Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1"

Transkript

1 İNSANDA ÜREME SİSTEMİ I. DİŞİ ÜREME SİSTEMİ: İnsanlarda dişi üreme sistemi 4 bölümde incelenir: LTH (Lüteo tropik hormon) = prolaktin Korpus luteumun varlığını sürdürmesini sağlar. Süt bezlerinin gelişimini, süt salgılanmasını ve analık duygusunun oluşmasını sağlar. Hipofiz hormonları ve eşey hormonları birbirini pozitif ve negatif geri bildirimle etkilemektedir. Bu karşılıklı etkileşime, feed-back (geri bildirim) mekanizması denir. B) Menstruasyon Döngüsü Ve Hormonlarla Kontrolü Dişilerde, üreme sisteminde meydana gelen değişiklikler belirli periyodlarda gerçekleşir gün süren bu evreye menstruasyon döngüsü adı verilir. Döngü, hormonlarla kontrol edilir. Menstruasyon döngüsü 4 evreden oluşur: 1. Folikül evresi: a. Beynin hipotalamus bölgesinden salınan RF (Releasing Faktör = Salıverici faktör), hipofiz bezini uyarır. Uyarılan hipofiz FSH salgısını artırır. b. FSH, ovaryumdaki folikülleri uyarır ve yumurta oluşumu sağlanır. c. Yumurta oluşturan folikül kana östrojen salgılar. d. Östrojenin 2 görevi vardır: Rahime giden kan miktarını arttırmak ve bu bölgedeki mitozu hızlandırmak (Böylece uterusun duvarı kalınlaşır.) Hipofize yumurtanın oluştuğu mesajını vermek (Geri besleme yapmak) ve FSH salgısını kesmesini sağlamak e. Folikül evresi gün süren bir evredir. 2. Ovulasyon evresi: a. Yumurtanın oluştuğu mesajını alan hipofiz, FSH salgısını keserek LH hormonu salgılar. b. LH, olgunlaşan folikülün yırtılmasını ve yumurtanın folikülden çıkmasını sağlar. Bu olaya ovulasyon denir. 3. Korpus Luteum (Sarı Cisim) evresi: a. LH etkisiyle yırtılan folikül, hipofizden salgılanan LTH sayesinde sarı renkli, yağsı bir hal alır. Bu yapıya korpus luteum adı verilir. b. Korpus luteum hücreleri; çok progesteron, az östrojen salgılayarak, uterusun büyümesini ve süngerimsi bir yapıya dönüşmesini sağlar. Böylece, döllenme gerçekleşecek olursa oluşan embriyo uterusa rahatlıkla tutunabilir. c. Bu evre gün sürer. 4. Menstruasyon evresi: a. Eğer yumurta, yumurta kanalında spermle döllenmezse; 14 gün içinde LTH kesilir ve korpus luteum bozulur. b. Korpus luteum bozulunca, kandaki östrojen ve progesteron miktarı düşer. c. Rahime giden kan miktarı azalır ve uterusun iç duvarı parçalanır. d. Döllenmemiş yumurtanın, rahim parçalarıyla birlikte dışarı atılması olayına menstruasyon denir. e. Bu evre 3-5 gün sürer. Dişide yumurta oluştuktan ve yumurta kanalına geçtikten sonra döllenme gerçekleşmezse menstruasyon evresi görülür. Ancak döllenme olursa bu evre ertelenir ve rahimin gelişmesi devam eder. Döllenme ve Sonrasında Meydana Gelen Değişiklikler a. Yumurta kanalına ulaşan sperm, burada bulunan yumurtayı döller. 1. Yumurtalıklar a. Karın boşluğunun alt tarafında, sağda ve solda olmak üzere iki tanedir. b. Folikül denilen keselerden oluşmuşlardır. c. Folikül içinde, oogenezle oluşmuş ikincil oositler bulunur. İnsanda Mayoz 1 e embriyonik dönemde başlanır. Ancak oluşan birincil oositler Profaz 1 evresinde kalır. Ergenlik döneminde Mayoz I tamamlanır, bu defa oluşan ikincil oositler Mayoz 2 nin metafaz evresinde kalır. Spermle karşılaştıklarında Mayoz tamamlanır. 2. Yumurta kanalı (Fallop tüpü = Ovidukt) 1. Bir ucu kirpikli huni şeklindedir ve yumurtalığa açılır, diğer ucu uterusa bağlıdır. 2. İkincil oositlerin bölünmeyi tamamlayıp yumurtayı oluşturduğu yerdir. 3. Eğer ortamda sperm varsa, döllenme burada gerçekleşir. 4. Meydana gelen yumurtanın rahime ulaşmasını sağlar. 3. Rahim (Uterus = Döl yatağı) İç yüzeyi bolca kan damarı ve mukus salgılayan örtü ile kaplı, kaslı bir organdır. İdrar kesesinin arkasında bulunur. Döllenmiş yumurtanın, doğuma kadar geliştiği bölgedir. Alt taraftan vajinayla birleşir. 4. Vajina a. Spermlerin dişi vücuduna giriş yaptığı yerdir. b. Boşaltım sistemi ile bağlantısı yoktur. Dişilerde üreme hücreleri ve boşaltım arıkları ayrı ayrı açıklıklarla dışarı atılır. A) Dişi Üreme Sistemini Kontrol Eden Hormonlar FSH (folikül uyarıcı hormon) Folikülün gelişmesini ve yumurtanın üretimini uyarır. Östrojen hormonunu salgılatır. FSH ve östrojen miktarları negatif geri bildirimle ayarlanır. LH (lüteinleştirici hormon) Ovulasyonu (yumurtlamayı) uyarır ve yumurtlamanın ardından foliküler dokunun korpus luteuma dönüşmesini sağlar. Korpus luteumdan progesteron salgılatır. LH ile progesteron hormon miktarları pozitif geri bildirimle ayarlanır Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1

2 b. Döllenme olayından sonra, yumurtanın etrafında döllenme zarı oluşur. Böylece yumurta içerisine başka sperm giremez. c. Döllenme sonucu oluşan zigot, hemen mitoz bölünmelere başlar. d. Döllenme meydana gelince, hipofiz tarafından salgılanan LTH kesilmez, kana verilmeye devam eder. e. Salgılanan LTH sayesinde; Korpus luteum bozulmaz; böylece östrojen ve progesteron salgısı sürer, rahimin gelişimi devam eder. Süt bezlerinde süt yapımı gerçekleşir. Analık içgüdüsü oluşur. f. Gebeliğin haftalarında, embriyonun koriyon zarından rahime doğru uzantılar oluşur. Bu uzantılarda bol miktarda kan damarı bulunur. Bu şekilde oluşan yapıya plasenta adı verilir. Plasentanın görevleri şunlardır: Anneyle bebek arasında madde alış verişini sağlamak Progesteron üreterek rahimin gelişmesini sağlamak Bir dişinin gebeliğinin 3.ayında yumurtalıkları alınsa bile gebeliği devam eder. Ancak, plasentada bir hasar olursa, kandaki progesteron seviyesi düşer ve düşük meydana gelir. g. Plasentanın içinde embriyonun ve annenin kan damarları birbirine çok yakın seyreder fakat birleşmez, kanlar asla birbirine karışmaz. Besin alış verişi difüzyonla olur. Besin maddeleri ve oksijen anneden embriyoya, artık maddeler embriyodan anneye doğru difüzyon ve aktif taşıma ile geçer. h. Gelişim devam ederken, embriyodan gelen iki atardamar, kılcallardan oluşan bir toplardamar; vitellüs (besin kesesi) ve allantoyis (artık madde kesesi) bağ dokusu ile çevrilerek göbek kordonunu oluşturur. Böylece fetüs plasentaya göbek bağıyla bağlanır. i. İnsanda yaklaşık 280 gün boyunca gebelik sürer ve fetüs gelişir. Bu sürenin sonunda hipofiz bezinden oksitosin hormonu salgılanır. Bu hormonun başlıca 2 görevi vardır: Uterus kaslarının kasılmasını ve doğumun gerçekleşmesini sağlamak Oluşan sütün, süt kanallarına geçişini sağlamak II. ERKEK ÜREME SİSTEMİ: Erkek üreme sistemi 3 bölümde incelenir: 1. Testisler (Er bezleri): a. İnce kıvrımlı seminifer tüplerden oluşmuşlardır. b. Seminifer tüplerde bulunan sperm ana hücreleri, mayoz bölünme sonucu spermleri oluşturur. c. Skrotum denilen torbalar içinde, karın boşluğunun dışında bulunurlar. Bu sayede vücut içindeki yüksek sıcaklıktan korunurlar. 2. Epididimis: a. Seminifer tüplerde oluşan spermlerin olgunlaştığı ve hareket yeteneği kazandığı yerdir. 3. Vas deferens: a. Olgunlaşan spermlerin depolandığı yerdir. b. Vas deferens, üretra ile birleşip, penis ile sonlanır. Bütün bu yapıların dışında spermlerin üretra kanalından geçerek atılmasını sağlayan seminal sıvıyı salgılayan prostat bezi, cowper bezi ve seminal kesecikler bulunur. Bu sıvılar, spermlerin geçtiği yolları kayganlaştırır, içerdiği bol fruktoz aktif spermlerin beslenmesini sağlar ve dişinin üreme kanalında salgılanan asitlere karşı spermleri korur. C) Erkek Üreme Sisteminin Hormonlarla Kontrolü Erkek üreme sisteminde hormonal düzenleme, dişilerde de olduğu gibi hipotalamus ile başlar. Erkek üreme sisteminde folikül uyarıcı hormon ve lüteinleştirici hormon etkilidir. FSH (folikül uyarıcı hormon); Testislerde sperm oluşumunu uyarır ve spermatogenezi başlatır. LH (lüteinleştiren hormon); Testislerden testosteron hormonunun salgılanmasını sağlar. D) Üreme Sağlığı a. Menstruasyon hijyeni: Her ay gerçekleşen adet kanaması, içerdiği proteinler nedeniyle bakterilerin çoğalması için çok uygun bir ortam oluşturur ve bu nedenle kadınlarda enfeksiyonlar en sık menstruasyon döneminde ortaya çıkar. Bu nedenle, normal günlerde dikkat edilmesi gereken temizlik kurallarına ek olarak özellikle yapılması gerekenleri şu şekilde özetleyebiliriz: Perine bölgesi tuvaletten sonra daima önden arkaya doğru temizlenmeli Kanama az da olsa, pedler 8 saatten uzun süre kullanılmamalı Çok nadirde olsa; tamponlar, bakteriyel enfeksiyonun neden olduğu ölümcül bir hastalık olan toksik şok sendromuna neden olabilir. Bunun için dikkat edilmeli, sık değiştirilmeli, gece uyurken kullanılmamalı, bu sendromla ilgili belirtiler öğrenilmeli ve uygun bir tampon tipi tercih edilmelidir. Bütün bunların yanı sıra kadınlar belirli periyotlarla jinekolojik muayeneden geçmeli ve belirti ve bulgulara duyarlı olmalıdırlar. b. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH): AIDS, frengi, hepatit B, HPV gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar; erkekten kadına daha kolay geçebilmektedir. Bu hastalıklar hem kendilerine özel tablolara neden olurken, hem de genital kanserlere ya da kronik enfeksiyonlara sebebiyet verirler. Ayrıca doğumda anneden bulaşarak yeni doğanda enfeksiyona neden olurlar. Cinsel yolla bulaşan hastalıklara neden olan mikroorganizmalar kan, sperm sıvısı (semen) ya da vajinal sıvılarla taşınabilirler. Sağlıklı görünen bireyler de bu hastalıklar yönünden taşıyıcı olabilir ve diğer bireylere bulaştırabilirler. Ayrıca bu tip hastalıkların birçoğunda erken dönemde belirtiler ortaya çıkmadığından hastalık fark edilememektedir. Bu tür hastalıklardan korunabilmek için alınması gereken önlemleri şu şekilde özetleyebiliriz: Şüpheli cinsel ilişkiden kaçınılmalı, kondom kullanımına dikkat edilmeli Uzun dönemli, tek eşli cinsel ilişkiler tercih edilmeli Tek kullanımlık enjektörler tercih edilmeli ve kanla ilgili olaylarda hijyene önem verilmeli. c. Kısırlık (İnfertilite): Doğal yollarla çocuk sahibi olamayan bireyler, kısır bireyler Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:2

3 olarak tanımlanır. Günümüzde kısırlık oranı dikkat çekici bir şekilde artmaktadır. Ancak biyoteknolojik yöntemlerin gelişmesiyle bu bireylerin de çocuk sahibi olmaları sağlanabilmektedir. Bu yöntemlerden bazıları şunlardır: Hormonal tedavi Kısaca seçilmiş spermlerin uygun zamanda dişinin üreme sistemine enjekte edilmesi olarak tanımlanabilen aşılama Seçilmiş yumurta ve spermlerin laboratuvar koşullarında döllendikten sonra oluşan embriyonun dişiye yerleştirilmesi olarak tanımlanabilen tüp bebek E) Aile Planlaması Ailelerin istedikleri zaman, bakabilecekleri ve yetiştirebilecekleri sayıda çocuk sahibi olmalarına aile planlaması adı verilir. Eğer gebelik, 18 yaşından önce, 35 yaşından sonra, 2 yıldan kısa aralıklarla 5 ve daha fazla sayıda olursa anne ve çocuk sağlığı tehlikeye girebilir. Aile planlaması, ailedeki kişi sayısını sınırlandırma anlamına gelmez. Önemli olan ailelerin bilinçli olarak, sorumluluk taşıyarak karar vermeleridir. BÜYÜME VE GELİŞME Zigottan, ergin birey oluşumuna kadar geçen evreye gelişme evresi adı verilir. Bu evre; bölünme, büyüme ve farklılaşma olarak üç aşamada gerçekleşir. 1. Bölünme Zigot, metabolizması çok hızlı olan bir hücredir ve oluşumundan hemen sonra mitoz bölünmelere başlar. 2. Büyüme Canlı yapısına katılan madde miktarının artmasıyla ölçülür. Canlının farklı kısımlarında farklı hızlarda gerçekleşir. Canlı belirli bir büyüklüğe ulaştığında büyüme hızı yavaşlar. 3. Farklılaşma Büyüme devam ederken, farklı hücrelerin farklı şekil ve görev kazanmasıdır. Farklılaşmanın da gerçekleşmesi sonucu zigot, farklı görevleri üstlenmiş çok hücreli bir canlıya dönüşür. İNSANDA EMBRİYONİK GELİŞİM SÜRECİ Doğum öncesi gelişim, üç dönemde incelenebilir; Zigot dönemi Embriyo dönemi Fetüs dönemi Zigot dönemi: 0-2 haftalık dönemdir. Embriyo dönemi: 2-8 haftalık dönemdir. Fetüs dönemi: 9. haftadan başlayıp doğuma kadar olan evreleri kapsar. 1. Segmentasyon: Zigotun mitoz bölünmeler geçirerek çok hücreden oluşmuş bir hücre yumağı olan morulayı meydana getirmesidir. Bu evre sonucu oluşan hücrelerden her birine blastomer adı verilir. Blastomerler birbirinin aynısı olan hücrelerdir ve büyümeden bölünürler. Morula evresinde embriyonun yapısı, ileri bir koloni olan volvox a benzer. 2. Blastulasyon: Morulayı oluşturan hücrelerin kenara çekilmesiyle oluşan, içi sıvı dolu bir tüp görünümündeki blastulanın meydana gelmesidir. Blastulayı oluşturan hücreler arasında herhangi bir farklılık yoktur. 3. Gastrulasyon: Blastulanın bir kenarındaki hücrelerin içe doğru göç ettiği evredir. Bu evreye gastrulasyon, bu evredeki embriyoya gastrula, çökmeden dolayı oluşan açıklığa blastopor denir. Bu evredeki embriyoda iki tabaka gözlenir. Dıştaki tabakaya ektoderm, içteki tabakaya endoderm adı verilir. İleri gastrulasyon evresinde ektoderm ve endoderm tabakalarından ayrılan hücreler mezoderm tabakasını ve mezenşim hücrelerini oluştururlar. Mezoderm tabakası içindeki boşluğa solom, bu tabakayı taşıyan canlılara sölomlular denir. 4. Organogenez: Embriyonik tabakalar olan ektoderm, endoderm ve mezodermden; sırasıyla doku, organ ve sistemlerin oluşumudur. EMBRİYONUN DIŞINDA YER ALAN ZARLAR Döllenme ve segmentasyon ile gelişme sonrasında meydana gelen embriyo, sürüngenler, kuşlar ve memelilerde embriyonik zarlar ile korunur. İnsanlarda beş haftalıktan sonra embriyoya cenin (fetüs) ismi verilir. İnsanda anne karnındaki embriyoyu koruyan ve işlev gören başlıca embriyonik zarlar, amniyon zarı, allantoyis kesesi, vitellüs kesesi ve koriyondur. a. Amniyon zarı: Amniyon, embriyoyu dıştan kuşatan ilk zardır. Embriyo ile amniyon zar arasında amniyon sıvısı vardır. Bu sıvı embriyoyu, mekanik etkilere karşı korur. Embriyoyu çevreleyen bu zar ilk koruyucu tabakadır. b. Koriyon: Embriyoyu koruyan en dış tabakadır. Kuş ve sürüngenlerin yumurtalarında yumurta kabuğunun hemen altında yer alır ve gaz alışverişini sağlar. Memeli hayvanlarda ise plasentanın oluşumuna katılır. c. Allantoyis: Kuş ve sürüngenlerde embriyonun metabolik atıklarının biriktirildiği kesedir. Allantoyis, aynı zamanda gaz alışverişinde de işlev görür. Plasentalı memelilerde allantoyis kesesi, embriyonik gelişim sırasında göbek kordonundaki atardamarlara ve toplardamara dönüşür. d. Vitellüs kesesi: Embriyoya besin maddelerini sağlayan bir kesedir. Bu kesenin zarında yer alan kan damarları, besin Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:3

4 maddelerinin embriyo tarafından alınmasını sağlar. Plasentalı memelilerde bu kese küçüktür ve rahime tutunduktan sonra kaybolur. İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ a. Segmentasyon dönemi Zigottan mitozla oluşmuş hücreler, yaklaşık 3 gün içerisinde 16 hücreden oluşmuş dut görünümünde bir kitle oluşturur. Embriyonun bu hali morula aşamasını ifade eder. Embriyo ise rahim boşluğuna geçer ve orada 3 gün serbest şekilde kalır. Bu süre içerisinde morula, içerisi sıvı dolu top şeklinde bir yapıya blastosiste dönüşür. Blastosist, embriyonun blastula aşamasındaki halidir. Blastosistin duvarında yer alan hücrelerin bir kısmı plasentayı meydana getirecektir. Plasenta, embriyo geliştikçe büyüyerek 6 gün sonra embriyo rahim duvarına tutunur. Embriyo rahim duvarı içerisinde oluşturulan çöküntüye yavaş yavaş gömülür. Gömülen embriyo, rahim duvarını kalınlaşması için uyarır. Villuslarla birlikte rahim duvarının oluşturmaya başladığı disk şeklinde yapıya plasenta denir. Blastosistdeki özel hücreler aynı zamanda HCG (human koriyonik gonadotropin) hormonunu salgılamaya başlar. Bu hormon, hamileliğin ilk evrelerinde korpus luteumun korunmasını sağlar ve eğer miktarı gebelik sırasında azalırsa düşüğe neden olur. Döl tutma denilen bu olaylar yaklaşık olarak gelişimin ilk haftasının sonunda gerçekleşir ve segmentasyon dönemi sona erer. b. Embriyonik evre Hamileliğin ikinci haftasından sekizinci haftası sonuna kadar devam eden dönemde, plasentanın oluşumu, belli başlı iç organlar ve dış vücut yapıları gelişir. Bu dönemin başlarında embriyoda ektoderm ve endoderm tabakaları oluşur. Kısa bir süre sonra, bu iki tabaka arasında mezoderm oluşur. Bu tabakalar vücuttaki tüm organları oluşturmaktan sorumludur. Kol ve bacaklar tomurcuk şeklinde belirmeye başlamıştır. Beş ve yedinci haftalar boyunca, baş hızlı bir şekilde büyür ve yuvarlaklaşıp dikleşir. Yüz kısmında gözler, burun ve ağız gelişir, kollar ve bacaklar uzar, el ve ayak parmakları belirmeye başlar. Yedinci haftanın sonunda, iç organların tümü oluşmuş durumdadır ve bu yapılar büyüyünce vücut biçimini etkiler. Plasentadaki kan damarları, embriyoyu anneye bağlayan bağlayıcı sap yani göbek kordonu içerisinde devam eder. Aynı zamanda plasenta içinde düzensiz boşluklar şekillenir. Boşluklar, annenin kanıyla dolar. İnce bir zar, embriyonun kanını, boşluklarda yer alan annenin kanından ayırır. Bu zara plasenta zarı denir. Plasenta zarı anne kanıyla embriyo kanı arasında gaz alışverişi ve madde alışverişi sağlanır. Sekizinci haftanın sonunda plasenta içindeki uzantılar embriyonun tüm yüzeyini kaplar ve artık koriyon adını alır. Plasentanın embriyoya ait kısmı, koriyon ve onun uzantılarından oluşmuştur; anneye ait olan kısım ise, uzantıların bağlantısının olduğu rahim duvarından oluşmuştur. Embriyo, gelişen göbek kordonuyla plasentayla bağlantı kurar. Göbek kordonu içerisinde iki tane atardamar ve bir tane toplardamar mevcuttur. Bu damarlarla embriyodan, plasentaya kan gönderilir ve madde alış verişi yapıldıktan sonra toplardamarla embriyoya kan getirilir. Göbek kordonu aynı zamanda embriyoyu amniyotik sıvı içerisinde askıda tutar. Bu sırada ikinci haftadan itibaren embriyonun etrafında bir başka zar olan amniyon gelişmeye başlar. Zar ile embriyo arasındaki boşluğu amniyon sıvısı doldurur. Embriyo, bu amniyotik sıvı içerisinde yer almaktadır. Embriyonik gelişim sırasında sıvı dolu bu kısım o kadar büyür ki amniyon zarı ve koriyon zarı birbiriyle kaynaşarak tek zar haline gelir (amniyokoriyon zar). Vitellüs kesesi, ikinci hafta boyunca görülmeye başlar ve embriyonik diskin alt tarafına tutunmuştur. Gelişimin erken evrelerinde kan hücrelerinin oluşturulmasında işlev görür. Bu zar, embriyonik sindirim kanalının oluşumuna katkı yapar ve zarın bir kısmı da göbek kordonunun oluşumuna katılır. Allantoyis, embriyonik gelişimin üçüncü haftası boyunca gelişir. Kan hücrelerinin oluşturulmasında işlev görür ve göbek kordonundaki atardamarları ve toplardamarı oluşturur. Embriyonik evre sekizinci haftanın sonunda tamamlanır. c. Fetal evre Hamileliğin sekizinci haftasından başlayıp doğuma kadar devam eden dönemdir. Bu dönemdeki embriyoya, fetüs adı verilir. Üçüncü ayın sonunda; dış üreme organları, erkek ya da dişi olarak ayırt edilebilir. Dördüncü ayda, vücut çok hızlı büyür ve fetüsün uzunluğu cm olur. Bacaklar önemli ölçüde uzar ve iskelet kemikleşmeye devam eder. Beşinci ayda büyüme hızı biraz yavaşlar. Bacaklar, uzunluk olarak doğumda görülecek oranlarına sahip olur; iskelet kasları aktif olmaya başlar ve anne, fetüsün hareketlerini hissedebilir. Saçlar ve deride ince kıllar çıkar. Altıncı ayda, vücut önemli ölçüde ağırlık kazanır. Kaşlar ve kirpikler belirir. Yedinci ayda, deri altına yağ depolanması nedeniyle deri kırışık değil düzgün görülür. Bu ayın sonunda fetüs 37 cm uzunluktadır. Sekizinci ayda, fetüsün derisi kırmızımsıdır ve biraz buruşuktur. Erkeklerin testisleri oluştukları yerden testis torbasına iner. Dokuzuncu ayda, fetüs 47 cm uzunluğa ulaşır. Deri kırışık değildir, kırmızımsı olarak görünür. Fetüsün bütün organları gelişmiştir ve işlevsel hale gelmiştir. Bu evreden sonra doğum gerçekleşir. Hamilelikte Bebeğin Gelişimini Olumsuz Etkileyen Faktörler Hamilelikte bebeğin gelişimini etkileyen faktörleri iki grupta inceleyebiliriz: 1. Fetüse ait yapısal bozukluklar ya da hastalıklar 2. Anneye ait durumlar Bunlardan plasentanın yeterince gelişememesi, göbek kordonunun normalden kısa ya da uzun oluşu, amniyon sıvısının azlığı ya da fazlalığı annenin doğrudan kontrolünde olamayan olaylardır. Anneye ait durumları ise şu şekilde maddeleyebiliriz: Annenin ihtiyaç duyulan besin maddelerini (folik asit vb.) yeterince alamaması Annenin geçirdiği farklı enfeksiyonlar Annenin, hamilelik süresinde kullandığı ilaçlar Annenin sigara içmesi, alkol ve uyuşturucu kullanması Radyasyon ışınları, oksijen yetersizlikleri Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:4

5 Özellikle 2. gebelikte, kan uyuşmazlığı ölüme neden olabilen durumlara yol açabilir. Bütün bunların dışında annenin yaşı (18 in altı ya da 35 yaşın üstü), çoğul gebelikler gibi faktörler de fetüs üzerinde etkilidir. Hamileliğin İzlenmesinde Kullanılan Yöntemler Fetsün sağlığının ve gelişiminin tespiti ve korunmasında, hamilelik sırasında uygulanan yöntemlerden bazıları şunlardır: Ultrason: Ses dalgalarından faydalanarak görüntüleme sağlayabilen bir yöntem olan ultrason ile bebeğin yüz, beyin, omurga, kalp, vb. tüm vücudu anatomik açıdan incelenebilir. İkili tarama testi: Gebelik sırasında bebekte olabilecek bazı kromozomal anormallikleri araştırmak için yapılan test olan ikili tarama ile bebekte down sendromu ya da Edwards sendromu denilen anomalilerin olma riski araştırılır. Amniyosentez: Fetüsün içinde yüzdüğü sıvıdan, cerrahi müdahale ile bir miktar sıvı alma işlemi olan amniyosentez ile genetik araştırmalar yapılmaktadır. KALITIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK Kalıtım kısaca, canlıların sahip olduğu özelliklerin yavru döllere geçişi olarak tanımlanabilir. Kalıtım bilimi kökenini Mendel in 19. yüzyıl ortalarındaki çalışmalarından alıyorsa da, kalıtım hakkındaki düşünce ve fikirler Mendel den çok daha öncelere dayanır. Modern kalıtımın tarihsel gelişimi sırasında önemli olayların kronolojisini şu şekilde maddeleyebiliriz: Gregor Mendel, bezelyeler üzerinde çalışarak, bazı kalıtımsal özelliklerin aktarılma yasalarını açıkladı. (1865) İsviçreli Friedrich Miescher, nüklein adını verdiği DNA yı hücreden yalıttı. (1869) Walter Flemming mitozu ilk kez evrelerinin isimleriyle (profaz, metafaz vb.) tanımlayıp yayınladı. ( ) Oskar Hertwing ve Eduard Strasburger döllenmedeki temel olayın yumurta ve spermin birleşmesi olduğunu keşfetti. (1880) Kromozomların önemi, Theodor Boveri tarafından gösterildi. (1891) Hugo de Vries, Carl Correns ve Erich van Tschermak Seysenegg birbirlerinden ayrı olarak Mendel Yasalarını keşfettiler. (1900) Walter Sutton, genleri taşıyan unsurların kromozomlar olduğunu belirten bir mayoz bölünmeyi gözledi. (1902) William Batson, ilk kez genetik terimini kullandı ve genetik biliminin isim babası oldu. (1905) Wilhelm Johannsen gen terimini ortaya attı ve bir canlının görünümü fenotip ve gen yapısı genotip arasındaki farkı ortaya koydu. (1909) Thomas Morgan, mutasyonların varlığını ortaya koydu. (1911) Morgan ve Sturtevant, sirke sineğinin X kromozomuna ait ilk genetik haritayı tespit etti. (1913) George Beadle ve Edward Tatum, her bir genin, bir enzimi kodladığı varsayımını ortaya attı. (1941) Watson, Crick ve Wilkins DNA nın çift sarmal biçimli modelini buldular. (1953) Joe Hin Tjio insanlarda kromozom sayısının 23 çift olduğunu saptadı. (1955) Jerome Lejevne, Down Sendromunda 21. kromozom çiftinde fazladan bir kromozom daha bulunduğunu keşfetti. (1958) François Jacob ve Jacques Monod protein biyosentezi mekanizmasını açıkladılar. (1965) DNA daki nükleotid dizilişleri belirlendi. (1977) İlk genetik hastalık haritalandırıldı. (1983) İnsan genomu projesi çalışmalarına başlandı. (1989) Genetiği değiştirilmiş ilk besin elde edildi. Bu besin domates idi. (1994) İnsan genomunun DNA dizilimlerinin %99 u saptandı. (2000) İnsan genomunun DNA dizilimleri tümüyle saptandı. (2003) I. Kalıtım İle İlgili Temel Kavramlar Aynı türe ait olan canlılar bile birbirinden farklı özellikler taşır. Bu durumun başlıca 2 nedeni vardır. 1. Kalıtım 2. Çevre Bir canlının sahip olduğu özellikleri, genlerin yardımıyla yavru döllere aktarmasına kalıtım denir. Canlının özelliklerinin belirlenmesinde kalıtım ve çevre ne kadar etkilidir? Canlılarda; kan grubu, renk körlüğü gibi bazı karakterler sadece kalıtımla belirlenir. Bazı karakterlerin oluşumu sadece çevre etkisiyle belirlenir. Örneğin tek yumurta ikizlerinde gözlenen kilo ya da boy farklılıkları. Bazı karakterlerin belirlenmesinde ise hem kalıtım, hem çevre etkilidir. Örneğin, normal kanatlı sirke sineği larvalarında farklı sıcaklıklarda farklı kanat şekillerinin oluşması. Gen: Bir karakterin oluşumundan sorumlu DNA parçasıdır. Örneğin, saç rengi geni vb. Lokus: Kromozom üzerinde her bir genin bulunduğu yerdir. Dominant (Baskın) gen: Oğul dölde etkisini tek başına ya da çekinik genin yanında iken gösterebilen gendir. Baskın gen büyük harfle gösterilir. Örneğin, siyah saç geni = A Resesif (Çekinik) gen: Baskın genin yanında etkisi gizli kalan gendir ve küçük harfle gösterilir. Örneğin; san saç geni = a Alel gen: Bir karakterin oluşumuna etki eden genlerden her biridir. Örneğin; A, B, 0 sisteminde kan grubunun belirlenmesinde 3 alel görev yapar. Rh sisteminde ise Rh + (R) ve Rh - (r) olmak üzere 2 alel gen etkilidir. Homozigot (Arı = Saf) döl: Bir karakter bakımından, aynı alelleri taşıyan döldür. Örneğin, AA, 00, ee vb. Heterozigot (Melez = Hibrit) döl: Bir karaktere etki eden farklı alelleri bir arada taşıyan döldür. Örneğin; AB, Ee vb Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:5

6 Genotip: Bireyin sahip olduğu genlerin toplam yazılımıdır. Örneğin; homozigot (aa) ya da heterozigot (Aa) Fenotip: Bireyin belirli bir yaş ve çevredeki dış görünümüdür. Örn.; genotip "Aa" ya da AA" olan bireyin fenotipi A" dır. Çaprazlama: Hayvanlarda döllenme, bitkilerde tozlaşma sonucu yeni gen dizilimleri oluşumudur. Letal gen: Bireyin olgunluğundan önce ölümüne neden olan gendir. Kalıtımla ilgili terimlerden sonra, bu konuyla ilgili sembolleri inceleyelim. III. Mendel Genetiği Kalıtımın temelini atan G.MENDEL bezelyeler ile çalışmıştır. Bunun temel nedenleri, 1. Bezelyelerin yetişmesinin kolay olması 2. Bezelyelerin çeşitlerinin fazla olması 3. Bezelyelerin kısa zamanda çok döl vermeleri 4. Farklı çeşitlerin çaprazlanması sonucu oluşan oğul döllerin kolay gelişip üremesi 5. Çiçeklerinin yapısının başka çiçeklerle kolayca tozlaşmayı önler yapıda olması ifadeleriyle açıklanabilir. X : Çaprazlama Mendel, yaptığı çalışmalar sonucu, bezelyelerde tohum şekli, P : Ebeveyn (anne - baba = parantel) döl tohum rengi, meyve rengi, meyve şekli... gibi 7 farklı karakter G : Gamet tespit etti ve her bir karakterin bir çift kromozomda bulunduğunu F : Yavru (oğul = filial) döl açıkladı. Farklı karakterlerin oluşumunu sağlayan : Erkek genlerden her biri ayrı kromozom üzerinde ise bu genlere bağımsız genler adı verilir. Örneğin, AaBb genotipindeki bir bireyin : Dişi : Dişi kromozom dizilimi genlerin bağımsız : Erkek olması durumunda yandaki gi- Görüldüğü gibi baskın genlerin etkisi, bireyin genotipi homozigot olduğunda da, heterozigot olduğunda da ortaya çıkmaktadır. Ancak bireyin fenotipinde çekinik özellik görülüyorsa; bu bireyin genotipi kesinlikle homozigot çekiniktirbidir. Günümüzde bütün genlerin birbirinden bağımsız olmadığı bilinmektedir. Çünkü insanda 46 kromozom bulunur ve eğer her kromozom üzerinde bir gen olsaydı, insanlarda 10 bine yakın karakter bulunamazdı. O halde bir kromozomda birden Genotip Fenotip fazla gen bulunmaktadır. Yani bazı genler birbirine bağlıdır. AA A Ancak Mendel, tüm çalışmalarında genleri bağımsız kabul etmiştir. Aa A Aa a A. Bağımsız Genler İçin Gamet Bulma Diploit canlılarda bir karakterin belirlenmesinde 2 gen görev alır. Bunlardan biri anadan diğeri babadan gelmiştir. turabileceği gamet çeşitlerini bilmek gerekir. Canlılar arası çaprazlamaları yapabilmek için canlıların oluş- Mutasyonlar canimin genotipini değiştirirken, modifikasyonlar sadece fenotipe etki edebilir. belirlenmesinde etkili olan sadece 1 gen taşıyabilirler. Biliyoruz ki gametler n kromozomludur. Yani bir karakterin Bireyin genotipi belirtilirken, taşıdığı melez sayısı önemlidir. Örneğin, bunlardan sadece biri bulunabilir. O halde bu genotipteki bir Örneğin, vücut hücresinin genotipi BB ise; gametlerde aabbddeeff homozigot bireyin oluşturabileceği gamette sadece B geni bu- AaBBddeeFF monohibrit lunur. Bb genotipindeki AabbDdeeFF dihibrit bir bireyin oluşturabileceği AABbddEeFf trihibrit gametler ise ya B ya da II. Olasılık ve Kalıtım b genini taşırlar. Olasılık, şansa bağlı olayların matematiksel ifadesidir. Kısaca Bir canlının oluşturabileceği gamet çeşidi 2 olasılık hesapları, belirli sayıdaki denemede bir olayın kaç kez formülü ile hesaplanır. Bu formülde n canlının melezlik derecesini belirtir. olacağını değil; kaç kez olabileceğini belirtir. Kalıtımda olasılık ilkelerinden ikisi çok önemlidir: B. Bağlı Genler İçin Gamet Bulma 1. Şansa bağlı bir olayın bir defa denenmesinden elde edilen Aynı kromozom üzerinde bulunan genlere bağlı genler adı sonuçlar, aynı olayın daha sonraki deneme sonuçlarını etkilemez. Bağımsız olayların sonuçları da bağımsızdır. verilir. Bağlı genler birbirlerinden ayrılmadıkları sürece, sonraki döllere beraber aktarılırlar. Bu durum, oluşabilecek gamet çeşidini de etkiler. Örneğin AaBbCc genotipindeki bi- Örnek: bir çiftin, bir erkek çocuğu olma ihtimali 1/2 dir. Aynı ailenin ilk iki çocukları kız ise; üçüncü çocuklarının erkek olma reyin genlerinin kromozom üzerindeki dizilimine göre oluşturabileceği gamet çeşitlerini aşağıdaki şekilde bulabiliriz: ihtimali yine 1/2 dir. 2. İki bağımsız olayın bir arada oluşma şansı, ayrı ayrı oluşma a. Genler tamamen bağımsız ise, şanslarının çarpımına eşittir. Bu durumda 2 Örnek: aynı anda doğum yapacak iki kadından ikisinin de kızı =8 çeşit gamet oluşabilir. Bu gametler olması ihtimali hesaplanırken olaylar ayrı ayrı düşünülür: şunlardır: ABC, ABc, abc, 1.kadının kız çocuğu olma ihtimali: 1/2 abc, abc, abc, AbC, Abc 2.kadının kız çocuğu olma ihtimali: 1/2 İkisinin de kız çocuğu olma ihtimali: 1/2.1/2=1/ Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:6

7 b. A - B genleri, bağlı genler ise, Bu durumda 2 2 =4 çeşit gamet oluşabilir. (Genlerin ayrılmadığı kabul edilmiştir.) Oluşabilecek gametler şunlardır: ABC, ABc, abc, abc c. A - B - C genleri, bağlı genler ise, Bu durumda 2 1 =2 çeşit gamet oluşabilir. (Genlerin ayrılmadığı kabul edilmiştir.) Oluşabilecek gametler şunlardır: ABC, abc Bağlı genlerin birbirinden ayrılması krossing - over olayı ile sağlanır. Genler arasındaki uzaklık ne kadar fazlaysa, krossing - over ihtimali, dolayısıyla bağlı genlerin birbirlerinden ayrılma şansı da o kadar fazladır. Örneğin, gen dizilimine sahip bir kromozomda H ve A genlerinin birbirinden ayrılma ihtimali (krossing-over şansı), diğer genler arasındakinden fazladır. H ve g genleri ise birbirine çok yakındır. Bu yüzden krossing-overla ayrılma ihtimali de çok daha düşüktür. Genler arasında krossing-over ihtimali varsa; oluşabilecek gamet çeşidi sayısı artar. C. Mendel Kanunları Mendel yaptığı çalışmalar sonucu, aşağıdaki sonuçları elde etmiştir: 1. İki farklı homozigotun çaprazlanması Bezelyelerde sarı tohum (A), yeşil tohuma (a) baskındır. Yapılan çaprazlama incelendiğinde aşağıdaki durumlar gözlenir. İki heterozigotun çaprazlanmasında, oluşması beklenen gametlerin meydana gelme olasılıkları eşittir. (Bağımsız Ayrılma Kanunu) Çaprazlanmada da bir kişiden meydana gelen bütün gametlerin, meydana gelme ihtimallerinin 1/2 olduğu görülür. Melezlerin kendi aralarında çaprazlanmasıyla, belirli özelliklerin önceden tahmin edilen oranlarda ortaya çıkması, gametlerin rastgele birleşmesiyle ilgilidir. (Özelliklerin Bağımsız Kalıtımı Yasası) Baskın fenotipli anne ve babanın çaprazlanması sonucu oluşan dölde, çekinik fenotipli bir yavru oluşuyorsa, anne de, baba da bu karakter yönünden heterozigot genotiplidir. Melez bireyler, diğerlerine göre daha güçlü olurlar. Buna heterosis (melez gücü) denir. Örneğin, katır, ebeveynleri olan at ve eşekten daha güçlüdür. Soy ağaçları Soy ağaçları; ailelerin genotip ve fenotiplerinin belirtildiği, bireyler arası akrabalık bağlarının gösterildiği çizimlerdir. Bu çizimlerde dişi, erkek bireyleri işaret eder. Örneğin, aşağıdaki soy ağacını inceleyelim: Belirtilen soy ağacında, 1 numaralı dişi ve 2 numaralı erkeğin 2 kızı (3-5) ve bir oğlu (4) olmuştur. 5 numaralı kızın 6 numaralı erkekten iki kızı meydana gelmiştir. Genotip oranı = %100 heterozigot Fenotip oranı = %100 A (sarı tohum) Aynı karaktere farklı şekilde etki eden iki homozigotun çaprazlanması sonucu oluşan dölün tamamı aynı genotip ve fenotiptedir. (İzotipi Kanunu) 2. Monohibrit çaprazlama (Tek karakter bakımından melez bireylerin çaprazlanması) Öyleyse; 4 numara 7 ve 8 in dayısı, 3 ve 5 in kardeşi 1 ve 2 nin oğludur. 3. Dihibrit Çaprazlama (İki karakter bakımından melez bireylerin çaprazlanması) Bireyler dihibrit olduklarına göre, 2 2 =4 çeşit gamet oluştururlar. Örneğin, bezelyelerde A= Sarı tohumu a= Yeşil tohumu B= Düzgün tohumu b= Buruşuk tohumu belirtir. Buna göre, aşağıdaki çaprazlamayı inceleyelim: Genotip oranı = 1: 2 : 1 Fenotip oranı = 3 : 1 Çaprazlamanın kolayca yapılabilmesi için Punnet Karesi yöntemi kullanılır. Bu yöntemde, oluşturulan karenin yatay ve dikey sütunlarına gamet çeşitleri yazılır Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:7

8 Görüldüğü gibi, çaprazlama sonunda 4 farklı fenotip ortaya çıkar. ( - ) Sarı, düzgün = AB = 9/16 ( + ) Sarı, buruşuk = Ab = 3/16 ( ) Yeşil, düzgün = ab = 3/16 ( ) Yeşil, buruşuk = ab = 1/16 O halde fenotip oranı = 9 : 3 : 3 : 1 dir. Aynı çaprazlama daha kısa yoldan şu şekilde de yapılabilir: karakterlerin hepsini bir arada çaprazlamak yerine her karakteri kendi arasında çaprazlayalım. Şimdi de her iki sonucun bir arada meydana gelme ihtimalini bulmak için çarpalım. 3 4 A 1 4 a. 3 4 B 1 4 b 9 16 AB 3 16 Ab 3 16 ab 1 16 ab Buradan da fenotip oranı = 9 : 3 : 3 : 1 bulunur. Kendileştirme ve Kontrol Çaprazlaması Kendileştirme Canlının kendi genotipindeki bir canlıyla çaprazlanmasıdır. Örneğin, ggrr genotipli bir canlının kendileştirilmesi demek, ggrr X ggrr çaprazlamasının yapılması anlamına gelir. Kontrol Çaprazlaması Baskın fenotipli bir bireyin genotipinin, homozigot mu, heterozigot mu olduğunu anlamak için; genotipi araştırılan bireyin, çekinik fenotipli bireyle çaprazlanmasıdır. Örneğin, D fenotipli bir bireyin genotipi DD ya da Dd olabilir. Bunun için D fenotipli birey, d fenotipli yani dd genotipli bir bireyle çaprazlanır. %100 baskın fenotipli (D) bireyler oluşuyorsa; Sonuç: Birey homozigot genotiplidir. (DD) %50 baskın (D), %50 çekinik (d) fenotipli bireyler oluşuyorsa; Sonuç: Genotipi bilinmeyen birey kesinlikle heterozigot (Dd) genotiplidir. IV. Mendel Genetiğinden Sapmalar Şimdiye kadar incelediğimiz kalıtım kalıplarında, bir karakterin oluşumunda görevli ailelerden biri baskın, diğeri çekinik özellik gösteriyordu. Oysa bu her zaman geçerli değildir. Bazı aleller birbirlerine baskınlık kuramaz ya da eşit derecede baskınlık kurarlar. Bu durumda, heterozigot bireylerin fenotipi, her iki homozigottan da farklı olur. A. Eş baskınlık (Kodominantlık) Mendel in tanımladığı kalıtım kuramında tam baskınlık durumu görülmekteydi. Bu durumda heterozigot bireyler baskın fenotipli olmaktaydı. Oysa genler arasında eş baskınlık gözlendiğinde, heterozigot genotipli bireylerde, her iki alel de fenotipi ayrı ayrı ve farklı şekilde etkiler. Örneğin, insanlarda A kan grubu geni ve B kan grubu geni birbirine eş baskındır. Bu genleri bir arada taşıyan bireyler ne A, ne de B kan grubundan olmakta, her iki allelin eşit etkisiyle AB kan grubuna sahip olmaktadırlar. İnsanlarda gözlenen bir başka kan grubu çeşidi de M - N dir. Bu sisteme göre, alyuvarlarının zarında M antijeni taşıyan bireyler M, N antijeni taşıyan bireyler N kan grubundandır. Her iki antijeni bir arada bulunduran bireylerin kan grubu ise MN dir. Alyuvar zarındaki antijen çeşidi Sadece M Sadece N Hem M, hem N Genotip Fenotip Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:8 MM NN MN M N MN B. Eksik baskınlık (Ekivalentlik) Bu durum, bir özelliği kontrol eden iki alelin birbirine baskın ya da çekinik olmaması durumudur. Örneğin, akşamsefası bitkisinde kırmızı ve beyaz çiçek genleri birbirlerine eksik baskındır. Kırmızı ve beyaz akşamsefaları çaprazlandığında oluşan F 1 dölü %100 pembe çiçeklidir. F 1 dölünün kendileştirilmesiyle oluşan F 2 dölünde ise genotip ve fenotip oranları 1:2:1 olarak gözlenmiştir.

9 Aralarında eksik baskınlık ilişkisi olan genler üslü (A K, A B ), eş baskınlık olan genler farklı (M, N) harflerle gösterilir. Eşbaskınlık ve eksik baskınlık durumlarında genotip oranı, fenotip oranına; genotip çeşidi, fenotip çeşidine daima eşittir. Eşbaskınlık ya da eksik baskınlık durumlarında, bireylerin fenotiplerine bakılarak genotipleri bilinebilir. Bu yüzden kontrol çaprazlamasına gerek yoktur. C. Pleiotropizm Kısaca pleiotropizm; bir genin, birden fazla karakterin oluşumuna katılmasıdır. Bir genin, hücre metabolizmasında birden fazla olayı etkilemesi pleiotropizme yol açar. Bu durumun sonucunda da fenotipte farklı karakterler ortaya çıkar. Örneğin, orak hücreli anemi geni bir yandan anemiye neden olurken diğer yanda sıtmaya dayanıklılığı sağlar. Şöyle ki; E: Normal hemoglobin e: Orak hücreli anemi genleri olsun. Buna göre; Ee X Ee çaprazlamasında, Kan grubu Alyuvardaki antijen Plazmadaki antikor A A Anti - B B B Anti - A 0 Anti - A Anti - B AB A, B Rh+ Rh Anti - Rh Rh- (Anti - B) Kan grupları kan alışverişi sırasında da çok önemlidir. Çünkü bir kişinin kanındaki antikorlar, alınan kandaki yabancı proteinlerle (antijen) birleşerek kümelenir. Bu olaya çökelme (aglütinasyon) adı verilir. Çökelme sonucu damarlar tıkanacağından ölüm meydana gelebilir. Kan grupları belirlenirken kan örneklerinin üzerine; anti - A, anti - B ve anti - D içeren serumlar damlatılır. Çökelme gerçekleşirse kanda İlgili antijenin bulunduğu anlaşılır. Örneğin, Genotip oranı: 1 (EE) : 2 (Ee) : 1 (ee) Fenotip oranı: 1 (EE) Normal, sıtmaya dayanıksız 2 (Ee) Normal, sıtmaya dayanıklı 1 (ee) Orak hücre anemili D. Çok Alellilik Bu bölüme kadar, bir karaktere etki eden 2 alelden bahsettik. Bu aleller baskın, çekinik, eş baskın ya da eksik baskın olabiliyorlardı. Ancak bazı karakterlere ikiden fazla alel etki eder. Bu duruma çok alellik adı verilir. İnsanda ten rengi, kan grubu gibi bazı karakterler çok alelli katılır. Bir karaktere etki eden alel sayısı ne kadar çok olursa olsun, normal olarak bir kişi sadece 2 aleli bir arada taşıyabilir. (Alellerden biri anadan diğeri babadan alınmıştır.) Çok alelli kalıtımda, alel sayısı arttıkça oluşabilecek genotip çeşidi de artar, n, alel sayısını belirttiğinde, alel sayısına bağlı genotip çeşidi şu formülle bulunabilir: Örneğin, 3 alelle kalıtılan bir karakter için. 6 çeşit genotip yazılabilir. Kan gruplan, alyuvar adlı kan hücrelerinin zarındaki antijenlerle belirlenir. Kan plazmasında ise alyuvarda bulunmayan antijenlere karşı antikorlar bulunur. Buna göre, kan gruplarına göre bulunan antijen ya da antikorları aşağıdaki tabloda inceleyelim: Şekildeki gibi yalnızca anti - B içeren serumda çökelen kan B Rh(-) dir. İnsanlarda A - B - 0 kan grubu da çok alelli kalıtım örneğidir. Rh sisteminde ise R ve r olmak üzere 2 alel görev yapar. A - B - 0 sisteminde görev yapan üç alel vardır. Bunlar arasında A ve B birbirlerine eş baskın, 0 ise her ikisine de çekiniktir. O halde genotip çeşidi den. 6 bulunur. Bu genotipler ve genotiplere göre fenotipler aşağıdaki gibidir: Genotip çeşidi Fenotip çeşidi O halde 6 farklı genotip ve 4 farklı fenotip A A A0 A yazılabilir. Rh faktöründe ise bir baskın BB B B0 B (Rh + ) ve bir çekinik AB AB (Rh~) olmak üzere alel bulunur. O halde genotip ve fenotip çeşitleri: Genotip çeşidi Fenotip çeşidi 3 çeşit genotip ve RR Rh(+) 2 çeşit fenotip Rr Rh(+) olarak bulunabilir. rr Rh(-) E. Tam Baskınlık Bir karakterin kalıtımından sorumlu olan aleller arasındaki baskınlık ve çekiniklik durumunun derecesi farklılık gösterebilir. Bezelyelerde mor çiçek renginden sorumlu alel (A), beyaz çiçek renginden sorumlu alele (a) karşı tam baskındır. AA ve Aa genotipine sahip olan bitkilerin her ikisi de mor çiçeklidir ve fenotiplerinde herhangi bir farklılık yoktur Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:9

2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1

2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1 İNSANDA ÜREME SİSTEMİ I. DİŞİ ÜREME SİSTEMİ: İnsanlarda dişi üreme sistemi 4 bölümde incelenir: LTH (Lüteo tropik hormon) = prolaktin Korpus luteumun varlığını sürdürmesini sağlar. Süt bezlerinin gelişimini,

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen kalıtım birimine genetik denir. Anne ve babadan gelen eşey hücreleri zigotu oluşturur. Bu hücrelerle birlikte gelen

Detaylı

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I )

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları yeşil gözlü

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Modern Genetik Biyoloji Ders Notları A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Bazı omurgasız hayvanlarda ve tam çiçek bulunduran bitkilerin büyük çoğunluğunda hem dişi hem de erkek organ birlikte bulunur. Bazı canlılarda

Detaylı

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4 KALITIM 1 AaBb X AaBb şeklindeki çaprazlanmadan 256 oğul birey oluşmuştur. ab fenotipindeki bireyler oluştuktan kısa bir süre A) 32 B) 64 C) 128 D) 192 E) 240 2 2) Bir karakter üzerinde A, B, C, D, E şeklinde

Detaylı

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji MİTOZ -. Ünite 6. Deniz yıldızının kopan parçasının yenilenmesi (onarım), ağaç gövdesinin büyümesi (büyüme) ve zigotun embriyoya dönüşmesi mitoz bölünme ile gerçekleşirken insanlarda yumurta hücresinin

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64 Mor çiçekli bir bitki kendini polenleri ile tozlaştırıldığında, sadece mor çiçekli yeni nesil üretilmiştir. Bu çaprazlama.. örnektir 1. hibridleşmeye. 2. eksik baskınlığa 3. Trihibrid kalıtıma. 4. ayrılma

Detaylı

HAYVANLARDA ÜREME Tüm canlılar nesillerini devam ettirebilmek için eşeyli veya eşeysiz şekilde üreme yaparlar. Hayvanlar aleminde üreme olaylarında

HAYVANLARDA ÜREME Tüm canlılar nesillerini devam ettirebilmek için eşeyli veya eşeysiz şekilde üreme yaparlar. Hayvanlar aleminde üreme olaylarında ÜREME SİSTEMİ HAYVANLARDA ÜREME Tüm canlılar nesillerini devam ettirebilmek için eşeyli veya eşeysiz şekilde üreme yaparlar. Hayvanlar aleminde üreme olaylarında türe özgü eşleşme davranışları görülür.

Detaylı

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Kadın ve erkek üreme sistemi dölün üretilmesi amacı ile özelleşmiş özel organlardan oluşmaktadır. Bazı üreme organları cinsiyet hücrelerini üretir, diğerleri

Detaylı

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI Biyoloji Dersi Öğretim Programının temelleri üreme, kalıtım ve yaşadığımız çevre konularıyla ilgili somut ve öğrencileri motive edici örnekler üzerine kurulmuştur.

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B KALITIM (6 SAAT) 1 Gen 2 Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3 Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 8.Hafta ( 03-07 / 11 / 2014 ) FETUS FİZYOLOJİSİ 1.Embriyonun Gelişmesi 1.) Plasenta 2.) Amnion Kesesi ve Amnion Sıvısı Slayt No: 9 1.) EMBRİYONUN GELİŞMESİ

Detaylı

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM- KALITIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK... 9 BÖLÜM-2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 95 Kalıtımla İlgili Kavramlar... 9 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları... 9 Modern Genetik... 22

Detaylı

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir.

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. Mendel Genetiği Mendel genetiği Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. 1866 da Gregor Mendel genetik disiplininin temelini aydınlatan biz dizi deney yayınlamıştır. 20. yüzyıl

Detaylı

GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu

GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu GENİTAL SİKLUS Östrus Siklusu Tanım Purbertiye ulaşan bir dişide hormonların kontrolü (hipotalamus, hipofiz ve ovaryum dan salınan) altında ovaryum ve uterusta meydana gelen değişiklikler Genital siklus

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1 Kalıtım : Bir canlının sahip olduğu özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik: Canlı soyları arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.) Göbek Kordonu 2.) Fetus ve Fetal Dolaşım Fizyolojisi 3.) Fetusun Aylara Göre Gelişimi Slayt No: 10 2 7.) FETUS Üçüncü gebelik

Detaylı

HAFTA II Mendel Kanunları

HAFTA II Mendel Kanunları Biyoteknoloji ve Genetik I HAFTA II Mendel Kanunları Prof. Dr. Hilal Özdağ hilalozdag@gmail.com 2225826/125 1822 de doğdu. Lise den sonra felsefe okudu. 1843 te manastıra kabul edildi. 1849 ta papazlık

Detaylı

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI 11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI *** Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Ancak sizlerin de bildiği gibi konu tekrarı yapmak, soru çözerek pekiştirmek,

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Ergenlik Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Nelerden konuşacağız? Ergenlik nedir? Ergenlik sürecinde vücutta nasıl değişiklikler olur? Üreme organları nelerdir ve nasıl

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KALITIMIN BÖLÜM KATILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu:

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu: MAYOZ BÖLÜNME Mayoz-1 evreleri: Mayoz bölünme homolog kromozomların ve kardeş kromatidlerin ayrılmasını sağlayan ardışık iki bölünme bütünüdür. Homolog kromozomların ayrılmasına neden olan birinci evreye

Detaylı

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 1.Ünite : Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 2. KONU: KALITIM Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini inceleyen bilim

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KLITIMIN BÖLÜM KTILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULMLRI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ T T ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım BÖLÜM KLITIM....................05 Kalıtımla İlgili Kavramlar................05 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları..........05 Modern Genetik.......................08

Detaylı

10. SINIF. Mitoz ve Eşeysiz Üreme TEST. 4. I. Beslenme II. Büyüme III. Solunum IV. Protein sentezi V. İğ ipliği sentezi

10. SINIF. Mitoz ve Eşeysiz Üreme TEST. 4. I. Beslenme II. Büyüme III. Solunum IV. Protein sentezi V. İğ ipliği sentezi 10. SINIF Mitoz ve Eşeysiz Üreme 1. I. Hücre yüzey alanının, hücre hacmi için yetersiz kalması II. Hücre metabolizma hızının artması III. Hücre sitoplazmasının dış etmenlerle eksilmesi IV. Zar üzerinden

Detaylı

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir.

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir. Embriyoloji, genel anlamıyla canlıların oluşmasını ve gelişmesini inceleyen bir bilim dalıdır. İnsan ve memeli hayvanların doğumdan önceki, kanatlı hayvanların ise kuluçka dönemindeki hayatını inceler.

Detaylı

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Gebelik nasıl oluşur?

Gebelik nasıl oluşur? Normal doğurgan çiftlerde, normal sıklıkta cinsel ilişki durumunda aylık gebe kalma oranı % 25 dir. Bu oran 1 yıl sonunda % 85, 2 yıl sonunda ise % 90 civarındadır. Gebelik nasıl oluşur? Gebeliğin oluşması

Detaylı

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar BİYOLOJİ Mitoz Bölünme 10. SINIF GENEL 01 1. Mitoz bölünmedeki interfaz evresi ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) İnterfaz evresi mitotik evreye göre daha kısa sürer. 5. Bütün ökaryot canlılardaki

Detaylı

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz?

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz? 4) İnsanlarda kahverengi gözlülük yeşil gözlülüğe baskındır.aşağıda verilen göz genotiplerinden hangisine sahip olan aileden, yeşil gözlü çocuk olma ihtimali yoktur? 1) Himalaya tavşanı, tüyü kazınıp buz

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Gelişimin Biyolojik Temelleri Öğr. Gör. Can ÜNVERDİ Konular kod kalıtım örüntüleri Down sendromu Fragile x sendromu Turner sendromu Klinefelter sendromu Prader willi sendromu danışma

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca ENDOKRİN SİSTEM Selin Hoca HORMON NEDİR? Endokrin sistemi oluşturan iç salgı bezlerinin (endokrin bez) salgıladığı özel sinyal taşıyan salgılardır. Organik maddelerdir. Hormonların etki ettikleri doku

Detaylı

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5.

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5. SINIF Mitoz - Mayoz Bölünme TEST. Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ile başlar ve birbirini takip eden evrelerle devam eder. 4. Aşağıda mayoz bölünmenin özellikleriyle ilgili bilgiler veriliyor.. Bir ana

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM Anahtar Kavramlar: Gen Genetik Fenotip Genotip Kalıtım Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini

Detaylı

MENDEL VE GEN KARAMI

MENDEL VE GEN KARAMI MENDEL VE GEN KARAMI Karakter-Özellik Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Çiçeklerde mor ya da

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B- KALITIM (6 SAAT) 1- Gen 2- Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3- Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ Genital Organlar Dış Genital Organlar İç Genital Organlar Kemik Kısımları (Pelvis ) Siklus Oluşumu ve Hormonlar Oval ve Menstrual Siklus Halkası

Detaylı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı

Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Olasılığa Giriş Koşullu Olasılık Bayes Kuralı Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Olasılığa Giriş Bundan önceki bölümlerde veri setini özetleyen,

Detaylı

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI 1. Fatma, melez sarı bezelyeleri birbiri ile çaprazladığında oluşabilecek ihtimalleri pasta grafik ile gösteriyor. Fatma nın çizmiş olduğu grafik aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları A. Mayoz Bölünme Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları Eşeyli üremenin temelidir. Eşey ana hücrelerinden (2n), eşey hücrelerini (n) oluşturan özelleşmiş bölünme şeklidir. Mayoz I ve II olarak birbirini

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

ÜREME FİZYOLOJİSİ 19/11/2015. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ. Erkek Üreme Organları Fizyolojisi. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ

ÜREME FİZYOLOJİSİ 19/11/2015. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ. Erkek Üreme Organları Fizyolojisi. ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ ÜREME SİSTEMİ FiZYOLOJİSİ ÜREME FİZYOLOJİSİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire İnsanların, nesillerini devam ettirebilmeleri için, kadın ve erkek cinsine ihtiyaç vardır. İnsanların üreme sistemi, ergenlik dönemiyle

Detaylı

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur.

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur. ALELLER ARASINDAKİ DOMİNANTLIĞIN DERECESİ 1. EKSİK BASKINLIK Bazı özelliklerin ortaya çıkmasında genlerden biri diğerine tam baskınlık kuramaz. Bu nedenle heterozigot bireylerde her iki genin özelliği

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

Sermin YAVAŞ KURT, Yeşim DAŞDEMİR ÇALIK

Sermin YAVAŞ KURT, Yeşim DAŞDEMİR ÇALIK YAYIN KURULU Hazırlayanlar Sermin YAVAŞ KURT, Yeşim DAŞDEMİR ÇALIK YAYINA HAZIRLAYANLAR KURULU Kurumsal Yayınlar Yönetmeni Saime YILDIRIM Kurumsal Yayınlar Birimi Dizgi & Grafik Mustafa Burak SANK & Ezgi

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI

AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI Aile nedir? Toplum içindeki en küçük sosyal kurumdur. Çekirdek aile Ana, baba ve çocuklardan oluşur. Geniş aile ise çeşitli akrabalardan oluşur. Aile kurumunun

Detaylı

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK LS 2 ÜNÝVERSÝTE HAIRLIK Ö-DE-BÝR AINLARI BÝOLOJÝ DENEME SINAVI A Soru sayýsý: 0 anýtlama süresi: 5 dakika Bu testle ilgili yanýtlarýnýzý optik formdaki Biyoloji bölümüne iþaretleyiniz. Doðru yanýtlarýnýzýn

Detaylı

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI (Fertilizasyon, Segmentasyon, İmplantasyon ve Bilaminar disk) PROF. DR. İSMAİL SEÇKİN FERTİLİZASYON A ) Germ hücrelerinin fertilizasyon bölgesine taşınması Oositin ampullaya

Detaylı

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir.

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. 1. TEOG Deneme 1 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. Bir araştırmacı belirli özelliklere sahip canlıların, bu özelliklere sahip olmayan

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. ÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Canlıların belirli çevre koşullarında yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleri sayesinde ortama uyum sağlamasına adaptasyon

Detaylı

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER GİRİŞ Mendel kalıtımında eğer genler bağımsız ise kalıtıldıklarında kabaca belli oranlarda ve sıklıkla

Detaylı

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir?

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir? This information (1) on Autosomal Dominant genetic disorders is in Turkish Otozomal Baskın Genetik Hastalıklar (Kadınlar İçin) (İngilizce si Autosomal Dominant Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalığa,

Detaylı

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar.

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.2. Mitozu, çekirdek bölünmesi ile başlayan ve birbirini takip eden evreler olarak tarif eder. 1.3. Mitozda kromozomların

Detaylı

www.kanatlibilgi.com

www.kanatlibilgi.com www.kanatlibilgi.com TAVUK EMBRİYOSUNUN GÜNLÜK GELİŞİM SAFHALARI Kaynak: Dr Stephan WARIN, DVM, Avian Business Unit. CEVA Santé Animale, La Ballastiere, BP 126, 33501 Libourne Cedex, France Çeviren: Barbaros

Detaylı

AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ

AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ AMNİYON SIVISININ İÇERİĞİ 1- Gebeliğin başında amniyon sıvısının içeriği ekstrasellüler sıvı ile aynıdır. 2- Amniyon sıvısının birinci trimesterde major kaynağı amniyotik membrandır. 3- Gebelik ilerledikçe,

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

Endodermin Gelişimi Teratoloji Bilgisi 4-8. Ha9alarda Dış Gelişim Fetusun Gelişimi

Endodermin Gelişimi Teratoloji Bilgisi 4-8. Ha9alarda Dış Gelişim Fetusun Gelişimi Dönem 1- Sunum 4/ 2012 Endodermin Gelişimi Teratoloji Bilgisi 4-8. Ha9alarda Dış Gelişim Fetusun Gelişimi Prof.Dr. Alp Can Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji- Embriyoloji ABD hjp://histemb.medicine.ankara.edu.tr

Detaylı

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM HORMONLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Her canlının kendisi tarafından oluşturulur. Ancak dışarıdan alındığında da etkilidirler. Çok az miktarlarda dahi etkilidirler. (Bu özellikleri

Detaylı

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK (MZERET) SIVI 1 RLIK 213 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Hayvan hücresindeki mitoz bölünmenin bir evresinde, kromozomlar hücrenin ortasında sıraya dizilmiş durumda gözlenmiştir. 2.

Detaylı

Sağlıklı Hamilelik BR.HLİ.081

Sağlıklı Hamilelik BR.HLİ.081 Sağlıklı BR.HLİ.081 Sağlıklı Sağlıklı bir hamilelik geçirmek hamilelik öncesi dönemde sağlığınızla ilgili testleri yaptırmakla başlar. Bu nedenle çocuk istediğinize karar verdiğinizde önce bir kadın hastalıkları

Detaylı

Aile Planlaması. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Aile Planlaması. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Aile Planlaması Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Didem Daymaz ve Arş. Gör. Dr. Pınar Güner tarafından Prof.

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

GENÇ OLMAK (KADIN OLMAK)

GENÇ OLMAK (KADIN OLMAK) GENÇ OLMAK (KADIN OLMAK) ERGENLİK ÇAĞI: Ergenlik; çocuk ile gelişmesini tamamlamış insan arasında bir geçit gibidir. Bu dönemdeki belirtiler özellikle cinselliğin bedene yansımasıyla başlar, gövdenin bu

Detaylı

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur?

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? 30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? A) Tohum B) Meyve C) Polen D) Embriyo E) Yumurta 39. Çiçekli bitkilerin üremesinde

Detaylı

Plasenta Amniyon Çoğul Gebelikler

Plasenta Amniyon Çoğul Gebelikler Dönem 1- Sunum 5/ 2012 Plasenta Amniyon Çoğul Gebelikler Prof.Dr. Alp Can Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji- Embriyoloji ABD hgp://histemb.medicine.ankara.edu.tr koryon boşluğu Plasenta = Desidua

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

30.12.2014. Doğuma Yardım ve Takip. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17

30.12.2014. Doğuma Yardım ve Takip. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17 4 Doğum eylemi, doğum ağrılarının başlamasından, fetüsün doğumu ve plasentanın ayrılmasının

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI 1. 4. Yukarıdaki şekil için aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır? A) Hücre 2 kere mitoz bölünme geçirmiştir. B) Oluşan yavru hücreler ana hücrenin aynısıdır. C) Kromozom sayısı değişmemiştir.

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK SIVI KSIM 1 Saat: 09.00 FE VE TEKOLOJİ 1. Tabloda bazı canlı türlerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayıları verilmiştir. Tür Kromozom sayısı (n) Çekirge Meyve sineği 8 Kedi

Detaylı

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN Kalıtım ve Genetik Nedir? Ozan EREN Kromozomlar ve Genler Saç rengi, saç sekli, göz rengi, dil yuvarlama gibi özellikler çevremizdeki bireyler arasında farklılık göstermektedir. Bu özellikler kalıtsal

Detaylı

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler 15 X e Bağlı Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007 Bu çalışma

Detaylı

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 GENETİK HASTALIKLAR Dr.Taner DURAK Tıbbi Genetik Uzmanı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 Dr. Taner DURAK özgeçmişi 1966 Artvin Şavşat doğumlu 1983-1989, Bursa, Uludağ Üniv,Tıp

Detaylı

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi

Kazanım Merkezli Çalışma Kağıdı 1. Ünite Vücudumuzda Sistemler Sindirim Sistemi Fen Bilimleri 7. Sınıf Aşağıda, sindirim sistemi ile ilgili verilen ifadelerden doğru olanlarının yanına (, yanlış olanlarının yanına (Y) koyunuz. Aşağıda verilen resimde sindirim sistemi organlarının

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

FEN BİLİMLERİ SINAVI

FEN BİLİMLERİ SINAVI DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ B OLARAK CEVAP KÂĞIDINIZA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. FEN BİLİMLERİ SINAVI BİYOLOJİ TESTİ 1. Bu testte 30 soru vardır. 2. Cevaplarınızı, cevap kâğıdının Biyoloji Testi

Detaylı

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders UYGULAMALI GENETİK Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders Genetik Nedir?* Bir bireyin morfolojik ve anatomik özelliklerini nasıl kazandığını, neden kendi türüne ait bireylere diğerlerinden

Detaylı

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER Hormon salgılayan bezler endokrin bez olarak adlandırılır.bu bezlerin salgıladıkları kimyasal maddeler kana verilir ve hormon adını alır.oysa ekzokrin bezlerin salgıladıkları

Detaylı

Amniyosentezden önce bir şansınız daha var!

Amniyosentezden önce bir şansınız daha var! Hassasiyeti YÜKSEK ve GÜVENİLİR Bir Tarama Testi Fetal trizomilerin taranması ve Y kromozomunun değerlendirilmesinde kullanılan son derece gelişmiş bir kan testi Amniyosentezden önce bir şansınız daha

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

Kan Uyuşmazlığı Halinde Anne Karnındaki Bebeğin Rh Kan Grubunun Tespiti. results you can trust

Kan Uyuşmazlığı Halinde Anne Karnındaki Bebeğin Rh Kan Grubunun Tespiti. results you can trust Kan Uyuşmazlığı Halinde Anne Karnındaki Bebeğin Rh Kan Grubunun Tespiti results you can trust 444 58 09 BEBEĞİN RH KAN GRUBUNUN TESPİTİ KAN UYUŞMAZLIĞI VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ = Rh pozitif kan hücreleri

Detaylı

FERTİLİZASYON-Döllenme

FERTİLİZASYON-Döllenme FERTİLİZASYON-Döllenme Tanım Spermatozoon ile Oosit II nin birleşerek yeni bir canlı olan ZİGOT u şekillendirmesi Ovulasyonla yumurta yoluna atılan Oosit korona radiata hücreleri ile sarılıdır. - Oosit

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ YAZILIYA HAZIRLIK SETİ 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ 1. Fasikül İÇİNDEKİLER 3 Mitoz 10 Kalıtım 17 Mayoz 2 DNA ve Genetik Kod 31 Adaptasyon ve Evrim 1. Fasikül Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 1. 3 HÜCRE BÖLÜNMESİ

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hemşirelik Protokolleri Hazırlama Komitesi Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/8

Detaylı

Resesif (Çekinik) Kalıtım

Resesif (Çekinik) Kalıtım 12 Resesif (Çekinik) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi k a l i t e s t a n d a r t l a r ı n a u y g u n o l a r

Detaylı