için tipik bir değer şöyledir: mhz. FazDifM ve FazDifA Faz açısı farkı düzey ayarları FazDifM ve FazDifA de şebekedeki duruma göre seçilmelidir. Faz açısı ayarı, maksimum yük koşullarında kapamaya olanak tanıyacak şekilde seçilmelidir. Ağır yüklü şebekelerde tipik bir maksimum değer 45 derece olabilir iken, çoğu şebekede maksimum çıkan açı 25 derecenin altındadır. tscm ve tsca Zamanlayıcı gecikme ayarları tscm ve tsca'nın amacı senkron kontrolü koşullarının sabit olarak kalmasını sağlamak ve durumunun geçici girişim nedeniyle olmadığından emin olmaktır. Koşullar belirtilen süre boyunca devam etmezse, gecikme zamanlayıcısı resetlenir ve koşullar tekrar karşılandığında prosedür yeniden başlatılır. Bu nedenle, senkron kontrolü durumu ayarlanan süre boyunca sabit kaldıkça devre kesicinin kapama yapmasına izin verilmez. Kararlı koşullarda daha uzun bir çalışma zamanı gecikme ayarına ihtiyaç vardır, bu durumda tscm ayarı kullanılır. Otomatik tekrar kapama sırasında, daha kısa gecikme zamanı tercih edilir bu durumda tsca ayarı kullanılır. tscm için tipik bir değer 1 saniyedir ve tsca için tipik değer 0,1 saniyedir. Enerjilendirme kontrol modu OtoEnerj ve ManEnerj Devre kesiciyi otomatik veya manuel kapatmak için iki farklı ayar kullanılabilir. Her biri için ayarlar şöyledir: 275

282 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Kapalı, enerjilendirme fonksiyonu devre dışıdır. DLLB, Ölü Hat Canlı Bara, hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %40'ının ön ayar değeri altında ve bara gerilimi GblBaseSelBara'nın %80'inin ön ayar değeri üstündedir. DBLL, Ölü Bara Canlı Hat, bara gerilimi GblBaseSelBara'nın %40'ının ön ayar değeri altında ve hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %80'inin ön ayar değeri üstündedir. Her ikisinde de, enerjilendirme iki yönde yapılabilir, DLLB veya DBLL. ManEnerjDBDL Eğer parametre Açıkolarak ayarlanmışsa, hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %40'ının ön ayar değeri altında ve bara geriliminin GblBaseSelBara %40'ının ön ayar değeri altında ise ve ayrıca ManEnerj şu şekilde ayarlanmışsa manuel kapatma etkindir DLLB, DBLL veya Her iki. totoenerj ve tmanenerj totoenerj ve tmanenerj ayarlarının amacı ölü tarafın enerjisiz kaldığından ve durumun geçici girişim nedeniyle olmadığından emin olmaktır. Koşullar belirtilen süre boyunca devam etmezse, gecikme zamanlayıcısı resetlenir ve koşullar tekrar karşılandığında prosedür yeniden başlatılır. Bu nedenle, enerjilendirme koşulu ayarlanan süre boyunca sabit kaldıkça devre kesicinin kapama yapmasına izin verilmez faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar kapatıcı Tanımlama Fonksiyon Tanımı IEC tanımlama 3-faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı SMBRREC IEC tanımlama O->I ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 79 SYMBOL-L V1 TR Uygulama Otomatik tekrar kapama, bir güç sisteminde geçici hat arızası sonrasında servisin geri yüklenmesi için kullanılan çok yerleşik bir yöntemdir. Hat arızalarının büyük çoğunluğu, doğal geçici özellikteki ark atlamalarıdır. Hat koruma ve hat kesiciler çalıştığında ve hattı kapattığında, ark iyonsuzlaşır ve gerilime dayanabilme kapasitesini değişken oranda bir miktar geri kazanır. Bu nedenle enerjisiz ölü bir 276

283 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol sürenin olması kaçınılmazdır. Hatta servisin tekrar başlaması, hat kesicilerinin otomatik olarak yeniden kapanmasıyla devam edebilir. Seçilecek ölü zaman, arkın iyonsuzlaşması ve başarılı şekilde tekrar kapanması için yeterince uzun olmalıdır. Her hat kesici, otomatik tekrar kapama ekipmanı veya fonksiyonu için, hattın ölü zamanı, otomatik tekrar kapama zamanı kullanılarak belirlenir. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama meydana geldiğinde, otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın ölü zamanı na eşittir. Eğer açık zaman ve ölü zaman farklıysa, hat her iki uçtaki kesiciler açılana kadar enerjili olarak kalır. Hat koruma Arıza anı Çalışır Resetlenir Çalışma zamanı Kapalı Devre kesici Açık Kesme zam. Açma komutu Ayrılacak kontaklar Söndürücüler Arıza Çalışır Resetlenir Çalışma zamanı Kapatma zam. Kesme zam. Kapatma komutu Kontak kapanır Arıza süresi Kesici için SMBRREC açma zamanı Arıza süresi Oto. Tekrar kapama fonksiyonu Başlat SMBRREC SMBRREC açma zam. ayarla Yen. kap. komutu Toparlanma süresi SMBRREC reset =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 136: Kalıcı bir arızada tek atım otomatik tekrar kapama Üç fazlı otomatik tekrar kapama, senkronizasyon ve enerjilendirme kontrol kullanılmadan ve yine ölü hat ve ölü bara kontrolü yapılmadan gerçekleşebilir. Her bir hat kesici ve otomatik tekrar kapama ekipmanı için otomatik tekrar kapama açık kalma süresi ifadesi kullanılabilir. Bu, Otomatik Tekrar kapatıcı için ölü zaman ayarıdır. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama sırasında, otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın ölü zamanı na eşittir. Aksi takdirde bu iki zaman farklılık gösterebilir, çünkü bir hat ucunun diğer hat ucundan daha yavaş açılması, hattın her iki ucu açılana kadar ölü olmayacağı anlamına gelir. 277

284 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Eğer arıza kalıcıysa, arızayı gidermek üzere yapılan tekrar kapama girişimi sırasında hat koruma tekrar açar. Her devre kesici (CB) için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu kullanılması normal uygulamadır. Her hat ucunda bir devre kesici kullanıldığında, her hat ucu için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu vardır. Eğer çifte hat korumada otomatik tekrar kapama fonksiyonları eklenmişse, ki bunun anlamı her devre kesici için iki otomatik kapama fonksiyonu demektir, tekrar kapama komutlarının koordinasyon altında yapılmasına dikkat edilmelidir. 1 1/2 kesicili, çift kesicili ve kare bara düzeninde, her hat ucunda iki devre kesici çalıştırılır. Her devre kesici için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu önerilir. Böylesi düzenlenmiş iki devre kesicinin sıralı olarak tekrar kapatılması, otomatik tekrar kapama fonksiyonu içindeki öncelik devresi ile yapılabilir. Kalıcı arıza durumunda birinci devre kesicinin tekrar kapamasının başarısız olması halinde ikinci devre kesicinin tekrar kapaması iptal edilir ve sonucunda güç sistemi üzerindeki stres sınırlı kalır. Kesicinin otomatik tekrar kapatıcıya bağlı olmasının bir diğer avantajı, kesicinin dizisine uymadan kapanmasının, kesicinin otomatik tekrar kapama sırasına hazırlanmasını vb. kontrol etmenin çok daha basitleşmesidir. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu üç faz otomatik yeniden kapamayı tek atımda veya çok atımda yapar. Güç iletim sistemlerinde, tek ve/veya üç faz, tek adım Otomatik Tekrar Kapama yapılması çok sık kullanılan bir uygulamadır. Alt iletim ve Dağıtım sistemlerinde açma ve otomatik tekrar kapama genellikle üç fazdır. Ancak, otomatik tekrar kapamanın modu değişebilir. Tek atımlı ve çok atımlı kullanılabilir. Birinci atımda kısa bir gecikme HSAR, veya daha uzun bir gecikme DAR olabilir. İkinci ve ondan sonraki tekrar kapama atımları nispeten daha uzun olabilir. Çoklu atım kullanıldığında, ölü zaman kesicinin görev döngüsü kapasitesiyle harmonize olmalıdır. Otomatik tekrar kapama genellikle hat koruma tarafından, özellikle de bu korumanın anlık açılmasıyla başlatılır. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, kalıcı arızaları tespit eden bazı korumalar çalışıyorsa önlenebilir (örneğin şönt reaktörü, kablo veya bara gibi). Özel hattı dışında arızalar gösteren yedek koruma bölgeleri de otomatik tekrar kapamayı bastırmak üzere bağlanabilir. Bir arıza üzerine devre kesici kapatılırken ve hatta enerji verilirken (SOTF) otomatik tekrar kapama teşebbüsünde bulunulmamalıdır; bunun istisnası, atım 2 vb. nin SOTF de başlatılacağı çoklu atımlardır. Benzer şekilde, arıza oluştuğunda kapatılmayan, çok kesicili bir bara düzenlemesindeki bir devre kesici, Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu çalıştırılarak kapatılmamalıdır. Otomatik Tekrar Kapama sıklıkla, senkron kontrol ve ölü hat veya ölü bara kontrolünden alınan bir serbest bırakma koşulu ile kombine edilir. Kalıcı arıza nedeniyle Otomatik Tekrar Kapama turbo jeneratör grupları üzerindeki gerilimi sınırlamak için, senkron kontrolü ile otomatik tekrar kapamayı, enerji santrallerine yakın hat terminallerinde kombinasyon halinde düzenlenebilir ve enerjilendirme girişimini enerji santralinden en uzak tarafta yapabilir ve enerjilendirme başarılı olursa senkron kontrol yerel uçta yapabilir. 278

285 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol İletim koruma sistemleri genellikle alt bölümlere ayrılmıştır ve iki adet yedek koruma IED sine sahiptir. Bu tür sistemlerde genellikle otomatik tekrar kapama alt sistemlerin yalnız bir tanesinde yapılır çünkü gerekli olan arızanın giderilmesidir. Otomatik tekrar kapatıcının hizmet dışı olması nedeniyle kapama yapılmaması önemli bir sorun olarak görülmez. Eğer aynı kesici üzerinde iki adet otomatik tekrar kapatıcı varsa, uygulama dikkatle kontrol edilmelidir ve normal olarak bir tanesi ana birim olmalı ve diğer otomatik tekrar kapatıcının çalışması durumunda bunu bastırmak üzere bağlanmış olmalıdır. Bu bastırma örneğin çalışmakta olan 3 faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) üzerinden yapılabilir. Kalıcı bir arıza, hat koruma arızayı gidermek üzere tekrar kapandığında, tekrar açılmasına neden olabilir. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu bir dizi parametrenin ayarlanmasına izin verir. Örnekler: otomatik tekrar kapama atımlarının sayısı her atım için otomatik tekrar kapama açık kalma sayısı (ölü zaman) Otomatik tekrar kapama çalıştırma KAPALI ve AÇIK Otomatik tekrar kapama çalışması KAPALI ve AÇIK olarak ayar parametresi ve harici kontrol ile ayarlanabilir. Parametre Çalışma= Kapalı, veya Açık fonksiyonu KAPALI ve AÇIK olarak ayarlar. Çalışma=HariciKntrlolduğunda, KAPALI ve AÇIK kontrolü giriş sinyal darbeleriyle yapılır, örneğin kontrol sisteminden veya ikili girişten (ve diğer sistemlerden). Fonksiyon ON olarak ayarlandığında ve çalışır durumdayken (devre kesici kapalı ve devre kesici Hazır koşulları da yerine getirilmiştir), SETON çıkış aktifleşir (yüksek). Fonksiyon tekrar kapama başlatma almaya hazırdır Otomatik tekrar kapama başlatma ve tekrar kapama döngüsü için başlatma koşulları Tekrar kapama döngüsü veya dizisi başlatmanın normal yolu, BAŞLAT girişine sinyal uygulama yoluyla hat korumadan açarak başlatmaktır. Başlatma sinyalleri Genel Açma sinyalleri olabilir veya yalnız Diferansiyel, Mesafe koruma Bölge 1 ve Mesafe koruma Destekli trip koşulları olabilir. Bazı durumlarda, Yönlü Topraklama arıza fonksiyonu Destekli açma, Otomatik Tekrar Kapama girişimine bağlanabilir. Başlangıcın kabul edilebilmesi ve yeni otomatik tekrar kapama döngüsünün başlatılması için birkaç koşulun yerine gelmesi gereklidir. Bunlar tahsis edilmiş girişlere bağlıdır. Bu girişler: 279

286 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol CBREADY, devre kesici tekrar kapama döngüsü için hazır, örneğin çalışma tertibatı şarjlı. CBPOS, hat arızası meydana geldiğinde ve başlatma uygulandığında CB nin kapalı olmasını sağlamak için. INHIBIT sinyal girdisi yok, yani hiçbir kilitleme veya bastırma sinyali mevcut değil. Başlatma kabul edildikten sonra, mandallanır ve dahili bir "Başlatıldı" sinyali ayarlanır. "Önleme" sinyali gibi bazı olaylar tarafından kesilebilir Devre kesici açık bilgisiyle otomatik tekrar kapamayı başlatma Bu fonksiyon kullanıcının otomatik tekrar kapatmayı koruma açma sinyalleri yerine Devre kesici açık pozisyonundan başlatmasına olanak sunmaktadır Bu başlatma modu ayar parametresi CBAçıkİleBaşla şöyle olduğunda seçilir.açık. Bu durumda tüm manuel tekrar kapamaların engellenmesi gerekir. Tipik olarak CBYardContTürü=NormKapalı ayarı da yapılır ve CBPOS ve BAŞLAT girişlerine bir NC tipi (normalde kapalı) devre kesici yardımcı kontak bağlanır. Sinyal Devre kesici kapalı dan Devre kesici açık a değiştirildiğinde, bir otomatik tekrar kapama başlatma darbesi yaratılır ve normal kontroller yapılarak fonksiyona mandallanır. Ardından tekrar kapama dizisi normal olarak devam eder. Tekrar kapamanın engellenmesi için manuel açma ve diğer fonksiyonlardan gelen sinyallerin, ÖNLE girişine bağlanması gerekir Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi Otomatik Tekrar Kapama girişimlerinin sadece kendi hattındaki geçici arızalarda yapılması beklenir. Otomatik Tekrar Kapama aşağıdaki koşulların tümü için engellenmelidir: Gecikmeli Mesafe koruma bölgelerinden gelen açma Artçı koruma fonksiyonlarından gelen açma Kesici arıza fonksiyonundan gelen açma Uzak uç Kesici arıza fonksiyonundan gelen araaçma Bara koruma açması Yukarıda benimsenen başlatma prensibine göre (Genel Açma veya yalnız Ani açma), gecikmeli ve yedek bölgeler gerekmeyebilir. Ancak, yerel ve uzak kesici arızası her zaman bağlı olmalıdır için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü Üç faz otomatik tekrar kapama için açık kalma süreleri: t1 3Ph ile t5 3Ph arasıdır Uzun açma sinyali Normal koşullar altında açma komutu arıza giderme nedeniyle hızlı olarak resetler. Kullanıcı maksimum açma darbe süresi taçma ayarını belirleyebilir. Uzun açma sinyali tekrar kapama dizisini, ÖNLE sinyal girişi ile aynı şekilde kesintiye uğratır. 280

287 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Maksimum tekrar kapama atımlarının sayısı Bir otomatik tekrar kapama döngüsündeki maksimum tekrar kapama adımı sayısı AtımSayısı parametresi seçilerek yapılır faz tekrar kapama, AtımNo ayarına göre bir ile beş adım arası. Her türlü arızada, bir açma çalışması bir üç fazlı açma olarak yapılır. Yeniden kapatma üç fazlıdır. Burada, otomatik tekrar kapama fonksiyonunun "Açık" ve "Hazır" olduğu kabul edilmektedir. Kesici kapanır ve çalışma dişlisi hazırdır (işletim enerjisi saklanır). BAŞLAT girişi alınır ve mühürlenir. READY çıkışı resetlenir (hatalı olarak ayarlanır). ACTIVE çıkışı ayarlanır. 3 fazlı otomatik tekrar kapama açma zamanı için zamanlayıcı başlatılır. Otomatik tekrar kapama açık zaman zamanlayıcılarından herhangi biri çalışmaktayken, INPROGR çıkışı aktifleştirilir. Açık zaman zamanlayıcısı bittiğinde ilgili iç sinyal, diğer kontroller için ve devre kesiciye kapama komutu vermesi için çıkış modülüne iletilir. Bir devre kesici kapatma komutu verdiğinde bir toparlanma zamanlayıcısı treclaim başlatılır. Bu süre içerisinde açma olmazsa, otomatik tekrar kapama fonksiyonu Hazır durumuna resetler ve ACTIVE sinyali resetlenir. Birinci tekrar kapama atımı başarısız olduğunda,, seçilmesi durumunda 2. ila 5. tekrar kapatma bunu takip eder Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama Toparlanma zamanlayıcısı treclaim tekrar kapama komutunun verilmesinden fonksiyonun resetlenmesine kadar geçen süreyi tanımlar. Bu süre içerisinde tekrar bir açma oluşması halinde bu, birinci arızanın devamı olarak algılanabilir. Devre kesici kapatma komutu verildiğinde toparlanma zamanlayıcısı başlatılır Geçici arıza Tekrar kapama komutu verildikten sonra toparlanma zamanlayıcısı belirli bir süre için çalışmaya devam eder. Bu süre içerisinde tekrar açma meydana gelmezse, Otomatik Tekrar Kapama resetleyecektir. Devre kesici kapalı kalır ve çalışma tertibatı tekrar şarj olur. CBPOS ve CBREADY giriş sinyalleri ayarlanacaktır Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali Yeni bir açma oluşması ve yeni giriş sinyali BAŞLATMA veya TRSOTF görüldüğünde, devre kesici kapatma komutu sonrasında BŞRSZ (başarısız kapatma) çıkışı yüksek olarak ayarlanır. İlk atım için zamanlayıcı artık başlatılamaz. Ayarlanmış olan tekrar kapatma atımı sayısına bağlı olarak, daha sonraki atımlar gerçekleştirilebilir veya Tekrar kapama dizisi sonlandırılabilir. Toparlanma zamanlayıcısının süresi dolduğunda Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu resetlenir fakat devre kesici açık kalır. CBPOS girişi üzerinden Devre 281

288 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol kesici kapalı bilgisi eksiktir. Bu nedenle tekrar kapama fonksiyonu yeni bir tekrar kapama döngüsüne hazır değildir. Normal olarak UNSUCCL sinyali, son tekrar kapama atımı alındıktan sonra ve otomatik tekrar kapama fonksiyonu engellendikten sonra görülür. Sinyal, toparlanma süresinden sonra resetler. Başarısız sinyalinin verilmesi devre kesici pozisyon girişine bağlı hale getirilebilir. Bu durumda UnsucClByCBChk parametresi CBKontrol'e ayarlanmalı ve bir zamanlayıcı tunsuccl da ayarlanmalıdır. Eğer devre kesici kapatma komutuna tepki vermez ve kapanmaz fakat açık kalırsa, UNSUCCL çıkışı tunsuccl süresi sonunda yüksek olarak ayarlanır. Başarısız çıkış, örneğin Çok Kesicili bir düzenlemede, ikinci kesicideki otomatik tekrar kapatma fonksiyonunu iptal etmek için kullanılabilir. Ayrıca operatör kilitlemeyi resetleyene kadar elle kapama için bir kilitleme oluşturabilir, bunun için ayrılmış özel bölüme bakınız Kilitleme başlatma Pek çok durumda, otomatik tekrar kapama girişimi başarısız olduğunda bir kilitleme oluşturma zorunluluğu vardır. Bu işlem otomatik tekrar kapama fonksiyonunun giriş ve çıkışlarına bağlı bir mantık üzerinden yapılır ve gerekli olduğu durumunda İkili IO ile bağlanır. Bu mantığı uygulamanın pek çok yöntemi vardır; manuel kapamanın IED içinde kilitleme tertibi olması, harici bir fiziki kilitleme rölesinin bulunup bulunmadığı ve resetin bütünleşik olması veya iletişim yoluyla yapılmış olması. Ayrıca, neyin kilitleme üreteceği konusunda da farklı alternatifler vardır. Bazı soruların cevapları: Yedek zaman gecikmeli açma kilitleme verir mi (normalde evet) Arıza üzerine kapama yaparken kilitleme üretilir mi (çoğunlukla) Otomatik tekrar kapama arızada KAPALI olduğunda, kilitleme üretilir mi Kesici, otomatik tekrar kapama dizisi için yeterince çalıştırma gücüne sahip olmadığında kilitleme üretilecek mi? (kapatma girişimi olmadığından normalde hayır) Şekil 137 ve 138, harici röle olarak bir kilitleme rölesi ile kapatma mantığının nasıl tasarlanabileceği gösterilmiştir. Alternatif olarak senkronizasyon kontrolü fonksiyonundan geçerek manuel kapama ile dahili olarak üretilen bir kilitleme gösterilmektedir. Kilitleme mantığı örneği. 282

289 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol BJ-TRIP ZCVPSOF-TRIP OR SMBRREC INHIBIT UNSUCCL OR Kilitleme CCRBRF TRBU RXMD KAPAT KOMUTU =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 137: Harici bir kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir kilitleme. BU- AÇMA ZCVPSOF-AÇMA VEYA SMBRREC ÖNLEM E BSRSZ SMPPTRC CCRBRF TRBU YAZILIM VEYA IO RESET VE YA CLLÇIKIS RESET KILITLEME RSTLÇIKIS MAN KAPAT SMBRREC KAPAT VE YA VE SESRSYN OTO. DURDURMA MAN ENOK VE YA KAPAT KOMUTU =IEC =2=tr=Ori ginal.vsd IEC V2 TR Şekil 138: IED içerisinden geçen manuel kapama dahili mantığı ile düzenlenmiş kilitleme Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi Koruma fonksiyonlarından başlatma sinyalleri alınmasa bile, bununla birlikte kesici halen kapalı değilse, SMBRREC fonksiyonu aşağıdaki tekrar kapama adımlarını uygulayacak şekilde programlanabilir (eğer birden fazla adım seçildiyse). Bu ise şu ayar parametresi ile yapılır OtoKont = Açık ve tautocontwait ve fonksiyonun yeni bir başlatma olmadan devam etmesi için gereken gecikme. 283

290 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun bekletilmesi Ayarlama kuralları Yapılandırma THOLHOLD girişi (ısıl aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor) aktifleştirilirse, tekrar kapama fonksiyonunu beklemede tutar. Bu nedenle devre kesiciye Otomatik Tekrar Kapama ve tekrar kapama komutu arasında önemli bir gecikme bulunabilir. Zamanı ve ÖNLE girişine bastırma gönderen harici bir mantık kullanılabilir. Bu giriş ayrıca Otomatik Tekrar Kapamayı daha uzun veya daha kısa bir süre beklemede tutabilir. Sinyalleri yapılandırmak için PCM600 yapılandırma aracını kullanın. Otomatik tekrar kapatıcı fonksiyon parametreleri yerel HMI veya Parametre Ayar Aracı (PST) ile ayarlanır. Parametre Ayar Aracı PCM600 içindedir. Giriş sinyalleri için öneriler Varsayılan fabrika ayarlarının şekil 139. ON ve OFF Bu girişler, dış kontrol için ikili girişlere veya iletişim arayüz bloğuna bağlanabilir. START 3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapayıcı (SMBRREC) fonksiyonunu başlatan açma çıkış koruma fonksiyonuna bağlanmalıdır. Ayrıca, dış bir kontaktan başlatılmak üzere ikili bir girişe de bağlanabilir. Başlatma kaynaklarının birleşimi için mantıksal bir OR-geçidi kullanılabilir. Eğer CBAçıkİkenBaşlat kullanılırsa, devre kesici Açık koşulu START girişine de bağlanmalıdır. INHIBIT Bu girişe tekrar kapama döngüsünü kesintiye uğratan veya başlatmanın kabulünü engelleyen sinyaller bağlanır. Bu tür sinyaller şönt reaktörüne bağlı bir hat korumadan, transfer açma alımından, artçı koruma fonksiyonlarından, bara koruma açmasından veya kesici arıza korumasından gelebilir. Devre kesici açık pozisyonu SMBRRECbaşlatmak üzere ayarlandığında, manuel açıklık da buraya bağlanmalıdır. Önleme genellikle IO aracılığıyla dış IED lerden ve iç fonksiyonlardan gelen sinyallerin kombinasyonudur. Bu kombinasyon için VEYA geçidi kullanılır. 284

291 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol CBPOS ve CBREADY Bunlar CB den bilgi toplamak için ikili girişlere bağlanmalıdır. Eğer CBYardKontTürü parametresi aşağıdaki gibi ayarlanır ise CBPOS girişi devre kesici kapalı olarak yorumlanır NormAçık, bu varsayılan ayardır. CBYardKontTürü ayarı NormKapalı yapılır ise, kesicideki üç çalıştırma tertibatında (tek kutupla çalıştırılan kesiciler) bağlantı Tüm kutuplar kapalı" (NO kontaklarının seri bağlantısı) veya En az bir kutup açık" (NC kontakların paralel bağlantısı) şeklinde olmalıdır. CB Ready sinyali, Kapalı-Açık (CO), veya Açık-Kapalı-Açık (OCO) olduğunda CB nin tekrar kapamaya hazır olduğunu belirten sinyaldir. Eğer alınan sinyal CB şarjlı değil" veya hazır değil" ise, CBREADY girişinin önüne bir evirici yerleştirilebilir. SYNC Gerekli durumlarda iç senkron kontrol fonksiyonuna bağlanır. Ayrıca, dış bir cihazdan senkronizasyon için ikili bir girişe de bağlanabilir. Eğer ne dış ne de iç bir senkronizasyon veya enerjilendirme kontrolü gerekmiyorsa, kalıcı olarak yüksek bir kaynağa bağlanabilir, TRUE. Üç faz atımları 1 5'in devam edebilmesi için sinyal gerekir.. TRSOTF Bu Arızaya Geçerek Açma" sinyalidir. Eğer çok atımlı Otomatik Tekrar Kapama girişimleri kullanılıyorsa, bu genellikle hat korumanın arızaya geç" çıkışına bağlıdır. Giriş 2-5 atımlarını başlatır. Tek atımlık uygulamalar için, giriş FALSE olarak ayarlanır. THOLHOLD Termik aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor" sinyali. Normalde FALSE olarak ayarlıdır. Bu sadece ısıl içerik kabul edilebilir seviyeye, örneğin %70 e indiğinde resetleyen bir ısıl aşırı yük koruma açma sinyaline bağlanabilir. Sinyal yüksek olduğu sürece, ki bu hat sıcak demektir, Otomatik Tekrar Kapama bekletilir. Sinyal resetlendiğinde tekrar kapama döngüsü devam eder. Bunun önemli bir miktarda gecikmesi olduğuna dikkat ediniz. Bazı nedenlerden dolayı Otomatik Tekrar Kapama adımı durdurulur ise giriş, başka amaçlar için de kullanılabilir. WAIT Sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünite" tekrar kapamasını durdurmak için kullanılır. Aşağıdaki Çok kesicili düzenleme önerileri ne bakınız. Bu sinyal, çok kesicili düzenlemelerde, ikinci kesici üzerindeki Otomatik Tekrar Kapamanın WFMASTER çıkışından aktifleştirilir. BLKON 3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapayıcı (SMBRREC) fonksiyonunun engellenmesi için kullanılır, örneğin belirli servis koşulları ortaya çıktığında. Giriş normalde FALSE olarak ayarlıdır. Kullanıldığında, engelleme BLOCKOFF ile resetlenmelidir. 285

292 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol BLOCKOFF BşrszKptİleEngel ayarı aşağıdaki şekilde yapılır ise başarısız bir Otomatik Tekrar Kapama girişimi veya BLKON girişinin aktifleştirilmesi nedeniyle Engellenen SMBRREC fonksiyonunun Engelini Kaldırmak için kullanılır Açık. Giriş normalde FALSE olarak ayarlıdır. RESET Koşulu başlatmak üzere SMBRREC resetlenmek için kullanılır. Olası Isıl aşırı yük Tutma vb. resetlenir. Pozisyonlar, Açık-Kapalı ayarları ayarlanan sürelerde başlatılır ve kontrol edilir. Giriş normalde FALSE olarak ayarlıdır. Çıkış sinyalleri için öneriler Örnekler için lütfen şekil 139. SETON 3-faz çalıştırma için Otomatik Tekrar Kapatıcı fonksiyonunun (SMBRREC) açık olduğunu ve çalıştığını belirtir. BLOCKED SMRREC fonksiyonunun geçici veya kalıcı olarak engellendiğini belirtir. ACTIVE SMBRREC un başlangıçtan Toparlanma süresi sonuna kadar aktif olduğunu belirtir. INPROGR Dizinin başlangıçtan tekrar kapama komutuna kadar sürmekte olduğunu belirtir. UNSUCCL Başarısı tekrar kapamayı belirtir. CLOSECB Devre kesici kapama komutu için ikili çıkışa bağlayın. READY SMBRREC fonksiyonunun yeni ve komple bir tekrar kapama dizisine hazır olduğunu belirtir. Bir hat korumanın bölge uzantısına bağlanabilir, bu eğer bölge uzantısının menziline otomatik tekrar kapama gerekmeden önce erişilirse yapılır. 3PT1,-3PT2,-3PT3,-3PT4 ve -3PT5 Üç faz otomatik tekrar kapama atımları 1-5 in devam etmekte olduğunu belirtir. Bu sinyaller devam eden sürecin göstergesi olarak veya kendi mantığı için kullanılabilir. WFMASTER Ana Birimden bekleme, sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünitelerin tekrar kapamasını durdurmak için yüksek öncelikli ünitelerde kullanılır. 286

293 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Diğer çıkışlar İhtiyaca göre diğer çıkışlar, gösterge, kesinti kayıt amaçlar için kullanılabilir. BIO INPUT xx xx xx xx xx xx xx xx xx F T F ON OFF BLKON BLOCKOFF INHIBIT CBREADY CBPOS RESET SMBRREC BLOCKED SETON INPROGR ACTIVE UNSUCCL SUCCL CLOSECB BIO OUTPUT xx xx xx xx xx xx xx xx xx xx PROTECTION xxxx-trip >1 START READY ZCVPSOF-TRIP ZQMPDIS--TRIP >1 F TRSOTF THOLHOLD 3PT1 3PT2 3PT3 3PT4 3PT5 SESRSYN-AUTOOK F F SYNC WAIT RSTCOUNT WFMASTER IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 139: Üç fazlı tekrar kapama fonksiyonunda I/O sinyal bağlantılarına örnek Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları Çalışma 3 faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) işleyişi aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Açık ve Kapalı. Harici kontrol ayarı aşağıdaki şekilde düzenleme yapmayı sağlar Açık veya Kapalı bu ise IO veya iletişim portu ile harici bir anahtar kullanılarak yapılır. AtımSayısı, Tekrar kapama atımlarının sayısı Alt istasyonda, 1 atım çoğunlukla kullanılır. Çoğu durumda tek bir tekrar kapama adımı yeterlidir çünkü ark arızalarının büyük çoğunluğu birinci tekrar kapama atımından sonra kesilir. Güç sistemlerinde, çok daha farklı arıza türleri başka diğer nedenlerden, örneğin rüzgardan meydana gelebilir ve daha yüksek sayıda tekrar kapama girişimi (atımı) gerektirebilir. 287

294 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Otomatik tekrar kapama açık zaman, ölü zaman Üç faz atım 1 gecikme: Üç fazlı Yüksek Hızlı Otomatik Tekrar Kapama (HSAR) için, genel bir açılma süresi 400ms'dir. Nem, tuz, kirlilik gibi farklı yerel olgular gerekli ölü zamanı etkileyebilir. Bazı kullanıcılar Gecikmeli Otomatik Tekrar Kapama'yı (DAR) 10sn. veya daha uzun gecikmelerle kullanmaktadır. Tekrar kapama atımı 2 ve muhtemelen bunu takip eden atımlar genellikle 30sn. veya daha fazla ayarlanır. Devre kesici görev döngüsünün, seçilen ayarı yönetebileceği kontrol edilmelidir. Ayar bazı durumlarda ülkelerin yasal düzenlemeleri tarafından sınırlandırılabilir. Çoklu atımlarda, atım 2-5 ayarları, devre kesici görev döngüsü süresinden daha uzun olmalıdır. tsenk, Senkronizasyon kontrolğ için maksimum bekleme süresi Zaman penceresi, çalışma zamanı ile ve senkronizasyon kontrol fonksiyonunun diğer ayarları ile koordineli olmalıdır. Hat arızası sonrasında tekrar kapama yapılırken, güç dalgalanması olasılığına da dikkat edilmelidir. Çok kısa süre başarılı tekrar kapama olasılığını engelleyebilir. Tipik ayar 2,0 s olabilir. Senkronizasyonun otomatik tekrar kapatıcı ile birlikte kullanıldığı durumlarda, sürenin minimum frekans farkında kullanılmasını sağlamak için s olarak ayarlanması gerekir. taçma, Uzun açma darbesi Arıza giderildiğinde açma komutu ve otomatik tekrar kapama başlat sinyali genellikle hızla resetlenir. Uzun süreli açma komutu devre kesicinin arızayı giderememesiyle bağlantılı olabilir. Devre kesici tekrar kapatıldığında mevcut açma sinyali varsa yeni bir açmaya neden olabilir. Otomatik tekrar kapama açık zamanından daha uzun bir ayarda, bu özellik tekrar kapamayı etkilemez. Tipik bir taçma ayarı otomatik tekrar kapama açık süresinin kapatmak olabilir. tönle, resetleme gecikmesini önler Fonksiyonun güvenilir şekilde kesilmesi ve geçici olarak engellenmesi için tipik bir ayar tönle= 5,0 saniyedir. tengelle aktifleştirildikten sonraki bu süre boyunca fonksiyon engellenir. ttoparlanma, Toparlanma zamanı Toparlanma zamanı, fonksiyonun orijinal durumuna geri resetleneceği zamanı ayarlar. Bunun sonrasındaki hat arızası ve açma, yeni bir tekrar kapama döngüsünü başlatacak bağımsız bir yeni durum olarak kabul edilir. Nominal devre kesici görev döngü süresi olarak örneğin O-0,3sn CO- 3 dk. CO alınabilir. Ancak, 3 dakika (180 sn.) toparlanma süresi genellikle kritik değildir, çünkü arıza seviyeleri çoğunlukla anma değerinden düşüktür ve kısa bir süre içerisinde yeni bir arıza meydana gelme ihtimali ihmal edilebilir düzeydedir. Tipik bir zaman, arıza düzeyine ve kesici görev döngüsüne bağlı olarak ttoparlanmareset = 60 veya 180 sn olabilir. 288

295 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol CBAçıkİkenBaşlat Normal ayar şu şekilde olur Kapalı. Fonksiyon koruma açma sinyalleri ile başlatıldığında kullanılır. CBTakip Normal ayar şudur CB'yi Takip Et = Kapalı. Ayar Açık olarak uzun gecikme süreli tekrar kapama için kullanılabilir. Bunun amacı devre kesicinin otomatik tekrar kapama açık zamanı sırasında, otomatik tekrar kapama fonksiyonu devre kesici kapama komutunu vermeden önce, manuel olarak kapatılması durumunu karşılamak içindir. tcbkapalımin Tipik ayar 5,0 saniyedir. Eğer devre kesici en az bu minimum süre boyunca kapatılmadıysa, tekrar kapama başlatma kabul edilmez. CBYardKonTürü, CB yardımcı kontak türü Kullanılan devre kesici yardımcı kontak ile uyuşmalıdır. A NormAçık kontağı devre kesici kapalı konumdayken bir pozitif sinyal üretmek için önerilir. CBHazırTürü, Devre kesici hazır sinyali türü Bu seçim, devre kesici çalıştırma tertibatından alınabilecek performans ile bağlantılıdır. Ayar OCO (Devre kesici bir Açık Kapalı Açık döngüsüne hazır) olarak yapılmışsa, koşul yalnız tekrar kapama döngüsünün başlangıcında kontrol edilir. Sinyal açmadan sonra kaybolur, ancak devre kesici C-O dizisini uygulamaya devam edebilir. Seçim CO için (Devre kesici bir Açık Kapalı döngüsüne hazır) koşul, ayarlı olan otomatik tekrar kapama ölü zaman sonrasında da kontrol edilir. Bu seçimin aldığı değer, öncelikle çok adımlı tekrar kapamalarda, devre kesicinin adım 2 ve sonraki adımlarda C-O dizisine hazır olmasını sağlamak içindir. Tek vurumlu tekrar kapama sırasında, OCO seçimi kullanılabilir. Kesici, görev döngüsüne bağlı olarak, ilk açma sonrasında CO çalışması için birikmiş enerjiye sahip olacaktır. (IEC 56 görev döngüsü O-0.3sn CO-3dkCO'dur). tdarbe, Kesici kapatma komutu darbe süresi Darbe, devre kesicinin güvenilir şekilde çalıştırılabilmesi için yeterince uzun olmalıdır. Tipik bir ayar tdarbe=200 ms olabilir. Daha uzun bir darbe ayarı test sırasında dinamik göstergeye olanak tanır, örneğin PCM600 Uygulama Yapılandırma Aracı nın (ACT) Hata Ayıklama modundayken. BşrszClİleEngelle Başarısız bir otomatik tekrar kapama girişiminin, Otomatik Tekrar Kapamayı engelle olarak ayarlanıp ayarlanmayacağını belirtir. Kullanılıyorsa, giriş BLKOFF başarısız bir Tekrar Kapama girişiminden sonra fonksiyonun engelini kaldıracak şekilde yapılandırılmalıdır. Normal ayar Kapalı. 289

296 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol CBKontrolüneGöreBşrszKpt, Devre kesici kontrolüne göre başarısız kapatma Normal ayar CBKontrolüYok olur. Otomatik tekrar kapama başarısız olayı, son tekrar kapama atımının ardından gelen toparlanma zamanı içerisindeki yeni bir açma ile verilir. Devre kesicinin CBKAPAT kapama komutuna karşılık vermemesi durumunda UNSUCCL (Başarısız kapama) sinyali alınmak istenirse CBKontrolüneGöreBşrszKpt= Devre Kesici Kontrol olarak ayarlanabilir ve tbşrszkpt örneğin 1,0 s olarak ayarlanır. Öncelik ve zaman tanabirimibekle Tek devre kesici uygulamalarında Öncelik şöyle ayarlanır. Yok. Sıralı tekrar kapamada, (baranın yanındaki) ilk devre kesici fonksiyonu şöyle ayarlanır Öncelik = Yüksek ve ikinci devre kesici Öncelik = Düşük. İkinci devre kesici maksimum bekleme zamanı, tanabirimibekle, otomatik tekrar kapama açma zamanı ndan daha uzun ayarlanır ve birinci devre kesicide senkron kontrolü için pay bırakılır. Buradaki tipik ayar tanabirimibekle=2sn olarak enerjilendirme tarafında yapılır ve belki de senkron kontrolü, senkronlama tarafında 15 veya 300 saniye olarak yapılır. OtoKont ve totocontbekl, Devre kesicinin ayar zamanında kapalı olmaması halinde sonraki atım için otomatik devam Normal ayar şöyle olur OtoKont = Kapalı. totocontbekleme değeri, OtoKont aşağıdaki şekilde ayarlandığında SMBRREC tarafından kesicinin açık olup olmadığını görmek için beklediği süredir. Açık. Normal olarak bu ayar totocontbekleme= 2 sn olabilir /3-faz çalıştırma STBRREC için otomatik tekrar kapatıcı Tanımlama Fonksiyon Tanımı IEC tanımlama 1/3-faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı STBRREC IEC tanımlama O->I ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 79 SYMBOL-L V1 TR Uygulama Otomatik tekrar kapama, bir güç sisteminde geçici hat arızası sonrasında servisin restore edilmesi için kullanılan çok yerleşik bir yöntemdir. Hat arızalarının büyük çoğunluğu, doğal geçici özellikteki ark atlamalarıdır. Hat koruma ve hat kesiciler çalıştığında ve hattı kapattığında, ark iyonsuzlaşır ve gerilime dayanabilme kapasitesini değişken oranda bir miktar geri kazanır. Bu nedenle enerjisiz ölü bir 290

297 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol sürenin olması kaçınılmazdır. Hatta servisin tekrar başlaması, hat kesicilerinin otomatik olarak yeniden kapanmasıyla devam edebilir. Seçilecek ölü zaman, arkın iyonsuzlaşması ve başarılı şekilde tekrar kapanması için yeterince uzun olmalıdır. Her hat kesici, otomatik tekrar kapama ekipmanı veya fonksiyonu için, hattın ölü zamanı, otomatik tekrar kapama zamanı kullanılarak belirlenir. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama meydana geldiğinde, otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın ölü zamanı na eşittir. Eğer açık zaman ve ölü zaman farklıysa, hat her iki uçtaki kesiciler açılana kadar enerjili olarak kalır. LineHat protection koruma Çalışma Operate zamanıtime Instant Arıza anı of fault Operates Çalışır Resets Resetlenir Operate Çalışma time zamanı Closed Kapalı Circuit Devre breaker kesici Open Açık Kesme Break süresi time Trip Açma command komutu Contacts Kontaklar separated ayrı Are Söndürücüler extinguishers Arıza Fault Operates Resetlenir Resets Kapatma Closing süresitime Kesme Break süresi time Close Kapat command komutu Contact Kontaklar closed kapalı Fault Arıza duration süresi STBRREC Kesici için STBRREC open time açma for breaker süresi Fault Arıza duration süresi Auto-reclosing Oto. tekrar kap. function fonk. Start Başlat STBRREC STBRREC Set STBRREC açma zam. open ayarla time Yen. Reclosing kap. command komutu Reclaim Top. süresi time STBRREC reset IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 140: Kalıcı bir arızada tek atım otomatik tekrar kapama Tek-faz açma ve tek-faz otomatik tekrar kapama, güç sistem çalıştırmada tek-faz bir hat arızasının etkisini sınırlamanın bir yoludur. Özellikle yüksek gerilimlerde, arızaların büyük çoğunluğu (yaklaşık %90'ı) tek faz türüdür. Sınırlı örgü veya paralel yönlendirmeye sahip güç sistemlerinde sistem kararlılığını sağlamak için, tek fazlı otomatik tekrar kapama önemli bir husustur. Tek fazlı ölü zaman boyunca, sistem iki sağlıklı faz üzerinde yine de yükü iletme kapasitesine sahip olup, sistem hala senkronize bir durumdadır. Her bir faz kesicinin bağımsız olarak hareket etmesini gerektirir. Bu ise, daha yüksek iletim gerilimleri için geçerli bir durumdur. Bir miktar daha uzun ölü zaman, yüksek hıza sahip üç fazlı tekrar kapama ile karşılaştırıldığında tek fazlı tekrar kapama için gerekir. Bu ise, açılmamış fazlarda gerilim ve akımdan gelen arıza arkı üzerindeki etkiden kaynaklanır. 291

298 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Güç sisteminin kullanılabilirliğini maksimum düzeye getirmek için, tek faz arızalar boyunca tek kutuplu açma ve otomatik tekrar kapamayı ve çok fazlı arızalarda üç kutuplu açma ve otomatik tekrar kapamayı seçmek mümkündür. Üç fazlı otomatik tekrar kapama, senkronizasyon kontrolü ve enerjilendirme kontrol kullanılmadan ve yine ölü hat ve ölü bara kontrolü yapılmadan gerçekleşebilir. Tek kutuplu açıklık süresi boyunca, sıfır dizi akımı akışı ile sonuçlanan sistemde eşit bir "seri" arıza vardır. Bu yüzden, rezidüel akım korumalarını (toprak arıza koruma) tek kutuplu açma ve otomatik tekrar kapama fonksiyonu ile koordine etmek gerekli olacaktır. Devre kesicilerin tek kutuplu çalıştırma cihazları ile birlikte sağlanması durumunda ortaya çıkan "kutup uyuşmazlığı"na da (kutup uyuşmazlığı) dikkat edilmesi gerekir. Bu kesiciler kutup uyuşmazlığı korumasını gerektirir. Normal bir uyuşmazlık ortaya çıktığında, tek kutuplu otomatik tekrar kapatıcı ile koordine edilmeli ve ölü zaman boyunca engellenmelidir. Alternatif olarak, bunlar ayarlanmış tek faz ölü zamanından daha uzun bir açma zamanını kullanmalıdır. Her bir hat kesici ve otomatik tekrar kapama ekipmanı için otomatik tekrar kapama açık kalma süresi ifadesi kullanılır. Bu, Otomatik Tekrar kapayıcı için ölü zaman ayarıdır. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama sırasında, otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın ölü zamanı na eşittir. Aksi takdirde bu iki zaman farklılık gösterebilir, çünkü bir hat ucunun diğer hat ucundan daha yavaş açılması, hattın her iki ucu açılana kadar ölü olmayacağı anlamına gelir. Eğer arıza kalıcıysa, arızayı gidermek üzere yapılan tekrar kapama girişimi sırasında hat koruma tekrar açar. Her devre kesici (CB) için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu kullanılması normal uygulamadır. Her hat ucunda bir devre kesici kullanıldığında, her hat ucu için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu vardır. Eğer çifte hat korumada otomatik tekrar kapama fonksiyonları eklenmişse, ki bunun anlamı her devre kesici için iki otomatik kapama fonksiyonu demektir, tekrar kapama komutlarının koordinasyon altında yapılmasına dikkat edilmelidir. 1 1/2 kesicili, çift kesicili ve kare bara düzeninde, her hat ucunda iki devre kesici çalıştırılır. Her devre kesici için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu önerilir. Böylesi düzenlenmiş iki devre kesicinin sıralı olarak tekrar kapatılması, otomatik tekrar kapama fonksiyonu içindeki öncelik devresi ile yapılabilir. Kalıcı arıza durumunda birinci devre kesicinin tekrar kapamasının başarısız olması halinde ikinci devre kesicinin tekrar kapaması iptal edilir ve sonucunda güç sistemi üzerindeki stres sınırlı kalır. Kesicinin otomatik tekrar kapatıcıya bağlı olmasının bir diğer avantajı, kesicinin diziden önce kapanmasını, kesicinin otomatik tekrar kapama sırasına hazırlanmasını vb. kontrol etmenin çok daha basitleşmesidir. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, çeşitli tek atımlıdan çok atımlı tekrar kapama programlarına kadar, tek faz ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama gerçekleştirmek için seçilebilir. Güç iletim sistemlerinde, tek ve/veya üç faz, tek atım Otomatik Tekrar Kapama yapılması çok sık kullanılan bir uygulamadır. Alt iletim ve Dağıtım sistemlerinde 292

299 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol açma ve otomatik tekrar kapama genellikle üç fazdır. Ancak, otomatik tekrar kapamanın modu değişebilir. Tek atımlı ve çok atımlı kullanılabilir. Birinci atımda kısa bir gecikme HSAR, veya daha uzun bir gecikme DAR olabilir. İkinci ve ondan sonraki tekrar kapama atımları nispeten daha uzun olabilir. Çoklu atım kullanıldığında, ölü zaman kesicinin görev döngüsü kapasitesiyle harmonize olmalıdır. Otomatik tekrar kapama genellikle hat koruma tarafından, özellikle de bu korumanın anlık açılmasıyla başlatılır. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, kalıcı arızaları tespit eden bazı korumalar çalışıyorsa önlenebilir (engellenebilir); örneğin şönt reaktörü, kablo veya bara çalıyor ise. Özel hattı dışında arızalar gösteren yedek koruma bölgeleri de otomatik tekrar kapamayı bastırmak üzere bağlanabilir. Bir arıza üzerine devre kesici kapatılırken ve hatta enerji verilirken (SOTF) otomatik tekrar kapama teşebbüsünde bulunulmamalıdır; bunun istisnası, atım 2 vb. nin SOTF de başlatılacağı çoklu atımlardır Benzer şekilde, arıza oluştuğunda kapatılmayan, çok kesicili bir bara düzenlemesindeki bir devre kesici, Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu çalıştırılarak kapatılmamalıdır. Otomatik Tekrar Kapama sıklıkla, senkronizasyonkontrolü ve ölü hat veya ölü bara kontrolünden alınan bir serbest bırakma koşulu ile kombine edilir. Kalıcı arıza nedeniyle Otomatik Tekrar Kapama turbo jeneratör grupları üzerindeki gerilimi sınırlamak için, senkron kontrolü ile otomatik tekrar kapamayı, enerji santrallerine yakın hat terminallerinde kombinasyon halinde düzenlenebilir ve enerjilendirme girişimini enerji santralinden en uzak tarafta yapabilir ve enerjilendirme başarılı olursa senkron kontrol yerel uçta yapabilir. İletim koruma sistemleri genellikle alt bölümlere ayrılmıştır ve iki adet yedek koruma IED sine sahiptir. Bu tür sistemlerde genellikle otomatik tekrar kapama alt sistemlerin yalnız bir tanesinde yapılır çünkü gerekli olan arızanın giderilmesidir. Otomatik tekrar kapatıcının hizmet dışı olması nedeniyle kapama yapılmaması önemli bir sorun olarak görülmez. Eğer aynı kesici üzerinde iki adet otomatik tekrar kapatıcı varsa, uygulama dikkatle kontrol edilmelidir ve normal olarak bir tanesi ana birim olmalı ve diğer otomatik tekrar kapatıcının çalışması durumunda bunu bastırmak üzere bağlanmış olmalıdır. Bu önleme, örneğin çalışmakta olan STBRREC (79) üzerinden yapılabilir. Tek ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama dikkate alındığında, açmanın her halükarda üç faz olacağı çeşitli durumlar vardır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır: Tek ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama dikkate alındığında, açmanın her halükarda üç faz olacağı çeşitli durumlar vardır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır: Ölü zaman boyunca arıza diğer faza sıçradığında, gelişen arıza. Diğer iki faz, açılmalı ve bir üç fazlı ölü zaman ve otomatik tekrar kapatma başlatılmalıdır Kalıcı arıza Üç faz ölü zaman boyunca arıza Otomatik tekrar kapama servis dışı veya devre kesici bir otomatik tekrar kapama için hazır değil 293

300 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Üç fazlı açmayı hazırla ise, daha sonra açmayı üç faz olarak değiştirmek için kullanılır. Bu sinyal otomatik tekrar kapayıcı ile oluşturulmalı ve ayrıca açma fonksiyon bloğuna bağlı olmalı ve ayrıca ortak bir otomatik tekrar kapatıcı iki alt sistem için sağlandığında IO ile IED dışında da bağlanmalıdır. Alternatif bir 1 Faz açma için hazırla da sağlanır ve otomatik tekrar kapama diğer başka bir alt sistem ile paylaşıldığında bir alternatif olarak kullanılabilir. Bu ise arızasız bir bağlantı sağlar. Böylece, otomatik tekrar kapamada IED içerisindeki bir arıza diğer alt sistemlerin bir üç fazlı açma başlatacağı anlamına gelir. Kalıcı bir arıza, hat koruma arızayı gidermek üzere tekrar kapandığında, tekrar açılmasına neden olabilir. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu bir dizi parametrenin ayarlanmasına izin verir. Örnekler: otomatik tekrar kapama atımlarının sayısı otomatik tekrar kapama programı her atım için otomatik tekrar kapama açık kalma zamanı (ölü zaman) Otomatik tekrar kapama çalıştırma Kapalı ve Açık Otomatik tekrar kapamanın çalıştırılması KAPALI ve AÇIK parametrelerinin ayarlanmasıyla ve dış kontrol ile yapılır. Parametre Çalışma = Kapalı, veya Açık fonksiyonu OFF ve ON olarak ayarlar. Ayarda Çalışma=DışCtrl= Kapalı ve Açık kontrol giriş sinyal darbeleri ile yapılır, örneğin kontrol sistemi veya ikili girişten (ve diğer sistemlerden). Fonksiyon şu şekilde ayarlandığında Açık ve çalışır durumda (Akım kesici kapalı ve Akım kesici Hazır gibi diğer koşullar yerine getirildiğinde), fonksiyon bir yeniden kapamayı başlatmaya hazır olduğunda SETON çıkışı aktifleştirilir (yüksek) Tekrar kapama çevriminin başlaması için otomatik tekrar kapama ve koşulları başlat Tekrar kapama döngüsü veya dizisi başlatmanın normal yolu, HIZLAN girişine sinyal uygulama yoluyla hat korumadan açarak başlatmaktır. Başlatma sinyalleri Genel Açma sinyalleri olabilir veya yalnız Diferansiyel, Mesafe koruma Bölge 1 ve Mesafe koruma Destekli trip koşulları olabilir. Bazı durumlarda, Yönlü Topraklama arıza fonksiyonu Destekli açma, Otomatik Tekrar Kapama girişimine bağlanabilir. Başlatmanın kabul edilebilmesi ve yeni otomatik tekrar kapama döngüsünün başlatılması için birkaç koşulun yerine gelmesi gereklidir. Bunlar tahsis edilmiş girişlere bağlıdır. Bu girişler: 294

301 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol CBREADY, CB tekrar kapama döngüsü için hazır, örneğin çalışma tertibatı şarjlı CBPOS, hat arızası meydana geldiğinde ve başlatma uygulandığında CB nin kapalı olmasını sağlamak için. ENGELLE sinyal girdisi yok, yani hiçbir kilitleme veya bastırma sinyali mevcut değil. Başlatma kabul edildikten sonra, mandallanır ve dahili bir Started sinyali ayarlanır. Inhibit sinyali gibi bazı olaylar tarafından kesilebilir Devre kesici açma bilgisinden otomatik tekrar kapamayı başlat Bu fonksiyon kullanıcının otomatik tekrar kapatmayı koruma açma sinyalleri yerine Devre kesici açık pozisyonundan başlatmasına olanak sunmaktadır Bu başlatma modu ayar parametresi CBAçıkİleBaşla şöyle olduğunda seçilir.açık. Bu durumda tüm manuel tekrar kapamaların engellenmesi gerekir. Tipik olarak CBAuxContType=NormaldeKapalı ayarı da yapılır ve CBPOS ve BAŞLATMA girişlerine bir NC tipi (normalde kapalı devre kesici yedek kontak bağlanır. Sinyal Devre kesici kapalı dan Devre kesici açık a değiştirildiğinde, bir otomatik tekrar kapama başlatma darbesi yaratılır ve normal kontroller yapılarak fonksiyona mandallanır. Ardından tekrar kapama dizisi normal olarak devam eder. Tekrar kapamanın engellenmesi için manuel açma ve diğer fonksiyonlardan gelen sinyallerin, INHIBIT girişine bağlanması gerekir Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi Otomatik Tekrar Kapama girişimlerinin sadece kendi hattındaki geçici arızalarda yapılması beklenir. Otomatik Tekrar Kapama aşağıdaki koşulların tümü için engellenmelidir: Gecikmeli Mesafe koruma bölgelerinden gelen açma Artçı koruma fonksiyonlarından gelen açma Kesici arıza fonksiyonundan gelen açma Uzak uç Kesici arıza fonksiyonundan gelen araaçma Bara koruma açması Yukarıda benimsenen başlatma prensibine göre (Genel Açma veya yalnız Ani açma), gecikmeli ve yedek bölgeler gerekmeyebilir. Ancak, yerel ve uzak kesici arızası her zaman bağlı olmalıdır Atım 1 için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü Dört adede kadar farklı zaman ayarı birinci atım için ve bir uzatma süresi kullanılabilir. Tek, iki ve üç faz otomatik tekrar kapama açma zamanı için ayrı ayarlar vardır, t1 1Ph, t1 3Ph. Herhangi bir özel giriş sinyali girilmemiş ve tek faz tekrar kapama ile birlikte otomatik tekrar kapama seçilmiş ise otomatik tekrar kapama açma zamanı t1 1Ph kullanılacaktır. Başlatma ile TR3P sinyal girişi etkin hale getirildiğinde, üç faz tekrar kapama için otomatik tekrar kapama açma zamanı kullanılır. 295

302 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Bir otomatik tekrar kapama açma zamanı uzatma gecikmesi tuzatılmış t1 normal atım 1 gecikmesine eklenebilir. Müsaadeli hat koruma koruması için iletişim kanalı kaybolursa kullanıma geçmesi planlanmaktadır. Böyle bir durumda, hattın her iki ucunda arıza gidermede ciddi bir zaman farklılığı olabilir. Daha uzun bir "otomatik tekrar kapama açma zamanı" kullanışlı olabilir. Uzatma zamanı şu ayar parametresi ile kontrol edilir, Uzatılmış t1 = Açık ve PLCLOST girişi Uzun açma sinyali Normal koşullar altında açma komutu arıza giderme nedeniyle hızlı olarak resetler. Kullanıcı, maksimum açma darbe süresi taçma ayarını belirleyebilir. Açma sinyalleri uzun olduğunda otomatik tekrar kapama tuzatılmış t1 tarafından uzatılır. Eğer şu şekilde ise Uzatılmış t1 = Kapalı, uzun bir açma sinyali tekrar kapama dizisini, ÖNLE girişine gelen bir sinyal ile aynı şekilde kesintiye uğratır Tekrar kapama programları Bir otomatik tekrar kapama döngüsündeki maksimum tekrar kapama atım sayısı AtımSayısı parametresi seçilerek yapılır. İlk tekrar kapama atımında kullanılan tekrar kapama türü İlkAtım parametresi ile ayarlanır. İlk alternatif üç fazlı tekrar kapamadır. Diğer alternatifler çeşitli tek faz veya çift faz tekrar kapamayı içerir. Genellikle, herhangi bir iki faz açma düzenlenmez ve herhangi bir iki faz tekrar kapama olmaz. Bu karar ayrıca, 3Ph,1/3Phayarının seçildiği açma fonksiyon bloğunda (TR) da verilir İlkAtım=3ph (tek 3 faz atımı için normal ayar) 3 faz tekrar kapama, AtımSayısı ayarına göre bir ila beş atım arası. Üç fazlı açma PREP3P çıkışı her zaman için (yüksek) ayarlanır. Her türlü arızada, bir açma çalışması bir üç fazlı açma olarak yapılır. Yeniden kapatma, aşağıda açıklanan 1/3ph modundaki gibi bir üç fazlı Yeniden Kapatma gibidir. Tüm sinyaller, engellemeler, önlemeler, zamanlayıcılar, gereksinimler v.s. İlkAtım=1/3ph için aynıdır faz tekrar kapama, NoOfShots ayarına göre bir ila beş atım arası Seçilmesi durumunda, 1-faz veya 3-faz ilk atımdan sonra 3-faz tekrar kapama atımları gelir. Burada, otomatik tekrar kapama fonksiyonunun "Açık" ve "Hazır" olduğu kabul edilmektedir. Kesici kapanır ve çalışma dişlisi hazırdır (işletim enerjisi saklanır). BAŞLATMA girişi alınır ve mühürlenir. HAZIR çıkışı resetlenir (hatalı olarak ayarlanır). AKTİF çıkışı ayarlanır. 296

303 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol TR3P düşük ise (1-faz açma): 1 faz tekrar kapama açma zamanı için zamanlayıcı başlatılır ve 1PT1 çıkışı (1 faz yeniden kapatma devam ediyorken) aktif hale getirilir. 1 faz açma aralığı boyunca, kutup uyumsuzluk açmasını ve topraklama arıza korumasını bastırmak için kullanılabilir. TR3P yüksekse (3-faz açma): 3 faz otomatik tekrar kapama açma zamanı, t1 3Ph veya t1 3PhHS başlatılır ve 3PT1 çıkışı (3 fazlı otomatik tekrar kapama adımı 1 devam ediyorken) ayarlanır. Otomatik tekrar kapama açık zaman zamanlayıcılarından herhangi biri çalışmaktayken, INPROGR çıkışı aktifleştirilir. Açık zaman zamanlayıcısı bittiğinde ilgili iç sinyal, diğer kontroller için ve devre kesiciye kapama komutu vermesi için çıkış modülüne iletilir. CB kapatma komutu düzenlendiğinde, çıkış hazırlık 3 faz açma ayarlanır. Bir CB kapatma komutu verdiğinde bir toparlanma zamanlayıcısı treclaim başlatılır. Bu süre içerisinde açma olmazsa, otomatik tekrar kapama fonksiyonu Hazır durumuna resetler ve AKTİF sinyali resetlenir. Birinci tekrar kapama adımı başarısız olduğunda, 3 fazlı bir açma başlatılır ve 3 fazlı bir tekrar kapama, seçilmesi durumunda bunu takip eder İlkAtım=1ph ilk atımda 1-faz tekrar kapama 1 fazlı tekrar kapama girişimi, seçilmesi durumunda 3 fazlı tekrar kapama ile takip edebilir. Birinci açma 3 fazlı bir açma ise, otomatik tekrar kapama engellenir. 1 fazlı açma olması durumunda çalışma, yukarıda tarif edilen örnek program modu 1/3ph'taki gibidir. Birinci tekrar kapama adımı başarısız olduğunda, 3 fazlı bir açma başlatılır ve 3 fazlı bir tekrar kapama, seçilmesi durumunda bunu takip eder. Maksimum dört adede kadar atım yapılabilir (AtımSayısı parametresine göre). 3 faz açma durumunda (TR2P düşük ve TR3P yüksek) otomatik tekrar kapama engellenir ve hiçbir tekrar kapama gerçekleşmez İlkAtım=1ph + 1*3ph Birinci atımda 1-fazlı veya 3-fazlı tekrar kapama 1 faz açmada, çalışma işlemi yukarıda tarif edildiği gibidir. Birinci tekrar kapama atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma başlatılır ve seçilmesi durumunda 3 faz bir tekrar kapama bunu takip eder. 3-fazlı açmada, çalışma yukarıda tarif edildiği gibidir. Bununla birlikte, birinci tekrar kapama adımı başarısız olduğunda, 3-fazlı bir açma komutu düzenlenir ve otomatik tekrar kapama bloke edilir. Herhangi bir atım gerçekleşmez! 1*3ph, "3 fazlı tekrar kapamada sadece bir atım olarak anlaşılmalıdır İlkAtım=1ph + 1*2/3ph Birinci atımda 1 faz, 2 faz veya 3 faz tekrar kapama 297

304 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol 1 faz açmada, çalışma işlemi yukarıda tarif edildiği gibidir. Birinci tekrar kapama atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma başlatılır ve seçilmesi durumunda 3 faz bir tekrar kapama bunu takip eder. 3 faz açmada, çalışma yukarıdakine benzerdir. Bununla birlikte, birinci tekrar kapama atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma başlatılır ve otomatik tekrar kapama engellenir. Herhangi bir atım gerçekleşmez! 1*3ph,"3 fazlı tekrar kapamada sadece bir atım olarak anlaşılmalıdır. Belirlenen sayıda tekrar kapama atımı yapıldıktan sonra, ayarlanmış "toparlanma süresi" sırasında, yeni bir tekrar kapama döngüsünün başlatılması engellenir Gelişen arıza Gelişen bir arıza tek faz açmaya götüren tek bir faz olarak başlar ve daha sonra arıza başka bir faz'a yayılır. İkinci arıza ise daha sonra üç faz açma ile giderilir. Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu ise, herhangi bir üç fazlı sinyal (TR3P) olmaksızın ilk olarak bir açma ve başlatma (BAŞLATMA) sinyali alır. Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu, programlanması durumunda tek bir faz yeniden kapatmayı başlatır. Gelişen arıza gidermede, yeni bir BAŞLATMA sinyali ve üç faz açma bilgisi TR3P olacaktır. Tek faz tekrar kapama dizisi daha sonra duracak ve zamanlayıcı t1 3Ph yerine üç faz için tekrar kapama sıfırdan başlayacaktır. Alternatif tekrar kapama modu olarak seçildiğinde, dizi üç faz tekrar kapama dizisi olarak devam edecektir. Tek faz olabilecek ikinci arıza üç faz olarak açılır çünkü IED'deki açma modülünün (TR) gelişen arıza zamanlayıcısı vardır. Bu da ikinci arızanın her zaman üç faz olarak açılmasını sağlar. Rölelerin bu fonksiyonu içermediği diğer röle türleri için, PREP3PH çıkışı üç faz açma için diğer alt sistemi hazırlamak üzere kullanılır. Gelişen arıza durumları için bu sinyal ilk açma resetlendikten sonra kısa bir sürede aktifleştirilir ve böylece yeni açmaların üç faz olması sağlanır Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama Toparlanma zamanlayıcısı treclaim tekrar kapama komutunun verilmesinden fonksiyonun resetlenmesine kadar geçen süreyi tanımlar. Bu süre içerisinde tekrar bir açma oluşması halinde bu, birinci arızanın devamı olarak algılanabilir. Devre kesici kapatma komutu verildiğinde toparlanma zamanlayıcısı başlatılır Geçici arıza Tekrar kapama komutu verildikten sonra toparlanma zamanlayıcısı belirli bir süre için çalışmaya devam eder. Bu süre içerisinde tekrar açma meydana gelmezse, ttoparlanma, Otomatik Tekrar Kapama resetleyecektir. Devre kesici kapalı kalır ve çalışma tertibatı tekrar şarj olur. CBPOS ve CBREADY giriş sinyalleri ayarlanacaktır 298

305 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali Yeni bir açma oluşması ve yeni giriş sinyali BAŞLATMA veya TRSOTF görüldüğünde, devre kesici kapatma komutu sonrasında UNSUCCL (başarısız kapatma) çıkışı yüksek olarak ayarlanır. İlk atım için zamanlayıcı artık başlatılamaz. Ayarlanmış olan tekrar kapatma atımı sayısına bağlı olarak, daha sonraki atımlar gerçekleştirilebilir veya Tekrar kapama dizisi sonlandırılabilir. Toparlanma zamanlayıcısının süresi dolduğunda Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu resetlenir fakat devre kesici açık kalır. CBPOS girişi üzerinden Devre kesici kapalı bilgisi eksiktir. Bu nedenle tekrar kapama fonksiyonu yeni bir tekrar kapama döngüsüne hazır değildir. Normal olarak UNSUCCL sinyali, son tekrar kapama atımı alındıktan sonra ve otomatik tekrar kapama fonksiyonu engellendikten sonra görülür. Sinyal, toparlanma toparlanma süresinden sonra resetler. Başarısız sinyalinin verilmesi devre kesici pozisyon girişine bağlı hale getirilebilir. UnsucClByCBChk parametresi sonrasında şöyle ayarlanmalıdır Devre Kesici Kontrol, ve bir zamanlayıcı tunsuccl de ayarlanmalıdır. Eğer devre kesici kapatma komutuna tepki vermez ve kapanmaz fakat açık kalırsa, UNSUCCL çıkışı tunsuccl süresi sonunda yüksek olarak ayarlanır. Başarısız çıkış, örneğin Çok Kesicili bir düzenlemede, ikinci kesicideki otomatik tekrar kapatma fonksiyonunu iptal etmek için kullanılabilir. Ayrıca operatör kilitlemeyi resetleyene kadar elle kapama için bir kilitleme oluşturabilir, bunun için ayrılmış özel bölüme bakınız Kilitleme başlatma Pek çok durumda, Otomatik Tekrar Kapama girişimi başarısız olduğunda bir Kilitleme üretme zorunluluğu vardır. Bu işlem otomatik tekrar kapama fonksiyonunun giriş ve çıkışlarına bağlı bir mantık üzerinden yapılır ve gerekli olduğu gibi İkili IO'ya bağlanır. Bu mantığı uygulamanın pek çok yöntemi vardır; manuel kapamanın IED içinde kilitleme tertibi olması, harici bir fiziki kilitleme rölesinin bulunup bulunmadığı ve resetin bütünleşik olması veya iletişim yoluyla yapılmış olması. Ayrıca, neyin kilitleme üreteceği konusunda da farklı alternatifler vardır. Bazı örnek soruların cevapları: Yedek zaman gecikmeli açma kilitleme verir mi (normalde evet) Arıza üzerine kapama yaparken kilitleme üretilir mi (çoğunlukla) Otomatik tekrar kapama arıza KAPALI olduğunda Kilitleme üretilir mi Kesici, Otomatik Tekrar Kapama dizisi için yeterince çalıştırma gücüne sahip olmadığında Kilitleme üretilecek mi? (kapatma girişimi olmadığından normalde hayır) Şekil 141 ve şekil 142 çizimlerinde, Senkronizasyon kontrol fonksiyonundan geçen manuel kapatmaya sahip, alternatif olarak içten oluşturulan Kilitlemeli bir dış röle olarak Kilitleme röleli bir kapatma Kilitleme mantığının nasıl tasarlanabileceği gösterilmiştir. Harici bir kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir kilitleme. 299

306 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol BJ-TRIP ZCVPSOF-TRIP OR STBRREC INHIBIT UNSUCCL SMBO OR CCRBRF TRBU Kilitleme RXMD MAIN ZAK CLOSE KAPAT KOMUTU =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 141: Harici bir Kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir Kilitleme BU-TRIP ZCVPSOF-TRIP OR STBRREC INHIBIT UNSUCCL STPPTRC OR SETLKOUT CSPBRF TRBU SOFTWARE OR IO RESET RESET LOCK-OUT CLLKOUT RSTLOUT MAN CLOSE STBRREC CLOSE OR AND SESRSYN AUTO STOP MAN ENOK OR KAPAT KOMUTU =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 142: IED içerisinden geçen manuel kapama dahili mantığı ile düzenlenmiş kilitleme Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi Koruma fonksiyonlarından başlatma sinyalleri alınmadıysa bile, ancak kesici halen kapalı değilse, otomatik tekrar kapama fonksiyonu aşağıdaki tekrar kapama atımlarını uygulayacak şekilde programlanabilir (eğer seçildiyse). Bu, şu ayar parametreleri ile yapılır, OtoKont =Açık ve fonksiyonun yeni bir başlatma olmadan devam etmesi için gereken gecikmeye totokontbekle. 300

307 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun bekletilmesi Ayarlama kuralları Yapılandırma THOLHOLD girişi (ısıl aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor) aktifleştirilirse, tekrar kapama fonksiyonunu beklemede tutar. Bu nedenle devre kesiciye Otomatik Tekrar Kapama ve tekrar kapama komutu arasında önemli bir gecikme bulunabilir. Zamanı ve ÖNLEME girişine bastırma gönderen harici bir mantık kullanılabilir. Bu giriş ayrıca Otomatik Tekrar Kapamayı daha uzun veya daha kısa bir süre beklemede tutabilir. Sinyalleri yapılandırmak için PCM600 yapılandırma aracını kullanın. 1/3-faz çalıştırması için otomatik tekrar kapatıcı fonksiyon parametreleri yerel HMI veya Parametre Ayar Aracı (PST) ile ayarlanır. Parametre Ayar Aracı PCM600 içindedir Giriş sinyalleri için öneriler Lütfen 143 şeklinde verilen örneğe bakınız. Bu şekil çıkış sinyalleri için de geçerlidir. 301

308 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol BIO INPUT xx xx xx xx xx xx xx xx xx F T F ON OFF BLKON BLOCKOFF INHIBIT CBREADY CBPOS RESET STBRREC BLOCKED SETON INPROGR ACTIVE UNSUCCL SUCCL CLOSECB BIO OUTPUT xx xx xx xx xx xx xx xx xx xx PROTECTION xxxx-trip >1 START READY ZCVPSOF-TRIP ZQDPDIS or ZMOPDIS--TRIP >1 F TRSOTF THOLHOLD 1PT1 3PT1 3PT2 3PT3 3PT4 3PT5 SESRSYN-AUTOOK F F SYNC WAIT RSTCOUNT WFMASTER =IEC =1=tr=Original.vsd IEC V1 TR Şekil 143: Bağlantı diyagramı, Üç fazlı tekrar kapama fonksiyonunda G/Ç sinyal bağlantılarına örnekler ON ve OFF Bu girişler, dış kontrol için ikili girişlere veya iletişim arayüz bloğuna bağlanabilir. BAŞLATMA Bu, otomatik tekrar kapama fonksiyonunu başlatan açma çıkış koruma fonksiyonuna bağlanmalıdır. Ayrıca, dış bir kontaktan başlatılmak üzere ikili bir girişe de bağlanabilir. Başlatma kaynaklarının birleşimi için mantıksal bir VEYAgeçidi kullanılabilir. StartByCBOpen kullanılırsa, CB Açık koşulu BAŞLATMA girişine de bağlanmalıdır. INHIBIT Tekrar kapama çevrimini yorumlayacak veya başlatmanın kabul edilmesini önleyecek sinyaller bu girişe bağlanır. Bu tür sinyaller şönt reaktörüne bağlı bir hat korumadan, transfer açma almasından, artçı koruma fonksiyonlarından, bara koruma açmasından veya kesici arıza korumasından gelebilir. CB açık pozisyonu 302

309 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Otomatik Tekrar Kapamayı başlatmak üzere ayarlandığında, manüel açıklık da buraya bağlanmalıdır. Önleme genellikle IO aracılığıyla dış IED lerden ve iç fonksiyonlardan gelen sinyallerin kombinasyonudur. Bu kombinasyon için VEYA geçidi kullanılır. CBPOS ve CBREADY Bunlar CB den bilgi toplamak için ikili girişlere bağlanmalıdır. Eğer CBAuxContType parametresi aşağıdaki gibi ayarlanır ise CBPOS girişi CB Kapalı olarak yorumlanır NormAçık, bu varsayılan ayardır. CBAuxContTyp ayarı aşağıdaki gibi yapılır ise, kesicideki üç çalıştırma tertibatında (tek kutupla çalıştırılan kesiciler) bağlantı Tüm kutuplar kapalı" (NO kontaklarının seri bağlantısı) veya En az bir kutup açık" (NC kontakların paralel bağlantısı) şeklinde olmalıdır NormKapalı. CB hazır" sinyali, Kapalı-Açık (CO), veya Açık-Kapalı-Açık (OCO) olduğunda CB nin tekrar kapamaya hazır olduğunu belirten sinyaldir. Eğer alınan sinyal CB şarjlı değil veya hazır değil" ise, CBREADY girişinin önüne bir evirici yerleştirilebilir. SYNC Gerekli durumlarda iç senkron kontrol fonksiyonuna bağlanır. Ayrıca,dış bir cihazdan senkronizasyon için ikili bir girişe de bağlanabilir. Eğer ne dış ne de iç bir senkronizasyon veya enerjilendirme kontrolü gerekmiyorsa, kalıcı olarak yüksek bir kaynağa bağlanabilir, DOĞRU. Üç faz atımları 1 5'in devam edebilmesi için sinyal gerekir.. TRSOTF Bu Arızaya Geçerek Açma" sinyalidir. Eğer çok adımlı Otomatik Tekrar Kapama girişimleri kullanılıyorsa, bu genellikle hat korumanın arızaya geç" çıkışına bağlıdır. Giriş 2-5 atımlarını başlatır. Tek atımlık uygulamalar için, giriş YANLIŞ olarak ayarlanır. THOLHOLD Termik aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor" sinyali. Normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır. Bu sadece termik içerik kabul edilebilir seviyeye, örneğin %70 e indiğinde resetleyen bir ısıl aşırı yük koruma açma sinyaline bağlanabilir. Sinyal yüksek olduğu sürece, ki bu hat sıcak demektir, Otomatik Tekrar Kapama bekletilir. Sinyal resetlendiğinde tekrar kapama döngüsü devam eder. Bunun önemli bir miktarda gecikmesi olduğuna dikkat ediniz. Bazı nedenlerden dolayı Otomatik Tekrar Kapama adımı durdurulur ise giriş, başka amaçlar için de kullanılabilir. WAIT Sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünite" tekrar kapamasını durdurmak için kullanılır. Aşağıdaki Çok kesicili düzenleme önerileri ne bakınız. Bu sinyal, çok kesicili düzenlemelerde, ikinci kesici üzerindeki Otomatik Tekrar Kapamanın WFMASTER çıkışından aktifleştirilir. 303

310 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol BLKON Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun engellenmesi için kullanılır, örneğin belirli servis koşulları ortaya çıktığında. Giriş normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır. Kullanıldığında, engelleme ENGELLEMEKAPALI ile resetlenmelidir. BLOCKOFF BlockByUnsucCl ayarı şu şekilde yapılır ise başarısız bir Otomatik Tekrar Kapama girişimi veya BLKON girişinin aktifleştirilmesi nedeniyle ENGELLENEN Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonunun Engelini Kaldırmak için kullanılır Açık. Giriş normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır. RESET Koşulu başlatmak için Otomatik Tekrar Kapamayı Resetlemekte kullanılır. Olası ısıl aşırı yük Tutma vb. resetlenir. Konumlar, ayarlar Açık-Kapalı ve benzeri ayarlama süreleriyle birlikte başlatılıp kontrol edilecektir. Giriş normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır. Çıkış sinyalleri için öneriler SETON Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun AÇIK olduğunu ve çalışır durumda olduğunu belirtir. BLOCKED Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun geçici veya kalıcı olarak engellendiğini belirtir. ACTIVE SMBRREC un başlangıçtan topralama zamanının sonuna kadar aktif olduğunu belirtir. INPROGR Dizinin başlangıçtan tekrar kapama komutuna kadar sürmekte olduğunu belirtir. UNSUCCL Başarısı tekrar kapamayı belirtir. CLOSECB Devre kesici kapama komutu için ikili çıkışa bağlayın. READY Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun, yeni ve komple bir tekrar kapama dizisine hazır olduğunu belirtir. Bir hat korumanın bölge uzantısına bağlanabilir, bu eğer bölge uzantısının menziline otomatik tekrar kapama gerekmeden önce erişilirse yapılır. 304

311 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol 1PT1 1-fazlı otomatik tekrar kapamanın devam ettiğini gösterir. 1-fazlı açık aralık boyunca, bir topraklama arızasını ve/veya kutup uyuşmazlığı fonksiyonunu geçici olarak engellemek için kullanılır 3PT1, 3PT2, 3PT3, 3PT4 ve 3PT5 Üç faz otomatik tekrar kapama atımları 1 5 in devam etmekte olduğunu belirtir. Bu sinyaller devam eden sürecin göstergesi olarak veya kendi mantığı için kullanılabilir. PREP3P Üç faz açma hazırlama, gelen bir açmayı genellikle üç-faz açma olacak şekilde zorlaması için açma engellemeye bağlanır. Eğer fonksiyon tek- veya iki-faz tekrar kapama yapamaz ise açma üç-faz olmalıdır. WFMASTER Ana Birimden bekleme, sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünitelerin tekrar kapamasını durdurmak için yüksek öncelikli ünitelerde kullanılır. Diğer çıkışlar Gösterge, kesinti kayıt ve bu gibi amaçlar için diğer çıkışlar bağlanabilir STBRREC - Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları Çalışma 1/3 faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (STBRREC, 79) işleyişi aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Açık ve Kapalı. Ayarlar bunun açılmasını mümkün kılar Açık veya Kapalı bu ise IO veya iletişim portu ile harici bir anahtar kullanılarak yapılır. AtımSayısı, Tekrar kapama atımlarının sayısı Güçte en sık aktarım 1 atımı kullanılır. Çoğu durumda tek bir tekrar kapama adımı yeterlidir çünkü ark arızalarının büyük çoğunluğu birinci tekrar kapama atımından sonra kesilir. Güç sistemlerinde, çok daha farklı arıza türleri başka diğer nedenlerden, örneğin rüzgardan meydana gelebilir ve daha yüksek sayıda tekrar kapama girişimi (atımı) gerektirebilir. Birinci atım ve tekrar kapama programı Tekrar kapama programlarının seçiminde altı farklı olasılık vardır. Farklı arıza türleri için kullanılan tekrar kapama türü, güç sistem yapılandırmasına, kullanıcı uygulamalarına ve tercihlerine bağlıdır. Devre kesiciler sadece üç-faz çalışmasına sahip olduğunda üç-faz tekrar kapama seçilmelidir. Bu genellikle alt iletim ve dağıtım hatları olduğunda geçerlidir. Her tür arıza için üç faz açma ve tekrar kapama, tümüyle örgülü güç sistemlerinde de geniş ölçekte kabul edilmektedir. Az 305

312 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol miktarda paralel devreye sahip iletim sistemlerinde, tek fazlı arıza için tek fazlı tekrar kapama, servis ve sistem kararlılığını muhafaza etmek için cazip bir alternatiftir. Otomatik tekrar kapama açık zaman, ölü zaman Üç faz atım 1 gecikme: Üç faz Yüksek Hızlı Otomatik Tekrar Kapama (HSAR) için, genel bir açılma süresi 400 msn'dir. Nem, tuz, kirlilik gibi farklı yerel olgular gerekli ölü zamanı etkileyebilir. Bazı kullanıcılar Gecikmeli Otomatik Tekrar Kapama'yı (DAR) 10 sn. veya daha uzun gecikmelerle kullanmaktadır. Tekrar kapama atımı 2 ve muhtemelen bunu takip eden atımlar genellikle 30 sn'ye veya daha fazla süreye ayarlanır. Devre kesici görev döngüsünün, seçilen ayarı yönetebileceği kontrol edilmelidir. Ayar bazı durumlarda ülkelerin yasal düzenlemeleri tarafından sınırlandırılabilir. Çoklu atımlarda, atım 2-5 ayarları, devre kesici görev döngüsü süresinden daha uzun olmalıdır. Uzatılmış t1 ve tuzatılmış t1 Atım 1 için uzatılmış otomatik tekrar kapama açma zamanı. Müsaadeli (katı olmayan) bir hat koruma planında bulunan iletişim bağlantısı (örn. kuranportör (PLC) bağlantısı) her zaman kullanılabilir olmayabilir. Kaybolması durumunda, hattın bir ucunda gecikmiş bir açma ile sonuçlanabilir. PLCLOST girişinin ve ayar parametrelerinin kullanımı ile, böyle bir durumda otomatik tekrar kapama açma zamanını uzatma olasılığı vardır. Böyle bir durumda tipik ayar şöyle olacaktır: Uzatılmış t1 = Açık ve tuzatılmış t1 = 0,5 sn. taçma, Uzun açma darbesi Arıza giderildiğinde açma komutu ve otomatik tekrar kapama başlat sinyali genellikle hızla resetlenir. Uzun süreli açma komutu devre kesicinin arızayı giderememesiyle bağlantılı olabilir. Devre kesici tekrar kapatıldığında mevcut açma sinyali varsa yeni bir açmaya neden olabilir. Ayar Uzatılmış t1 = Kapalı veya Açık açma/başlatma darbesi (taçma ayar zamanından daha uzun) ya tekrar kapamayı engelleyecektir ya da otomatik tekrar kapama açma zamanını uzatacaktır. Otomatik tekrar kapama açık zamanından daha uzun bir ayarda, bu özellik tekrar kapamayı etkilemez. Tipik bir taçma ayarı otomatik tekrar kapama açık süresinin kapatmak olabilir. tönle, resetleme gecikmesini önler Fonksiyonun güvenilir şekilde kesilmesi ve geçici olarak engellenmesi için tipik bir ayar tönle= 5,0 saniyedir. tönle aktifleştirildikten sonraki bu süre boyunca fonksiyon engellenir. ttoparlanma, Toparlanma Toparlanma zamanı, fonksiyonun orijinal durumuna geri resetleneceği zamanı ayarlar. Bunun sonrasındaki hat arızası ve açma, yeni bir tekrar kapama döngüsü çevrimli bağımsız bir yeni durum olarak kabul edilir. Nominal devre kesici görev döngü süresi olarak örneğin O-0.3sn. CO- 3 dk. CO alınabilir. Ancak, 3 dakika (180 sn.) toparlanma süresi genellikle kritik değildir, çünkü arıza seviyeleri 306

313 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol çoğunlukla anma değerinden düşüktür ve kısa bir süre içerisinde yeni bir arıza meydana gelme ihtimali ihmal edilebilir düzeydedir. Arıza seviyesine ve kesici görev döngüsüne bağlı olarak tipik bir süre, ttoparlanma = 60 veya 180 sn olabilir. CBAçıkİkenBaşlat Normal ayar şu şekilde olur Kapalı. Fonksiyon koruma açma sinyalleri ile başlatıldığında kullanılır CB'yi Takip Et = Kapalı. CB'yi Takip Et = Açık. CB'yi Takip et Normal ayar şudur CB'yi Takip Et = Kapalı. Ayar Açık olarak uzun gecikme süreli tekrar kapama için kullanılabilir. Bunun amacı devre kesicinin otomatik tekrar kapama açık zamanı sırasında, otomatik tekrar kapama fonksiyonu devre kesici kapama komutunu vermeden önce, manuel olarak kapatılması durumunu karşılamak içindir. tcbkapalımin Tipik ayar 5,0 saniyedir. Eğer devre kesici en az bu minimum süre boyunca kapatılmadıysa, tekrar kapama başlatma kabul edilmez. CBYardKonTürü, CB yardımcı kontak türü Kullanılan devre kesici yardımcı kontak ile uyuşmalıdır. A NormAçık kontağı devre kesici kapalı konumdayken bir pozitif sinyal üretmek için önerilir. CBHazırTürü, Devre kesici hazır sinyali türü Bu seçim, devre kesici çalıştırma tertibatından alınabilecek performans ile bağlantılıdır. Ayar OCO (Devre kesici bir Açık Kapalı Açık döngüsüne hazır) olarak yapılmışsa, koşul yalnız tekrar kapama döngüsünün başlangıcında kontrol edilir. Sinyal açmadan sonra kaybolur, ancak devre kesici C-O dizisini uygulamaya devam edebilir. Seçim CO için (Devre kesici bir Açık Kapalı döngüsüne hazır) koşul, ayarlı olan otomatik tekrar kapama ölü zaman sonrasında da kontrol edilir. Bu seçimin aldığı değer, öncelikle çok adımlı tekrar kapamalarda, devre kesicinin adım 2 ve sonraki adımlarda C-O dizisine hazır olmasını sağlamak içindir. Tek vurumlu tekrar kapama sırasında, OCO seçimi kullanılabilir. Kesici, görev döngüsüne bağlı olarak, ilk açma sonrasında CO çalışması için birikmiş enerjiye sahip olacaktır. (IEC 56 görev döngüsü O-0.3snCO-3dkCO). tdarbe, Kesici kapatma komutu darbe süresi Darbe, devre kesicinin güvenilir şekilde çalıştırılabilmesi için yeterince uzun olmalıdır. Tipik bir ayar tdarbe=200 msn şeklinde olabilir. Daha uzun bir darbe ayarı test sırasında dinamik göstergeye olanak tanır, örneğin PCM600 Uygulama Yapılandırma Aracı nın (ACT) hata ayıklama modundayken. BşrszClİleEngelle Başarısız bir Otomatik Tekrar Kapama girişiminin, Otomatik Tekrar Kapamayı Engellenmiş olarak ayarlayıp ayarlayamayacağını belirtir. Eğer kullanılıyorsa, 307

314 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol BLKOFF girişleri başarısız bir Tekrar Kapama girişiminden sonra fonksiyonun bloğunu kaldıracak şekilde yapılandırılmalıdır. Normal ayar Kapalı. UnsucClByCBKontrol, Devre kesici kontrolü ile başarısız kapama Normal ayar CBKontrolüYok olur. Otomatik tekrar kapama başarısız olay hakkında karar, en son tekrar kapama atımının ardından gelen toparlanma zamanı içerisindeki yeni bir açma ile verilir. Devre kesicinin KAPALICB kapama komutuna karşılık vermemesi durumunda UNSUCCL (Başarısız kapama) sinyali almak istenir ise UnsucClByCBkontrol şöyle ayarlanabilir = Devre kesici kontrol ve tunsuccl'yi örnek olarak şöyle ayarlayın 1,0 sn. Öncelik ve zaman tanabirimibekle Tek devre kesici uygulamalarında Öncelik = Hiçbiri olarak ayarlanır. Sıralı tekrar kapamada birinci, yani bara yakınındaki devre kesicinin fonksiyonu, Öncelik = Yüksek olarak ayarlanır ve ikinci devre kesici öncelik = düşük olarak ayarlanır. İkinci devre kesicinin maksimum bekleme zamanı twaitformaster, otomatik tekrar kapama açma zamanı ndan daha uzun ayarlanır ve birinci devre kesicideki senkron kontrol için pay bırakılır. twaitformaster için tipik ayar =2sn. OtoKont ve totocontbekl, Devre kesicinin ayar zamanında kapalı olmaması halinde sonraki atım için otomatik devam Normal ayar AutoCont = Kapalı. tautocontwait değeri, SMBRREC 'un kesicinin açık olup olmadığını görmek için beklediği süredir; bu da AutoContaşağıdaki şekilde ayarlandığında olur Açık. Normal olarak, bu ayar tautocontwait =2 sn Aygıt kontrolü Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Fider bölmesi kontrolü QCBAY - - Yerel uzak LOCREM - - Yerel uzak kontrolü LOCREMCTRL - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Aygıt kontrolü bir bölme içindeki devre kesicilerin, ayırıcıların ve topraklama şalterlerinin kontrolünü ve denetimini gerçekleştiren bir fonksiyondur. Fonksiyonun çalışmasına; kilitlenme, senkron kontrolü, operatör yeri seçimi ve harici ve dahili engellemeler gibi diğer fonksiyonların koşullarının değerlendirilmesine göre izin verilir veya verilmez. 308

315 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Tüm aygıt kontrol fonksiyonu bu üründe yer almaz ve aşağıdaki bilgi operatör yerinin seçimi için QCBAY, LOCREM ve LOCREMCTRL kullanımı için prensibin anlaşılması için dahil edilir. Şekil 144, aygıt kontrolü fonksiyonunun komut aldığı yerlerin genel görünümünü göstermektedir. Bir aygıta, Kontrol Merkezi'nden (CC), trafo merkezi HMI'ından veya IED ön taraftaki yerel HMI'dan komut gönderilebilir. cc Istasyon HMI GW IED Aygit Kontrolü Yerel HMI IED Aygit Kontrolü Yerel HMI IED Aygit Kontrolü Trafo merkezi barasi Yerel HMI I/O I/O I/O kesici ayirici topraklama salteri =IEC =1 =tr=original.vsd IEC V1 TR Şekil 144: Aygıt kontrolü fonksiyonlarının genel görünümü Aygıt kontrolü fonksiyonundaki özellikler: Birincil aygıtların çalıştırılması Yüksek güvenlik sağlamak için Seç-Çalıştır prensibi Eş zamanlı çalışmayı önlemek için seçme fonksiyonu Operatör yerinin seçimi ve denetimi Komut denetimi Çalışma engelleme/engel açma Konum göstergelerinin güncellemesini engelleme/engel açma Konum göstergelerinin yerini değiştirme Kilitlenme fonksiyonlarının geçersiz kılınması Senkron kontrolü İşlem sayacı Orta konumun bastırılması 309

316 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Aygıt kontrolü fonksiyonu aşağıdaki şekilde tanımlanmış bir dizi fonksiyon bloğu aracılığıyla gerçekleşir: Şalter kontrol birimi SCSWI Devre kesici SXCBR Devre şalteri SXSWI Konum değerlendirmesi POS_EVAL Seçim serbest bırakma SELGGIO Bölme kontrolü QCBAY Yerel uzak LOCREM Yerel uzak kontrolü LOCREMCTRL SCSWI, SXCBR, QCBAY ve SXSWI parametreleri IEC 61850'ye göre mantık düğümleridir. Bu fonksiyon blokları arasındaki sinyal akışı şekil 145 çiziminde görülmektedir. Şekil 145 çiziminde Mantıksal düğüm kilitlenme (SCILO) kilitlenme için mantıksal düğümdür. Kontrol işlemi yerel IED HMI üzerinden gerçekleştirilebilir. Eğer yönetici kullanıcıları UMT aracı ile tanımladıysa bu durumda yerel/uzak şalteri yetki kontrolü altındadır. Öyle değilse, varsayılan (fabrika çıkışı) kullanıcı, oturum açmadan yerel IED HMI üzerinden kontrol işlemleri yapabilecek olan SuperUser'dır. Yerel/uzak şalterinin varsayılan konumu uzaktır. 310

317 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol IEC QCBAY SCSWI SXCBR -QB1 -QA1 SCILO SCSWI SXSWI -QB9 SCILO IEC en.vsd IEC V1 EN Şekil 145: Aygıt kontrolü fonksiyon blokları arasındaki sinyal akışı IEC iletişiminin her zaman için ikili girişler üzerinde önceliği vardır (örn. ikili girişler üzerindeki engelleme komutu IEC üzerindeki komutları önlemeyecektir. Bölme kontrolü (QCBAY) Bölme kontrolü (QCBAY) bölme için operatör yeri seçimini yönetmek için kullanılır. Fonksiyon, ya Uzak'tan (örneğin, kontrol merkezinden veya trafo merkezi HMI'dan) veya Yerel'den (IED'deki yerel HMI'dan) ya da hepsinden (Yerel'den veya Uzak'tan) olmak üzere iki farklı konumdan çalıştırmaya izin verir. Yerel/Uzak şalter konumu Kapalı'ya da ayarlanabilir, böylece hiç bir operatör yeri seçilmemiş olur, yani ne yerelden ne de uzaktan çalıştırma gerçekleşmez. QCBAY ayrıca bir bölme içerisindeki farklı aygıtlara dağıtılabilecek engelleme fonksiyonları sağlar. Bunlar iki farklı engelleme alternatifidir: Konumların güncellemesini engelleme Komutları engelleme 311

318 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Modüller arası Fonksiyonun IEC standardında tanımlanmış karşılık gelen bir işlevselliği yoktur, bu ise bu fonksiyonun satıcıya özgü bir mantık düğümü olarak eklendiğini gösterir. Aygıt kontrol fonksiyonuna sahip tipik bir bölme aşağıda açıklanan mantık düğümlerinin veya fonksiyonlarının bir bileşiminden oluşur: Şalter kontrolörü (SCSWI) tüm çalışmaları bir aygıt için başlatır, anahtarlamayı gerçekleştirir ve belli bir düzeyde aygıt sürücüsü için arayüz görevi yapar. Konumun kontrolünün yanı konum yönetimini de içerir. Devre kesici (SXCBR) aygıt kontrol fonksiyonunun devre kesicisinin arayüzüdür. Devre şalteri (SXSWI) aygıt kontrolü fonksiyonu için ayırıcının veya topraklama şalterinin süreç arayüzüdür. Bölme kontrolü (QCBAY), operatör yeri seçimi ve tüm bölme kilitlemesi gibi aygıtların bara düzeyindeki fonksiyonlarını gerçekleştirir. Bu fonksiyon (SELGGIO) baranın ayrılması ile ilgilidir. Dört kademe aşırı akım koruma (OC4PTOC) kesiciyi açar. Koruma açma mantığı (SMPPTRC) bir veya daha fazla koruma fonksiyonunun "açma" çıkışlarını SXCBR'ye aktarılmak üzere ortak bir "açma" işlemine bağlar. Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) açılmış bir kesiciyi birtakım yapılandırılabilir koşullara göre otomatik olarak kapatma olanaklarına sahiptir. Kilitlenme mantık düğümü (SCILO), SCSWI'ya şalt sahası topolojisine bağlı olarak çalışmaya izin verilip verilmediğine dair bilgi sağlar. Kilitlenme koşulları ayrı mantıkla değerlendirilir ve SCILO'ya bağlanır. Senkron kontrolü, enerjilendirme kontrolü ve senkronlama (SESRSYN), ön tanımlı anahtarlama koşullarına (senkron) sahip bir açık kesicinin her iki tarafından gelen gerilim fazörü farkını hesaplar ve karşılaştırır. Ayrıca bir tarafın ölü (enerjilendirme kontrol) olması durumu da söz konusudur. Genel Otomatik Süreç Kontrolü (GAPC) mantık düğümü, operatör ile sistem arasındaki etkileşimi azaltan otomatik bir fonksiyondur. Tek komut ile operatör, bir süreç nesnesinin (örneğin bir hattın) olası baralardan birine bağlanmasıyla sonuçlanacak bir dizi başlatabilir. Bu fonksiyonlar arasındaki etkileşimin genel görünümü aşağıdaki şekil 146 örneğinde gösterilmektedir. 312

319 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol OC4PTOC (Aşırı akım) SMPPTRC (Açma mantığı) SESRSYN (Senkron kontrol) Açma SMBRREC Başlat QCBAY (Bölme kontrolü) SELGGIO (Ayırma) Operatör yeri seçimi Seçili Ayrılmış Seçili Senkron kontrol Tmm SCSWI (Anahtarlama kontrolü) Aç kmt Kapat kmt SXCBR (Devre kesici) SMBRREC (Otomatik tekrar kapatıcı) Kapat CB Etk. aç Etk. kapat Konum I/O SCILO (Kilitleme tertibi) Diğer bölmelerd en konum Kilitleme fonks. bloğu (LN değil) Açma röl. Kapatma röl. Açma röl. Kapatma röl. Konum SCILO (Kilitleme tertibi) Açmayı etkinl. Kapatmayı etkinl. Ayrılmış SCSWI (Anahtarlama kontrolü) Aç kmt Kapat kmt SXSWI (Ayırıcı) Konum I/O IEC _1_en.vsd IEC V1 TR Şekil 146: Tipik bir bölmede fonksiyonlar arası etkileşimlerin örnek genel görünümü Ayarlama kuralları Aygıt kontrolü fonksiyonunun ayar parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. 313

320 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol Bölme kontrolü (QCBAY) TümPSTOGeçerli parametresi Öncelik yokolarak ayarlandığında, yerel ve uzak birimden gelen tüm düzenleyiciler herhangi bir öncelik olmadan kabul edilir Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için mantık rotasyon anahtarı SLGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için mantık rotasyon anahtarı IEC tanımlama SLGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Fonksiyon seçimi için mantık rotasyon anahtarı ve LHMI sunum fonksiyonu (SLGGIO) (veya ayrıca bilindiği üzere seçici anahtar fonksiyon bloğu) kullanılarak donanım çoklu konum seçici anahtarı tarafından verilene benzer şekilde seçici anahtar işlevselliği elde edilir. Donanım seçici anahtarları, farklı fonksiyonları önceden ayarlanmış değerlere göre çalıştırmak için hizmet kuruluşları tarafından yaygın şekilde kullanılır. Ancak, donanım anahtarları bakım gerektirmesi, sistem güvenilirliğini azaltması ve çok sayıda satın alma gerektirmesinden dolayı bazı sorunlar yaratabilmektedir. Sanal seçici anahtarları tüm bu sorunları ortadan kaldırır. SLGGIO fonksiyon bloğunun iki çalışma girişi (YUKARI ve AŞAĞI), bir engelleme girişi (ENGELLE) ve bir operatör konum girişi (PSTO) vardır. SLGGIO fonksiyonu, IED ikili girişlerle yerel HMI den aktifleştirilebileceği gibi harici kaynaklardan da (anahtarlar) aktifleştirilebilir. Ayrıca uzaktan da işletilebilir (örn. trafodaki bilgisayardan). SWPOSN bir tam sayı değer çıkışıdır ve gerçek çıkış sayısını verir. Anahtar üzerindeki konumlar ayarlardan belirlenebileceği için (bakınız aşağıdaki bilgi), ayarlar ile yapılandırma ayarları arasında koordinasyon sırasında dikkatli olunması gerekir (örneğin, konum sayısı ayarlarda x olarak yapılırsa, yapılandırmadaki bloktan sadece ilk x adet çıkış kullanılabilir olacaktır). Ayrıca (YUKARI veya AŞAĞI) darbelerinin frekansları şu ayardan düşük olmalıdır. tdarbe. Yerel HMI'dan çalışma seçim veya gösterge düğmeleri ile yapılır (32 konum). Tipik uygulamalar şunlardır: Çalışma modlarının seçimi örn. Otomatik tekrar kapama, Enerjilendirme kontrolü, Toprak arıza koruması (IN,UN). Çıkış tam sayısı, yapılandırmada kullanmak için konumu boolean olarak verecek Tam Sayı İkili fonksiyon bloğuna bağlanabilir. 314

321 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Ayarlama kuralları Fonksiyon seçimi için mantık rotasyon anahtarı ve LHMI sunumu (SLGGIO) için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir: Çalışma: Fonksiyonun çalışmasını ayarlar Açık veya Kapalı. NrPoz: Anahtardaki konum adedini ayarlar (maks. 32) Bu ayar, son konumdan ilk konuma değiştirildiğinde anahtarın davranışını etkiler. ÇıkışTürü: Sürekli veya Darbeli. tdarbe: Darbeli çıkış olması durumunda, darbenin uzunluğunu (saniye cinsinden) verir. tgecikme: YUKARI ve AŞAĞI aktivasyon sinyali pozitif ön ve çıkış aktivasyonu arasındaki gecikme zamanı. UçNoktadaDur: Uç konumlarda anahtarın davranışını ayarlar; eğer Devre Dışıolarak ayarlanmışsa, ilk konumda YUKARI'ya basıldığında, anahtar son konuma gider, son konumda AŞAĞI'ya basıldığında, anahtar ilk konuma gider, Etkinolarak ayarlandığında, atlamaya izin verilmez Selektör mini anahtar VSGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Selektör mini anahtar VSGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Selektör mini anahtar (VSGGIO) fonksiyonu, PCM600 yapılandırma aracında, farklı uygulamalar için kullanılan genel amaçlı bir anahtardır. VSGGIO, hem harici bir anahtar konumu almak için (IPOS1 ve IPOS2 girişleri üzerinden) ve bunu tek hat şema simgeleri ile temsil etmek için (POS1 ve POS2 çıkışları üzerinden yapılandırmada kullanmak üzere), hem de, bir komut fonksiyonu (PSTO girişi tarafından kontrol edilen), olarak CMDPOS12 ve CMDPOS21 çıkışlarından anahtarlama komutları vermek için kullanılır. KONUM çıkışı bir tam sayı çıkıştır ve gerçek konumu 0 3 arası bir tam sayı olarak göstermek üzere kullanılır. VSGGIO nun Otomatik tekrar kapatıcıyı HMI üzerindeki bir düğme ile açmak veya kapatmak üzere yapılandırıldığı bir örnek olarak şekil 147 örneğinde 315

322 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol gösterilmiştir. Yerel HMI üzerindeki I ve O düğmeleri devre kesicinin açma kapama işlemleri için kullanılır. INTONE OFF ON PSTO IPOS1 IPOS2 NAM_POS1 NAM_POS2 VSGGIO CMDPOS12 CMDPOS21 ON OFF INVERTER INPUT OUT SMBRREC SETON =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 147: Otomatik tekrar kapatıcının yerel HMI dan Seçici mini anahtarıyla kontrol edilmesi Ayarlama kuralları Selektör mini anahtar (VSGGIO) fonksiyonu darbeli veya sürekli komutlar verebilir (Mod parametresi ayarlanarak). Darbeli komutlar üretildiğinde, darbenin uzunluğu tdarbe parametresi ayarlanarak belirlenebilir. Ayrıca, tek hat şema (SLD) üzerinde erişilebilir olması nedeniyle, bu fonksiyon bloğunun iki kontrol modu vardır (aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: CtlModel): Dir Norm ve SBO Enh IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları DPGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC genel iletişim I/O fonksiyonları IEC tanımlama DPGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (DPGGIO) fonksiyon bloku, trafo merkezindeki diğer sistem veya ekipmanlara üç mantıksal çıkış göndermek için kullanılır. Bu üç giriş OPEN, CLOSE ve VALID (açık, kapalı ve geçerli) çıkışlarıdır. Bu fonksiyon bloğu, tüm trafo mantığı içerisinde kilitlenmede ve ayırmada konum gösterge bloğu olarak kullanılma amacını taşır. 316

323 1MRK UTR - Bölüm 11 Kontrol Ayarlama kuralları Fonksiyonun yerel HMI'da veya PCM600'de mevcut herhangi bir parametresi yoktur Tek nokta genel kontrolü 8 sinyal SPC8GGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama 8 sinyalin tek nokta genel kontrolü SPC8GGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama 8 sinyal tek nokta genel kontrolü (SPC8GGIO) fonksiyon bloğu, 8 tek nokta komutun bir araya gelmesinden oluşmaktadır. Tasarlanma amacı REMOTE (SCADA) komutlarını, mantık yapısındaki komut alma kapasitesi olmayan karmaşık fonksiyon bloklarına gerek duymayan (örneğin SCSWI) bölümlerine getirmektir. Bu şekilde, basit komutlar doğrudan IED çıkışlarına teyit almadan gönderilebilir. Komutun sonucunun teyidi (durumu), ikili girişler ve SPGGIO fonksiyon blokları gibi başka şekillerde yapılmalıdır. PSTO tüm kontrol fonksiyonları için evrensel operatör yer seçicidir. PSTO operatör konumlarını LOCAL veya ALL olarak yapılandırılabilir olsa da, SPC8GGIO fonksiyon bloğu ile kullanılabilecek tek fonksiyonel konum REMOTE dur Ayarlama kuralları Tek nokta genel kontrolü 8 sinyali (SPC8GGIO) fonksiyonu için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Çalışma: fonksiyonun çalışmasını şöyle yapar Açık/Kapalı. Her komut çıkışı için iki ayar vardır (toplamda 8): Mandallıx: x çıkışı için komut sinyalinin aşağıdaki durumlarına karar verir Mandallanmış (sürekli) veya Darbeli. tpulsex: eğer Latchedx aşağıdaki şekilde ayarlanmışsa Darbeli, ardından tpulsex darbe uzunluğunu ayarlar (saniye cinsinden). 317

324 Bölüm 11 1MRK UTR - Kontrol 11.9 Otomasyon bitleri AUTOBITS Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama OtomasyonBitleri, DNP3.0 için komut fonksiyonu IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no AUTOBITS Uygulama AUTOBITS fonksiyon bloğu (veya otomasyon bitleri fonksiyon bloğu) PCM600 içinde, DNP3 protokolü üzerinden gelen yapılandırma komutlarına girebilmek için kullanılır.autobits fonksiyon bloğunun 32 ayrı çıkışı vardır ve bunların her biri DNP3 te bir İkili Çıkış noktası olarak eşleştirilebilir. Çıkış, DNP3'te "Nesne 12" olarak çalıştırılabilir. Bu nesne, kontrol kodu, sayaç, açma zamanı ve kapatma zamanı için parametreler içerir. AUTOBITS çıkış noktasını çalıştırmak için, mandalaçık, mandal-kapalı, darbe-açık, darbe-kapalı, Açma veya Kapama kontrol kodlarını gönderin. Geri kalan parametreler gerektiği şekilde kabul edilecektir. Örneğin, darbe Açık, açma zamanı=100, kapatma zamanı=300, sayım=5 parametreleri 300 ms aralıkla 5 pozitif 100 ms darbe verir. DNP3 protokolünün ayrıntılı bir açıklaması için iletişim protokolü kılavuzuna bakın Ayarlama kuralları AUTOBITS fonksiyon bloğunun bir ayarı vardır (Çalışma: Açık/Kapalı), bu da fonksiyonu etkin veya etkisiz kılar. Bu adlar PCM600'de DNP iletişim yapılandırma aracında görülür. 318

325 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Bölüm 12 Düzen iletişimi 12.1 Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen iletişim mantığı ZCPSCH Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen iletişim mantığı IEC tanımlama ZCPSCH - 85 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Hattın ani 1. bölgesi tarafından kapsanmayan kısmında meydana gelen bir arızada hızlı arıza giderimi için, kademeli mesafe koruma fonksiyonu, iletişim kanallarını kullanan bir mantık ile desteklenebilir. Her iki yönde, bir açık/kapalı sinyali iletebilecek bir iletişim kanalı gereklidir. Bu fonksiyonun performansı ve güvenliği doğrudan iletişim kanalının hızına ve hatalı veya kayıp sinyallere karşı güvenlik kurulmasına bağlıdır. Bu nedenle, bu amaca yönelik özel kanallar kullanılır. İletişim için kuranportör sistemi kullanıldığında, primer arızanın neden olduğu iletişim bozulmasına karşı bu özel kanalların kullanılması özellikle tavsiye edilir. İletişim hızı veya minimum zaman gecikmesi her zaman çok önemlidir, çünkü iletişim kullanmanın amacı düzenin açma hızını artırmaktır. Hatalı açmaya neden olabilecek hatalı sinyallerden kaçınmak için, iletişim kanalının güvenliğine özel dikkat gösterilmesi gerekir. Aynı zamanda, iletişim kanalının güç sistemi arızaları sırasında doğru sinyalleri gönderdiğinden emin olabilmek için güvenilir olması gerekir. Çünkü bu sırada koruma düzenlerinin görevlerini kusursuz olarak yerine getirmeleri gereklidir. Mantık şu iletişim düzenlerini destekler: engelleme düzeni (engelleme ve delta engelleme), müsaadeli düzenler (aşırı menzil ve düşük menzil), engel kaldırma düzeni ve doğrudan araaçma. Müsaadeli düzen doğal olarak daha hızlıdır ve engelleme düzenine göre hatalı açmadan daha iyi güvenliği vardır. Diğer taraftan, müsaadeli düzen hızlı açma için bir CR sisteminin alınmasına bağlıdır, yani güvenilirliği engelleme düzeninden daha düşüktür. 319

326 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Kilitleme düzenleri Bir kilitleme düzeninde alıcı sinyal, arıza konumunun koruma hattının dışında bara veya komşu hatlarda olduğunu belirten bilgileri taşır. Kilitleme düzenindeki CS sinyali, geri empedans bölge elemanıyla veya SchemeType ayarına dayalı arıza başlangıç tespit mantığıyla başlatılabilir. Engelleme düzeni Bir engelleme düzeninde geriye bakan bölge, aşırı menzil bölgesini engellemek için uzak uca engelleme sinyali göndermek amacıyla kullanılır. Engelleme sinyali, korumalı hattın sağlıklı olduğu koşullarda düzen tarafından gönderildiğinden, hattın kendisini iletişim ortamı (PLC) olarak kullanmak sık karşılaşılan uygulamadır. Düzen her uzunluktaki hatta kullanılabilir. Engelleme düzeni oldukça güvenilirdir çünkü iletişim kanalı hizmet dışıysa, korumalı hat üzerinde herhangi bir yerdeki arıza için çalışmaya devam eder. Diğer taraftan, müsaadeli düzenlerden daha az güvenlidir çünkü, eğer iletişim kanalı hizmet dışıysa, açma fonksiyonunun menzili içerisindeki harici arızalar için açılacaktır. Hızın veya güvenilirliğin yetersiz olması harici arızalarda ani açmaya neden olabilir. Yetersiz güvenlik dahili arızalarda açmayı geciktirebilir. Gönderme sinyalinin, iletişim düzeninde kullanılan bölge açılmadan önce gelmesini garantilemek için, açma zaman gecikmesi tkoord geçtikten sonra bırakılır.tkoord ayarı, kanalın maksimum iletim zamanından daha uzun olarak ayarlanmalıdır. En az 10 msn'lik güvenlik payı dikkate alınmalıdır. Gönderme sinyalini uzatmak için tgöndermin zamanlayıcısının sıfır olarak ayarlanması önerilir. 320

327 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Z rev A A B OR B Z rev A CS A TRIP B = OR B + tcoord+ CR IEC _2_en.vsd IEC V2 TR Şekil 148: Engelleme düzeninin prensibi OR: CR: CS: Z rev A : Aşırı menzil İletişim sinyali alındı İletişim sinyali gönderildi Geri bölge Delta engelleme düzeni Delta engelleme düzeninde delta temelli gerilim ve akım miktarlarını kullanan bir arıza başlangıcı, bir aşırı menzil bölgesini engellemek için uzağa bir blok sinyali gönderecektir. Delta temelli başlatma çok hızlıdır ve trafo kanalı hızlı ise uzak mesafe elemanının çalışmasını geciktirmeye bir neden yoktur. Eğer arıza ileri yönlü ise gönderme, bir ileri yönlü mesafe (veya yönlü akım veya yönlü topraklama arızası) elemanı tarafından önlenir. Engelleme sinyali, korumalı hattın sağlıklı olduğu koşullarda düzen tarafından gönderildiğinden, hattın kendisini iletişim ortamı (PLC) olarak kullanmak sık karşılaşılan uygulamadır. Düzen her uzunluktaki hatta kullanılabilir. Engelleme düzeni oldukça güvenilirdir çünkü iletişim kanalı hizmet dışıysa, korumalı hat üzerinde herhangi bir yerdeki arıza için çalışmaya devam eder. Diğer taraftan müsaadeli düzenlerden daha az güvenlidir çünkü, eğer iletişim kanalı hizmet dışı ise açma fonksiyonunun menzili içerisindeki dış arızalar için açma verecektir. Hızın veya güvenilirliğin yetersiz olması harici arızalarda ani açmaya neden olabilir. Yetersiz güvenlik dahili arızalarda açmayı geciktirebilir. Engelleme sinyali, çok hızlı delta temelli tespit tarafından başlatıldığından dolayı zaman gecikmesi tkoord sıfır saniyelere ayarlanabilir, aktarım kanalının yavaş olduğu durumlar hariç. 321

328 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Gönderme sinyalini uzatmak için tgöndermin zamanlayıcısının sıfır olarak ayarlamak önerilir. DeltaBasedDetection (deltaa) A B OR B deltaa CS TRIP B = OR B + tcoord+ CR IEC en.vsd IEC V1 TR Şekil 149: Delta engelleme düzeni için prensip OR: CR: CS: deltaa: Aşırı menzil İletişim sinyali alındı İletişim sinyali gönderildi İleri arızalar için önlenen A tarafındaki delta temelli arıza başlangıç tespiti Müsaadeli düzenler Müsaadeli düzenlerde açma müsaadesi yerel uçtan uzak uçlara gönderilir, yani yerel uçtaki koruma, korunan nesne üzerinde bir arıza tespit etmiş demektir. Alınan sinyaller aşırı menzil bölgesi ile birleştirilir ve eğer alınan sinyal, seçilen bölgenin ileri yönde bir arıza tespit ettiği anda mevcutsa, ani açma verir. Her iki uç da diğer uçları açmak için bir müsaade (veya komut) sinyali gönderir ve telekoruma ekipmanının iletim yaparken bu sinyali alabilmesi gerekir. Müsaadeli düzenlerin genel bir koşulu hızlı ve güvenli olmalarıdır. Sinyal(ler)in düşük menzil veya aşırı menzil bölgesi tarafından gönderilmesine bağlı olarak, Müsaadeli düşük menzil veya Müsaadeli aşırı menzil düzeni olarak ayrılır. Müsaadeli düşük menzil düzeni Müsaadeli düşük menzil düzeni, genel olarak mesafe koruma ölçümünün bu uygulamalarda dahili ve harici arızalar arasında ayrım yapmasının zorlukları nedeniyle, kısa mesafe hatlar üzerinde kullanılmak için uygun değildir. Uzak ve yakın uçlardaki düşük menzil bölgelerinin menzilleri örtüşerek, arızaların tespit edilmeyeceği koruma bölgeleri arasında boşluk bulunmasını önlemelidir. Eğer düşük menzil bölgesi istenilen duyarlılığı karşılayamazsa, uzak uçtan arıza besleme nedeniyle, kilitleme ve aşırı menzil düzeni dikkate alınmalıdır. 322

329 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Alınan sinyal (CR), aşırı menzil bölgesi ani açma nedeniyle aktif olmaya devam ettiğinde de alınmalıdır. Bazı durumlarda, arıza akımı dağıtımı nedeniyle, aşırı menzil bölgesi sadece arızaya en yakın terminaldeki arıza giderildikten sonra çalışabilir. Açma bölgesinin bağımsız olması durumunda belirli bir risk mevcuttur, gönderme sinyalini (CS) veren bölge menzil aşımı bölgesi uzak terminalde çalışmadan önce resetleme yapabilir. Alım sinyali (CR) için yeterli süreyi sağlamak amacıyla, gönderim sinyali (CS), tgöndermin resetleme zamanlayıcısı tarafından uzatılabilir. Önerilen tgöndermin ayarı 100 ms dir. Alınan iletişim sinyali menzil aşımı bölgesinin çıktısı ile birleştirileceğinden, hatalı bir sinyalin yanlış açmaya neden olma ihtimali azdır. Bu nedenle zamanlayıcıyı tkoord sıfır olarak ayarlayın. İletişim kanalının başarısız olması seçiciliği etkilemez, ancak belirli arıza yerleri için uçlardan birinde açmayı geciktirir. URA CSA ORA ORB A URB CSB B IEC V1 TR Şekil 150: AÇMA: UR, OR+CR Müsaadeli düşük menzil düzeni prensibi =IEC =1=tr=Or iginal.vsd UR: OR: CR: CS: Düşük menzil Aşırı menzil İletişim sinyali alındı İletişim sinyali gönderildi Müsaadeli menzil aşımı düzeni Müsaadeli aşırı menzil düzeninde gönderme sinyalini veren bir aşırı menzil bölgesi bulunur. Alınan sinyal uzak uçta, aşırı menzil bölgelerinin aktifleştirilmesiyle, korunan nesneye ani açma verir. Telekoruma düzeninde kullanılan aşırı menzil bölgesi, alınan sinyal gelir gelmez aktifleştirilmelidir. Düzen her uzunluktaki hatta kullanılabilir. Müsaadeli aşırı menzil düzenlerinde, iletişim kanalı her iki uçta hızlı açma alınmasında önemli rol oynar. İletişim kanalının bozulması seçiciliği etkiler ve korunan devre üzerinde herhangi bir yerdeki arızalarda en azından bir uçta açmayı geciktirir. 323

330 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Müsaadeli aşırı menzil düzeninde telekoruma çalıştırma, hızlı ve güvenli çalışma gereksiniminin yanı sıra güvenilirliği de dikkate almalıdır. Yetersiz güvenlik harici arızalarda istenmeyen açmalara neden olabilir. Hız ve güvenilirliğin yetersiz olması, dahili arızalarda gecikmeli açmaya ve hatta istenmeyen şekilde çalışmaya neden olabilir. Müsaadeli aşırı menzil düzeninde, gönderme sinyali (CS) hem bağımsız tripleme aşırı menzil bölgesinden hem de düşük menzil bölgesinden paralel olarak gönderilebilir. Aşırı menzil bölgesi CS sinyali uzatılmamalıdır, bölge 1 CS sinyali uzatılabilir. Sinyal alındığında açmayı geciktirmeye gerek yoktur, bu nedenle tkoord zamanlayıcısını sıfır olarak ayarlayın. OR A A B OR B OR A CS A TRIP B = OR B + CR B, OR B + T2 IEC V1 TR IEC en.vsd Şekil 151: Müsaadeli aşırı menzil düzeni prensibi OR: Aşırı menzil CR: İletişim sinyali alındı CS: İletişim sinyali gönderildi T2: Zamanlayıcı kademe 2 Kilit açma düzeni Arıza tarafından üretilen gürültüden olumsuz şekilde etkilenen metalik iletişim yolları, korumalı hatta arıza sırasında sinyal gönderilmesine dayanan geleneksel müsaadeli düzenler için uygun olmayabilir. Kuranportör kullanıldığında, iletişim sinyali arıza tarafından zayıflatılabilir ve özellikle arıza hat ucuna yakın olduğunda iletişim kanalı etkisiz hale gelebilir. Müsaadeli düzenlerin daha az güvenilir olma sorununun üstesinden gelmek için, kilit açma fonksiyonu kullanılabilir. Bu fonksiyonu daha eski ve daha az güvenilir olan, sinyalin primer arıza ile gönderilmesini gerektiren kuranportör (PLC) iletişiminde kullanın. Kilit açma fonksiyonu bir koruma sinyali CRG kullanır ve bu sinyal hiçbir CR sinyali alınmamış olsa dahi mevcut olmalıdır. Güvenlik süresinde CRG sinyalinin yokluğunda CR sinyali kullanılır. Bu da ayrıca, hat arızası sinyal 324

331 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi iletişimini kilitlediğinde, müsaadeli düzen olarak çalışır. tgüvenlik değerini 35 ms olarak ayarlayın Araaçma düzeni Ayarlama kuralları Bazı güç sistemi uygulamalarında, uzak uçtaki kesicinin yerel korumalardan derhal açılması gerekebilir. Bu durum örneğin, kesici arıza koruma işlemi sonrasında trafoların veya reaktörlerin sisteme devre kesiciler veya uzaktan açma olmadan bağlanması durumunda geçerlidir. Araaçma düzeninde gönderme sinyali bir düşük menzil bölgesi tarafından veya harici bir koruma (trafo veya reaktör koruma) tarafından başlatılır. Uzak uçta, alınan sinyaller başka koruma kriteri olmadan açılır. Ani sinyal gönderimi nedeniyle istenmeyen açma riskini sınırlamak için zamanlayıcı tkoord, iletişim kanalının türüne göre ms olarak ayarlanmalıdır. İletişim düzeni mantık fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır. CS gönderme ve iletişim düzeni açma için kullanılan bölgeleri, ACT yapılandırma aracı kullanarak yapılandırın. tcoordzamanlayıcısının tavsiye edilen ayarları, IEC 'e göre analog kanallar için tavsiye edilen en büyük iletim zamanı baz alınarak belirlenmiştir. Telekoruma ekipmanının optimum ayarlara sahip olması için, teklif edilen ayarların mevcut performansa göre düzenlenmesi tavsiye edilir Engelleme düzeni Çalışma'yı şöyle ayarlayın DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın tkoord'u şöyle ayarlayın tgöndermin'i şöyle ayarlayın EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = Açık = Engelleme 25 ms (10 ms + maksimum iletim süresi) = 0 s = Kapalı (Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise) = 0,035 s 325

332 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Delta engelleme düzeni Çalışma'yı şöyle ayarlayın DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın tkoord'u şöyle ayarlayın tgöndermin'i şöyle ayarlayın EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın DeltaI'yı şöyle ayarlayın DeltaU'yi şöyle ayarlayın Delta3I0'ı şöyle ayarlayın Delta3U0'ı şöyle ayarlayın = Açık = DeltaEngelleme = 0 s = 0 s = Kapalı (Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise) = 0,035 s % 10 IB = % 5 UB % 10 IB = % 5 UB Müsaadeli düşük menzil düzeni Çalışma'yı şöyle ayarlayın DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın tkoord'u şöyle ayarlayın tgöndermin'i şöyle ayarlayın EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = Açık = Müsaadeli UR = 0 ms = 0,1 s = Kapalı = 0,035 s Müsaadeli menzil aşımı düzeni Çalışma'yı şöyle ayarlayın Düzen türü'nü şöyle ayarlayın tkoord'u şöyle ayarlayın = Açık = Müsaadeli OR = 0 ms Tablonun devamı sonraki sayfada 326

333 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi tgöndermin'i şöyle ayarlayın EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = 0,1 s (paralel hat uygulamalarda 0 s) = Kapalı = 0,035 s Kilit açma düzeni EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = YenidenBaşlat (Koruma sinyal kaybı hem açma hem alarm verir Yalnızca açma gerekiyorsa YenidenBaşlatYok'u seçin) = 0,035 s Araaçma düzeni Çalışma'yı şöyle ayarlayın DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın tkoord'u şöyle ayarlayın tgöndermin'i şöyle ayarlayın EngelKaldırma'yı şöyle ayarlayın tgüvenlik'i şöyle ayarlayın = Açık = = Araaçma 50 ms (10 ms + maksimum iletim süresi) = 0,1 s (paralel hat uygulamalarda 0 s) = Kapalı = 0,015 s 12.2 Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3-faz ZCRWPSCH Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3-faz IEC tanımlama ZCRWPSCH - 85 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 327

334 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Uygulama Akım terslenmesi mantığı Paralel hatlar her iki terminalde ortak baralara bağlıysa, aşırı menzil müsaadeli iletişim düzenleri, akım terslenmesi nedeniyle seçici olamadan açılabilir. İstenmeyen açılmalar, diğer hattaki arıza giderildiğinde sağlıklı hattı etkiler. Güvenlik eksikliği iki bara arasındaki bağlantının kaybıyla sonuçlanır. Bu tür aksamalardan kaçınmak için bir arıza akımı terslenmesi mantığı (geçici kilitleme mantığı) kullanılabilir. Meydana gelebilecek istenmeyen işletimler şekil 152 ve 153 çizimlerinde açıklanmıştır. İlk başta A tarafındaki koruma A:2 ileri yönde bir arızayı tespit eder ve geri yönde arıza ölçmekte olan uzak uçtaki koruma B:2 ye iletişim sinyal gönderir. IEC V1 TR Şekil 152: Tüm kesiciler kapalıyken B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı Kesici B:1 arızayı gidermek üzere açıldığında, B:2 içerisinden geçen arıza akımı ters döner. Eğer iletişim sinyalinin resetlemesi, Telekorumada kullanılan mesafe koruma fonksiyonunun ileri yönde anahtarlanması ile aynı zamanda gerçekleşmediyse, B tarafında B:2 kesicisi istenmeyen şekilde çalışır. IEC V1 TR Şekil 153: Kesici B:1 açıldıktan sonra B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı Bunu gerçekleştirmek için B:2'den gelen gönderme sinyali, geri bölge IRVL resetleninceye ve tdelayrev geçinceye kadar bekletilir. Bunu başarabilmek için, mesafe korumadaki geri bölge, IRV girişine bağlanır ve IRVL çıkışı, iletişim fonksiyon bloğu ZCPSCH üzerinde bulunan BLKCS girişine bağlanır. 328

335 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Fonksiyon IRVBLK girişini veya genel ENGELLE girişini aktifleştirerek kilitlenebilir Zayıf uç iç besleme mantığı Müsaadeli iletişim düzenleri temel olarak ancak uzak IED'de koruma arıza tespit edebildiğinde çalışabilir. Tespit için minimum bir arıza akımı gereklidir ve bu normalde Ir in %20'sinden daha fazladır. Arıza akımı, bir açık kesici veya kaynakta düşük kısa devre gücü nedeniyle çok alçak olabilir. Bu koşulların üstesinden gelmek için zayıf uç iç besleme (WEI) eko mantığı kullanılır. Ayrıca ilk başta arıza akımı, arıza akımı dağılımı nedeniyle çok alçak olabilir. Burada, güçlü terminaldeki kesici açıldığında ve sıralı bir açma elde edildiğinde, arıza akımı artar. Bu da arızanın bağımsız açma bölgesi 1 tarafından tespitini gerektirir. Açıklandığı şekilde sıralı açmayı önlemek için ve bölge 1 kullanılamazken, zayıf uç iç besleme açma mantığı kullanılır. WEI fonksiyonu alınan sinyali, zayıf uçta farklı arıza tespit öğeleri tarafından hiçbir arızanın tespit edilmemiş olması koşuluyla geri gönderir (eko yapar) (ileri ve geri yönde mesafe koruma). WEI fonksiyonu, zayıf yandaki kesiciyi de açabilir. Açma, bir eko fonksiyonu sırasında bir veya daha fazla faz geriliminin alçak olması durumunda gerçekleşir. Kilitlemeyle birlikte telekoruma düzeninin bazı kısıtlamaları geçerli olur: Kilitleme düzeniyle fonksiyonun sadece açma kısmı kullanılabilir. Uzak hat IED sine eko sinyali göndermek için eko fonksiyonu kullanılamaz. Eko sinyali uzak hat ucundaki mesafe korumanın çalışmasını kilitler ve bu şekilde tüm koruma düzeninin doğru çalışmasını engeller. Uzak uçtan bir açma veya hızlandırılmış açma verildiğinde, bunun için ayrı bir doğrudan araaçma kanalı ayrılmalıdır. CRL girişine bağlı araaçma sinyali kullanmaktan kaçının Ayarlama kuralları Her iki hat ucunda da WEI fonksiyonunu kullanmaktan kaçının. Yalnız zayıf uçta etkinleştirilir. Akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı (WEI) parametreleri yerel HMI üzerinden veya PCM600 üzerinden yapılır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer Akım terslenmesi mantığı AkımRev parametresini Açık olarak ayarlayarak fonksiyonu etkinleştirin. 329

336 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi tdelayrev zamanlayıcısını, taşıyıcı alım sinyaline 30 ms ekleyerek veren iletişim ekipmanı için maksimum resetleme zamanında ayarlayın. Minimum 40 msn tavsiye edilir, genellikle bu değer 60 msn dir. Uzun bir tdelayrev ayarı istenmeyen açmalara karşı güvenliği artırır, ancak bir hatta çıkan arızanın diğerini de dahil etmesi durumunda arıza gidermeyi geciktirir. Bu arıza türünün olasılığı düşüktür. Bu nedenle tdelayrev değerini iyi bir pay bırakarak ayarlayın. Yakalama gecikme tpickuprev değerini kesici çalışma süresi <%80 olarak, ancak minimum 20 ms olarak ayarlayın Zayıf uç iç besleme mantığı Zayıf uç besleme fonksiyonunu yalnız eko fonksiyonuyla ayarlamak için WEI değerini Eko olarak belirleyin. Açma ile eko almak için WEI değerini Eko&Açma olarak ayarlayın. tpickupwei parametresini 10 ms olarak ayarlayın, ani taşıyıcı sinyallerinin WEI yi etkinleştirmesi ve istenmeyen iletişime neden olmasından sakınmak için kısa bir gecikme tavsiye edilir. Gerilim kriteri UPP< ve UPN< zayıf uç açma değerlerini sistem temel gerilimi UBase'in %70 i olarak ayarlayın. Ayar, sistemin minimum çalışma geriliminin altında fakat korumalı hatta arıza için oluşan geriliminin üzerinde olmalıdır. Fazfaz öğelerin, fazdan toprağa arızalarda çalışmayacağı teyit edilmelidir Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, faz ayrımlı ZCWSPSCH Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı faz ayrımlı IEC tanımlama ZCWSPSCH - 85 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Akım terslenmesi mantığı Paralel hatlar her iki terminalde ortak baralara bağlıysa, aşırı menzil müsaadeli iletişim düzenleri, akım terslenmesi nedeniyle seçici olamadan açılabilir. İstenmeyen açılmalar, diğer hattaki arıza giderildiğinde sağlıklı hattı etkiler. Güvenlik eksikliği iki bara arasındaki bağlantının kaybıyla sonuçlanır. 330

337 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Bu tür aksamalardan kaçınmak için bir arıza akımı geri döndürme mantığı (geçici kilitleme mantığı) kullanılabilir. Meydana gelebilecek istenmeyen çalışmalar şekil 154 ve 155 çizimlerinde açıklanmıştır. İlk başta A tarafındaki koruma A:2 ileri yönde bir arızayı tespit eder ve geri yönde arıza ölçmekte olan uzak uçtaki koruma B:2 ye iletişim sinyal gönderir. IEC V1 TR Şekil 154: Tüm kesiciler kapalıyken B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı B kesicisi şu durumlarda olduğunda: 1 arıza giderme için açıldığında, B boyunca arıza akımı: 2 fider bölmesi evrilir. Eğer iletişim sinyalinin resetlemesi, Telekorumada kullanılan mesafe koruma fonksiyonunun ileri yönde anahtarlanması ile aynı zamanda gerçekleşmediyse, B tarafında B:2 kesicisi istenmeyen şekilde çalışır. IEC V1 TR Şekil 155: Kesici B açıldıktan sonra B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı: 1 açıldı B'den gelen CS sinyalini tutmak için: Ters bölge IRVL resetleyene ve tgecikrev zamanı geçene kadar 2 geri tutulur. Bunu başarabilmek için mesafe korumadaki geri bölge, IRV girişine bağlanır ve IRVL çıkışı, iletişim fonksiyon bloku ZCPSCH üzerinde bulunan BLKCS girişine bağlanır. Fonksiyon, IRVBLK girişi veya genel ENGELLEME girişi aktifleştirilerek engellenebilir Zayıf uç iç besleme mantığı Müsaadeli iletişim düzenleri temel olarak ancak uzak terminaldeki koruma arıza tespit edebildiğinde çalışabilir. Tespit için minimum bir arıza akımı gereklidir ve bu normalde Ir in %20'sinden daha fazladır. Arıza akımı, bir açık kesici veya 331

338 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi kaynakta düşük kısa devre gücü nedeniyle çok alçak olabilir. Bu koşulların üstesinden gelmek için zayıf uç iç besleme (WEI) eko mantığı kullanılır. Ayrıca ilk başta arıza akımı, arıza akımı dağılımı nedeniyle çok alçak olabilir. Burada, güçlü terminaldeki kesici açıldığında ve sıralı bir açma elde edildiğinde, arıza akımı artar. Bu da arızanın bağımsız açma bölgesi 1 tarafından tespitini gerektirir. Açıklandığı şekilde sıralı açmayı önlemek için ve bölge 1 kullanılamazken, zayıf uç iç besleme açma mantığı kullanılır. WEI fonksiyonu alınan sinyali, zayıf uçta farklı arıza tespit öğeleri tarafından hiçbir arızanın tespit edilmemiş olması koşuluyla geri gönderir (eko yapar) (ileri ve geri yönde mesafe koruma). WEI fonksiyonu, zayıf yandaki kesiciyi de açabilir. Açma, bir eko fonksiyonu sırasında bir veya daha fazla faz geriliminin alçak olması durumunda gerçekleşir. Kilitlemeyle birlikte telekoruma düzeninin bazı kısıtlamaları geçerli olur: Kilitleme düzeniyle fonksiyonun sadece açma kısmı kullanılabilir. Uzak hat IED sine eko sinyali göndermek için eko fonksiyonu kullanılamaz. Eko sinyali uzak hat ucundaki mesafe korumanın çalışmasını kilitler ve bu şekilde tüm koruma düzeninin doğru çalışmasını engeller. Uzak uçtan bir açma veya hızlandırılmış açma verildiğinde, bunun için ayrı bir doğrudan araaçma kanalı ayrılmalıdır. CRL girişine bağlı araaçma sinyali kullanmaktan kaçının Ayarlama kuralları Her iki hat ucunda da WEI fonksiyonunu kullanmaktan kaçının. Fonksiyon yalnız zayıf uçta etkinleştirilmelidir. Akım geri döndürme mantığı ve zayıf uç iç besleme mantığı (WEI) parametreleri yerel HMI üzerinden veya Koruma ve Kontrol yöneticisi PCM600 üzerinden yapılır. Primer akımın (ayaribase), primer geriliminin (ayar UBase) ve primer gücün (ayar SBase) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için Genel temel değerler içinde ayarlanır. Temel değerlerin referansı için bir GBASVAL fonksiyonu seçmek üzere GlobalBaseSel ayarı kullanılır Akım terslenmesi mantığı CurrRev: CurrRev'i şöyle ayarlayın Açık Akım terslenmesi mantığını çalıştırmak için. tdelayrev: tdelayrev zamanlayıcısını, taşıyıcı alım sinyaline 30 msn ekleyerek veren iletişim ekipmanı için maksimum resetleme zamanında ayarlayın. Minimum 40 msn tavsiye edilir, genellikle bu değer 60 msn dir. Uzun bir tdelayrev ayarı istenmeyen açmalara karşı güvenliği artırır, ancak bir hatta çıkan arızanın diğerini de dahil etmesi durumunda arıza gidermeyi geciktirir. Bu arıza türünün olasılığı düşüktür. Bu nedenle tdelayrev değerini iyi bir pay bırakarak ayarlayın. 332

339 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi tpickuprev: Hızlanma gecikmesi tpickuprev'i şöyle ayarlayın <%80 kesici çalışma zamanı, ancak 20 msn'lik bir minimumla Zayıf uç iç besleme mantığı WEI: WEI'ı şöyle ayarlayın Eko, zayıf uç iç besleme fonksiyonunu yalnız eko fonksiyonuyla ayarlamak için. Açma ayarı WEI ile ekoyu aktifleştirmek için Eko ve Açma. tpickupwei: tpickupwei = 10 msn olarak ayarlayın, ani taşıyıcı sinyallerinin WEI yi aktifleştirmesi ve istenmeyen sinyallere neden olmasından sakınmak için kısa bir gecikme tavsiye edilir. UPP< ve UPN<: Gerilim kriteri UPP< ve UPN<'i zayıf uç açma için şu değere ayarlayın 70% sistem temel gerilimi UBase. Ayar, sistemin minimum çalışma geriliminin altında fakat korumalı hatta arıza için oluşan geriliminin üzerinde olmalıdır. Faz-faz elemanlarının, faz-topraklama arızalarında çalışmayacağı teyit edilmelidir Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Yerel hızlandırma mantığı ZCLCPLAL - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Yerel hızlandırma mantığı (ZCLCPLAL), (iletişim kanalı yokluğundan) geleneksel telekoruma düzeninin bulunmadığı, ancak kullanıcının tüm hat üzerinde hızlı arıza giderimi talep ettiği uygulamalarda kullanılır. Bu mantık belirli koşullarda hızlı arıza giderimine olanak tanır. Ancak, doğal olarak bir telekoruma düzeninin tam olarak yerini tutmaz. Mantık otomatik tekrar kapatıcı (bölge uzantısı) veya yük akımı kaybı (yük hızlanması kaybı) ile kontrol edilir. Yük hızlanma kaybı, farklı akım kriterleri kontrol edildikten sonra seçili menzil aşımı müsaadelerinin anında çalışmasına izin verir. Üç fazlı arızalar için çalışamaz Ayarlama kuralları Yerel hızlandırma mantık fonksiyonlarının parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. 333

340 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Seçilen aşırı menzil bölgesinden gelen ilk açma ani ve otomatik tekrar kapama sonrasında koşulsuz açma ise normal zaman gecikmeli açma olduğunda, BölgeGenişletme parametresini olarak ayarlayın. Hızlanma sağlıklı faz(lar)da yük kaybı tarafından kontrol edildiğindfe YükKaybı değerini AçıkEtkin olarak ayarlayın. YükAkımı değeri, diğer fazların bir veya ikisi arızalı olduğunda ve uzak uçta kesici açıldığında, sağlıklı fazdan akacak akımın altında olacak şekilde ayarlanmalıdır (üç faz). Ayarların denklem 177 örneğine göre hesaplayın. LoadCurr = 0.5 ILoad min I Base EQUATION1320 V1 EN (Denklem 177) burada: IYükmin normal çalışma koşullarında hat üzerindeki minimum yük akımıdır. Zamanlayıcı tyükaçık, yük kaybı fonksiyonunun güvenliğini artırmak için kullanılır; örneğin hattın güç trafosu enerjilendirilirken geçici ani akım nedeniyle serbest kalmasından sakınmak için. Yük kaybı fonksiyonu, zamanlayıcı tyükaçık zamanı geçtikten ve aynı zamanda her üç fazdaki yük akımı YükAkı ayarının üzerinde olduğunda serbest kalır. Normal hızlanma uygulamalarında serbest bırakmayı geciktirmeye gerek yoktur, bu nedenle tyükaçık ayarını sıfır olarak yapın. Atlama zamanlayıcısı tyükkapalı, yük kaybı akım salma koşulları için pencere belirlemekte kullanılır. Zamanlayıcı varsayılan değer olarak 300ms ye ayarlanmıştır ve bu değerin akım salma için güvenli olduğu sonucuna varılmıştır. Minimum akım detektörü, MinAkı, uzak uçtaki kesici açıldığında, arızasız hatta akabilecek asimetrik akımdan daha yüksek olarak ayarlanmalıdır (üç faz). Aynı zamanda bu hattın normal çalışma sırasında maruz kalabileceği minimum yük akım transferinin altında ayarlanmalıdır. Varsayılan olarak, MinAkıIBase'in %5'i olarak ayarlanır. Hızlanma zamanlayıcısı tdüşükakı, fonksiyonun serbest bırakılması için gerekli minimum akım değerinin yakalanması için pencereyi belirler. Zamanlayıcının varsayılan ayarı 200 ms dir ve fonksiyonun istenmeyen şekilde işlev görmesinden kaçınmak için yeterli olduğu sonucuna varılmıştır (istenmeyen trip). 334

341 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi 12.5 ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim düzeni mantığı Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Rezidüel aşırı akım koruma için iletişim düzeni mantığı IEC tanımlama ECPSCH - 85 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Hattın, rezidüel aşırı akım korumanın anlık kademesi tarafından kapsanmayan kısmında meydana gelen bir toprak arızasında hızlı arıza giderimi için, yönlü rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu, iletişim kanallarını kullanan bir mantık ile desteklenir. Her iki yönde, bir açık/kapalı sinyali iletebilecek bir iletişim kanalı kullanılır. Bu fonksiyonun performans ve güvenliği doğrudan iletişim kanalının hızına ve hatalı veya kayıp sinyallere karşı güvenlik kurulmasına bağlıdır. Yönlü düzende, arızalı akımın yön bilgisi diğer hat ucuna iletilmelidir. Müsaadeli düzenlerde yön karşılaştırma ile, kısa bir koruma çalışma süresi elde edilebilir, buna kanal iletim süresi de dahildir. Bu kısa çalışma süresi, arıza giderildikten sonra otomatik tekrar kapama fonksiyonunu hızla çalıştırır. İletişim mantığı modülü engellemeye izin verdiği gibi, müsaadeli düşük/aşırı menzil düzenlerine de izin verir. Bu mantık ayrıca, rezidüel aşırı akım koruma için Akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı ayarlarının hesaplanması (ECRWPSCH) fonksiyonundaki zayıf uç besleme ve akım geri döndürme ek mantığı tarafından da desteklenebilir. Arıza tarafından üretilen gürültüden olumsuz şekilde etkilenen metalik iletişim yolları, korumalı hatta arıza sırasında sinyal gönderilmesine dayanan geleneksel müsaadeli düzenler için uygun olmayabilir. Kuranportör kullanıldığında, iletişim sinyali arıza tarafından zayıflatılabilir ve özellikle arıza hat ucuna yakın olduğunda iletişim kanalı etkisiz hale gelebilir. Müsaadeli düzenlerin daha az güvenilir olma sorununun üstesinden gelmek için, kilit açma fonksiyonu kullanılabilir. Bu fonksiyonu daha eski ve daha az güvenilir olan, sinyalin primer arıza içinde gönderilmesini gerektiren kuranportör (PLC) iletişiminde kullanın. Kilit açma fonksiyonu koruma sinyali CRG'yi kullanır ve bu sinyal hiçbir CR sinyali alınmamış olsa dahi mevcut olmalıdır. Güvenlik süresinde CRG sinyalinin yokluğunda CR sinyali kullanılır. Bu da ayrıca, hat arızası sinyal iletişimini kilitlediğinde, müsaadeli düzen olarak çalışır. tgüvenlik değerini 35 ms olarak ayarlayın. 335

342 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi Ayarlama kuralları Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu düzen iletişim mantığı için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu için aşağıdaki ayarlar düzen iletişim mantığı için yapılabilir: Çalışma: Kapalı veya Açık. DüzenTürü: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı, = Araaçma, Müsaadeli UR, Müsaadeli OR veya Engelleme. tkoord: ECPSCH fonksiyonundan açma için gecikme zamanı. Müsaadeli düşük/ aşırı menzil düzenleri için, bu zamanlayıcı güvenlik payı olması için iletişim kanalının en az 20 ms artı maksimum resetleme zamanı olarak ayarlanmalıdır. Engelleme düzenleri için bu ayarlar en az: maksimum sinyal iletim süresi +10 ms olmalıdır. tkoord: ECPSCH fonksiyonundan açma için gecikme zamanı. Müsaadeli düşük/ aşırı menzil düzenleri için bu zamanlayıcı 0'a ayarlanabilir. Engelleme düzenleri için bu ayarlar en az: maksimum sinyal iletim süresi +10 ms olmalıdır. Engelaç: Seç Kapalı eğer engel kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer engel kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm ile kullanılacak ise Rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı ECRWPSCH Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Rezidüel aşırı akım için akım geri döndürme ve zayıf uç iç besleme için mantığı IEC tanımlama ECRWPSCH - 85 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Arıza akımı terslenme mantığı Şekil 156 ve şekil 157, arıza akım geri terslenmesi ile sonuçlanabilecek tipik bir sistem durumunu göstermektedir. Eğer akım terslenmesi mantığı, B:2 deki IED de müsaadeli aşırı menzil düzenini kilitlemezse, L2 hattında seçici olmayan açılmaya neden olabilir. 336

343 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi IEC V1 TR Şekil 156: Başlangıç durumu IEC V1 TR Şekil 157: B:1 deki kesici açıldıktan sonraki akım dağıtımı Paralel hattaki kesici çalıştığında, arızasız hattaki arıza akımı geri döndürülür. B: 2 deki IED artık ileri yöndeki arızayı tanır. Alınan sinyalin geri kalanıyla birlikte B: 2 de kesiciyi açar. Bunun olmamasını sağlamak için, müsaadeli aşırı menzil fonksiyonunun IRVL tarafından, alınan sinyal resetlenene kadar engellenmesi gerekir. İleri yöndeki öğenin başlangıçta etkinleştirildiği uzak uçtaki IED, B:2 den gönderme sinyali başlatılmadan resetlemelidir. Çıkış sinyali IRVL nin gecikmeli resetlemesi, B:2 IED sinden gönderme sinyalinin, ileri yöndeki öğenin IED A:2 de resetlenene kadar bekletilmesini de garantiler Zayıf uç iç besleme mantığı Şekil 158, eksik çalışmayla sonuçlanabilecek tipik bir sistem durumunu göstermektedir. Düğüm B de arıza akımı olmadığına dikkat edin. Bu da B deki IED nin arızayı tespit edememesine ve B deki kesiciyi açmamasına neden olur. Bu durumun üstesinden gelmek için müsaadeli aşırı menzil düzeni için seçilebilir bir zayıf uç iç besleme mantığı sunulmuştur. 337

344 Bölüm 12 1MRK UTR - Düzen iletişimi IEC V1 TR Şekil 158: Başlangıç durumu Ayarlama kuralları Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu için akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer Akım terslenmesi Akım terslenmesi fonksiyonu CurrRev parametresi AçıkEtkin veya KapalıDevreDışı yapılarak açılır veya kapatılabilir. tpickuprev ve tdelayrev zamanlayıcıları için zaman gecikmesi ayarlanır. tpickuprev, kesici açma süresinden daha kısa (<%80) seçilir, ancak minimum 20 ms olmalıdır. tdelayrev minimum olarak, koruma resetleme süresi ve iletişim resetleme süresinin toplamı kadar seçilir. Minimum tdelayrev ayarı olarak 40 ms tavsiye edilir. Yönlü rezidüel aşırı akım koruma (EF4PTOC) resetleme zamanı tipik olarak 25 ms dir. Eğer uzak hat ucunda farklı rezidüel aşırı akım koruma kullanıldıysa, bunun resetleme süresi kullanılmalıdır. Çoğu iletişim ortamları için sinyal yayılma süresi 3 10 ms/km aralığındadır. İletişim şebekelerinde, çoğullayıcı ve tekrarlayıcılar için küçük miktarda ek gecikme zamanları ilave edilir. Bu gecikmeler her işlem başına 1 ms nin altındadır. Toplam yayılma süresinin genellikle 5 ms den az olduğu belirtilir. Sinyal geldiğinde veya sonlandığında bir karar süresi eklenecektir. Karar süresi iletişim ile kullanılan koruma arasındaki arayüze yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu durumda harici arayüz (telekoruma ekipmanı) kullanılır. Bu ekipman bir karar verir ve koruma cihazına ikili sinyal verir. Analog telekoruma ekipmanı olması durumunda tipik karar süresi ms arasındadır. Dijital telekoruma ekipmanı için bu süre 2 10 ms arasındadır. Eğer telekoruma ekipmanı koruma IED sinin içine entegre durumdaysa, karar süresi bir miktar azalabilir. Aşağıda akım terslenmesi sinyallemesinin temel zaman sıralaması gösterilmektedir. 338

345 1MRK UTR - Bölüm 12 Düzen iletişimi Koruma Fonksiyonu Tele-Koruma Cihazi Tele-iletisim Sistemi Tele-Koruma Cihazi Koruma Fonksiyonu Koruma fonksiyonundan CS, çalistirma ve resetleme zamani Iletisim sistemine CS baslatma, çalistirma ve resetleme zamani CS yayilma, yayilma CR seçimi ve karari, çalisma ve resetleme zamani Koruma fonksiyonuna CS, çalistirma ve resetleme zamani Koruma resetleme gönderme CR alim düsüsü Ariza ortaya çikar Koruma hizlanma Telekor. dnk.'ne CR CS baslatma Kor. fonk'a CR Ariza akimi terslenmesi Iletisim düsüsünde CS Kor. fonk. düs. CR Zaman tgecikme minimum ayari =IEC =1=tr= Original.vsd IEC V1 TR Şekil 159: Akım terslenmesinde sinyalleme zaman sıralaması Zayıf uç iç besleme Zayıf uç iç besleme WEI parametresi Kapalı, Eko veya Eko & Açma olarak ayarlanabilir. WEI parametresi Eko & Açma olarak ayarlandığında bu 3U0> olarak yapılır. Uzak hat ucunda bir arıza için sıfır sekans gerilim ve uygun arıza direnci hesaplanır. Zayıf uç iç besleme mantığından istenmeyen bir açmanın önlenmesi için (ani sinyallerin gelmesi durumunda), açık üçgen gerilim düzeyi tespiti (3U 0 ) çalışma değerini, normal servis koşullarında oluşabilecek maksimum şebeke yanlış frekans rezidüel gerilimden yüksek olarak ayarlayın. Tavsiye edilen minimum ayar, normal servis koşullarında yanlış sıfır sekans gerilimin iki mislidir. 339

346 340

347 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık Bölüm 13 Mantık 13.1 Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC IEC tanımlama I->O ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 94 SYMBOL-K V1 TR Uygulama Farklı koruma fonksiyonlarından gelen tüm açma sinyalleri açma mantığı içinden yönlendirilir. En basit alternatifte, mantık sadece AÇMA sinyalini bağlar ve yeterince uzun olmasını sağlar. Açma mantığı ortak 3-faz çıkışı (SMPPTRC) sadece üç faz açma sunar. Tüm arızalar için üç faz açma, basit bir çözüm sunar ve iyi gözlü iletim sistemlerinde ve alt iletim sistemlerinde genellikle yeterlidir. Eğer nesne sisteme birden fazla kesiciyle bağlıysa, her kesici için bir SMPPTRC fonksiyon bloğu kullanılmalıdır. Açma sonrasında bir devre kesicinin kapanmasını engellemek için fonksiyon devre kesicinin kapanmasını engelleyebilir (açma kilitleme) Üç faz açma üç faz açma ile birlikte basit uygulamaaçma mantığı ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC fonksiyon bloğunun parçasını kullanır. Koruma fonksiyon bloklarından gelen girişleri TRIN girişine bağlayın. Gerekmesi durumunda (normalde böyledir) açma matris mantığı TMAGGIO kullanarak bu giriş için farklı fonksiyon çıkışlarını birleştirin. TRIP çıkışını gerekli ikili çıkışlara bağlayın. Tipik bir bağlantı aşağıda şekil 160 çiziminde gösterilmiştir. 341

348 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık IEC V1 EN IEC en.vsd Şekil 160: Açma mantığı 3-faz çıkışı SMPPTRC fonksiyonu basit üç faz açma uygulaması için kullanılır Kilitleme Bu fonksiyon bloğu kilitleme başlatma özelliklerine sahiptir. Kilitleme sadece, CLLKOUT blok kapama çıkışını etkinleştirmek veya blok kapama çıkışını başlatmak ve açma sinyalini devam ettirmek için kullanılır. Primer arıza kontrol edildikten sonra kilitleme reset girişi RSTLKOUT etkinleştirilerek veya HMI ile kilitleme manuel olarak resetlenebilir. Açmayı başlatmadan Kilitleme başlatmak için dış koşullar gerekiyorsa, bu SETLKOUT girişi aktifleştirilerek yapılır. Ayar OtomKilit = Kapalı şeklinde ayarlandığında, dahili açmanın kilitlemeyi aktifleştirmeyeceği, yalnız SETLKOUT girişinin başlatılmasının kilitlemeyle sonuçlanacağı anlamına gelir. Normal olarak bu durum arızaların geçici olduğu geçici hat koruma için geçerlidir. Böyle durumlarda başarısız otomatik tekrar kapama ve yedek bölge tripleme, Kilitleme başlatmak üzere birleştirilerek SETLKOUT girişi aktifleştirilebilir Fonksiyon bloğunun engellenmesi Ayarlama kuralları Engelleme dahili olarak mantık veya operatör tarafından iletişim kanalı kullanılarak başlatılabilir. Açma mantığı (SMPPTRC) fonksiyonunun tamamen engellenmesi, ENGELLE girişinin aktifleştirilmesiyle yapılır ve iç arızalar durumunda SMPPTRC çıkışını engellemek için kullanılabilir. Açma mantığı ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC için bu parametreler yerel HMI veya Koruma ve Kontrol Yöneticisi (PCM600) üzerinden yapılır. Aşağıdaki açma parametreleri açmayı düzenlemek üzere ayarlanabilir. 342

349 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık Çalışma: Çalışma modunu ayarlar. Kapalıfonksiyonunu kapatır. Normal seçim Açık. AçmaKilitleme: Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece kilitleme çıkışını aktifleştirir. Açık kilitleme çıkışını aktifleştirir ve AÇMA çıkışını mandallar. Normal seçim Kapalı. OtomKilit: Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece SETLKOUT girişi üzerinden kilitlemeyi aktifleştirir. Açık ek olarak açma fonksiyonu ile aktifleştirmeye izin verir. Normal seçim Kapalı. taçmamin: Açma darbesinin gerekli minimum süresini ayarlar. Kesicinin doğru bir şekilde açıldığının temin edilmesi için ayarlanmalıdır. Normal ayar 0,150sn'dir Açma mantığı faz ayrımlı çıkış SPTPTRC Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Açma mantığı faz ayrımlı çıkış SPTPTRC I->O 94 SYMBOL-K V1 TR Uygulama Farklı koruma fonksiyonlarından gelen tüm açma sinyalleri açma mantığı içinden yönlendirilir. En basit alternatifinde mantık sadece AÇMA sinyalini bağlar ve yeterince uzun olmasını sağlar. IED içerisindeki koruma, kontrol ve izleme için açma mantığı faz ayrımlı çıkışı (SPTPTRC) üç faz açma sunar: Tüm arıza türleri için üç-faz açma (üç faz çalışma modu) Tek-faz arızalar için tek-faz açma ve çoklu faz ve gelişen arızalar (1ph/3ph çalışma modu) için üç-faz açma. Mantık ayrıca, işletim koruma fonksiyonları içerinde faz seçimi gerçekleştirilemediğinde veya harici koşullar üç faz açma gerektirdiğinde, üç faz açma komutu da verir. Tüm arızalar için üç-faz açma, basit bir çözüm sunar ve iyi örgülü iletim sistemlerinde ve Yüksek Gerilim (YG) sistemlerinde genellikle yeterlidir. Birçok arıza, özellikle yüksek gerilim düzeylerinde tek faz- topraklama arızalarıdır, tek faz açma büyük bir değer olabilir. Eğer sadece arızalı faz açılır ise güç, tekrar kapamadan önce çıkan ölü zaman esnasında iletilebilir. Tek faz arızaları sırasındaki tek faz açma tek kutup tekrar kapama ile birleştirilmelidir. 343

350 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık Tek- ve/veya üç-faz açma Tek-/üç-faz açma, tek-faz arızalar için tek-faz açma, çok-faz arızalar için üç-faz açma verir. Çalışma modu daima tek faz bir otomatik tekrar kapama düzeni ile birlikte kullanılır. Tek-faz açma farklı seçenekler ve fonksiyon blokundaki farklı girişlerin kullanımını da içerebilir. 1PTRZ ve 1PTREF girişleri gerektiğinde mesafe koruma ve yönlü topraklama arıza koruması için tek-faz açma amacıyla kullanılır. Girişler faz seçim mantığı ile birleşiktir ve faz seçiciden gelen başlatma sinyalleri, sırasıyla tek-faz açma çıkışları TRL1, TRL2 ve TRL3'deki açmayı gerçekleştirebilmek için PSL1, PSL2 ve PSL3 girişlerine bağlanmalıdır. AÇMA çıkışı genel bir açmadır ve içerilen fazdan bağımsız olarak etkinleşir. İçerilen fazlara bağlı olarak TR1P, TR2P ve TR3P çıkışları da etkinleşecektir. Tek-faz açma düzenleri kullanıldığında, bunu tek-faz otomatik tekrar kapama girişiminin takip etmesi beklenir. Otomatik tekrar kapamanın serviste olmadığı veya bir sebepten harekete geçmediği durumlarda üç-faz Açma Hazırlama P3PTR girişinin etkinleştirilmesi gerekir. Bu normal olarak ilgili Otomatik Tekrar Kapatıcı çıkışına bağlanır ancak bir dış mantık sinyali gibi diğer sinyallere de bağlanabilir. Eğer iki kesici var ise her bir kesici için bir TR blok durumu ve bir Otomatik Tekrar Kapatıcı kullanılır. Bu her iki kesicinin de doğru şekilde çalışmasını ve davranmasını temin edecektir. Açma 3 Faz TR3P çıkışı, SESRSYN'i üç-faz tekrar kapamaya geçirmek için SESRSYN'deki ilgili girişe bağlanmalıdır. Eğer bu sinyal etkinleştirilmez ise SESRSYN, tek faz tekrar kapama ölü zamanını kullanacaktır. Ayrıca eğer ikinci bir hat koruması da aynı SESRSYN'i kullanıyor ise, örneğin üç-açma röle kontakları seri halde kullanılıp açma blokunun TR3P çıkışına paralel halde bağlanarak, üç-faz açma sinyali üretilmelidir. Açma mantığının da, faz seçimli açma sinyallerinin bağlanabileceği, TRINL1, TRINL2 ve TRINL3 girişleri vardır. Örnekler, uzak uçtan veya iç/dış faz seçimli araaçma sinyallerinden bağımsız faz olabilir. Bu sinyaller IED'den, SESRSYN, Kesici arıza vb. elde etmek için yönlendirilir. Diğer yedek fonksiyonlar yukarıda anlatıldığı gibi TRIN girişine bağlanır. Bir tek-faz açma düzeni için tipik bir bağlantı şekil 161 çiziminde verilmiştir. 344

351 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık IEC V1 EN IEC en.vsd Şekil 161: Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC, tek-faz açma uygulamaları için kullanılır Kilitleme Bu fonksiyon bloğu kilitleme başlatma özelliklerine sahiptir. Kilitleme sadece, CLLKOUT blok kapama çıkışını etkinleştirmek veya blok kapama çıkışını başlatmak ve açma sinyalini devam ettirmek için kullanılır. Primer arıza kontrol edildikten sonra kilitleme reset girişi RSTLKOUT etkinleştirilerek kilitleme manuel olarak resetlenebilir. Açmayı başlatmadan Kilitleme başlatmak için dış koşullar gerekiyorsa, bu SETLKOUT girişi aktifleştirilerek yapılır. AutoLock = Off ayarı, dış açmanın kilitlemeyi aktifleştirmeyeceği, yalnız SETLKOUT başlatılmasının kilitlenmeyle sonuçlanacağı anlamına gelir. Normal olarak bu durum arızaların geçici olduğu geçici hat koruma için geçerlidir. Böyle durumlarda başarısız otomatik tekrar kapama ve yedek bölge tripleme, Kilitleme başlatmak üzere birleştirilerek SETLKOUT girişi aktifleştirilebilir Fonksiyon bloğunun engellenmesi Ayarlama kuralları Engelleme dahili olarak mantık veya operatör tarafından iletişim kanalı kullanılarak başlatılabilir. Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC fonksiyonunun tamamen engellenmesi, BLOCK girişinin aktifleştirilmesiyle yapılır ve iç arızalar durumunda SPTPTRC çıkışını engellemek için kullanılabilir. Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC fonksiyon için bu parametreler, yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. Aşağıdaki açma parametreleri açmayı düzenlemek üzere ayarlanabilir. Program Seçilen değere bağlı olarak gereken açma düzenini ayarlayın 3 faz veya 1Ph/3Ph. Çalışma 345

352 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık Çalışma modunu ayarlar. Kapalı açmayı kapatır. Normal seçim Açık. AçmaKilitleme Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece kilitleme çıkışını aktifleştirir. Açık kilitleme çıkışını ve mandallama çıkış kontaklarını aktifleştirir. Normal seçim Kapalı. OtomKilit Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece SETLKOUT girişi üzerinden kilitlemeyi aktifleştirir. Açık ayrıca açma fonksiyonunun kendisinden gelen aktifleştirmeye izin verir ve kilitleme çıkışını aktifleştirir. Normal seçim Kapalı. taçmamin Açma darbesinin gerekli minimum süresini ayarlar. Bu ayar kesicinin açmasını sağlamak ve kesici arıza koruma faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış CSPRBRF fonksiyonunu başlatmak için kullanılan sinyalin, CSPRBRF'deki yedek açma zamanlayıcısından daha uzun olduğundan emin olmak için kullanılır. Normal ayar 0,150sn'dir Açma matris mantığı TMAGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Açma matris mantığı TMAGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Açma matris mantığı TMAGGIO fonksiyonu, açma sinyallerini ve diğer mantık çıkış sinyallerini, açma mantıkları SMPPTRC ve SPTPTRC veya IED üzerindeki farklı çıkış kontaklarına yönlendirmek için kullanılır. TMAGGIO çıkış sinyalleri ve fiziksel çıkışlar özel uygulama ihtiyaçlarına göre kullanıcının sinyalleri fiziki açma çıkışlarına uyarlamasına izin verir Ayarlama kuralları Çalışma: Fonksiyonun çalışmasını değiştirir Açık/Kapalı. DarbeSüresi: Darbe süresi süresini tanımlar. Devre kesicilerin doğrudan açılması için kullanıldığında, darbe süresi süresi yaklaşık 0,150 saniye olarak ayarlanarak devre kesici açma sargılarına giden açma darbesinin yeterli bir minimum süresi olması sağlanır. Sadece ModÇıkışx için kullanıldı: Darbeli. 346

353 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık AçılmaGecikmesi: Ani girişlere verilen çıkış sinyallerini engellemek için kullanılır. Normalde 0 olarak veya düşük bir değere ayarlanır. Sadece ModÇıkışx için kullanıldı: Sürekli. KapanmaGecikmesi: Çıkışlar için minimum açık kalma süresini tanımlar. Devre kesicilerin doğrudan açılmasında kullanıldığında, kapanma gecikme zamanı yaklaşık 0,150 saniye olarak ayarlanarak devre kesici açma sargılarına giden açma darbesinin yeterli bir minimum süresi olması sağlanır. Sadece ModÇıkışx için kullanıldı: Sürekli. ModÇıkışx: ÇIKIŞx (x=1-3) çıkış sinyalinin aşağıdaki şekilde olup olmadığını belirtir. Sürekli veya Darbeli. Sürekli bir sinyal AçılmaGecikmesi ve KapanmaGecikmesi ile ilgili giriş sinyallerinin durumunu takip eder. Darbeli bir sinyal Çıkışx 0 değerinden 1 değerine yükseldiğinde bir darbe verir Yapılandırılabilir mantık blokları Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama OR Fonksiyon bloğu OR - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Evirici fonksiyon bloğu INVERTER - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama PULSETIMER fonksiyon bloğu PULSETIMER - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Kontrol edilebilir kapı fonksiyon bloğu GATE - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Özel OR fonksiyon bloğu XOR - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Mantık devre gecikme fonksiyon bloğu LOOPDELAY - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 347

354 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Zamanlayıcı fonksiyon bloğu TIMERSET - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama AND fonksiyon bloğu AND - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Bellek ayarla-resetle fonksiyon bloğu SRMEMORY - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Bellek fonksiyon bloğu ile resetle-ayarla RSMEMORY - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama IED yapılandırmasını özel uygulama ihtiyaçlarına göre uyarlamak için AND, OR gibi bir mantık bloku seti ve zamanlayıcılar vardır. AND geçitleri, OR geçitleri, eviriciler veya XOR geçitlerinin için hiçbir ayar yoktur. Normal Açık/Kapalı gecikmesi ve darbe zamanlayıcıları için zaman gecikmeleri ve darbe uzunlukları yerel HMI veya PST aracı üzerinden ayarlanır. Aynı mantık kilidi içerisindeki her iki zamanlayıcının (biri hızlanmada, diğeri bırakmada geciktirmeli), ayar değeri ortaktır. Kontrol edilebilir geçitler, ayarlanabilir zamanlayıcılar ve bellekli SR flip flopları için ayar parametrelerine yerel HMI veya PST aracı ile erişilebilir Yapılandırma Mantık, PCM600 içindeki ACT yapılandırma aracı kullanılarak yapılandırılır. Fonksiyonların yapılandırılabilir mantık bloklarında tanımlandıkları şekliyle çalıştırılması, farklı döngü süreleriyle sabit bir sıralamaya göre yapılır. Her döngü süresi için fonksiyon bloğuna bir seri çalıştırma numarası verilir. Bu bilgi ACT yapılandırma aracında, fonksiyon kilidi ve döngü süresi tanımlama bilgisiyle gösterilir. Aşağıdaki örneğe bakınız. 348

355 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık IEC V2 EN IEC _2_en.vsd Şekil 162: Mantık fonksiyonunun tanımlama, seri çalıştırma numarası ve döngü süresi Aynı döngü içerisindeki farklı fonksiyon bloklarının çalıştırılması, bunların seri çalıştırma numaraları tarafından belirlenir. İki veya daha fazla mantık bloğu seri olarak bağlandığında bu her zaman hatırlanmalıdır. Hızlı bir döngü süresi olan fonksiyon bloklarını, yavaş bir döngü süresi olan fonksiyonlara bağlarken her zaman dikkatli olunmalıdır. Mantık devreleri her zaman dikkatle hazırlamalı ve farklı fonksiyonların çalıştırma sırası her zaman kontrol edilmelidir. Diğer durumlarda hataları, örneğin fonksiyonların birbiriyle yarışmasını önleyebilmek için mantık düzenlerine ek gecikme zamanları koyulmalıdır. AND geçidinin dört girişinin tümünün varsayılan değerleri mantıksal 1 olarak verilmiştir. Bu da kullanıcının sadece gerekli sayıda giriş kullanmasına ve gerisini bağlı olmadan bırakmasına olanak tanır. OUT çıkışının varsayılan değeri ilk başta 0 dır. Bu da, eğer fonksiyon yanlış çalıştırma sırasında koyulmuş ise bir döngü darbesini bastırmak içindir Sabit sinyaller FXDSIGN Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Sabit sinyaller FXDSIGN - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Sabit sinyal fonksiyonu (FXDSIGN), IED nin yapılandırılmasında kullanılabilecek çeşitli ön tanımlı (sabit) sinyaller üretir. Bunun amacı diğer fonksiyon 349

356 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık bloklarındaki kullanılmayan girişleri, belirli bir düzeye/değere zorlamak veya belirli bir mantık oluşturmak için kullanılır. GRP_KAPALI sinyalinin FXDSIGN içinde kullanılmasına örnek Sınırlı toprak arıza fonksiyonu REFPDIF hem otomatik trafolar hem de normal trafolar için kullanılabilir. Otomatik trafolarda kullanıldıklarında, nötr nokta akım ile birlikte her iki sargılı parçadan gelen bilgiler fonksiyon tarafından kullanılabilir olmalıdır. Dolayısıyla üç giriş gerekmektedir. REFPDIF I3PW1CT1 I3PW2CT1 I3P IEC V3 TR IEC _3_en.vsd Şekil 163: Ototrafo uygulaması için REFPDIF fonksiyon girişleri Normal trafolar için sadece bir sargı ve nötr nokta vardır. Bu da sadece iki giriş kullanılıyor demektir. Tüm grup bağlantılarının bağlı olma zorunluluğu bulunduğundan, üçüncü girişin de FXDSIGN fonksiyon bloğundaki GRP_OFF sinyalidir. REFPDIF I3PW1CT1 I3PW2CT1 I3P FXDSIGN GRP_OFF IEC V3 TR IEC _3_en.vsd Şekil 164: Normal trafo uygulaması için REFPDIF fonksiyon girişleri 350

357 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık 13.6 Boolean 16 tam sayı dönüşümü B16I Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Boolean 16 tam sayı dönüşümü B16I - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Boolean 16 dan tam sayı dönüşüm fonksiyonu B16I, 16 binary (mantıksal) sinyal setini tam sayıya dönüştürmek için kullanılır. Kullanım amacı, bir fonksiyondan gelen mantıksal çıkış sinyallerini (mesafe koruma gibi) başka bir fonksiyondan gelen tam sayı sinyallerle (hat diferansiyel koruma gibi) birleştirmek için kullanılır. B16I fonksiyonunda mantıksal düğüm eşleştirme yoktur Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur Boolean 16 tam sayı dönüşümü, mantık düğüm temsili ile B16IFCVI Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Boolean 16 tam sayı dönüşümü, mantık düğüm temsili ile IEC tanımlama B16IFCVI - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Boolean 16 dan, mantık düğüm temsili ile tam sayı dönüşümü fonksiyonu B16IFCVI, 16 binary (mantıksal) sinyal setini tam sayıya çevirmek için kullanılır. B16IFCVI fonksiyonu bir trafo merkezi bilgisayarından bir tam sayı alabilir; örneğin IEC Bu fonksiyonlar, bir tam sayı girerek mantık komutları üretmek istediğinizde (selektör anahtarları veya gerilim kontrolörleri için) çok yararlıdır. B16IFCVI fonksiyonunun IEC 61850'de mantıksal bir düğüm eşleştirmesi vardır. 351

358 Bölüm 13 1MRK UTR - Mantık Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur Tam sayı boolean 16 dönüşümü IB16A Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Tam sayı boolean 16 dönüşümü IB16A - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Tam sayıdan boolean 16 dönüşümü fonksiyonu (IB16A), bir tam sayıyı 16 adet ikili (mantıksal) sinyal setine çevirmek için kullanılır. Bu fonksiyon bir fonksiyondan gelen tam sayı çıkış sinyallerini başka bir fonksiyondaki ikili (mantıksal) girişlere bağlamak için kullanılabilir. IB16A fonksiyonunda mantıksal düğüm eşleştirme yoktur Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur Tam sayı - boolean 16 dönüşümü, mantık düğüm temsili ile IB16FCVB Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Mantık düğüm temsili ile tam sayı boolean 16 dönüşümü IEC tanımlama IB16FCVB - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Tam sayıdan mantık düğüm temsili ile boolean 16 dönüştürme fonksiyonu (IB16FCVB), bir tam sayıyı 16 adet ikili (mantıksal) sinyal kümesine dönüştürmek için kullanılır. IB16FCVB fonksiyonu bir trafo merkezi bilgisayarından bir tam sayı alabilir; örneğin şunun üzerinden: IEC Bu fonksiyonlar, kullanıcı 352

359 1MRK UTR - Bölüm 13 Mantık Ayarlar bir tam sayı girerek (selektör anahtarları veya gerilim kontrolörleri için) mantık komutları üretmek istediğinde çok yararlıdır. IB16FCVB fonksiyonunun IEC 61850'de mantıksal düğüm eşleştirmesi vardır. Bu fonksiyonun yerel HMI de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur 353

360 354

361 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Bölüm 14 İzleme 14.1 IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları SPGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC genel iletişim I/O fonksiyonları IEC tanımlama SPGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama IEC genel iletişim G/Ç fonksiyonları (SPGGIO) fonksiyon bloğu, trafo merkezindeki diğer sistem veya ekipmanlara tek bir mantıksal çıkış göndermek için kullanılır. ACT aracına bağlanması gereken tek bir görülebilir girişi vardır Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları 16 giriş SP16GGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC genel iletişim I/O fonksiyonları 16 giriş IEC tanımlama SP16GGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama SP16GGIO fonksiyon bloğu, trafo merkezindeki diğer sistemlere veya teçhizata 16 ya kadar mantık sinyali göndermek üzere kullanılır. Girişler ACT aracına bağlı olmalıdır. 355

362 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları MVGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları IEC tanımlama MVGGIO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulamaya IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (MVGGIO) fonksiyonu, analog bir sinyalin anlık değerini, trafoda bulunan diğer sistemlere veya ekipmana göndermek için kullanılır. Ayrıca, aynı IED içerisinde, analog bir değere RANGE özelliği eklemek ve o değer üzerinde denetime izin vermek için kullanılabilir Ayarlama kuralları IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (MVGGIO) fonksiyonu, kullanıcının izlenen sinyal için bir ölü bant ve bir sıfır ölü bant seçmesine olanak tanır. Sıfır ölü bant içerisindeki değerlerin sıfır olduğu kabul edilir. Yüksek ve alçak sınır ayarları, ölçülen değerin yüksek-yüksek-, yüksek, normal, alçak ve alçak-alçak aralıkları için limitleri belirler. Ölçülen değerin gerçek aralığı, MVGGIO fonksiyon bloğu aralığı çıkışında gösterilir. Ölçülen bir değer genişletme bloğu (MVEXP), aralık çıkışına bağlandığında, MVEXP mantıksal çıkışları buna uygun şekilde değiştirilir. 356

363 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme 14.4 Ölçümler Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Ölçümler CVMMXN IEC tanımlama P, Q, S, I, U, f ANSI/IEEE C37.2 cihaz no - SYMBOL-RR V1 TR Faz akım ölçümü CMMXU I - Faz-faz gerilim ölçümü VMMXU SYMBOL-SS V1 TR U - Akım dizisi bileşen ölçümü CMSQI SYMBOL-UU V1 TR I1, I2, I0 - Gerilim dizisi ölçümü VMSQI SYMBOL-VV V1 TR U1, U2, U0 - Faz-nötr gerilim ölçümü VNMMXU SYMBOL-TT V1 TR U - SYMBOL-UU V1 TR Uygulama Ölçüm fonksiyonları güç sistemi ölçümü, denetimi ve yerel HMI ye, PCM600 içindeki izleme aracına veya trafo merkezi seviyesine, örneğin IEC üzerinden raporlama için kullanılır. Aktif güç, reaktif güç, akım, gerilim, frekans, güç faktörü vb. ölçüm değerlerinin sürekli izlenmesi olanağı, elektrik enerjisinin verimli şekilde üretimi, iletimi ve dağıtımı için kritik önem taşır. Sistem operatörüne güç sisteminin mevcut durumu hakkında hızlı ve kolay bir genel bakış sunar. Ayrıca, koruma ve kontrol IED lerinin testleri ve devreye alma işlemleri sırasında kullanılarak ölçüm trafolarının (akım trafoları ve gerilim trafoları) bağlantıları ve düzgün çalışmaları doğrulanır. Normal hizmet sırasında IED den alınan ölçüm değerleri, diğer bağımsız ölçüm aletleriyle alınan değerlerle karşılaştırılarak, IED analog ölçüm zincirinin düzgün çalıştığı doğrulanabilir. Son 357

364 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme olarak, mesafe veya yönlü aşırı akım koruma fonksiyonunun doğru yönde çalıştığı doğrulanabilir. Bir IED nin kullanılabilir olan ölçülen değerleri, kullanılmakta olan donanıma (TRM) ve PCM600 de yapılmış olan mantıksal yapılandırmaya bağlıdır. Tüm ölçülen değerler dört ayarlanabilir limit ile denetlenebilir, bunlar alçak-alçak limit, alçak limit, yüksek limit ve yüksek-yüksek limittir. Sıfıra indirme azaltımı da desteklenir. Yani ayarlanabilir bir değerin altında olan ölçülen değer sıfıra zorlanır, bu da girişlerdeki gürültünün etkisini azaltır. Ne fonksiyonlar arasında ne de her fonksiyondaki sinyaller arasında, ayar ve parametrelerle ilgili ara bağlantı yoktur. Fonksiyonlardan her biri için sıfıra indirme, ZeroDb tarafından her sinyal için ayrı olarak yapılır. Örneğin, U12 sıfıra indirmesi VMMXU içinde ULZeroDb tarafından yapılır, I1 sıfıra indirmesi CMMXU içinde ILZeroDb tarafından yapılır. Ölü bant denetimi, ölçülen değerdeki değişim ayarlanmış eşik değerinin, veya en son değer güncelleme eşik değerini geçtiği andan itibaren gerçekleşen tüm değişikliklerin zaman integralinin üzerindeyse, ölçülen sinyal değerini trafo merkezi seviyesinde raporlamak için kullanılabilir. Ölçüm değeri ayrıca dönemsel raporlamaya da dayandırılabilir. Ölçüm fonksiyonu CVMMXN, aşağıdaki güç sistemi özelliklerini sağlar: P, Q ve S: üç faz aktif, reaktif ve görünür güç PF: güç faktörü U: faz-faz gerilimi genlik I: faz akımı genliği F: güç sistemi frekansı Çıkış değerleri yerel HMI de Main menu/tests/function status/monitoring/ CVMMXN/Outputs altında gösterilir Ölçüm fonksiyonları CMMXU, VNMMXU ve VMMXU fiziksel miktarlar verir: I: faz akımları (genlik ve açı) (CMMXU) U: gerilimler (faz-toprak ve faz-faz gerilimi, genlik ve açı) (VMMXU, VNMMXU) Yukarıdaki ölçüm fonksiyonu kalibre edilerek sınıf 0,5 sunumundan daha iyisini elde etmek mümkündür. Bu, anma akımının %5, 30 ve 100 ünde ve anma geriliminin %100 ünde açı ve genlik kompanzasyonu ile elde edilir. Verilen güç sistemi miktarları kullanılan donanıma, (TRM) ve PCM600 de yapılan mantık yapılandırmasına bağlıdır. Ölçüm fonksiyonları CMSQI ve VMSQI sıralı miktarlar verir: 358

365 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme I: dizi akımları (pozitif, sıfır, negatif dizi, genlik ve açı) U: dizi gerilimleri (pozitif, sıfır ve negatif dizi, genlik ve açı) Ayarlama kuralları CVMMXN fonksiyonu üç faz güç niceliklerini, ölçülen akıma karşılık gelen gerilim sinyallerinin temel frekans fazörleri (DFT değerleri) kullanarak hesaplar. Ölçülen güç nicelikleri seçilen ayara bağlı olarak ani olarak hesaplanan nicelikler olarak veya belirli bir süre içerisindeki ortalama değerler olarak verilir (alçak geçirgen filtrelenmiş). Ölçüm fonksiyonu CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI, VNMMXU ayar parametreleri kullanılmakta olan donanıma (TRM) ve PCM600 de yapılmış olan mantıksal yapılandırmaya bağlıdır. Ölçüm fonksiyonları CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI, VNMMXU yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı/On. Her fonksiyon durumu (CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI, VNMMXU) işletime alınabilir (Açık) veya devre dışı bırakılabilir (Kapalı). Ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir. GüçAmpFak: Güç hesaplamalarını ölçeklendirmek için büyüklük faktörü GüçAçıKom: Ölçülen I & U arasındaki faz kaymasının açı kompanzasyonu. Mod: Ölçülen akım ve gerilim seçimi. IED ye bağlı olan kullanılabilir gerilim trafosu girişlerine göre izlenen üç faz değerlerin hesaplanması için 9 farklı yol vardır. Parametre grup ayar tablosuna bakınız. k: Güç ölçümü U ve I için alçak geçiren süzgeç katsayısı. UAmpCompY: Ur nin %Y sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek genlik kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. IAmpCompY: Irnin %Y sinde akım ölçümlerini kalibre edecek genlik kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. IAngCompY: Ir nin %Y sinde açı ölçümlerini kalibre edecek açı kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. Faz-faz akım ölçümü(cmmxu) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir. IAmpCompY: Irnin %Y sinde akım ölçümlerini kalibre edecek genlik kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. 359

366 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme IAngCompY: Ir nin %Y sinde açı ölçümlerini kalibre edecek açı kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. Faz-faz gerilim ölçümü (VMMXU) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir. UAmpCompY: Ur nin %Y sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek genlik kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. UAngCompY: Ur nin %Y sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek açı kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100 e eşittir. Aşağıdaki genel ayarlar fonksiyonlarda yer alan tüm izlenen nicelikler için ayarlanabilir (CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI, VNMMXU) Aşağıdaki ayar adlarındaki X şunlara eşittir: S, P, Q, PF, U, I, F, IL1-3, UL1-3UL12-31, I1, I2, 3I0, U1, U2 veya 3U0. Xmin: Analog sinyal X için minimum değer. Xmax: Analog sinyal X için maksimum değer. Tüm ölçüm fonksiyonları V, A ve benzeri için Xmin ve Xmax doğrudan ilgili ölçüm ünitesinde ayarlanabilir. Bunun istisnası CVMMXN seçenekleridir, burada Xmin ve Xmax değerleri SBase in % si olarak ayarlanır. XZeroDb: Sıfıra indirme. Sinyal değeri XzeroDb altındaysa sıfıra indirilir. XRepTyp: Raporlama tipi. Döngüsel (Döngüsel), genlik ölü bant (Ölü bant) veya tümleşik ölü bant (Int ölü bant) açıklamasında bulunabilir. Raporlama aralığı XdbRepInt parametresiyle kontrol edilir. XDbRepInt: Ölü bant ayarı raporlama. Ayar değeri döngüsel raporlamadır ve raporlama aralığı saniye cinsindendir. Genlik ölü bandı ölçüm aralığının %'si cinsinden ayar değeridir. Tümleşik ölü bant ayarı tümleşik alandır; yani ölçüm aralığının %'si olarak ölçülen değerin, iki ölçüm değeri arasındaki süreyle çarpımıdır. Tüm ölçüm fonksiyonları için limitler doğrudan ilgili ölçüm ünitesi V, A, vb.'de ayarlanabilir. Bunun istisnası CVMMXN seçenekleridir, burada limitler STemel in % si olarak ayarlanır. XHiHiLim: Yüksek-yüksek limit. XHiLim: Yüksek limit. XLowLim: Alçak limit. XLowLowLim: Alçak-alçak limit. XLimHyst: Aralığın % si cinsinden histerez değeri, tüm limitler için ortak. 360

367 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Tüm faz açıları, tanımlanmış referans kanalına göre sunulur. PhaseAngleRef parametresi referansı tanımlar., PCM600'deki analog giriş modülleri için ayarlara bakın. Kalibrasyon eğrileri Fonksiyonları (CVMMXN, CMMXU, VNMMXU ve VMMXU), akım, gerilim ve güçlerin sınıf 0,5 sunumlarını elde edecek şekilde kalibre etmek mümkündür. Bu, anma akımının ve geriliminin %5, 30 ve 100 ünde genlik ve açı kompanzasyonu ile elde edilir. Kompanzasyon eğrisi, 165 şeklinde (örnek) gösterildiği gibi, akımların genlik ve açı kompanzasyonu için karakteristiğe sahip olacaktır. Birinci faz referans kanalı olarak kullanılacak ve faktörlerin hesaplanmasında eğri ile karşılaştırılacaktır. Sonra bu faktörler tüm ilgili kanallar için kullanılabilir. Ir'nin %'si Genlik kompanzasyonu -10 IAmpComp5 IAmpComp30 Ölçülen akim IAmpComp %0-5: Sabit % : Lineer >%100: Sabit 100 Ir'nin %'si Derece Açi kompanzasyo nu -10 IAngComp30 IAngComp5 IAngComp Ölçülen akim Ir'nin %'si -10 =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 165: Kalibrasyon eğrileri Ayar örnekleri Ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) ile bağlantılı üç ayar örneği şöyledir: 400 kv OHL için ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması Trafonun sekonder tarafında ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması Jeneratör için ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması 361

368 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Bunların her biri için detaylı açıklamalar ve seçili ayar parametrelerinin nihai bir listesi verilecektir. Bir IED nin kullanılabilir olan ölçülen değerleri, kullanılmakta olan donanıma (TRM) ve PCM600 de yapılmış olan mantıksal yapılandırmaya bağlıdır kv OHL için ölçüm fonksiyonu uygulaması Bu uygulama için tek hat şeması 166 şeklinde verilmiştir: 400kV Bara 800/1 A 400 0,1 / 3 3 kv P Q IED IEC EN V1 TR 400kV OHL =IEC EN=1=tr=Original.vsd Şekil 166: 400 kv OHL uygulaması için tek hat şeması Aktif ve reaktif gücün 166 şeklinde belirtildiği şekilde izlenebilmesi, denetlenmesi ve kalibrasyonu için aşağıdaki işlemlerin yapılması gereklidir: 1. Akım trafosu ve gerilim trafosu verilerini ve faz açısı referans kanalı PhaseAngleRef'in doğru bir biçimde ayarlanması (PCM600'de analog giriş modülleri için ayarlara bakın) analog giriş kanalları için PCM600 kullanarak 2. PCM600 de ölçüm fonksiyonunun üç faz akım trafosu ve gerilim trafosu girişlerine bağlanması 3. Genel ayar parametreleri altında Ölçüm fonksiyonunun ayarlanması: 18 tablosunda gösterilen genel ayarlar. 19 tablosunda gösterilen aktif gücün düzey denetimi. 20 tablosunda gösterilen kalibrasyon parametreleri. 362

369 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Tablo 18: Ölçüm fonksiyonu için genel ayar parametreleri Ayar Kısa Açıklama Seçili değer Yorumlar Çalışma Çalışma Kapalı/Açık Açık Fonksiyon şöyle olmalıdır Açık GüçAmpFak GüçAçıKomp Güç hesaplamalarını ölçeklendirmek için büyüklük faktörü Ölçülen I & U arasındaki faz kaymasının açı kompanzasyonu 1,000 Devreye alma sırasında yüksek ölçüm hassasiyeti elde etmek için kullanılabilir. Normalde ölçeklendirme gerekmez 0,0 Devreye alma sırasında yüksek ölçüm hassasiyeti elde etmek için kullanılabilir. Normalde açı kompanzasyonu gerekmez. P & Q ölçümünün gerekli yönü burada da korunan nesneye doğrudur (IED dahili varsayılan yönüne göre) Mod Ölçülen akım ve gerilim seçimi L1, L2, L3 Üç faz-toprak gerilim trafosu girişinin hepsi kullanılabilir k Güç ölçümü U ve I için alçak geçiren süzgeç katsayısı 0,00 Normalde ek filtreleme gerekmez Tablo 19: Düzey denetimi için ayar parametreleri Ayar Kısa Açıklama Seçili değer Yorumlar PMin Minimum değer -750 Minimum beklenen yük PMaks Minimum değer 750 Maksimum beklenen yük PSıfırDb Aralığın %0,001 inde sıfıra indirme 3000 Sıfıra indirmeyi 45 MW'a ayarla, yani 1500 MW nin %3 ü PRepTyp Raporlama tipi db Genlik ölü bant denetimini seçin PDbRepInt Döng: Aralık(lar)ı bildir, Db: Aralığın % si içinde, Int Db: % olarak 2 ±Δdb=30 MW olarak ayarlayın, yani %2 (30 MW üstü değişiklikler raporlanır) PYüYüLim Yüksek Yüksek sınır (fiziki değer) 600 Yüksek alarm limiti, yani aşırı derecede fazla yük alarmı PYüLim Yüksek limit (fiziki değer) 500 Yüksek uyarı limiti, yani aşırı yük uyarısı PDüşLim Alt sınır (fiziki değer) -800 Alçak uyarı limiti. Aktif değil PLowLowlLim Alçak Alçak limit (fiziki değer) -800 Alçak alarm limiti. Aktif değil PLimHist Aralığın % si olarak histerez değeri (tüm limitler için ortaktır) 2 ±Δ Histerez MW ayarlayın, yani %2 Tablo 20: Kalibrasyon parametreleri için ayarlar Ayar Kısa Açıklama Seçili değer Yorumlar IAmpComp5 IAmpComp30 IAmpComp100 Tablonun devamı sonraki sayfada Akımı Ir nin %5 ine kalibre etmek için genlik faktörü Akımı Ir nin %30 una kalibre etmek için genlik faktörü Akımı Ir nin %100 üne kalibre etmek için genlik faktörü 0,00 0,00 0,00 363

370 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Ayar Kısa Açıklama Seçili değer Yorumlar UAmpComp5 UAmpComp30 UAmpComp100 IAngComp5 IAngComp30 IAngComp100 Gerilimi Ur nin %5 ine kalibre etmek için genlik faktörü Gerilimi Ur nin %30 una kalibre etmek için genlik faktörü Gerilimi Ur nin %100 üne kalibre etmek için genlik faktörü Ir nin %5 inde akım için açı kalibrasyonu Ir nin %30 unda akım için açı kalibrasyonu Ir nin %100 ünde akım için açı kalibrasyonu 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0, Olay sayacı CNTGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Olay sayacı CNTGGIO IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no - S00946 V1 TR Uygulama Olay sayacının (CNTGGIO) altı sayacı vardır ve bunlar her sayacın kaç kez aktifleştirildiği bilgisini kaydetmek için kullanılır. CNTGGIO, spesifik bir fonksiyonun, örneğin açma mantığının kaç kez açma sinyali verdiğini saymak için kullanılabilir. Altı sayacın tümünün ortak bir engelleme ve resetleme özelliği vardır Ayarlama kuralları Çalışma: Olay sayacının (CNTGGIO) çalışmasını ayarlar Açık veya Kapalı Bozulma raporu Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Bozulma raporu DRPRDRE - - Analog giriş sinyalleri A1RADR - - Analog giriş sinyalleri A2RADR - - Tablonun devamı sonraki sayfada ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 364

371 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Analog giriş sinyalleri A3RADR - - Analog giriş sinyalleri A4RADR - - İkili giriş sinyalleri B1RBDR - - İkili giriş sinyalleri B2RBDR - - İkili giriş sinyalleri B3RBDR - - İkili giriş sinyalleri B4RBDR - - İkili giriş sinyalleri B5RBDR - - İkili giriş sinyalleri B6RBDR - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Primer ve/veya sekonder sistemdeki arızalar hakkında hızlı, eksiksiz ve güvenilir bilgi almak için arıza akımları, gerilimleri ve olaylar hakkında bilgi toplamak çok önemlidir. Daha genel bir perspektiften izleme yapabilmek için olayların kesintisiz kaydedilmesi de çok önemlidir. Bu görevler bozulma raporu fonksiyonu DRPRDRE tarafından yapılır ve güç sisteminin ve ilgili primer ve sekonder ekipmanın arıza sırasında ve sonrasındaki davranışının daha iyi anlaşılmasını sağlar. Kaydedilen verilerin analizi bir arızayı açıklamak için kullanılabilecek dolayısıyla IED ayar planının değişimine ve mevcut ekipmanın geliştirilmesine temel oluşturacak çok değerli bilgiler sağlar. Bu bilgiler daha uzun bir perspektifte, yeni tesislerin planlanmasında ve tasarlanmasında da kullanılabilir, bu ise bozulma kaydının Fonksiyonel Analiz (FA)'in bir parçası olması anlamına gelir. IED'de daima mevcut bulundurulan Bozulma raporu DRPRDRE fonksiyon bloklarına bağlı seçilmiş tüm analog ve ikili sinyallerin örneklendirilmiş verilerini elde eder. Bu sinyaller: maksimum 30 harici analog sinyalini, 10 dahili türetilmiş analog sinyalini ve 96 ikili sinyali içerir. Bozulma raporu fonksiyonu birkaç fonksiyonun ortak adıdır: Göstergeler, Olay kaydedici, Olay Listesi, Açma değeri kaydedici, Bozulum kaydedici ve Arıza yeri tespit fonksiyonu (FL). Bozulma raporu fonksiyonu yapılandırma, başlatma koşulları, kayıt süreleri ve yüksek depolama kapasitesi açısından çok esnektir. Bu sayede bozulma raporu koruma fonksiyonlarının çalışmasına bağlı değildir ve herhangi bir nedenle koruma fonksiyonları tarafından tespit edilememiş arızaları da kaydedebilir. Bozulma raporu gelişmiş bir bağımsız bozulum kaydedici olarak kullanılabilir. Her bozulma raporu IED de saklanır. Bu tüm olaylar için geçerlidir. Tüm olay bilgileri sürekli olarak dönüşümlü belleğe kaydedilir. Yerel HMI kayıtlarla ilgili bilgi almak için kullanılabilir ve bozulma raporu dosyaları Bozulma işleme aracı kullanılarak, okuma veya daha kapsamlı analiz için (WaveWin'i kullanarak, bu 365

372 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Ayarlama kuralları PCM600 kurulum CD'sinde bulunur) PCM600'e yüklenebilir. Kullanıcı, bozulma raporunu dosyalarını FTP veya MMS ( üzerinden) istemcilerini kullanarak da yükleyebilir. Eğer IED bir trafo merkezi barasına (IEC ) bağlı ise bozulum kaydedici (yapılan kayıt ve arıza numarası) ve arıza yeri tespit fonksiyonu bilgisi GOOSE veya Rapor Kontrol verisi olarak kullanılabilir. Bozulma raporu fonksiyonu DRPRDRE için ayar parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır. 40 adede kadar analog ve 96 ikili sinyal işlemek mümkündür (iç sinyaller veya dış girişlerden gelen sinyaller). İkili sinyaller tüm fonksiyonlarda yani Bozulum kaydedici, Olay kaydedici, Gösterge, Açma Değer Kaydedici ve Olay Listesi aynıdır. PCM600 kullanılarak ikili ve analog giriş sinyallerine kullanıcı tanımlı adlar verilebilir. Analog ve ikili sinyaller kullanıcı tanımlı adlarıyla görülür. Bu ad tüm ilgili fonksiyonlarda kullanılır (Bozulum kaydedici, Olay kaydedici, Gösterge, Açma Değer Kaydedici ve Olay Listesi ). Şekil 167 Bozulma Raporu, dahil olan fonksiyonlar ve fonksiyon blokları arasındaki ilişki gösterilmiştir. Olay listesi, Olay kaydedici ve Gösterge ikili giriş fonksiyon bloklarından (BxRBDR) gelen bilgileri kullanır. Açma değer kaydedici, analog fonksiyon bloklarından (AxRADR) gelen analog bilgileri kullanır, bu da Açma Değer Kaydedici tarafından yapılan değerlendirme sonrasında Arıza yeri tespit fonksiyonu tarafından kullanılır. Arıza raporlama fonksiyonu AxRADR ve BxRBDR nin her ikisinden de bilgi toplar. 366

373 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme A1-4RADR Bozulma Raporu Analog sinyaller A4RADR DRPRDRE Açma değer kay. FL Arıza yeri tespit fonksiyonu B1-6RBDR Bozulum kaydedici İkili sinyaller B6RBDR Olay listesi Olay kaydedici Göstergeler =IEC =2=tr=Original.vsd IEC V2 TR Şekil 167: Bozulma raporu fonksiyonu ve ilgili fonksiyon blokları Bozulma raporu fonksiyonu için, alt fonksiyonları da etkileyen bir dizi ayar vardır. LCD ekranın üzerindeki LED göstergeler, IED nin durumu hakkında hızlı bir şekilde bilgi edinilmesini sağlar. Yeşil LED: Sürekli yeşil Çalışıyor Yanıp sönen ışık Sönük Dahili arıza Güç kaynağı yok Sarı LED: Fonksiyon Bozulma rapor fonksiyonundaki SetLEDn ayarıyla kontrol edilir. Kırmızı LED: Fonksiyon Bozulma rapor fonksiyonundaki SetLEDn ayarıyla kontrol edilir. Çalışma Bozulma raporu fonksiyonu DRPRDRE çalışması aşağıdaki gibi ayarlanmalıdır. Açık veya Kapalı. Eğer Kapalı seçili ise, bozulma raporunun kaydedilmeyeceğini ve hiçbir alt fonksiyonun çalışmayacağını dikkate alın (yalnız Olay listesini)etkileyen genel parametre çalışır). Çalışma = Kapalı: 367

374 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Bozulma raporları saklanmaz. LED bilgileri (sarı - başlat, kırmızı - açma) kaydedilmez veya değiştirilmez. Çalışma = Açık: Bozulma raporları kaydedilir, bozulma bilgileri yerel HMI den ve PCM600 kullanarak PC den okunabilir. LED bilgileri (sarı - başlat, kırmızı - açma) kaydedilir. Her kayda bir numara (0 ve 999 arasında) verilir ve bu tanımlayıcı olarak kullanılır (yerel HMI, bozulma işleme aracı ve IEC 61850). Alternatif kayıt tanımlama bilgileri tarih, zaman ve sıra numarasıdır. Sıra numarası her yeni kayıt için otomatik artırılır ve gece yarısı sıfıra resetlenir. IED'de kaydedilen maksimum kayıt sayısı 100'dür. Yeni bir kayıt geldiğinde en eski kaydın üzerine yazılır (FIFO/ ilk giren ilk çıkar prensibi). Arıza kayıtlarının silinebilmesi için Çalışma parametresi şöyle olmalıdır. Açık. Maksimum kayıt sayısı her kaydın toplam kayıt zamanına bağlıdır. Uzun kayıt süresi kayıt sayısının 100'den az olmasına neden olur. IED flash disk kullanıcı dosyalarını kaydetmek için KULLANILMAMALIDIR. Bu durum disk alanı olmaması nedeniyle bozulma kayıtlarının silinmesine neden olur. Kayıt zamanları Arıza raporu için farklı kayıt zamanları ayarlanabilir (arıza öncesi zamanı, arıza sonrası zamanı ve limit zamanı). Bu kayıt zamanları tüm alt fonksiyonları bir şekilde etkiler fakat Olay listesi fonksiyonunu etkilemez. Arıza öncesi kayıt zamanı (ÖnArızaKayT) arızanın başlama noktasından önceki kayıt zamanıdır. Bu değer en az 0,1 s olmalıdır; böylece Açma değer kaydedici fonksiyonunda ön arıza değerlerinin tahmini için yeterli örnekler temin eder. Arıza sonrası kayıt zamanı (ArızaSonrasıKytT) tetikleme sinyali yok olduktan sonraki maksimum kayıt zamanıdır (Açma değer kaydedici fonksiyonunu etkilemez). Kayıt zaman limiti (ZamanLimiti) tetikleme sonrasındaki maksimum kayıt zamanıdır. Kimi tetikleme koşulu (arıza zamanı) çok uzunsa veya kalıcı olarak ayarlandıysa (Açma değer kaydedici fonksiyonunu etkilemez) parametre kayıt zamanını sınırlar. 368

375 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Tekrar tetikleme sonrası (TkrrtetikSonr) aşağıdaki gibi ayarlanabilir Açık veya Kapalı. Arıza sonrası pencerede yeni bir tetik sinyali görülmesi durumunda Bozulma rapor fonksiyonunun performansını seçmeye olanak tanır. TkrrtetikSonr = Kapalı Fonksiyon arıza sonrası zaman içerisinde yeni tetikleme sinyallerine duyarsızdır. TkrrtetikSonr = Açık Fonksiyon geçerli raporu (analiz kaydını) tamamlar ve yeni bir tam rapora başlar, buna dahil olanlar: yeni arıza öncesi ve arıza zamanı (önceki raporla örtüşür) bu örtüşme nedeniyle olaylar ve göstergeler önceki raporda da kaydedilmiş olabilir eğer kuruluysa yeni arıza yeri tespit fonksiyonu ve açma değeri hesaplamaları başlar ve çalışır Test modunda çalışma IED test modunda ve ÇaModuTest şöyle ayarlanmışsa Kapalı. Bozulma raporu fonksiyonu kayıtları kaydetmez ve LED bilgileri gösterilmez. IED test modunda ve ÇaModuTest şöyle ayarlanmışsa Açık. Bozulma raporu fonksiyonu normal modda çalışır ve durum kaydedilen kayıtta gösterilir İkili giriş sinyalleri 96 adede kadar ikili sinyal dahili mantık ve ikili giriş sinyalleri arasından seçilebilir. Sinyaller yapılandırma aracı ile yapılandırılır. 96 sinyalin her biri için, sinyalin arıza analiz kaydı başlatmak üzere bir tetikleyici olarak mı kullanılacağı ve bu tetikleyicinin pozitif (1) veya negatif (0) eğimde mi aktifleşeceğini seçmek mümkündür. ÇalışmaN: İkili giriş N için bozulma raporu tetikleyebilir (Açık) veya tetiklemez (Kapalı). TetikDüzeyiN: Pozitifte tetikleme (1'de tetikleme) veya negatif (0'da tetikleme) ikili giriş N için kayma Analog giriş sinyalleri Dahili analog ve analog giriş sinyalleri arasından 40 adet analog sinyale kadar seçilebilir. Bu sinyaller PCM600 kullanılarak yapılandırılır. Analog giriş M nin bozulum kaydediciye dahil edilip edilmeyeceği, Bozulma raporunun analog tetiğini etkilemez (ÇalışmaM= Açık/Kapalı). Açık/Kapalı). 369

376 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Eğer ÇalışmaM = Kapalıise hiçbir dalga şekli (örnek) kaydedilmez ve grafikte gösterilmez. Ancak, Açma değeri, ön değer ve arıza değerleri kaydedilir ve raporlanır. Giriş kanalı arıza kaydediciyi tetiklemek üzere kullanılmaya devam edilebilir. Eğer ÇalışmaM = Açıkise dalga şekli (örnek) kaydedilir ve grafikte gösterilir. NomDeğerM: Giriş M için nominal değer. AşırıTetikÇaM, DüşükTetikÇaM: Aşırı veya Yetersiz tetikleme, Bozulma raporu yüksek/alçak düzey analog giriş M için tetikleyebilir (Açık) veya tetiklemez (Kapalı). AşırıTetikLeM, DüşükTetikLeM: Aşırı veya yetersiz tetikleme düzeyi, analog giriş M için yüksek/alçak tetikleme seviyesi; nominal değerin yüzdesi olarak Alt fonksiyon parametreleri Arıza analiz kaydı çalıştığı sürece tüm fonksiyonlar çalışır durumdadır. Göstergeler GöstergeMaN: İkili giriş N için gösterge maskesi. Eğer (Göster) olarak ayarlanmışsa girişin durum değişikliği alınır ve yerel HMI üzerinde bozulma özetinde gösterilir. Eğer ayarlanmadıysa (Gizle), durum değişikliği gösterilmez. SetLEDN: Sarı'yıBaşlat ve kırmızı 'yıaçma olarak binary giriş N durum değiştirirse, yerel HMI de IED de ayarlayın. Bozulum kaydedici ÇalışmaM: Analog kanal M, arıza bozulum kaydedici tarafından şöyle kaydedilmelidir (Açık) veya tetiklemez (Kapalı). Eğer ÇalışmaM = Kapalıise hiçbir dalga şekli (örnek) kaydedilmez ve grafikte gösterilmez. Ancak, Açma değeri, ön değer ve arıza değerleri kaydedilir ve raporlanır. Giriş kanalı arıza kaydediciyi tetiklemek üzere kullanılmaya devam edilebilir. Eğer ÇalışmaM = Açıkise dalga şekli (örnek) kaydedilir ve grafikte gösterilir. Olay kaydedici Olay kaydedici fonksiyonunun kendisine ait parametresi yoktur. Açma değer kaydedici SıfırAçıRef: Bu parametre, diğer tüm analog giriş sinyalleri için hangi analog sinyalin faz açısı referansı olarak kullanılacağını tanımlar. Bu sinyal ayrıca, frekans ölçümü için kullanılır ve ölçülen frekans açma değerleri hesaplanırken kullanılır. Örnek bir gerilim giriş sinyali alınması önerilir, örneğin bir hat veya bara faz gerilimi gibi (kanal 1-30). 370

377 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Değerlendirme Olay listesi Olay listesi fonksiyonunun kendisine ait parametresi yoktur. İçerisinde kayıt cihazlarının da dahil olduğu modern IED lerin kullanımı yaygınlaştıkça, güç sistemlerinde kayıt ekipmanlarının kullanımı giderek yoğunlaşmaktadır. Bu da ayar fonksiyonlarının doğru yapılmaması durumunda, her arıza sırasında çok sayıda kaydın tutulacağı ve büyük miktarlarda bilginin işleneceği anlamına gelir. Amaç her IED deki ayarları optimize etmek ve yalnız kayda değer arızaları yakalayarak IED de saklanabilecek arıza sayısını maksimum da tutmaktır. Kayıt zamanı gereğinden daha fazla olmamalıdır (ArızaSonrkayT ve ZamanLimiti). Fonksiyon, arızaları yalnız korunan nesne için mi kayıt yapmalıdır yoksa fazlasını mı kapsamalıdır? En uzun arıza giderme süresinin uzunluğu ne kadardır? Tekrar kapamanın kayıtlara dahil edilmesi gerekli midir yoksa ısrarcı arıza ikinci bir kayıt mı üretmelidir (TkrrtetikSonr)? Kayıtların sayısı minimize edilmelidir: İkili sinyaller: Kayıtları başlatmak için yalnız alakalı sinyalleri kullanın; koruma açması, taşıyıcı alma ve/veya başlatma sinyalleri. Analog sinyaller: Tetikleme seviyesi çok dikkatli kullanılmalıdır, çünkü hatalı ayarlar çok fazla sayıda kayıt üretir. Ancak, analog giriş tetikleme kullanılırsa, ayarları seçerken normal işletim değerleriyle yeterli tolerans bırakmayı unutmayın. Faz gerilimlerinin tetiklenmesi gerekmez. Başka yerlerden ayarlanan parametrelerin değerlerinin rapordaki bilgi ile birleştirileceğini unutmayın. Bu parametreler, örneğin trafo merkezi ve nesne tanımlayıcıları, akım trafosu ve gerilim trafosu oranlarıdır Ölçülen değer genişletme bloğu MVEXP Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Ölçülen değer genişletme bloğu MVEXP - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 371

378 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Uygulama Akım ve gerilim ölçüm fonksiyonları (CVMMXN, CMMXU, VMMXU ve VNMMXU), akım ve gerilim dizi ölçüm fonksiyonları (CMSQI ve VMSQI) ve IEC genel iletişimi I/O fonksiyonları (MVGGIO) ölçüm denetim işlevselliği ile birlikte sunulmaktadır. Tüm ölçülen değerler dört ayarlanabilir limit ile denetlenebilir, bunlar alçak-alçak limit, alçak limit, yüksek limit ve yüksek-yüksek limittir. Ölçülen değer genişletme bloğu (MVEXP), ölçüm fonksiyonlarından gelen tam sayı çıkış sinyalini, 5 binary sinyale dönüştürmek için hazırlanmıştır. Bunlar alçak-alçak limit altında, alçak limit altında, normal, yüksek-yüksek limit üstünde veya yüksek limit üstündedir. Çıkış sinyalleri yapılandırılabilir mantık içinde koşullar olarak kullanılabilir Ayarlama kuralları Bu fonksiyonun yerel HMI de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde (PCM600) hiçbir parametresi yoktur. GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Hat koruma ve izleme IED lerinin temel amacı, korunan hat bölümünde meydana gelen arızalara karşı hızlı, seçici ve güvenilir şekilde işlev görmeleridir. Bunun yanı sıra, işletim ve bakım işleriyle görevli olanlar için arızaya uzaklık bilgisi çok önemlidir. Arıza konumu hakkında güvenilir bilgi edinmek, korunan hatların çalışmaz durumda olduğu süreyi önemli derecede azaltır ve güç sisteminin toplam kullanılabilirliğini artırır. Arıza yeri tespit fonksiyonu, hat içi arızaların bağlandığını belirten açma sinyallerinin CALCDIST girişine gelmesiyle ile başlatılır. Bunlar genellikle koruma bölgesi 1 ve hızlandırma bölgesidir. Aynı arızalar için arıza raporu da başlatılmalıdır çünkü fonksiyon açma değeri kayıt fonksiyonundan arıza öncesi ve sonrası bilgileri kullanır. Bu bilginin yanı sıra, fonksiyon doğru döngü seçimi için arızalı fazlar ile ilgili de bilgilendirilmelidir. Farklı arıza türleri için aşağıdaki döngüler kullanılır: 372

379 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme 3 faz arızalar için: döngü L1 - L2. 2 faz arızalar için: arızalı fazlar arasındaki döngü. 2 faz toprak arızalar için: arızalı fazlar arasındaki döngü. faz toprak arızalar için: faz-toprak döngüsü. LMBRFLO fonksiyonu yerel HMI üzerinde seçildiği şekilde kilometre veya mil cinsinden hat uzunluğu yüzdesi cinsinden arıza mesafesini gösterir. HatUzunlukBirimi ayarı uzunluk birimini aşağıdaki şekilde seçmek için kullanılır kilometre veya mil (arıza mesafesi için). Yüksek bir hassasiyetle hesaplanan arızaya olan mesafe bilgisi, kaydedilen arızalarla birlikte saklanır. Bu bilgi yerel HMI üzerinden okunabilir, PCM600 e yüklenebilir ve şuna göre trafo merkezi barasında kullanıma hazır durumdadır: IEC Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO hat uzunluğu birimi için kilometre ve mili destekler. Arıza mesafesi hat uzunluğu ile aynı birimde sunulur ve arıza mesafesinin kilometre (km) cinsinden olduğu durumda IEC iletişim protokolü ile eşleştirilir. IEC61850 ile uyumlu olması için hat uzunluğu birimini kilometre cinsinden seçin Ayarlama kuralları Arızaya olan mesafe, farklı arıza döngüleri için veya değiştirilen sistem parametreleri için, yerel HMI üzerinde yeniden hesaplanabilir. Arıza yeri tespit fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Arıza yeri tespit algoritması, izlenen bölmedeki (korumalı hat) faz gerilimlerini, faz akımlarını ve rezidüel akımı ve paralel bölmeden (korumalı hatta ortak kuplajlı hat) rezidüel akımı kullanır. Arıza yeri tespit fonksiyonunun Bozulma rapor fonksiyonu ile yakın bağlantısı vardır. Arıza analiz kaydı fonksiyonuna bağlı olan tüm harici analog girişler (kanal 1-30), arıza yeri tespit fonksiyonu tarafından kullanılabilir ve fonksiyon Açma Değer Kaydedici tarafından hesaplanan bilgiyi kullanır. Analog girişleri Bozulma raporu fonksiyonuna atadıktan sonra, kullanıcı Arıza yeri tespit fonksiyonu tarafından hangi girişlerin kullanılacağını belirtmelidir. Varsayılan ayarlara göre, izlenen bölmedeki ilk dört giriş akımdır, sonraki üçü gerilimdir (seçilen giriş sıfır olarak ayarlandığından paralel hat beklenmemektedir). Analog yapılandırmayı değiştirmek için PCM600 içindeki Parametre Ayar aracını kullanın. Parametreler listesi kısaltmaların anlamlarını açıklar. Şekil 168 bu sistem parametrelerini grafiksel olarak temsil eder. Tüm empedans değerlerinin kendi primer değerleriyle ve korumalı hattın toplam uzunluğuyla ilişkili olduğunu unutmayın. 373

380 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme R 0L +jx 0L R 1L +jx 1L R 1A +jx 1A Z 0m =Z 0m +jx 0m R 1B +jx 1B ANSI V2 TR DRPRDRE LMBRFLO R 0L +jx 0L R 1L +jx 1L ANSI _2_en.vsd Şekil 168: Arıza konumu ölçmek için gereken ayarlar için basitleştirilmiş şebeke yapılandırması ve şebeke verileri Bir tek devre hat (paralel hat yok) için, ortak sıfır dizi empedans (X 0M, R 0M ) ve analog giriş değerleri sıfıra ayarlanır. Tablo 2 de gösterilen güç sistemine özel parametre ayarları genel ayarlar değil, ayar gruplarında bulunan spesifik ayarlardır. Bunlar sayesinde, ayar grubunu değiştirip kısa bir sürede haber vererek Arıza yeri tespit fonksiyonu koşullarını değiştirmek mümkündür. Kaynak empedans şebeke içinde sabit değildir. Ancak, bunun mesafeden arızaya hesaplamanın hassasiyeti üzerinde küçük bir etkisi vardır, çünkü hassasiyet üzerinde sadece dağıtım faktörünün faz açısının etkisi vardır. Dağıtım faktörünün faz açısı normalde çok düşüktür ve neredeyse sabittir, çünkü yaklaşık 90 açıya sahip pozitif dizi hat empedansı buna baskın çıkar. Kaynak empedans direnç değerlerini her zaman sıfırdan başka bir değere ayarlayın. Gerçek değerler bilinmiyorsa, 85 kaynak empedans karakteristik açısına karşılık gelen değerler tatminkâr sonuçlar verir Analog akımların bağlanması Analog akımların bağlantı şeması şekil 169 örneğinde gösterilmiştir. 374

381 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme L1 L2 L3 IL1 IL1 IL2 IL2 IL3 IL3 IN IN IEC en.vsd IEC V1 EN Şekil 169: Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO için paralel hat IN bağlantı örneği 14.9 Trafo merkezi batarya denetimi SPVNZBAT Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Trafo merkezi batarya denetim fonksiyonu IEC tanımlama SPVNZBAT U<> - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Genellikle, DC sistem üzerindeki yük sabit bir direnç yüküdür. Bunlara örnek olarak kararlı durumdaki lambalar, LED ler, elektronik enstrümanlar ve elektromanyetik kontaktörler gösterilebilir. Kesiciler açıldığında veya kapandığında geçici bir RL yükü oluşur. 375

382 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Bataryalardaki gerilim sürekli izlenmelidir, çünkü bataryalar makul düzeydeki aşırı gerilim veya düşük gerilim koşullarına ancak kısa bir süre dayanabilir. Bataryalar uzun süreli olarak veya sıklıkla aşırı gerilime maruz kalırlarsa bu yaşlanmaya neden olur ki, bu da bataryanın erken arızalanmasıyla sonuçlanır. Diğer durumlar ise termik sürüklenme, ısı veya yüksek miktarda hidrojen gazı üretilmesi ve valf regülatörlü sızdırmaz bataryalarda sıvı kaybı ile sonuçlanır. Şarj gerilim değeri tavsiye edilen minimum değerin altına düşmesi halinde, batarya dahili kayıplarını telafi edebilmesine yetecek kadar şarj akımı alamaz, bu da kapasitenin giderek düşmesine neden olur. Kurşun asit bataryalar sürekli olarak düşük gerilime maruz kalırsa, plakalarda yoğun sülfatlanma meydana gelir ve bu da bataryanın kapasitesini azaltır Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIMG Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIMG - 63 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Yalıtım gazı izleme fonksiyonu (SSIML), devre kesicinin durumunu izlemek için kullanılır. Devre kesici içerisinde sıkıştırılmış gaz tarafından doğru şekilde ark söndürme gerçekleşmesi çok önemlidir. Basınç gerekli olan değerin çok altına indiğinde iç arıza riskini minimum seviyeye düşürmek için devre kesicinin çalışması engellenir. Devre kesici içindeki gaz basıncına dayanarak ikili bilgiler bu fonksiyona yönelik giriş sinyalleri olarak kullanılır. Buna ek olarak fonksiyon alınan bilgiye göre alarmlar üretir Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSIML Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSIML - 71 ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 376

383 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme Uygulama Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu (SSIML), devre kesicinin durumunu izlemek için kullanılır. Devre kesici içerisinde sıkıştırılmış yağ tarafından doğru şekilde ark söndürme gerçekleşmesi çok önemlidir. Yağ seviyesi gerekli olan değerin çok altına indiğinde iç arıza riskini minimum seviyeye düşürmek için devre kesicinin çalışması engellenir. Bu fonksiyona giriş sinyalleri olarak devre kesici içindeki yağ seviyesini temel alan ikili bilgi kullanılır. Buna ek olarak fonksiyon alınan bilgiye göre alarmlar üretir Devre kesici durum izleme SSCBR Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Devre kesici durum izleme SSCBR - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama SSCBR farklı ölçümleme ve izleme alt fonksiyonları içerir. Devre kesici durumu Devre kesici durumu, devre kesicinin pozisyonunu, yani kesicinin açık mı, kapalı mı yoksa ara pozisyonda mı olduğunu izler. Devre kesici çalışmasını izleme Devre kesici çalışmasını izleme fonksiyonunun amacı, devre kesicinin uzun süre çalışmadığını belirtmektir. Bu fonksiyon devre kesicinin aktif olmadan durduğu, yani aynı açık veya kapalı durumda kaldığı günlerin sayısını hesaplar. Aktif olmayan gün ölçümü için bir başlangıç noktası belirtilebilir. Kesici kontak hareket süresi Yüksek hareket süreleri devre kesici mekanizmalarında bakım ihtiyacı olduğuna işaret eder. Bu nedenle aşırı hareket sürelerinin tespit edilmesi gereklidir. Açma döngüsü işlemi sırasında ana kontak açılmaya başlar. Yardımcı kontak A açılır, yardımcı kontak B kapanır ve ana kontak açık pozisyonuna erişir. Kapama döngüsü işlemi sırasında önce ana kontak kapanmaya başlar. Yardımcı kontak B açılır, yardımcı kontak A kapanır ve ana kontak kapalı pozisyonuna erişir. Hareket süreleri hesaplanırken yardımcı kontakların durum değişiklikleri temel alınır ve buna ana kontak ile yardımcı kontak arasındaki pozisyon değişikliği süre farkı da dikkate alarak bir düzeltme faktörü eklenir. 377

384 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme İşlem sayacı Kesici üzerinde yapılan düzenli bakım faaliyetleri, örneğin kesici mekanizmasının yağlanması gibi, bir dizi işlemden oluşur. Çalışma çevrimi sayısı ayar sınırını aştığında bir alarm vererek uyarmak için uygun bir eşik ayarı yapmak, iyi bir önleyici bakım uygulamasıdır. Bu uygulama devre kesicinin yağlı olması durumunda, dielektrik test için yağ örneği alma koşulunu yerine getirmek üzere de kullanılabilir. Durum değişikliği yardımcı kontağın ikili girişinden algılanabilir. Belirli bir süre çalışmış olan veya elden geçirilmiş olan primer ekipman düşünülerek, bu sayaç için bir başlangıç değeri belirtme olanağı sunan bir fonksiyon bulunmaktadır. I y t Birikmesi I y t birikmesi, birikmiş enerji ΣI y t nin değerini hesaplar. Burada y faktörü akım eksponenti olarak bilinir. Faktör y devre kesicinin türüne bağlıdır. Yağ devre kesicileri için faktör y normal olarak 2'dir. Bir yüksek gerilim sisteminde ise, faktör y olabilir. Kesicinin kalan ömrü Kesici her çalıştığında, devre kesicinin hizmet ömrü aşınma nedeniyle bir miktar azalır. Kesicideki aşınma açma akımına bağlıdır ve kesicinin kalan hizmet ömrü, üretici tarafından temin edilen devre kesici açma eğrisinden tahmini olarak çıkartılır. Bir devre kesicinin kalan ömrünün tahmini hesaplanması 378

385 1MRK UTR - Bölüm 14 İzleme A V3 TR Şekil 170: Tipik bir 12 kv, 630 A, 16 ka vakumlu şalter için açma eğrileri Nr Ia devre kesicinin izin verilen maksimum kapama-açma işlemi sayısı devre kesicinin açıldığı andaki akım Yönlü Katsayı Hesaplaması Yönlü katsayı aşağıdaki formüle göre hesaplanır: 379

386 Bölüm 14 1MRK UTR - İzleme Directional Coef = B log A = I f log Ir A V2 TR (Denklem 178) I r I f Anma çalışma akımı = 630 A Anma arıza akımı = 16 ka A Çalışma sayısı anma = B Çalışma sayısı arıza = 20 Kalan ömrün hesaplanması Bu denklem çalıştırma anma akımı 630 A da muhtemel çalıştırma olduğunu ve arıza anma akımı 16 ka da ise çalıştırma sayısının 20 olduğunu gösterir. Böylece, açma akımı 10 ka olduğunda, 10 ka da bir çalıştırma, anma akımında /500=60 çalıştırmaya eşdeğerdir. Ayrıca, bu açma öncesinde devre kesicinin kalan ömrünün çalıştırma olduğu varsayılmıştır. Bu nedenle bir 10 ka çalıştırma sonrasında devre kesicinin çalıştırma anma akımında kalan hizmet ömrü = dır. Yay şarj süre göstergesi Devre kesicinin normal çalışması için, devre kesicinin yayı belirli bir süre içerisinde şarj edilmelidir. Bu nedenle uzun şarj sürelerinin algılanıyor olması devre kesicinin bakım zamanının geldiğine işaret eder. Yay şarj süresinin son değeri bir servis değeri olarak kullanılabilir. Gaz basıncı denetimi Gaz basıncı denetimi ark hücresi içindeki gaz basıncını izler. Basınç değeri gerekli olan değerin çok altına indiğinde devre kesicinin çalışması kilitlenir. Fonksiyonda basınç seviyelerini temel alan bir binary giriş mevcuttur, alarmlar bu giriş temel alınarak üretilir. 380

387 1MRK UTR - Bölüm 15 Ölçümleme Bölüm 15 Ölçümleme 15.1 Darbe sayacı PCGGIO Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Darbe sayacı PCGGIO IEC tanımlama ANSI/IEEE C37.2 cihaz no - S00947 V1 TR Uygulama Darbe sayacı (PCGGIO) fonksiyonu harici olarak üretilmiş ikili darbeleri, örneğin harici bir sayaçtan gelen darbeleri, enerji tüketim değerlerini hesaplamak üzere sayar. Darbeler ikili giriş modülü tarafından yakalanır (BIO), ve PCGGIO fonksiyonu tarafından okunur. Ardından sayaçtaki darbe sayısı trafo merkezi barası üzerinden trafo merkezi otomasyon sistemine raporlanır veya trafo merkezi izleme sistemi tarafından bir servis değeri olarak okunur. Eğer IEC kullanıldığında, ölçeklenebilir bir değer trafo merkezi barası üzerinden kullanılabilir. Bu fonksiyonun normal kullanımı harici sayaçtan gelen enerji darbelerini saymaktır. IED'de ikili giriş modülüne ait opsiyonel giriş sayısı bu amaç için şu değere kadar frekans için kullanılabilir 10 Hz. PCGGIO ayrıca genel amaçlı bir sayaç olarak kullanılabilir Ayarlama kuralları PCM600 üzerinden, her darbe sayacı için bu parametreler ayrı ayrı ayarlanabilir: Çalışma: Kapalı/Açık traporlama: s OlayMaskesi: OlayYok/OlaylarıRaporla PCGGIO fonksiyon bloğunun giriş ve çıkış yapılandırması PCM600 ile yapılır.. Şu ikili giriş çıkış modülü (BIO), zıplama önleyici filtre varsayılan zaman 5 ms olarak, yani, sayaç 5 ms'den daha düşük bir darbe ile darbeleri bastırmıştır. İkili giriş çıkış modülünde (BIO) bulunan ikili giriş kanallarının zıplama önleme süresi 381

388 Bölüm 15 1MRK UTR - Ölçümleme için ayrı ayrı ayarları vardır; salınım sayısı ve salınım süresi. Bu değerler aşağıdaki dizinde yerel HMI ve PCM600'de değiştirilebilir: Ana menü/yapılandırma/i/o modülleri Ayarbağımsız olarak tüm giriş kanalları için ikili giriş çıkış modülü (BIO), yani, limit değişiklikleri darbe sayacına bağlı olmayan girişler için yapılmışsa, şunu etkilemez girişler darbe sayımı için kullanılan Enerji hesaplama ve talep yönetimi EPTMMTR Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Enerji hesaplama ve talep yönetimi ETPMMTR IEC tanımlama Wh ANSI/IEEE C37.2 cihaz no - IEC V1 TR Uygulama Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR, ileri ve geri aktif ve reaktif enerji için istatistik bilgileri toplama amacı taşır. Ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) tarafından sağlanan yüksek bir hassasiyete sahiptir. Bu fonksiyonda toplam doğruluğu arttırmak için tesis kalibrasyon olanağı vardır. Bu fonksiyon, şekil 171 örneğinde gösterildiği gibi (CVMMXN) ani çıkışlarına bağlanmıştır. CVMMXN P_INST Q_INST P Q ETPMMTR TRUE FALSE FALSE STACC RSTACC RSTDMD IEC vsd IEC V1 TR Şekil 171: Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR'nin, (CVMMXN) ölçüm fonksiyonuna bağlanması Enerji değerleri PCM600 izleme aracında MWh ve MVarh cinsinden iletişim ile okunabilir ve/veya bu değerler alternatif olarak yerel HMI da gösterilebilir. Yerel HMI grafiksel ekranı PCM600 grafik ekran düzenleme aracı (GDE) kullanılarak, 382

389 1MRK UTR - Bölüm 15 Ölçümleme Ayarlama kuralları aktif veya reaktif bileşenden tercihe göre seçilen ölçüm değeri ile yapılandırılır. Dört değerin tümü de gösterilebilir. Maksimum talep değerleri MWh veya MVarh olarak aynı şekilde gösterilir. Alternatif olarak değerler darbe sayacı fonksiyonu (PCGGIO) kullanılarak da gösterilebilir. Çıkış değerleri, enerji ölçümleme fonksiyonunun darbe çıkış ayar değerleri EAFAccPlsQty, EARAccPlsQty, ERFAccPlsQty ve ERRAccPlsQty ile ölçeklendirilir ve ardından darbe sayacı, bu fonksiyonda ölçeklendirme yaparak doğru değerleri sunabilir. Ardından darbe sayaç değerleri yerel HMI üzerinde aynı şekilde gösterilebilir ve/veya iletişim yoluyla SA sistemine gönderilebilir, burada enerji darbelerinin toplanmasıyla toplam enerji hesaplanır. Sayıların doygunlaşması enerji entegrasyonunu bir yıla 50 kv ve 3000 A ile sınırlayacağından, bu prensip çok yüksek enerji değerleri için iyidir. Bundan sonra birikme tekrar sıfırdan başlar. Parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır. Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR için aşağıdaki ayarlar yapılabilir: GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer. Çalışma: Kapalı/Açık tenerji: Enerji ölçülürken zaman aralığı. BaşlatAkü: Kapalı/Açık enerjinin birikmesini açıp kapamak için kullanılır. Giriş sinyali STACC biriktirmeyi başlatmak için kullanılır. Giriş sinyali STACC birikmeyi durdurmak için kullanılamaz. STACC her aktifleştirildiğinde enerji miktarı resetlenir. Örneğin STACC, iki farklı tarife gösterebilmek için iki aktif enerji ölçüm fonksiyon bloğunu dahili zamanlayıcısı ile açar veya kapatır. tenergyonpls: darbenin darbe uzunluğu AÇIK süresini verir. Bu değer en az 100 ms olmalıdır (Darbe sayacı fonksiyon bloğuna bağlandığında). Tipik değer şöyle olabilir: 100 ms. tenergyoffpls: darbeler arası KAPALI süresini verir. Tipik değer şöyle olabilir: 100 ms. EAFAccPlsQty ve EARAccPlsQty: her darbedeki MWh değerini verir. Toplam darbe değerini doğru olarak verebilmesi için Darbe sayacı (PCGGIO) ayarına verilen değer ile birlikte seçilmelidir. 383

390 Bölüm 15 1MRK UTR - Ölçümleme ERFAccPlsQty ve ERRAccPlsQty: her darbede MVarh değerini verir. Toplam darbe değerini doğru olarak verebilmesi için Darbe sayacı (PCGGIO) ayarına verilen değer ile birlikte seçilmelidir. Gelişmiş kullanım için yön, sıfıra indirme, maksimum limit vb. için birtakım ayarlar da mevcuttur. Normal olarak, bu parametreler için varsayılan değerler uygundur. 384

391 1MRK UTR - Bölüm 16 İstasyon iletişimi Bölüm 16 İstasyon iletişimi 16.1 IEC haberleşme protokolü Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama IEC iletişim protokolü IEC ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama IEC iletişim protokolü, HSI istemcileri arasında dikey iletişime ve bir veya daha fazla tedarikçi tarafından kurulmuş iki veya daha fazla akıllı elektronik cihaz (IED) üzerinde yatay iletişime olanak tanır ve bilgi değişimine ve bu bilgiyi kendi fonksiyonlarını doğru şekilde çalıştırılma altyapısını oluşturur. IEC standardının bir parçası olan GOOSE (Genel Nesneye Dayalı Trafo Merkezi Olayı), IED lerin durum ve kontrol bilgilerini kendi aralarında birbirlerine iletmelerine olanak tanır. Bunun için bir yayınlama-abonelik sistemi kullanır. Yani, IED(ler) bir olay tespit ettiğinde, çoklu gönderim yaparak bu bilgiyi almak üzere kaydolmuş cihazlara yollar. Bir IED, GOOSE mesajı yayınlayarak durum raporu verir. Ayrıca, şebeke üzerindeki herhangi bir cihaza kontrol eylemi yönlendirilmesini isteyebilir. Şekil 172 bir IEC yapılandırmasının topolojisini göstermektedir. IEC sadece trafo merkezi LAN ına arayüzünü tanımlar. LAN ın kendisi sistem entegrasyonunu yapanın sorumluluğundadır. 385

392 Bölüm 16 1MRK UTR - İstasyon iletişimi Mühendislik Is Istasyonu SMS Istasyon HSI Baz Sistemi Ag geçidi CC Yazici IED 1 IED 2 IED 3 IED 1 IED 2 IED 3 IED 1 IED 2 IED 3 KIOSK 1 KIOSK 2 KIOSK 3 IEC _en.v sd IEC V1 TR Şekil 172: üzerinden bir iletişim sistemi örneği Şekil 173 GOOSE eşler arası iletişimi göstermektedir. Istasyon HSI MicroSCADA Ag geçidi GOOSE IED IED IED IED IED A A A A A IEC V1 TR Kontrol Koruma Kontrol ve koruma Kontrol Koruma en vsd Şekil 173: GOOSE mesajı yayınlama örneği 386

393 1MRK UTR - Bölüm 16 İstasyon iletişimi GOOSE üzerinden yatay iletişim GOOSE mesajları IED ler arasında yatay iletişim ile gönderilir. Takas edilen bilgi, trafo merkezinde kilitleme, kesici arıza koruma, bara gerilim seçimi ve diğer amaçlarla kullanılır. Basitleştirilmiş prensip Şekil 174 de gösterilmiştir ve aşağıdaki gibi açıklanabilir. IED1 veri kümesini iletmeye karar verdiğinde iletimi trafo merkezi veri yolu üzerinden zorlar. Diğer tüm IED ler veri kümesini alır, ancak sadece adres listesinde bu veri kümesi bulunanları kaydeder ve bir girdi deposunda saklar. Veri kümesini alan IED nin, aldığı veri kümesinin içeriğini uygulama yapılandırmasında kullanılmak üzere sunması tanımlanmıştır. istasyon barası IED1 IED2 IED3 IED1 IED1 IED1 IED1 IED1 IED1 DO1/DA1 DO1/DA2 DO2/DA1 DO2/DA2 DO3/DA1 DO3/DA2 IED1 IED1 IED1 IED1 IED1 IED1 DO1/DA1 DO1/DA2 DO2/DA1 DO2/DA2 DO3/DA1 DO3/DA2 SMT DA1 DO1 DA2 DA1 DO3 DA2 DA1 DO2 DA2 Receive-FB FBa FBb FBc PLC Program IEC ai IEC V1 TR Şekil 174: SMT: SMT ile GOOSE temel ve sinyal yönlendirme Özel fonksiyon blokları veri kümesini alır ve fonksiyon bloğu üzerinden, uygulama yapılandırmadaki uygulama fonksiyonları için çıkış sinyalleri olarak sunar. Özel görevler için bunlara uygun GOOSE alma fonksiyon blokları vardır. SMT farklı veri nesne özniteliklerini (örneğin stval veya büyüklük) çıkış sinyaline bağlayarak bunları uygulama yapılandırma içindeki fonksiyonların kullanımına sunar. Bir matris hücre dizisi kırmızı ile işaretli ise GOOSE alıcı fonksiyon bloğu yardımcı olsa bile IEC veri öznitelik tipi birbirine uymaz. SMT alınan veri kümelerinde bu denetimi yapar. Şekle 175 bakınız 387

394 Bölüm 16 1MRK UTR - İstasyon iletişimi IEC V1 TR IEC vsd Şekil 175: SMT: SMT üzerinden GOOSE Yön gösterme GOOSE alma fonksiyon blokları, veri kümesi tarafından alınan süzülmüş proses bilgilerini, uygulamanın yapılandırılmasında kullanılabilecek tek bir öznitelik bilgisi haline getirir. SMT matrisindeki çarpı işaretleri, alınan değerleri SMT içindeki ilgili fonksiyon blok sinyali ile bağlar, bakınız Şekil 176 Buna ait kalite özniteliği SMT ye otomatik olarak bağlanır. Bu kalite özniteliği, GOOSE fonksiyon bloğunun çıkışları üzerinden ACT de bulunur. 388

395 1MRK UTR - Bölüm 16 İstasyon iletişimi IEC V1 TR IEC en.vsd Şekil 176: SMT: Dönüştürülmüş sinyallerle GOOSE alma fonksiyon bloğu Ayarlama kuralları IEC protokolüyle ilgili iki ayar bulunur: Operation Kullanıcı IEC iletişimini şöyle ayarlayabilir: Açık veya Kapalı. GOOSE, GOOSE trafiğinin gönderilip alınacağı Ethernet bağlantısına ayarlanmalıdır. Bir IED içerisinde yer alan her fonksiyon için IEC spesifik verileri (mantıksal düğümler vb.) şunun için iletişim protokolü kılavuzunda bulunabilir: IEC DNP3 protokolü DNP3 (Dağıtılmış Ağ Protokolü), proses otomasyon sistemlerinin bileşenleri arasında veri iletişiminde kullanılan bir dizi iletişim protokolüdür. DNP3 protokolü hakkında detaylı bilgi için DNP3 İletişim protokolü kılavuzuna başvurun. 389

396 Bölüm 16 1MRK UTR - İstasyon iletişimi 16.3 IEC iletişim protokolü IEC , kontrol sistemi ile bilgi değiştiren ve bit/s'ye kadar veri transfer hızına sahip olan kodlanmış bit seri iletişim için dengesiz (ana birimyardımcı) protokolüdür. IEC terminolojisinde birincil istasyon ana birim, ikincil istasyon ise yardımcı birimdir. İletişim noktadan noktaya prensibine dayalıdır. Ana birimin, IEC iletişim mesajlarını çözebilecek bir yazılıma sahip olması gerekir. IEC için İletişim protokol kılavuzu 650 serisi satıcıya özel IEC uygulamasını içerir. IEC protokolü COM05 iletişim modülünde optik seri veya RS485 seri iletişim arayüzünü kullanmak için yapılandırılabilir. Optik seri (OPTICALPROT) için Çalışma seçim fonksiyonu ve RS485 (RS485PROT) için Çalışma seçim iletişim arayüzünü seçmek için kullanılır. PCM600'de IEC mühendislik prosedürü için Mühendislik kılavuzuna bakın. RS485 (RS485103) için IEC Optik seri iletişim (OPTICAL103) ve IEC seri iletişim fonksiyonları optik seri veya RS485 seri iletişim arayüzleri için iletişim parametrelerini yapılandırmak için kullanılır. 390

397 1MRK UTR - Bölüm 17 Temel IED fonksiyonları Bölüm 17 Temel IED fonksiyonları 17.1 İç olay listeli kendi kendine denetim Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama İç hata sinyali INTERRSIG - - İç olay listesi SELFSUPEVLST - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Uygulama Koruma ve kontrol IED lerinin çok sayıda fonksiyonu vardır. Dahili olay listeli kendi kendini denetleme (SELFSUPEVLST) ve dahili hata mesajları (INTERRSIG) fonksiyonları, IED nin denetimi için kullanılır. Arıza sinyalleri arızayı analiz etmeyi ve bulmayı kolaylaştırır. Bu fonksiyonlar donanım ve yazılım denetiminin her ikisini de yapar. Ayrıca, güç besleme modülünde bir donanım kontağıyla ve/veya yazılım üzerinden olası arızaları da belirlemek mümkündür. Dahili olaylar cihazın içindeki tümleşik denetleyici fonksiyonlarıyla üretilir. Denetleyici fonksiyonlar, IED içindeki farklı modüllerin denetimini yapar ve arıza gerçekleştirdiğinde bununla ilgili bir olay yaratılır. Benzer şekilde, arıza düzeltildiğinde, bununla ilgili de bir olay oluşturulur. Olay listesi her 10s'de bir güncellenir, bununla birlikte olay listesi oluşturulduğunda bir olay görünür olmaz. Farklı modüllerin tümleşik denetiminden başka, olaylar aşağıdaki durum değişiklikleri için de oluşturulur: tümleşik gerçek zamanlı saat (çalışıyor/arızalı). harici zaman senkronizasyonu (çalışıyor/arızalı). Kilit değiştir (açık/kapalı) Olaylar ayrıca aşağıdaki durumlarda da oluşturulur: IED ayarlarında herhangi bir değişiklik yapıldığında. 391

398 Bölüm 17 1MRK UTR - Temel IED fonksiyonları Dahili olaylara 1 ms aralıklı olarak zaman etiketi koyulur ve bir listede saklanır. Bu listede en fazla 40 olay bulunabilir. Liste dolduğunda ilk giren ilk çıkar prensibi doğrultusunda (FIFO) en eski olayın üzerine yazılır. Liste yerel HMI ile sıfırlanabilir. Dahili olaylar listesi, devreye alma ve arıza takibi sırasında kullanılabilecek değerli bilgileri sağlar Zaman senkronizasyonu Tanımlama Fonksiyon tanımı IEC tanımlama Zaman senkronizasyonu TIMESYNCHGE N IEC tanımlama - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Zaman sistemi, yaz saati başlama DSTBEGIN - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama Zaman sistemi, yaz saati bitiş DSTEND - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IRIG-B üzerinden zaman senkronizasyonu IEC tanımlama IRIG-B - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama SNTP üzerinden zaman senkronizasyonu IEC tanımlama SNTP - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no Fonksiyon tanımı IEC tanımlama IEC tanımlama UTC ye göre saat dilimi TIMEZONE - - ANSI/IEEE C37.2 cihaz no 392

399 1MRK UTR - Bölüm 17 Temel IED fonksiyonları Uygulama IED nin koruma ve kontrol sisteminin temel alacağı ortak zamanı elde etmek için hizmet sorumluluğu alanı içinde olduğu gibi her bir trafo merkezinin içinde de GPS zaman senkronizasyonu gibi ortak genel bir kaynak kullanın. Bu şekilde güç sistemindeki tüm IED ler üzerinde kaydedilen arızaların ve olayların karşılaştırması ve analizi yapılabilir. Dahili olayların ve arızaların zaman etiketiyle işaretlenmesi, arıza değerlendirmede çok yardımcı olur. Zaman senkronizasyonu olmadan yalnız IED nin kendi içerisindeki olaylar birbiriyle karşılaştırılır. Zaman senkronizasyonu sayesinde tüm istasyondaki, hatta hat uçları arasındaki olaylar ve arızalar değerlendirme sırasında karşılaştırılabilir. IED de, dahili zaman farklı kaynaklardan senkronize edilebilir: SNTP IRIG-B DNP IEC Micro SCADA OPC sunucusu zaman senkronizasyon kaynağı olarak kullanılmamalıdır Ayarlama kuralları Sistem zamanı Zaman sadece IED içerisinden yerel HMI ile Yapılandırma/Zaman/ SİSTEMSAATİ yoluna giderek yıl, ay, gün, saat, dakika ve saniye ile ayarlanır. Senkronizasyon Harici zaman senkronizasyonu ile, gerçek zamanlı saat (ZAMAN)'ın nasıl senkronize edileceği yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır. ZamanSenk ZMNSENKGEN ayarı zaman senkronizasyonu kaynağını ayarlamak için kullanılır. Ayar alternatifleri: KabaSenkKynğ seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir: Kapalı SNTP DNP IEC HassasSenkKynğ seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir: 393

400 Bölüm 17 1MRK UTR - Temel IED fonksiyonları Kapalı SNTP IRIG-B SenkAna parametresi, iletişim şebekesinde (IEC ) bağlı IED sisteminde zaman senkronizasyonu için IED'nin ana birim olup olmadığını tanımlar. SenkAna seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir: Kapalı SNTP -Sunucu Zaman senkronizasyonu saate ince ayar yapar. IEC zaman senkronizasyonu IEC protokollü bir IED zaman senkronizasyonu için kullanılabilir fakat doğrulama nedenlerinden dolayı önerilmemektedir. Ancak bazı durumlarda bu tarz senkronizasyon gereklidir, örnek olarak başka hiçbir tip senkronizasyona erişilemediğinde. İlk önce IED'yi, PST'de bulunan IED Yapılandırma/Zaman/Senkronizasyon/ TIMESYNCHGEN:1 üzerinden IEC ile veya yerel HMI'dan senkronlanacak şekilde ayarlayın. GUID-68284E7B-A24D-4E78-B5BA-736B29F50E9A V1 TR Şekil 177: PST'de bulunan TIMESYNCHGEN:1 altındaki ayarlar Sadece KabaSenkSrc IEC 'e ayarlanabilir, HassasSenkKaynağı ayarlanamaz. Zaman senkronizasyonu kaynağını ayarladıktan sonra kullanıcı IEC zaman senkronizasyon özel ayarlarını kontrol etmeli ve düzenlemelidir, bu işlem aşağıdaki menüden yapılır: IED Yapılandırma/İletişim/İstasyon iletişimi/ IEC :1. AnabirimZamanAlanı ana birimden gönderilen zamanın formatını belirler. Format şu şekilde olabilir: Koordine Edilmiş Evrensel Zaman (UTC) Ana birimdeki yerel zaman ayarı (Yerel) Ana birimde yaz saatine göre ayarlı yerel zaman ayarı (DST ile yerel) ZamanSenkModu, IED tarafından gönderilen zamanı belirler. Zaman senkronizasyonu aşağıdaki yollar kullanılarak yapılır: 394

Relion 650 serisi. Kesici koruma REQ650 Uygulama Kılavuzu

Relion 650 serisi. Kesici koruma REQ650 Uygulama Kılavuzu Relion 650 serisi Kesici koruma REQ650 Belge No: 1MRK 505 280-UTR Yayın tarihi: Nisan 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion 650 serisi. Trafo koruması RET650 Uygulama Kılavuzu

Relion 650 serisi. Trafo koruması RET650 Uygulama Kılavuzu Relion 650 serisi Trafo koruması RET650 Belge No: 1MRK 504 128-UTR Yayın tarihi: Nisan 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion 650 serisi. Hat mesafe koruma REL650 Devreye Alma Kılavuzu

Relion 650 serisi. Hat mesafe koruma REL650 Devreye Alma Kılavuzu Relion 650 serisi Hat mesafe koruma REL650 Belge No: 1MRK 506 331-UTR Yayın tarihi: Ekim 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion 650 serisi. Jeneratör koruma REG650 Uygulama Kılavuzu

Relion 650 serisi. Jeneratör koruma REG650 Uygulama Kılavuzu Relion 650 serisi Jeneratör koruma REG650 Belge No: 1MRK 502 042-UTR Yayın tarihi: Ağustos 2014 Revizyon: A Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri

Detaylı

Relion 650 serisi. Bölme denetimi REC650 Devreye Alma Kılavuzu

Relion 650 serisi. Bölme denetimi REC650 Devreye Alma Kılavuzu Relion 650 serisi Bölme denetimi REC650 Belge No: 1MRK 511 264-UTR Yayın tarihi: Ekim 2014 Revizyon: A Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion 650 serisi. Kesici koruma REQ650 Devreye Alma Kılavuzu

Relion 650 serisi. Kesici koruma REQ650 Devreye Alma Kılavuzu Relion 650 serisi Kesici koruma REQ650 Belge No: 1MRK 505 282-UTR Yayın tarihi: Ekim 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion 650 serisi. Jeneratör koruma REG650 Devreye Alma Kılavuzu

Relion 650 serisi. Jeneratör koruma REG650 Devreye Alma Kılavuzu Relion 650 serisi Jeneratör koruma REG650 Belge No: 1MRK 502 044-UTR Yayın tarihi: Ekim 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Relion Koruma ve Kontrol. 650 serisi İşletim Kılavuzu

Relion Koruma ve Kontrol. 650 serisi İşletim Kılavuzu Relion Koruma ve Kontrol 650 serisi Belge No: 1MRK 500 095-UTR Yayın tarihi: Ocak 2014 Revizyon: A Ürün sürümü: 1.2 Telif Hakkı 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu Bu kılavuzun amacı bir motoru çalıştırmak üzere bir sürücünün kurulması için gerekli temel bilgileri sunmaktır. Lütfen www.controltechniques.com/userguides veya www.leroy-somer.com/manuals adresinden indirebileceğiniz

Detaylı

DFC-0124 REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ

DFC-0124 REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ DFC-0124 REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ YARININ TEKNOLOJİSİ BUGÜNDEN ELİNİZDE 24 KADEMELİ 6 KADEME ÇIKIŞI 6 KADEME ÇIKIŞI 6 KADEME ÇIKIŞI 6 KADEME ÇIKIŞI RÖLE VE STATİK KONTAKTÖR ÇIKIŞLARI HER

Detaylı

B2 KANTAR İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU

B2 KANTAR İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU Sürüm 1.0 ERTE Endüstriyel Elektronik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Adres Sakarya Cad. 142/A Balçova İZMİR TÜRKİYE Telefon +90 232 259 7400 Faks +90 232 259 3960 E-posta Web sitesi bilgi@erte.com.tr

Detaylı

6304 5401 04/2001 TR Kullanıcı için. Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon modülü FM 443 Güneş modülü. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz

6304 5401 04/2001 TR Kullanıcı için. Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon modülü FM 443 Güneş modülü. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 6304 5401 04/2001 TR Kullanıcı için Kullanma Kılavuzu Fonksiyon modülü FM 443 Güneş modülü Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz Yayımlayan Bu cihaz ilgili norm ve yönetmelikler tarafından istenen şartları

Detaylı

Reaktif Güç Yönetim Çözümleri. Tasarrufun Elektrik Yönü

Reaktif Güç Yönetim Çözümleri. Tasarrufun Elektrik Yönü Reaktif Güç Yönetim Çözümleri Tasarrufun Elektrik Yönü Temel Özellikler Kontrolörlerinin basit bir şekilde tanımlanması Güç faktör kontrolörleri reaktif gücü azaltarak güç dağıtım sistemlerinin maksimum

Detaylı

KISA DEVRE HESAPLAMALARI

KISA DEVRE HESAPLAMALARI KISA DEVRE HESAPLAMALARI Güç Santrali Transformatör İletim Hattı Transformatör Yük 6-20kV 154kV 380kV 36 kv 15 kv 11 kv 6.3 kv 3.3 kv 0.4 kv Kısa Devre (IEC) / (IEEE Std.100-1992): Bir devrede, genellikle

Detaylı

Smile HERŞEY KONTROL ALTINDA. Hepsi bir arada ısıtma kontrolörü

Smile HERŞEY KONTROL ALTINDA. Hepsi bir arada ısıtma kontrolörü Smile HERŞEY KONTROL ALTINDA Hepsi bir arada ısıtma kontrolörü Hepsi bir arada ısıtma kontrolörü Smile kontrolörler, güneş enerjisi, Özellikler katı yakıt, doğalgaz ve fuel-oil kazanları, n Birden fazla

Detaylı

KLEA Enerji Analizörü

KLEA Enerji Analizörü KLEA Enerji Analizörü Kolay panel montajı sistem bağlantısı Modüler tasarım Soket kablosu gerektirmez Tespit vidası gerektirmez En yeni teknoloji Veri Toplama Platformu Tüm enerji tüketimleri bir KLEA

Detaylı

Kullanma Kılavuzu. FM443 Güneş enerjisi modülü. Fonksiyon Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 6 720 615 874-03/2008 TR

Kullanma Kılavuzu. FM443 Güneş enerjisi modülü. Fonksiyon Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 6 720 615 874-03/2008 TR Kullanma Kılavuzu Fonksiyon Modülü FM443 Güneş enerjisi modülü Kullanıcı için Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 6 720 615 874-03/2008 TR Içindekiler 1 Emniyet....................................... 3

Detaylı

Artesis* MCM* / PCM* Özellikler ve Sipariş Bilgisi

Artesis* MCM* / PCM* Özellikler ve Sipariş Bilgisi Artesis* MCM* / PCM* Özellikler ve Sipariş Bilgisi Genel Tanım MCM/PCM, elektrik motoru ve jeneratörlerindeki ve yine bunların sürücülerinde ya da sürülen ekipmanlarındaki mevcut ve gelişmekte olan arızaları,

Detaylı

Elektronik Kontrol Paneli

Elektronik Kontrol Paneli Elektronik Kontrol Paneli L-ION-EF21 Mikrokontrolör esaslı dijital teknoloji Gelişmiş kullanıcı arabirimi 2x16 Dijital LCD gösterge Kullanışlı Türkçe menü yapısı Parametre ayarları ile çok çeşitli sistemlere

Detaylı

B2K TARTI İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU

B2K TARTI İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU Sürüm 1.0 ERTE Endüstriyel Elektronik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Adres Sakarya Cad. 142/A Balçova İZMİR TÜRKİYE Telefon +90 232 259 7400 Faks +90 232 259 3960 E-posta Web sitesi bilgi@erte.com.tr

Detaylı

BENNĐNG TÜRKÇE ÜRÜN KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU IT 120 (TESĐSAT TOPRAKLAMA MULTĐMETRE)

BENNĐNG TÜRKÇE ÜRÜN KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU IT 120 (TESĐSAT TOPRAKLAMA MULTĐMETRE) BENNĐNG TÜRKÇE ÜRÜN KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU IT 120 (TESĐSAT TOPRAKLAMA MULTĐMETRE) Emniyet ve Kullanım Uyarıları 1. Emniyet ve Kullanım uyarı 1.1 Dikkat - Bu belge kullanıcı el kitabının yerine geçmez.

Detaylı

Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu

Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu Resmi Model: E03J Series and E04J Series Resmi Tip: E03J001 and E04J001 Notlar, Dikkat Edilecek Noktalar ve Uyarılar NOT: NOT, bilgisayarınızı

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME DAĞITIM ŞİRKETİ Kontrol Odası Yönetimi IP Altyapısı MV Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek

Detaylı

Centronic MemoControl MC42

Centronic MemoControl MC42 Centronic MemoControl MC42 tr Montaj ve İşletme Talimatı Bellek Tuşları Aşağıdaki kişilere yönelik önemli bilgiler: Montaj elemanı / Elektrik teknisyeni / Kullanıcı Lütfen ilgili kişilere iletiniz! Bu

Detaylı

KLEA 220P ENERJİ ANALİZÖRÜ

KLEA 220P ENERJİ ANALİZÖRÜ KLEA 220P ENERJİ ANALİZÖRÜ Temel Bilgiler KLEA 220P Enerji Analizörünün basit terimlerle tanımlanması Klea 220P, elektrik şebekelerinde 3 fazlı ölçüm yapabilen ve röle çıkışı sayesinde kontrol imkanı sunabilen

Detaylı

Otomatik Yük Ayırıcı

Otomatik Yük Ayırıcı Otomatik Yük Ayırıcı Teknik Özellikler: IEC standartlarına göre - E3 M2 Anma gerilimi (kv rms) 36 Anma akımı (A) 630 Anma kısa devre akım (ka) 12,5 Anma yalıtım düzeyi kv rms, 50Hz/1 dak. faz - toprak

Detaylı

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU Telif Hakkı Uyarısı Bu doküman Argenom Elektronik tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. SERNET tescilli bir Argenom Elektronik markasıdır.

Detaylı

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları Yumuşak Yolvericiler Vektör kontrollü AKdem dijital yumuşak yol vericisi, 6-tristör kontrollü olup, 3 fazlı sincap kafesli motorlarda yumuşak kalkış ve duruş prosesleri için tasarlanmıştır. Vektör kontrol,

Detaylı

Algılayıcılar / Transmitter

Algılayıcılar / Transmitter 1 Algılayıcı / Transmitter ATH100L Algılayıcılar / Transmitter ATH100L Kullanım Kılavuzu [Rev_1.0_ATH100L] 2 Algılayıcı / Transmitter ATH100L İÇİNDEKİLER 1. GENEL ÖZELLİKLER... 3 1.1. ATH100L... 3 1.2.

Detaylı

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU KONTEK OTOMASYON A.Ş. BEYİT SOK. NO:27 YUKARI DUDULLU ÜMRANİYE / İSTANBUL 0216 466 47 00 (T) 0216 466 21 20 (F) www.kontekotomasyon.com.tr Sayfa 1 / 7 TUŞ FONKSİYONLARI

Detaylı

UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu

UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu P/N 1070300-TR REV B ISS 17NOV10 Telif Hakkı 2010 UTC Fire & Security. Tüm hakları saklıdır. Ticari markalar ve patentler UltraView adı

Detaylı

Özellikleri. Faydaları

Özellikleri. Faydaları Sesli/Görsel Alarm Sensör ve izleme sistemleri ile birlikte kullanım için, birleşik sesli ve görsel alarm sinyalleme Ortamlar: Madencilik Tünel açma Makine izleme Özellikleri Tehlikeli alanlarda sensör

Detaylı

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com

SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU. Telif Hakkı Uyarısı. >>> Otomasyon Ürünleri www.argenom.com SERNET ET232CAS x2 RS232 Seri Kanal Sunucu KULLANICI KILAVUZU Telif Hakkı Uyarısı Bu doküman Argenom Elektronik tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. SERNET tescilli bir Argenom Elektronik markasıdır.

Detaylı

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME

OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME OG VE AG GENİŞBANT POWER LINE HABERLEŞME Akıllı şebekeleri ve akıllı sayaç okumaları hayata geçirebilmek için anahtar nitelikteki enerji değerlerini gerçek zamanlı olarak transfer edilebilecek bir haberleşme

Detaylı

Ecras Elektronik Multimetre

Ecras Elektronik Multimetre Ecras Elektronik Multimetre Modüler tasarım Soket kablosu gerektirmez Tespit vidası gerektirmez En yeni teknoloji Kolay panel montajı sistem bağlantısı Anlık Her fazda VL-N ve ortalama değerleri. Her fazda

Detaylı

REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ REV-02 21.02.2015

REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ REV-02 21.02.2015 REAKTİF KONTROL VE UZAKTAN İZLEME SİSTEMİ REV-02 21.02.2015 YARININ TEKNOLOJİSİ BUGÜNDEN ELİNİZDE TÜM HABERLEŞME PORTLARI ÜZERİNDE RS-232 ETHERNET USB USB HOST RS-485 GPRS MODEM ETHERNET 10/100 Mb DAHİLİ

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

Saha Montajlı Sıcaklık Transmitter TTF300

Saha Montajlı Sıcaklık Transmitter TTF300 İçindekiler Saha Montajlı Sıcaklık Transmitter TTF300 Devreye Alma Talimatları - TR 05.2007 REV A Üretici: ABB Automation Products GmbH Borsigstraße 2 63755 Alzenau Germany Tel.: +49 551 905-534 Fax: +49

Detaylı

Brülör kontrolleri LME71.000 için program modülü

Brülör kontrolleri LME71.000 için program modülü * Gösterim örneği PME7 Gösterim örneği LME7 PME7.402 Brülör kontrolleri LME7.000 için program modülü Kullanıcı kılavuzu Uygulama: kademeli, doğrudan veya pilotla ateşlenen üflemeli brülörler ÖRN. EN 676

Detaylı

ModulA. Daha da fazlasını ister misiniz? Pompadan daha fazlası www.masgrup.com

ModulA. Daha da fazlasını ister misiniz? Pompadan daha fazlası www.masgrup.com ModulA Daha da fazlasını ister misiniz? Pompadan daha fazlası www.masgrup.com Yeni Biral ModulA: Konu enerji verimliliği ise, pompa teknolojisi modüller halinde yapılandırılabilen bu üstün çözüm hiç bu

Detaylı

Monoblok trifaze KGK sistemi. PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı

Monoblok trifaze KGK sistemi. PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı Monoblok trifaze KGK sistemi PowerWave 33 60 500 kw Benzersiz güç performansı PowerWave 33 güç merkezi ABB, kesintisiz güç kaynağı sistemlerinde global standartlar ortaya koymuștur. PowerWave 33 ün en

Detaylı

Otomatik Tekrar Kapamalı Kesici. (Recloser)

Otomatik Tekrar Kapamalı Kesici. (Recloser) Otomatik Tekrar Kapamalı Kesici (Recloser) Üç kutuplu iki konumlu (açık - kapalı) Anahtarlama (kesme - kapama) vakum ortamında (vacuum interrupter) da hızlı tekrar kapamaya uygun tasarlanmıştır. Kesiciye

Detaylı

Relion Koruma ve Kontrol. 650 serisi Kurulum Kılavuzu

Relion Koruma ve Kontrol. 650 serisi Kurulum Kılavuzu Relion Koruma ve Kontrol 650 serisi Belge No: 1MRK 514 015-UTR Yayın tarihi: Nisan 2014 Revizyon: - Ürün sürümü: 1.2 Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır Telif Hakkı Bu belge ve bölümleri ABB'nin

Detaylı

TEKNİK ÖZELLİKLER. Giriş Beslemesi. Giriş besleme voltajı. Motor Çıkışı. Motor gerilimi. Aşırı yük ve kısa devre korumalı.

TEKNİK ÖZELLİKLER. Giriş Beslemesi. Giriş besleme voltajı. Motor Çıkışı. Motor gerilimi. Aşırı yük ve kısa devre korumalı. 1 TEKNİK ÖZELLİKLER Giriş besleme voltajı Maks. güç harcaması Besleme koruması Motor gerilimi Motor çıkış akımı Motor kontrol şekli Motor koruması Encoder tipi Encoder çözünürlüğü Encoder voltajı Kumanda

Detaylı

Precont PS Basınç Anahtarı

Precont PS Basınç Anahtarı Kısa Kılavuz KA 0710 Basınç Basınç Anahtarı Gaz, buhar, sıvı ve tozdaki mutlak ya da göreceli basıncı görüntülemek için. -1 bardan 1000 bara kadar çeşitli aralıklarda basınç ölçümü. Çeşitli uygulamalar

Detaylı

RES ELEKTRIK PROJELENDIRME SÜREÇLERI O Z A N B A S K A N O Z A N. B A S K A N @ K E S I R. C O M. T R + 9 0 ( 5 3 9 ) 7 8 5 9 7 1 4

RES ELEKTRIK PROJELENDIRME SÜREÇLERI O Z A N B A S K A N O Z A N. B A S K A N @ K E S I R. C O M. T R + 9 0 ( 5 3 9 ) 7 8 5 9 7 1 4 RES ELEKTRIK PROJELENDIRME SÜREÇLERI O Z A N B A S K A N O Z A N. B A S K A N @ K E S I R. C O M. T R + 9 0 ( 5 3 9 ) 7 8 5 9 7 1 4 ÖZET Önbilgi Projelendirmeye Bakış Elektriksel Tasarım Ön-Hazırlık Enterkonnekte

Detaylı

RS-232'den RS-485'e Kullanıcı kılavuzu

RS-232'den RS-485'e Kullanıcı kılavuzu RS-232'den RS-485'e Kullanıcı kılavuzu DA-70161 I. Özet Bilgisayarlar ile çeşitli standart seri ara birim dönüştürücü donanımlar veya akıllı cihazlar arasındaki uzak dijital iletişimi gerçekleştirmek için,

Detaylı

SafeLine SL1. SafeLine SL1, EN81-28 ve EN81-70 koşullarını tam olarak karşılar.

SafeLine SL1. SafeLine SL1, EN81-28 ve EN81-70 koşullarını tam olarak karşılar. Kataloğu - SafeLine 2011, EN81-28 ve EN81-70 koşullarını tam olarak karşılar. EN81-28 ve EN81-70 koşullarını yerine getirerek, asansörün en gelişmiş teknoloji olduğunu gösterirken ihtiyacınız olan tüm

Detaylı

Ek bilgi Internet:.../cecx

Ek bilgi Internet:.../cecx Modüler PLC ler CECX İki ürün versiyonu: CoDeSys tabanlı modüler PLC CoDeSys ve SofMotion tabanlı motion PLC Kolay konfigürasyon Otomatik modül algılaması Network de PLC yi bulmak için arama fonksiyonu

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU

MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU MODEL HCC SICAK YOLLUK KONTROL MODÜLLERİ KULLANMA KILAVUZU OPKON OPTİK ELEKTRONİK KONTROL SAN.TİC.LTD.ŞTİ. Terazidere Mah.60.Yıl Cad.No:46 Kat:3 Bayrampaşa / İstanbul Tel:0212 501 48 63 Faks:0212 501 48

Detaylı

KAYIP KAÇAK İZLEME SİSTEMİ

KAYIP KAÇAK İZLEME SİSTEMİ KAYIP KAÇAK İZLEME SİSTEMİ KAYIP KAÇAK İZLEME NE SAĞLAR? FİDER SEVİYESİNE KADAR İNEREK KAYIP KAÇAK ANALİZİ SAĞLAR. AMAÇ YÜKSEK PERFORMANSLI KOLAY KURULUMLU DÜŞÜK YATIRIM MALİYETLİ DÜŞÜK İŞLETME MALİYETLİ

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

Smart-UPS On-Line SRC

Smart-UPS On-Line SRC Smart-UPS On-Line SRC 230V Bilgi Teknolojileri, Telekom ve Endüstriyel kullanımlar için giriş seviyesi çift çevrimli UPS Dünyada en zorlu güç koşullar için geliştirilmiş çok yönlü bir UPS Smart-UPS On-Line

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

ENDÜSTRİYEL. Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri

ENDÜSTRİYEL. Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri ENDÜSTRİYEL Pazarlara Yönelik Sinyal İletim Çözümleri Enerji İletimi ve Dağıtımı için Data Networking Çözümleri Kritik Uygulama Görevlerinin Global Liderinden Trafo Merkezleri için Çözümler 2 Belden enerji

Detaylı

Çok işlevli USB Ağ Sunucusu Serileri

Çok işlevli USB Ağ Sunucusu Serileri Çok işlevli USB Ağ Sunucusu Serileri Hızlı Kurulum Kılavuzu Giriş Bu belge, Windows ortamında bir USB aygıt sunucusu gibi kullanılan Çok işlevli USB Ağ Sunucusunu kurmak ve yapılandırmak için gerekli olan

Detaylı

MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI

MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI MEGGER SWEDEN AB / PROGRAMMA ÜRÜNLERİ SEKONDER KORUMA RÖLE TEST CİHAZLARI SVERKER 750 /760 /780 TEK FAZLI RÖLE TEST CİHAZI Sekonder koruma rölelerinin test edilmesi için tasarlanmıştır. Genelde bütün tek

Detaylı

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE

A S T E K AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ SMART GRID SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE A S T E K SMART ENERGY SYSTEMS FOR PLANET S FUTURE SMART GRID AKILLI ŞEBEKELER ELEKTRİK SAYAÇLARI UZAKTAN OKUMA SİSTEMİ AKILLI ŞEBEKELER ÇÖZÜMÜ Dağıtım yapan işletmelerin otomasyon ihtiyaçları için AKILLI

Detaylı

Centronic EasyControl EC545-II

Centronic EasyControl EC545-II Centronic EasyControl EC545-II tr Montaj ve İşletme Talimatı 5 Kanallı El Vericisi Aşağıdaki kişilere yönelik önemli bilgiler: Montaj elemanı / Elektrik teknisyeni / Kullanıcı Lütfen ilgili kişilere iletiniz!

Detaylı

Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon Modülü. FM458 Strateji Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 017 380-03/2008 TR

Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon Modülü. FM458 Strateji Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 017 380-03/2008 TR Kullanma Kılavuzu Fonksiyon Modülü FM458 Strateji Modülü Kullanıcı için Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 017 380-03/2008 TR Içindekiler 1 Emniyet............................. 3 1.1 Kullanım Kılavuzu

Detaylı

KULLANIM ALANLARI SERTİFİKALAR AÇIKLAMALAR

KULLANIM ALANLARI SERTİFİKALAR AÇIKLAMALAR MİKROİŞLEMCİLİ BRÜLÖR KONTROL RÖLESİ ESA GENIO SERİSİ ÖZELLİKLERİ Besleme gerilimi 115 / 230 Vac Frekans 45-65 Hz Güç tüketimi (Çıkışlar hariç) 10 VA, maksimum Çalışma sıcaklığı 0-60 C Stoklama sıcaklığı

Detaylı

ST-1206A. Patent & Faydalı Model Tescil No: 2009/02948

ST-1206A. Patent & Faydalı Model Tescil No: 2009/02948 ST-1206A Patent & Faydalı Model Tescil No: 2009/02948 Uzak İstasyon Kontrolu İçin Geliştirilmiş Telemetri Açıklama: ST 1206A, uzaktan ölçme, izleme, kontrol ve kullanıcı tanımlı fonksiyonları otomatik

Detaylı

Kompakt Jeneratör Kontrol Ünitesi CGC 400 Montaj Bağlantı Klemensleri Bağlantı Haberleşme Bağlantısı Ünitenin Boyutları ve Kesiti

Kompakt Jeneratör Kontrol Ünitesi CGC 400 Montaj Bağlantı Klemensleri Bağlantı Haberleşme Bağlantısı Ünitenin Boyutları ve Kesiti KURULUM TALİMATLARI Kompakt Jeneratör Kontrol Ünitesi CGC 400 Montaj Bağlantı Klemensleri Bağlantı Haberleşme Bağlantısı Ünitenin Boyutları ve Kesiti DEIF A/S Frisenborgvej 33 DK-7800 Skive Tel: +45 9614

Detaylı

ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: Sekonder Dağıtım Alçak Gerilim Şebeke Tipleri

ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: Sekonder Dağıtım Alçak Gerilim Şebeke Tipleri Alçak Gerilim Şebeke Tipleri ELEKTRİK ŞEBEKELERİ: (Sekonder Dağıtım) TS 3994 e göre alçak gerilim şebekeleri sınıflandırılarak TN, TT ve IT şebekeler olarak üç tipe ayrılmıştır. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

Security Geçiş Sistemleri. Döner. Kayar Kapılar. Hastane Kapıları. 90 Derece. Kapılar. Kapılar. Otomatik 90 Açılır Kapı

Security Geçiş Sistemleri. Döner. Kayar Kapılar. Hastane Kapıları. 90 Derece. Kapılar. Kapılar. Otomatik 90 Açılır Kapı Döner Kapılar Kayar Kapılar Hastane Kapıları 90 Derece Kapılar Security Geçiş Sistemleri Otomatik 90 Açılır Kapı Tek Kanatlı 90 Dışa Açılır Kapı Tek Kanatlı 90 İçe Açılır Kapı Çift Kanatlı 90 Dışa Açılır

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

Hızlı montaj le tasarruf sağlayın. Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj. www.entes.com.tr

Hızlı montaj le tasarruf sağlayın. Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj. www.entes.com.tr Hızlı montaj le tasarruf sağlayın Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj www.entes.com.tr MPR- 3 fazlı akım trafosu ın Avantajları Kolay Pano Kurulumu Tek kablo ile tornavida kullanmadan kolay bağlantı

Detaylı

PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi

PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi Güç Yönetimi PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi 2005 Müflteri Yard m Hatt 444 30 30 TR-Hotline@schneider-electric.com www.schneider-electric.com.tr Schneider Electric markas Fonksiyonlar ve

Detaylı

Magic Pass 12150 Parmak İzi & RFID Kart Okuyucu

Magic Pass 12150 Parmak İzi & RFID Kart Okuyucu Magic Pass 12150 Parmak İzi & RFID Kart Okuyucu Kullanım Kılavuzu Bu kılavuz Magic Pass cihaz cihaz bağlantı ve kullanıma yönelik doğru çalışma alışkanlıkları konusunda bilgiler vermektedir. Daha detaylı

Detaylı

Montaj ve kullanım kılavuzu

Montaj ve kullanım kılavuzu Montaj ve kullanım kılavuzu DGPS Alıcısı A101 Tarih: V3.20150602 3030246900-02-TR Bu kullanım kılavuzunu okuyun ve buna riayet edin. Bu kullanım kılavuzunu ileride kullanmak için saklayın. Künye Doküman

Detaylı

GEPA. set. RQ-112B Reaktif Güç Kontrol Rölesi. set. set RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ

GEPA. set. RQ-112B Reaktif Güç Kontrol Rölesi. set. set RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ RQ B SERİSİ REAKTİF GÜÇ RÖLELERİ RQ B Serisi reaktif güç röleleri, alçak gerilim elektrik tesislerinin reaktif güç kompanzasyonunda kullanılırlar. Kondansatör gruplarını devreye alan ve çıkaran reaktif

Detaylı

BİLEŞENLER. Güç kontaktörü Tip BMS09.08 / 18.08

BİLEŞENLER. Güç kontaktörü Tip BMS09.08 / 18.08 BİLEŞENLER Güç kontaktörü Tip 09.08 / 18.08 Genel bilgi Dünyanın dört bir yanında yüz binleri aşan sayıda kullanılan kontaktör, güçlü performansı ve son derece yüksek güvenilirlik seviyesi ile otomobil

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

Araçlar Menü Haritası

Araçlar Menü Haritası Araçlar menüsündeki tüm seçeneklere erişebilmek için Yönetici olarak oturum açmalısınız. Aygıt Ayarları Genel Enerji Tasarrufu Akıllı Hazır İş Etkinliği Programlanan Tarih ve Saat Saat Dilimi (GMT Saat

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

Panorama. Yumuşak yolvericiler Tüm seri

Panorama. Yumuşak yolvericiler Tüm seri Panorama Yumuşak yolvericiler Tüm seri Neden yumuşak yolverici? Mekanik ve elektriksel problemler için ideal çözüm Endüstride fan, kırıcı, pompa, konveyör, mikser gibi bir çok uygulamanın kalbi olan AC

Detaylı

Güvenlik. Kullanıcı Kılavuzu

Güvenlik. Kullanıcı Kılavuzu Güvenlik Kullanıcı Kılavuzu Copyright 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Microsoft ve Windows, Microsoft Corporation kuruluşunun ABD'de tescilli ticari markalarıdır. Bu belgede yer alan bilgiler

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU Mobil Telefon Elektrik-Elektronik Teknolojisi Haberleşme Sistemleri

DERS BİLGİ FORMU Mobil Telefon Elektrik-Elektronik Teknolojisi Haberleşme Sistemleri Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin Okutulacağı Dönem/Sınıf/Yıl Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Ders İle Kazandırılacak Yeterlikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler BİLGİ FORMU Mobil

Detaylı

Semboller : :Açma kapama alteri :Ate leme butonu :Yardımcı röle :Merkez kontak :Normalde açık kontak :Normalde kapalı kontak :UV.

Semboller : :Açma kapama alteri :Ate leme butonu :Yardımcı röle :Merkez kontak :Normalde açık kontak :Normalde kapalı kontak :UV. ALEV MONİTÖRÜ 03A1 Uygulama Alev monitörleri, uygun alev elektrodu veya UV. fotosel ile birlikte, alevin belirli bir standardın altında olduğunu, yanmanın iyi olduğunu veya alevin söndüğünü haber verir.

Detaylı

OSOS KAPSAMINDA KULLANILACAK SAYAÇLARIN ASGARİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ

OSOS KAPSAMINDA KULLANILACAK SAYAÇLARIN ASGARİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ DAĞITIM ŞİRKETLERİNCE KURULACAK OSOS KAPSAMINA DAHİL EDİLECEK SAYAÇLARIN, HABERLEŞME DONANIMININ VE İLAVE TEÇHİZAT VE ALTYAPININ ORTAK ASGARİ 1. OSOS KAPSAMINDA KULLANILACAK SAYAÇLARIN ASGARİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ

Detaylı

KORUMA VE KONTROL İÇİN ÇÖZÜMLER

KORUMA VE KONTROL İÇİN ÇÖZÜMLER ENTES 1983 yılından bu yana enerji kalitesi, KORUMA VE KONTROL İÇİN ÇÖZÜMLER kompanzasyon, ölçme, koruma & kontrol ve uzaktan izleme alanlarında Enerji Kalitesi için Dogru Adres ürettiği cihazlarla Türkiye

Detaylı

RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI

RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI RDA / RDAT OTOMASYON TİP AKÜ ŞARJ CİHAZI Akü Şarj Cihazı Sabit Voltaj ve Sabit Akım prensibine göre çalışan tam kontrollü bir cihazdır. LCD panel üzerinden bütün ölçümler ve olay bilgileri izlenilebilir.

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

Modem ve Yerel Ağ. Kullanıcı Kılavuzu

Modem ve Yerel Ağ. Kullanıcı Kılavuzu Modem ve Yerel Ağ Kullanıcı Kılavuzu Telif Hakkı 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Bu belgede yer alan bilgiler önceden haber verilmeksizin değiştirilebilir. HP ürünleri ve hizmetlerine ilişkin

Detaylı

Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon Modülü SM10 EMS için Güneş Enerjisi Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 006 086 05/2006 TR

Kullanma Kılavuzu. Fonksiyon Modülü SM10 EMS için Güneş Enerjisi Modülü. Kullanıcı için. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 006 086 05/2006 TR Kullanma Kılavuzu Fonksiyon Modülü SM10 EMS için Güneş Enerjisi Modülü Kullanıcı için Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 7 747 006 086 05/2006 TR İçindekiler 1 Emniyetiniz İçin.................................

Detaylı

TECO N3 SERİSİ HIZ KONTROL CİHAZLARI

TECO N3 SERİSİ HIZ KONTROL CİHAZLARI 1/55 TECO N3 SERİSİ HIZ 230V 1FAZ 230V 3FAZ 460V 3FAZ 0.4 2.2 KW 0.4 30 KW 0.75 55 KW 2/55 PARÇA NUMARASI TANIMLAMALARI 3/55 TEMEL ÖZELLİKLER 1 FAZ 200-240V MODEL N3-2xx-SC/SCF P5 01 03 Güç (HP) 0.5 1

Detaylı

Centronic EasyControl EC5410-II

Centronic EasyControl EC5410-II Centronic EasyControl EC5410-II tr Montaj ve İşletme Talimatı 10 Kanallı El Vericisi Aşağıdaki kişilere yönelik önemli bilgiler: Montaj elemanı / Elektrik teknisyeni / Kullanıcı Lütfen ilgili kişilere

Detaylı

Reaktif Güç Kontrol Rölesi. Hızlı Kurulum Kılavuzu

Reaktif Güç Kontrol Rölesi. Hızlı Kurulum Kılavuzu Reaktif Güç Kontrol Rölesi Hızlı Kurulum Kılavuzu Rapidus Reaktif Kontrol Rölesi nin devreye alınması ve işletilmesinden öne bu kılavuzu dikkatle okuyunuz. Detaylı kullanma kılavuzu Cihaz ile birlikte

Detaylı

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv 154 kv YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ 154 kv 154 kv TRF. MERKEZĠ 10 kv 34.5 kv ENDÜSTRĠYEL TÜK. DAĞITIM ġebekesġ ORTA GERĠLĠM ġebekesġ KABLOLU 0.4 kv TRAFO POSTASI 0.4 kv BESLEME ALÇAK

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

A1xxx ALPHA - Elektrik Sayaçları OBIS (IEC 62056-61) Kodları

A1xxx ALPHA - Elektrik Sayaçları OBIS (IEC 62056-61) Kodları A1xxx ALPHA - Elektrik Sayaçları OBIS (IEC 62056-61) Kodları Teknik Bilgi Version 31.03.2008 / 002-00 www.elster.com www.elster.com.tr Axxx ALPHA - OBIS Kodları 02 Gelişmiş teknolojiye sahip A1350 ve A1500

Detaylı

RedoMayer Makina ve Otomasyon

RedoMayer Makina ve Otomasyon RedoMayer Makina ve Otomasyon >Robotik Sistemler >PLC ve modülleri >Operatör Panelleri >Servo Motor ve Sürücüleri >Redüktörler >Encoderler www.redomayer.com RedoMayer Makina ve Otomasyon, 20 yılı aşan

Detaylı

ORTA GERİLİM ANAHTARLAMA BİLEŞENLERİ v.01 2015. www.ulusoyelektrik.com.tr

ORTA GERİLİM ANAHTARLAMA BİLEŞENLERİ v.01 2015. www.ulusoyelektrik.com.tr ORTA GERİLİM ANAHTARLAMA BİLEŞENLERİ v.01 2015 www.ulusoyelektrik.com.tr İÇİNDEKİLER ULUSOY ELEKTRİK HAKKINDA...1 1.LBS SERİSİ YÜK AYIRICI...2 1.1 TEKNİK BİLGİLER...3 1.2 TEKNİK ÇİZİMLER...4 2.USFB SERİSİ

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

SIPROTEC. Gerilim ve Frekans Koruma 7RW80. Önsöz. İçindekiler. Giriş 1. Fonksiyonlar 2. Montaj ve Devreye Alma 3. Teknik Veriler 4 V4.6.

SIPROTEC. Gerilim ve Frekans Koruma 7RW80. Önsöz. İçindekiler. Giriş 1. Fonksiyonlar 2. Montaj ve Devreye Alma 3. Teknik Veriler 4 V4.6. Önsöz SIPROTEC Gerilim ve Frekans Koruma 7RW80 V4.6 Kullanım Kılavuzu İçindekiler Giriş 1 Fonksiyonlar 2 Montaj ve Devreye Alma 3 Teknik Veriler 4 Ek Kaynakça Terimler Sözlüğü A Dizin C53000-G115A-C233-1

Detaylı

qscale I2 Low-End SLI

qscale I2 Low-End SLI Mobile Machine Control Solutions qscale I2 Low-End SLI Sadece Konfigure et! Programlamaya gerek yok qscale I2 2 4 5 Geleceğin orta ve küçük sınıf vinçleri için Yeni bir Standart 6 Uzunluk Mobil teleskopik

Detaylı

Modem ve Yerel Ağlar. Belge Parça Numarası: 383057-142. Ekim 2005

Modem ve Yerel Ağlar. Belge Parça Numarası: 383057-142. Ekim 2005 ve Yerel Ağlar Belge Parça Numarası: 383057-142 Ekim 2005 İçindekiler 1 Modem Modem kablosu kullanma.......................... 2 Ülkeye/bölgeye özgü modem kablosu adaptörü kullanma................................

Detaylı