Kamusal Mallar Tanımında Farklı Görüşler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kamusal Mallar Tanımında Farklı Görüşler"

Transkript

1 Kamusal Mallar Tanımında Farklı Görüşler Zeliha GÖKER * Özet Kamusal mallar tanımı zaman içinde değişmekte, içinde bulunulan dönemdeki politik deneyimler ve gerçekleri yansıtmaktadır. Geniş kabul gören tanıma göre kamusal mallar tüketiminde bireyler arasında rekabet olmayan, tüketiminden kimsenin dışlanamadığı mallardır. Bu tanım malların doğasında var olan özelliklerine dayanmaktadır. Fakat özel ve kamusal mallar arasındaki bu geleneksel farkın artık terk edilmesi gerektiği tartışılmaktadır. Çünkü bu görüşe göre özel ve kamusal mallar arasındaki sınır toplum tarafından belirlenir. Toplum bu malların özel sektör yerine kamu sektöründe üretilmesini tercih ettiği için bu mallar kamusaldır. Standart tanımı revize eden bir başka tanıma göre ise kamusal mallar tüketiminden kimsenin dışlanamadığı yani fiilen ortak tüketimin söz konusu olduğu mallardır. Anahtar Kelimeler: Kamusal Mallar, Tüketimde Rekabet Yokluğu, Tüketimden Dışlayamama Different Aspects on Public Goods Definition Abstract The concept of public goods has changed over time. The concept prevalent during any one era has tended to reflect the realities and policy experiences of its time. According to most widely definition, public goods are goods whose consumption is free from rivalry and non payers cannot be excluded from consumption. This definition rests on the inherent properties of the good itself, referring to criteria such as non-rivalness and non-excludability. But it is argued that the traditional distinction between public and private goods should be abandoned because the boundary between public and private goods is socially constructed. They are public because society chooses to put the goods in the public * Yrd.Doç.Dr., Akdeniz Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü Öğretim Üyesi 108

2 Z. GÖKER sector instead of the private sector. The other revise the standard definition of public goods is that, public goods are those that are nonexclusive- that is de facto public in consumption. Key Words: Public Goods, Non-Rivalness, Non-Excludability JEL Classification: H40, H41 1. Giriş Kamusal malların varlığı halinde, bu malların üretiminde piyasanın başarısız olacağı ya da etkin düzeyden daha az üreteceği gerekçesiyle devlete, bu malların devlet tarafından sağlanması anlamında önemli bir rol verilmektedir. Ancak kamusal malların nasıl tanımlanacağına ilişkin literatürde bir görüş birliği mevcut değildir, bu mallar ile ilgili pek çok tanım yapılmaktadır. Bazı iktisatçılar kamusal mal tanımı yaparken malların sahip oldukları temel özellikleri dikkate alırken, bazıları ise bu özelliklere itibar etmemektedirler. Oysa hangi malların kamusal mal olarak kabul edileceği aynı zamanda ekonomide kamu sektörünün hacmini de belirleyeceği için önemli bir konudur. Literatürde kamusal mallar tanımının zaman içinde değiştiği, içinde bulunulan dönemdeki politik deneyimler ile gerçekleri yansıttığı görülmektedir (Desai 2003:63-65). Bu çalışmada Samuelson dan günümüze kadar kamusal malların tanımında öne çıkan belli başlı farklı görüşler ortaya konmaktadır. Ancak burada konu ile ilgili pek çok tanımı sıralamak yerine, tanım yaparken malların sahip oldukları temel özelliklerin dikkate alınıp alınmamasına göre bir sınıflandırma yolu tercih edilmiştir. Elbette Samuelson dan önce de, D.Hume, A. Smith gibi önemli iktisatçılar kamusal mallar ile ilgilenmişlerdir. Özellikle konuya E.Sax, U.Mazzola, M.Pantaleoni, K.Wicksell gibi iktisatçıların çok önemli katkıları söz konusudur. Ancak literatürde modern kamusal mallar teorisinin Samuelson a dayandırılması sebebiyle başlangıç noktası olarak Samuelson un tanımı dikkate alınmıştır. Samuelson ve Musgrave kamusal mal tanımı yaparken malların sahip oldukları özellikleri esas almışlardır. Bu özellikler, malın tüketiminde bireyler arasında bir rekabetin olup olmaması, malın faydasından ilave kullanıcının dışlanıp dışlanamayacağı, malın tüketiminde üçüncü kişilere yayılan fakat fiyatlandırılamayan faydaların (dışsallıklar) varlığı olarak sıralanabilir. Malların özelliklerine dayalı tanımların çok tartışıldığı ve genel kabul gördüğü bu dönem, piyasa başarısızlıkları nedeniyle devletin ekonomide payının arttığı döneme denk düşmektedir. Ancak daha sonra Buchanan, Malkin ve Wildavsky gibi iktisatçılar bu tanımlara, kamusal faaliyetleri haklı çıkarma çabasında olduğu için karşı çıkarak, kamusal mal tanımının malların sahip oldukları özelliklere dayandırılamayacağını savunmuşlardır. Günümüzde ise Kaul ve Mendoza her iki yaklaşımı da içerecek şekilde kamusal mal tanımı yapmaktadırlar. 2. Malların Temel Özelliklerine Dayandırılan Kamusal Mal Tanımı: Samuelson ve Musgrave Samuelson un 1954 yılında yazdığı, Kamu Harcamalarının Saf Teorisi başlıklı kısa makalesi, modern kamusal mal teorisinin temeli olarak kabul edilmektedir. 109

3 Samuelson bu çalışmasında malları, özel mallar ve ortak tüketim malları olarak iki gruba ayırmakta ve şu şekilde tanımlamaktadır; Bireyler (1,2, i, s) arasında, özel mallar (X 1, X n ), X j = ΣX i j ilişkisine göre paylaşılır, ortak tüketim mallarından (X n+1, X n+m ) ise, her bireyin tüketiminin, diğerlerinin tüketimini azaltmaması anlamında müşterek yararlanılır, öyle ki her birey ve her ortak tüketim malı için X n+j = X i n+j eşitliği eş zamanlı olarak sağlanır. (1954:387) Samuelson un birden fazla bireyin eşzamanlı bireysel tüketimini dikkate alan tamamen talep yönlü bu tanımında, özel ve kamusal mallar arasında tam bir dikotominin varlığı kabul edilmekte, kamusal mal tanımı tüketimde rekabet yokluğuna dayandırılmaktadır. Kamusal malın tüketiminde rekabetin olmaması ilave kişinin tüketiminin, diğerlerinin tüketim miktarını ya da tükettikleri malın kalitesini etkilememesi olarak açıklanabilir. Tüketimde rekabetin olmaması herkesin aynı miktar kamusal mal tüketmesi anlamına gelmektedir. Ancak bu, herkesin aynı faydayı elde edeceği anlamını taşımamaktadır. Tüketimde rekabet olmadığı için özel mallardan farklı olarak kamusal mallarda bireysel talep eğrileri dikey toplanmaktadır. Samuelson bu çalışması ile modern kamusal mallar teorisine iki önemli katkı sağlamıştır. Bunlardan ilki kamusal mal tanımı, diğeri de kamusal malların etkin sunum koşulu ile ilgidir (Pickhardt, 2006: ). Kamusal malların etkin sunum koşuluna göre bireylerin, özel mal ile kamusal mal arasındaki marjinal ikame hadleri toplamı, özel mal ile kamusal mal arasındaki marjinal dönüşüm haddine eşit olmalıdır. Bireylerin ilave kamusal mal tüketmek için vazgeçmeye hazır oldukları özel malların toplamı, ekonomide söz konusu kamusal malın üretilmesi için vazgeçilmesi gereken özel mal miktarına eşit olmalıdır yılında eleştirileri dikkate alarak yazdığı ikinci makalesinde ise Samuelson yine iki çeşit mal tanımı yapmakta ancak, bu tanımların uç (polar) durumlara karşılık geldiğini, oysa pek çok devlet faaliyetinin bu iki aşırı uç arasında yer aldığını, bu aşırı uçların bir karışımı olarak analiz edilebileceğini ifade etmektedir. Dolayısıyla da bu çalışmasında özel mallar ile kamusal mallar arasındaki dikotomi varsayımından vazgeçmektedir (1955:350). Literatürde geniş yer bulan bu çalışmalarında Samuelson, kamu harcamaları teorisinde daha önce pek kabul görmeyen marjinal fayda teorisini kullanarak bedavacı kavramına açıklık getirmiş, rasyonel, fayda maksimize edici bireylerin kamusal mallara ilişkin tercihlerini açıklamayacaklarını, bedavacı gibi davranacaklarını ileri sürmüştür. Fakat Samuelson analizlerinde tercihlerin açıklanması sorunu üzerinde durmamıştır. Tercihlerin ortak akıl, ahlaki gözlemci tarafından bilineceği varsayımını yapmıştır (1954: 388). Samuelson daha sonra kamusal malları, iki veya daha fazla insanın fayda fonksiyonuna aynı anda giren mallar anlamında, tüketim dışsallığı yaratma özelliğine sahip mallar olarak tanımlamaktadır. Özel mallar ile kamusal mallar arasındaki dikotomi varsayımına yeniden geri dönerek, pek çok malın iki aşırı ucun Bedavacı, kamusal malların faydasından kimse dışlanamadığı için kamusal mallara ilişkin gerçek tercihlerini açıklamaktan kaçınan kişidir. Bu davranış biçimi kamusal malların yetersiz üretime neden olmaktadır. 110

4 Z. GÖKER karışımı olmak yerine, tüketim dışsallığı yaratarak kamusal mal uç tanımının içinde yer aldığını ifade etmektedir (Pickhardt, 2006: 444). Musgrave (1959:10), Samuelson un özel mallar ile kamusal mallar arasındaki dikotomi varsayıma karşı çıkarak, kamusal malların tüketiminde rekabet yokluğu nedeniyle söz konusu olan ortak tüketim koşulunun, bedeline katkıda bulunsun ya da bulunmasın herkese uygulanması gerektiğini savunmaktadır. Dolayısıyla kamusal malları tanımlarken rekabet yokluğuna ilave olarak, tüketimden kimsenin dışlanamamasını da gerekli görmektedir. İlave kullanıcının dışlanamaması teknolojik yetersizlik ya da yüksek maliyetler nedeniyle ekonomik olarak uygulanabilirliğin zor olmasından kaynaklanabilir. Bu durumda vergileme gücüne sahip olan devlet bu tür malların sağlanmasında önemli bir role sahip olmaktadır. Bu noktada ders kitaplarında yer alan standart tanımın Musgrave ve Samuelson un 1955 yılında yazdığı makaleye dayandığı söylenebilir. Buna göre tüketimde rekabetin ve tüketimden dışlamanın mümkün olduğu mallar özel mallar olarak, tüketimde rekabetin ve tüketimden dışlamanın mümkün olmadığı mallar ise kamusal mal olarak tanımlanırken, bu iki uç arasında kalan mallar da karma mallar olarak sınıflandırılmaktadır. Musgrave, Samuelson un kamusal mallarda eş zamanlı tüketim varsayımından söz etmezken, kamusal malların tüketiminden kimsenin dışlanamaması özelliği üzerinde durmaktadır. Bunun için verdiği nehir örneğinde, nehrin yukarısında oturan A için, suyun temiz tutulmasına yönelik olarak yaptığı harcamalar özel mal niteliğinde iken, nehrin aşağı kısmında oturan B için bu harcamaların saf kamusal mal niteliğinde olduğunu çünkü A nın, B yi temiz suyun faydasından dışlayamadığını ama tersinin geçerli olmadığını savunmaktadır. Ancak suyun akış yönü dikkate alındığında, A tarafından temizlenen su önce A ya fayda sağlamakta, sonra B için yararlı olmaktadır. Dolayısıyla aynı anda değil, sıralı faydalanma ya da tüketimin söz konusu olması nedeniyle, Samuelson un tanımına göre B için, A tarafından suyun temizlenmesi saf kamusal mal niteliğinde değildir (Pickhardt 2006:448). Eş zamanlı tüketimi kamusal malların temel özelliği kabul eden Myles te (1995:264) kamusal malları özel mallardan ayıran esas özelliğin pek çok kullanıcıya aynı anda fayda sağlaması olduğunu, özel malların ise sadece tek bir kullanıcıya fayda sağladığını savunmaktadır. Samuelson ve Musgrave kamusal mal tanımı yaparken malın teknik özelliklerini dikkate almakla birlikte, bu özelliklerin neler olduğu konusunda hemfikir değildirler. Bu noktada diğer iktisatçılar için de benzer farklılıkların olduğu kolayca söylenebilir. Demzets (1970:295), Kindleberger (1986:2) gibi bazı iktisatçılar için kamusal mal tanımında tüketimde rekabetin olmaması en önemli özelliktir. Bu durumda televizyon, radyo yayınlarında olduğu gibi tüketimde rekabet yokken, tüketimden dışlamanın mümkün olduğu mallar kamusal mal olarak kabul edilmektedir. Kamusal malların tanımında bu kıstasın kullanılması halinde, bu nitelikte malların üretiminin mutlaka devlet tarafından sağlanması da gerekmemektedir. TV örneğinde olduğu gibi özel firmalar da bu malları sunabilir. Pauley (1967:120) ise tüketiminde rekabet varken, tüketimden alıkoymanın mümkün olmadığı malları kamusal mal kabul etmektedir. Buna göre havanın tüketiminde rekabet vardır; birinin havayı kirletmesi, diğerlerinin soluduğu havanın kalitesini etkiler. Ancak faydasından kimseyi mahrum bırakmak mümkün değildir. 111

5 Bazı iktisatçılar ise kamusal mallarda her iki özelliğin de birlikte bulunması gerektiğini savunmaktadırlar (Pindyck, R. ve D.Rubinfield, 1989:638-9; Cornes ve Sandler 1986: ). Ancak bu katı tanıma sadece ulusal savunma ve deniz feneri gibi pek az mal girmektedir. Tüketimde rekabet yokluğu ve tüketimden dışlayamama özelliklerine ilave olarak kamusal malın tanımlanmasında başka kıstaslar arayan iktisatçılar da vardır. Stiegler (1976), bu iki kıstasa ilave olarak reddin mümkün olmamasını da saymaktadır. Reddin mümkün olmaması, bir barışseverin (pacifist) nükleer silahlarla korunması örneğinde olduğu gibi, bireyin kamusal malın tüketiminden kaçınmasının mümkün olmamasını ifade etmektedir. Malların sahip olduğu teknik özelliklere dayanarak yapılan bu tanımlarda, hangi kıstasın kullanılacağına ilişkin bir görüş birliği mevcut değildir. Bir görüşe göre TV yayını, bir diğer görüşe göre hava kamusal mal tanımına girerken, bir başka görüşe göre her ikisi de kamusal mal sınıfına girmemektedir. Literatürde kamusal malların alt kategorileri olarak ifade edilen çeşitli malların tanımı da esas olarak yine malların sahip oldukları temel özelliklere dayanmaktadır. Bunlar arasında dışlama maliyeti düşük olan bedelli mallar (tiyatrolar, otoyollar); ortak kullanım malları (denizlerden avlanan balıklar) (Eecke 2002:4) ve talebin kapasiteyi aştığı ve dışlamanın teknik olarak mümkün olduğu kulüp mallarından söz edilebilir (Cornes ve Sandler 1994: ). 3. Kamusal Mallar ile Özel Mallar Arasındaki Geleneksel Farkın Terk Edilmesi: Malkin ve Wildawsky Kamusal mal tanımının malların sahip oldukları özelliklere dayandırılmasına karşı çıkan Buchanan (1968:171-87), devlet tarafından sunulan malları kamusal mal olarak tanımlamaktadır. Bir başka karşı çıkış ise Malkin ve Wildavsky den gelmektedir. Malkin ve Wildavsky (MW) (1991:355) ye göre kamusal mallar ile özel mallar arasındaki sınır toplum tarafından belirlenir. Bu nedenle bir toplumda kamusal mal olarak nitelenen bir mal, diğer bir toplumda özel mal olarak karşımıza çıkabilir. Bu malların kamusal olmasının tek nedeni toplumun bu malların özel sektör yerine kamu sektörünce sağlanmasını tercih etmesidir. MW (1991: ) her iki kıstasın da- tüketimde rekabetin olmaması ve tüketimden dışlamanın mümkün olmaması - tartışmalı olduğundan söz ederek, mutlak olarak sağlanmalarının nadir bir durum olduğu görüşündedirler. Buna göre malların tüketiminde rekabet olmaması için talebin kapasiteyi aşmaması gerekir. Aksi halde ilave kişinin tüketimi diğerlerinin faydasının azalmasına yol açar. Örneğin sirk çadırında izleyici sayısı kapasitenin altında iken tüketiciler arasında bir rekabet yoktur. Ancak kapasitesinin üzerinde izleyici sayısı, diğerlerinin sıkışmasına neden olarak onları olumsuz etkiler. Bundan başka güvenlik hizmetleri ve itfaiye hizmetlerinde de talebin kapasiteyi aşması söz konusu olabilir. Bu hizmetlerde belli bir noktadan sonra ilave kullanıcının korunması için daha fazla kişi çalıştırılması ihtiyacı ise maliyetlerin artmasına yol açar, bu nedenle tüketimde rekabet yokluğundan söz edilemez. TV yayınlarında rekabet yokluğuna da itiraz etmektedirler. TV yayınları bir kez yayınlandığında, ilave kullanıcı için yayını kullanılabilir hale getirmek amacıyla katlanılan marjinal maliyet sıfırdır, dolayısıyla tüketiminde rekabet yoktur (Pindyck ve Rubinfield 1989:638). Ancak MW (1991:362) tüketimde rekabet yokluğu 112

6 Z. GÖKER özelliğinin mükemmel olmadığını çünkü TV yayınlarından yararlanmak isteyen ilave kullanıcının, bunun için televizyon almak ve elektrik bedelini ödemek zorunda olduğunu öne sürmektedirler. Coğrafi olarak uzak bölgelerdeki ilave kullanıcılar için ise alıcıların güçlendirilmesi amacıyla ek maliyete katlanmak gerekmektedir. Bu durumda marjinal maliyet hem üretim hem de grup büyüklüğüne bağlı olarak değişmektedir. Diğer yandan ekmek özel bir maldır fakat aç bir insanın karnını doyurması toplumun diğer kesiminin mutlu olmasını sağlıyorsa, ortaya çıkan bu dışsallık nedeniyle aç adamın karnını doyurması, hiçbir maliyet yaratmadan diğerlerinin mutlu olmasını sağladığı için ekmek tüketiminde de mükemmel rekabet söz konusu değildir (Malkin ve Wildavsky,1991:362). MW, tüketimden dışlanamazlık kıstasına da benzer şekilde itiraz etmektedirler. Buna göre malın tüketiminden kimsenin dışlanamaması değişmez bir özellik değildir. Zaman ve arz edenin bu amaç için tahsis edeceği kaynaklara bağlıdır. Satıcılar yeterince çaba sarf ettiklerinde ve buna eğilimli olduklarında dışlanabilirlik her zaman mümkündür. Örneğin itfaiye hizmetlerinden hizmetin özelliği gereği kimsenin dışlanmasının mümkün olmadığı öne sürülmektedir. Oysa örneğin kapılara konulacak bir işaretle bedelini ödemeyenlerin hizmetten yararlanması engellenebilir. Ulusal güvenlik örneğinde ise kişi kendisini bu hizmetin dışında tutmak isteyebilir ya da bedelini ödemekten kaçınanların ülkeden sınır dışı edilmesi ile ulusal güvenlik hizmetlerinden dışlanması mümkün olabilir. Nükleer saldırı örneğinde olduğu gibi bütün saldırılar için bu durum geçerli olmasa da özellikle bölgesel düzeyde savunma hizmetlerinde dışlanabilirlik olasıdır (1991: ). Dolayısıyla MW ye göre kamusal mallar ile özel malları ayırt eden objektif bir yol mevcut değildir. Sınırları toplum belirler. Kamu ve özel malları istediğimiz gibi tanımlayabilir miyiz sorusunun cevabı evettir. Ancak malların teknik özellikleri, piyasa tahsisinde etkinliği belirleyebilir. Yani dışlama maliyeti farklı mallar için aynı olmayabilir. 4. Her İki Yaklaşımın Sentezi: Kaul- Mendoza Kaul ve Mendoza (2003:80) tüketimde rekabet ve tüketimden dışlamanın mümkün olup olmamasına göre malları otomatik olarak özel ve kamusal mal biçiminde sınıflandırmanın yeterli olmadığı görüşündedirler. Çünkü malların sahip oldukları temel özelliklere rağmen toplumsal olarak farklı değerlendirilebileceklerini, toplumun malın faydasında değişiklik yapabileceğini; politik tercihlerle malların, özel ya da kamusal mal haline getirilebileceğini savunmaktadırlar. Dolayısıyla malların sahip oldukları temel özellikler ile toplumun fiilen (de facto) belirlediği özelliklerin farklılığına dikkat çekmektedirler. Bazı mallar için temel özellikler ile fiilen belirlenen özellikler aynı olabilir fakat pek çok mal için aynı değildir. Bu genişletilmiş tanıma göre kamusal mallar tüketiminden kimsenin dışlanamadığı; fiilen ortak tüketimin söz konusu olduğu mallardır. Tablo 1 de mallar sahip oldukları temel özelliklere-tüketimde rekabet ve tüketimden dışlayabilme- göre sınıflandırılmıştır. 113

7 Tablo 1: Malların Sahip Oldukları Özelliklere Göre Kamusal Mallar 1.ÇEYREK (Rakip- Dışlanabilir) Süt Arazi Eğitim 2.ÇEYREK (Rakip değil- Dışlanabilir) Araştırma ve geliştirme Ticari olmayan bilgi *Kurallar ve standartlar *Mülkiyet hakları rejimi *Televizyon yayınları *İnsan haklarına uymak 4.ÇEYREK(Rakip-Dışlanamaz) *Atmosfer *Vahşi tabiat 3. ÇEYREK (Rakip değil- Dışlanamaz) *Ay ışığı *Barış ve güvenlik/ karmaşa *Kanunlar ve düzen/ anarşi *Finansal istikrar/aşırı finansal oynaklık *Ekonomik istikrar *Büyüme ve kalkınma potansiyeli (eğitimli işgücü gibi) *Etkin/etkin olmayan piyasalar *Bulaşıcı hastalıkların kontrolü Kaynak: Kaul, I ve R.Mendoza (2003: 82) Buna göre 1.çeyrekte yer alan mallar özel mallardır; tüketiminde rekabet vardır ve tüketimden dışlamak mümkündür. 3.çeyrekte tam kamusal mallar, 2 ve 4.çeyreklerde yarı kamusal mallar yer almaktadır. Tablo 2 de ise malın statüsünün belirlenmesinde malların sahip oldukları özellikler yanında toplumun rolü de dikkate alınmaktadır. Tablo 2: Malların Statüsünün Toplum Tarafından Belirlenmesi: Genişletilmiş Kamusal Mal Kavramı 1.ÇEYREK ÖZEL MALLAR Süt Toprak Eğitim 2.ÇEYREK 2A. DIŞLANABİLİR YAPILMIŞ RAKİP OLMAYAN MALLAR *Patentli bilgi *Kablolu televizyon 2B. DIŞLANAMAZ YA DA DIŞLANAMAZ YAPILMIŞ RAKİP OLMAYAN MALLAR *Kamu televizyonculuğu *Kurallar ve standartlar *Ticari olmayan bilgi *Mülkiyet hakları rejimi *İnsan haklarına uymak 114

8 Z. GÖKER 4.ÇEYREK 4A.KISMEN DIŞLANABİLİR YAPILMIŞ RAKİP MALLAR *Atmosfer: havayı kirletme izinleri *Balık stokları: avlanma kotaları *Geçiş ücretli yollar 4B.DIŞLANAMAZ YA DA DIŞLANAMAZ YAPILMIŞ RAKİP MALLAR *Atmosfer *Vahşi hayat: balık yatakları *Kamu parkları *Temel eğitim ve sağlık hizmetleri Kaynak: Kaul, I ve R.Mendoza (2003: 83) 3. ÇEYREK SAF KAMUSAL MALLAR *Ay ışığı *Barış ve güvenlik/ karmaşa *Kanunlar ve düzen/ anarşi *Finansal istikrar/aşırı finansal oynaklık *Ekonomik istikrar *Büyüme ve kalkınma potansiyeli (eğitimli işgücü gibi) *Etkin/etkin olmayan piyasalar *Bulaşıcı hastalıkların kontrolü Malların niteliğinin belirlenmesinde toplumsal tercihlerin de önemli olduğu Tablo 2 nin Tablo 1 den farkı 4. ve 2. çeyrekte ortaya çıkmaktadır. 4.çeyrek 4A da kısmen dışlanabilir yapılmış rakip mallar yer almaktadır. Buradaki kısmen sözü, bu malların temel özelliklerinde bir değişiklik olmadığını, örneğin balık yatakları ve atmosferin hala rakip ve dışlanamaz olduğunu ancak politik düzenlemelerle malların kullanımlarına bir sınır getirildiğini (kotalar vasıtasıyla avlanabilecek balık miktarının, kirletme izinleri vasıtasıyla da karbon gazı salınımının sınırlandırılması) ifade etmektedir. 4B de ise iki tür mal yer almaktadır. Birincisi ortak kullanım mallarıdır. Bu tür malların tüketiminde rekabet olmamakla birlikte, bu malların yoğun kullanımı sürdürülebilirliklerini tehdit etmektedir. İkinci tip mallar ise temel eğitim ve sağlık hizmetleri gibi özel mal niteliği taşıyan ancak politik tercihlerle tüketimden dışlanamaz yapılmış mallardır (erdemli mallar). Tüketimde rekabetin olmaması kaynakların aşırı kullanımına neden olduğu için, aşırı kullanımın sınırlandırılmasına yönelik tedbirler, malların ikili yapısına neden olmaktadır. Atmosfer Tablo 1 de, tüketiminde rekabet olan ancak herkesin kullanımına açık bir mal olarak 4.çeyrekte yer almaktadır. Tablo 2 de ise atmosfer yine 4. çeyrekte hem 4A hem de 4B de gösterilmektedir. 4B de atmosfer ortak kullanım malı olarak yer almaktadır, ancak günümüzde küresel çevre sorunları nedeniyle atmosferin bu statüsüne karşı çıkılmaktadır. Kyoto Protokolünde düzenlendiği gibi karbon salınımı ya da kirletme hakkı izne bağlanmaktadır. Tabii ki bu izinler atmosferi özel mal yapmamaktadır fakat kullanımını sınırlayarak korumaya çalışılmakta, herkesin daha fazla yararlanması amaçlanmaktadır. Dolayısıyla Tablo 2 de atmosfer iki defa gösterilmekte; atmosferi korumaya yönelik ulusal ve uluslararası düzenlemeler nedeniyle 4A da, temiz ya da kirli herkesin kullanımına açık olduğu için de 4B de yer almaktadır (Kaul ve Mendoza 2003: 85). Toprak hem tüketiminde rekabet olan hem de mülkiyet haklarının tesis edilmesiyle diğerlerinin tüketimden dışlanabildiği özel bir maldır. Bu nedenle Tablo 1 de 1.çeyrekte yer almaktadır. Ancak bazı toplumlar toprak, orman, su, bitki ve hayvan türleri gibi doğal kaynakları ortak kullanım malı olarak düzenlemektedirler. Bu da tüketimden dışlamanın mümkün olmasının, malın her zaman özel olmasını sağlayamadığını göstermektedir. 4B de yer alan kamu parkları buna örnek olarak gösterilebilir. 115

9 Stiglitz (2000) ve Rozen (1999) tüketimde rekabetin olmamasını standart tanımdan biraz daha geniş anlamda ele alarak, ilave kullanıcının kamusal mallardan çok düşük ya da sıfır maliyetle yararlanabilmesi olarak tanımlamaktadırlar. Bu anlamda bilgi, tüketiminde rekabet olmayan bir mal türüdür. Örneğin bir kimyasal formül konuyla ilgili kişiler arasında yoluyla kolayca paylaşılabilir. Ancak pek çok bilgi unsurundan, yeni araştırmaları ve buluşları teşvik edeceği gerekçesiyle, mülkiyet hakları vasıtasıyla diğerlerini dışlamak mümkündür. Bu nedenle bilgi hem 2A hem de 2B de yer almaktadır. Toplum, 2B de olduğu gibi tüketiminde rekabet olmayan malların faydasından kimsenin dışlanmamasını isteyebilir. 2B de kurallar ve haklar gibi somut olmayan mallar dışlanamaz yapılarak geniş tabanlı tüketim desteklenmektedir. Bu malların hem tüketiminde rekabet yoktur hem de ilave tüketiciler, mevcut tüketiciler için bu malların faydasını artırıcı bir işleve sahiptir. Daha fazla insan belli bir kuralı kabul ettiğinde yani tükettiğinde, kural daha fazla güvenilir hale gelir ve yerleşmiş, benimsenmiş olur. Kurala daha önce uyanlar ( mevcut tüketiciler) da yaptıkları şeye ilişkin güven tazelemiş olurlar. Örneğin kredi kartlarında başka şeylerin yanı sıra belirlenen standartlar, bu kartların tüm dünyada yaygın olarak kullanılmasını sağlamakta, ilave kullanıcı sayısının sürekli artması ise kartların kullanımını ve geniş kabul görmesini kolaylaştırmıştır (Kaul 2003:4). Eğitim Tablo 2 de 3 kez yer almaktadır. Özel mal olarak 1. çeyrekte, insan hakları olarak değerlendirilmesinin yanı sıra eğitimli insanın yarattığı pozitif dışsallıklar nedeniyle 4. çeyrekte ve eğitimli insanın daha verimli olmasıyla ekonomik büyüme ve kalkınmaya sağladığı katkılar nedeniyle de 3.çeyrekte yer almaktadır. 3. çeyrekte barış, kanunlar ve düzen, finansal istikrar, piyasa etkinliği, salgın hastalıkların önlenmesi gibi bütün bireylerin yararlandığı, faydaları bölünemez, eşit tüketimin söz konusu olduğu mallar yer almaktadır. Bu mallar eksik üretildiklerinde daha belirgin olmaktadırlar. Örneğin karmaşa, barıştan daha fazla fark edilir. Bu nedenle kamusal kötüler de 3. çeyrek de gösterilmiştir. Malların özel-kamusal mal niteliğini toplumsal tercihlerle değiştirmek bazı faktörlere bağlıdır. Bunların başında teknoloji gelmektedir. TV yayınları örneğinde olduğu gibi daha önceleri bu yayınlardan kimseyi alıkoymak mümkün değilken, günümüzde teknolojik yenilikler buna olanak sağlamaktadır. Bir diğer faktör ise bütçe kısıtıdır. Özel mal niteliğindeki temel eğitimi kamusal mal olarak herkese sunmak devletin bütçe imkânları çerçevesinde mümkün olabilir. Dolayısıyla bu faktörler değiştiğinde tabloda malların yeri de değişebilmektedir (Kaul 2001:4). 5. Sonuç Samuelson un 1954 yılında yazdığı makalesi hem kendinden öncekilere göre yeni bir yaklaşım olması hem de çalışmanın başlığı, uzunluğu ve normatif neoklasik ve matematiksel yaklaşımı ile pek çok iktisatçıyı kışkırtması sebebiyle kamusal mallar teorisinde iyi bir etki yaratmıştır. Üstelik zamanlaması da, piyasa başarısızlıkları nedeniyle devletin rolünün arttığı bir döneme denk düştüğü için ilginçtir. Malların sahip oldukları temel özelliklere dayanan Samuelson un tanımı, günümüzde genişletilerek toplumsal tercihlerin rolüne vurgu yapılmaktadır. Bu tanıma göre pek çok nedenle malların özellikleri değiştirilerek özel mallar kamusal mal haline getirilebilir. Buna karar veren ise sadece toplumdur. Malların sahip 116

10 Z. GÖKER oldukları temel özellikler yanında (ya da bu özellikler tamamen göz ardı edilerek) toplumsal tercihlerin ön plana çıkarılması, bu tercihlerin nasıl belirleneceğinin önemini de artırmaktadır. Ne tür kamusal malların üretileceği ekonomilerin gelişme düzeyi ile yakından ilişkili olmakla birlikte, devletin düzenleyici rolünün ön plana çıkarıldığı günümüzde genel eğilim somut kamusal mallar yerine (yoksullar için ev), soyut kamusal mallar (finansal istikrar, bilgi yönetimi, hukuk kurallarının sağlanması) yönünde gelişmektedir. Diğer yandan bazı durumlarda dışlanabilir malların kamusal mal kabul edilmesi de bazı soyut kamusal malların varlığına bağlı olmaktadır. Örneğin insan haklarının geniş kabul görmesi temel eğitim gibi pek çok erdemli malın kamusal teminine olanak sağlamaktadır. Kaynakça Buchanan,J.M. (1968), The Demand and Supply of Public Goods, Chicago, Rand McNally. Cornes, Richard ve T.Sandler (1986), The Theory of Externalities, Public Goods and Club Goods, New York, Cambridge University Press. Cornes, Richard ve T.Sandler (1994), Are Public Goods Myths? Journal of Theoretical Politics, 6,(3), Demzets, Harold (1970), The Private Production of Public Goods Journal of Law and Economics 13, Desai,Meghnad (2003), Public Goods: A Historical Perspective I.Kaul,P.Conceiçao,K.Goulven ve R.Mendoza (der.) Providing Global Public Goods: Managing Globalization içinde, Oxford University Press US,s Eecke,Wilfried (2002), In Defense of the Concept of Public Good Georgetown University Law Center Research Paper Series No Kaul, Inge (2003), Public Goods: A Positive Analysis Kaul,Inge (2001), Public Goods in the 21 st Century Global Public Goods: Taking the Concept Forward içinde, Discussion Paper 17, New York: UN Development Programme. Kaul,Inge ve R.Mendoza (2003), Advancing the Concept of Public Goods I.Kaul,P.Conceiçao,K.Goulven ve R.Mendoza (der.) Providing Global Public Goods: Managing Globalization içinde, Oxford University Press US,s Kindleberger, Charles P. (1986), International Public Goods Without International Government American Economic Review 76,1-13. Malkin,Jesse ve A.Wildavsky (1991), Why The Traditional Distinction Between Public and Private Goods Should Be Abandoned Journal of Theoretical Politics, 3,(4), Musgrave, R.A.(1959), The Theory of Public Finance, New York, McGraw Hill. 117

11 Myles,G. (1995), Public Economics, Cambridge, Cambridge University Press. Pauley, Mark (1967), Mixed Public and Private Financing of Education: Efficiency and Feasibility American Economic Review Pickhardt, Michael (2006), Fifty Years After Samuelson s The Pure Theory of Public Expenditure : What Are We Left With? Journal of History of Economic Thought, 28(4),s Pindyck, Robert ve D.Rubinfield (1989), Microeconomics, New York, Macmillan. Rozen, Harvey (1999), Public Finance, New York, McGraw Hill. Samuelson, Paul (1954), Pure Theory for Public Expenditure and Taxation Review of Economics and Statistics, 36,387-9 Samuelson, Paul (1955), Diagrammatic Exposition of a Theory of Public Expenditure Review of Economics and Statistics 37,350-6 Stiegler, S.E.(1976), Dictionary of Economics and Business, Cambridge University Press. Stiglitz,J. (2000), Economics of Public Sector, New York, W.W.Norton 118

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Kamu Maliyesi (ECON 304) Ders Detayları

Kamu Maliyesi (ECON 304) Ders Detayları Kamu Maliyesi (ECON 304) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Kamu Maliyesi ECON 304 Bahar 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon MALİYE ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-578-8 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi Yay.

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Sevinç Rende

DERS PROFİLİ. Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Sevinç Rende DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Kamu Maliyesi ECO321 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Dersin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış,

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, İÇİNDEKİLER Önsöz v Giriş 1 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, 1.1. Kamu Ekonomisi Analizinin Ardında Yatan Doktriner Görüşler: 5 1.1.1. Sosyal Sözleşmeci

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE SANAYİLEŞMENİN DİNAMİKLERİ VE TEKNOLOJİNİN ETKİNLİĞİNDE SANAYİLEŞME Betül BÜYÜKÇIVGIN Yüksek Lisans Tezi

Detaylı

KALKINMA PLANLARINDAN EĞİTİME BAKIŞ: KAMUSAL MALLAR TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN EDUCATION IN DEVELOPMENT PLANS: PERSPECTİVE OF PUBLİC GOODS THEORY

KALKINMA PLANLARINDAN EĞİTİME BAKIŞ: KAMUSAL MALLAR TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN EDUCATION IN DEVELOPMENT PLANS: PERSPECTİVE OF PUBLİC GOODS THEORY The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Management / Volume: VII SPRING KALKINMA PLANLARINDAN EĞİTİME BAKIŞ: KAMUSAL MALLAR TEORİSİ PERSPEKTİFİNDEN Mehmet Emin ALTUNDEMİR 1 Özet: Türkiye de ilk kalkınma

Detaylı

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş

KAMU MALİ YESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardı Transfer harcamaları n unsurları : Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaş KAMU MALİYESİ Liberalizmin öncüleri Fizyokratlardır. Transfer harcamalarının unsurları: Faiz ödemeleri, Fon ödemeleri, Kamulaştırma, Borç ödemeleri Belediye sınırlarıdışına taşan hizmetlerin yerine getirilmesi

Detaylı

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

Case & Fair & Oster. Bölüm 16 Dışsallıklar, Kamusal Mallar ve Sosyal Tercih

Case & Fair & Oster. Bölüm 16 Dışsallıklar, Kamusal Mallar ve Sosyal Tercih ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. Not: FC: Sabit maliyet (Fixed cost) VC: Değişken maliyet (Variable cost) TC: Toplam maliyet (Total cost)

Detaylı

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Pazarlama Nedir? Pazarlama: Müşteriler için değer yaratmayı, bunu tanıtma ve sunmayı; örgütün ve paydaşlarının yararına olacak şekilde müşteri

Detaylı

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1.İktisat Bilimi 1.2.İktisadi Kavramlar 1.2.1.İhtiyaçlar 1.2.2.Mal ve Hizmetler 1.2.3.Üretim 1.2.4.Fayda, Değer ve Fiyat

Detaylı

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla,

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, Ekonomi I Tüketici Teorisi Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, fiyatı yükselen bir maldan da daha az aldıklarıyla ilgileneceğiz.

Detaylı

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici

Detaylı

İşletme - Ders 1. Temel Ekonomik Kavramlar

İşletme - Ders 1. Temel Ekonomik Kavramlar İşletme - Ders 1 Temel Ekonomik Kavramlar 1.1. İhtiyaç İhtiyaç, herhangi bir şeye duyulan istektir. İhtiyaç hissi tatmin edildiği zaman haz, aksi durumda ise elem duyarız. İhtiyaçlarımız zaman boyunca

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Neler Öğreneceğiz? Hükümet Müdahalelerinin denge Oluşumlarına Etkileri Fiyat Kontrolleri Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları Asgari Ücret Politikası Tarımsal Destekleme

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Uluslararası İktisat HECKSCHER-OHLIN TEOREMİ Klasikler ülkeler arasındaki dış ticaretin nedenini ülkeler arasındaki üretim maliyetlerinin farklılığına

Detaylı

TURİZM PAZARLAMASI REKLAM

TURİZM PAZARLAMASI REKLAM TURİZM PAZARLAMASI Turizm Pazarlamasında Tutundurma REKLAM Reklâm; belirli bir ücret karşılığında ve ücretin kimin tarafından ödendiği bilinecek biçimde; bir turizm işletmesinin ve turizm bölgesinin ürünlerinin

Detaylı

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,

Detaylı

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi

Detaylı

ÜRETİM ve MALİYETLER. Üretim Fonksiyonu 14.12.2011. Kısa Dönemde Üretim Fonksiyonu. Doç.Dr. Erdal Gümüş

ÜRETİM ve MALİYETLER. Üretim Fonksiyonu 14.12.2011. Kısa Dönemde Üretim Fonksiyonu. Doç.Dr. Erdal Gümüş .. Üretim Fonksiyonu ÜRETİM ve MALİYETLER Doç.Dr. Erdal Gümüş Üretim fonksiyonu: Üretim girdileri ile çıktı ilişkisini ifade eden bir fonksiyondur. Başka bir tanım: teknoloji veri iken belirli miktarlardaki

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır.

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır. Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Ekonomi(=İktisat)Nedir? İktisat; Arapça kökenli bir kelimedir.

Detaylı

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI 1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir?

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Planlama Nedir? FİNANSAL YÖNETİM FİNANSAL PLANLAMA Yrd.Doç.Dr. Serkan ÇANKAYA Finansal analiz işletmenin geçmişe dönük verilerine dayanmaktaydı ancak finansal planlama ise geleceğe yönelik hareket biçimini belirlemeyi

Detaylı

Yeni Dış Ticaret Teorileri

Yeni Dış Ticaret Teorileri Yeni Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Dr. Dilek Seymen Nitelikli İşgücü Teorisi (Skilled Labor-Keesing&Kenen) Sanayi ülkeleri arasındaki ticaretin büyük bir bölümü nitelikli işgücü farklılıkları ile

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI MALİYE Tezli Yüksek Lisans Programı Maliye tezli yüksek lisans programının eğitim

Detaylı

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

Case & Fair & Oster Bölüm 1 Ekonominin Kapsam ve Yöntemi. Bölüm 3 Talep, Arz ve Piyasa Dengesi

Case & Fair & Oster Bölüm 1 Ekonominin Kapsam ve Yöntemi. Bölüm 3 Talep, Arz ve Piyasa Dengesi ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. 1. İktisat a. kıtlıktan kaynaklanan karar verme süreçlerini inceleme yöntemidir. b. kapitalizmin sosyalizmden

Detaylı

Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi TR-06590 Cebeci, Ankara Tel.: (0312) 319 77 20 den 340 Faks: (0312) 319 77 36 E-posta: kibritci@dialup.ankara.edu.tr URL: http://dialup.ankara.edu.tr/~kibritci/

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

Standart Ticaret Modeli

Standart Ticaret Modeli Chapter 6 Standart Ticaret Modeli Copyright 2012 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Relatif arz ve relatif talep Dış Ticaret Hadleri (Terms of Trade) ve refah Ekonomik büyüme, ithal

Detaylı

Rekabet üstünlüğü, bıçaklarla yapılan bir kavgada, bir tabancaya sahip olmak gibidir.

Rekabet üstünlüğü, bıçaklarla yapılan bir kavgada, bir tabancaya sahip olmak gibidir. PAZARLAMA İLETİŞİMİ Rekabet üstünlüğü, bıçaklarla yapılan bir kavgada, bir tabancaya sahip olmak gibidir. Hızla artan iletişim olanakları karşısında hedef kitleye en etkin şekilde ve doğru kanaldan ulaşmanın

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER )

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) Genel denge teorisinin sonuçlarının yatırım kararlarında uygulanamamasının iki temel nedeni şunlardır: 1) Genel denge teorisinin tam bölünebilirlik varsayımı her

Detaylı

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları İKT 207: Mikro iktisat Faktör Piyasaları Tartışılacak Konular Tam Rekabetçi Faktör Piyasaları Tam Rekabetçi Faktör Piyasalarında Denge Monopson Gücünün Olduğu Faktör Piyasaları Monopol Gücünün Olduğu Faktör

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE)

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Okulöncesi Eğitimin Fayda- Maliyet Analizi. Mehmet Kaytaz

Okulöncesi Eğitimin Fayda- Maliyet Analizi. Mehmet Kaytaz Okulöncesi Eğitimin Fayda- Maliyet Analizi Mehmet Kaytaz Bir çocuğun ilk aylarında ve yıllarındaki deneyimi onun okula başladığında öğrenmek için istekli olup olmadığını belirler. Çocuk okula başladığında

Detaylı

Enerji ve İklim Haritası

Enerji ve İklim Haritası 2013/2 ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Enerji ve Çevre Yönetimi Dairesi Başkanlığı Enerji ve İklim Haritası Uzm. Yrd. Çağrı SAĞLAM 22.07.2013 Redrawing The Energy Climate Map isimli kitabın çeviri özetidir.

Detaylı

TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hamit BİRTANE Uzman Mart 2012 TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Günümüz ekonomilerinin en büyük sorunlarından biri olan

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur?

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? 2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı. 2. Arz,Talep ve Esneklik. 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı. 4. Mal ve Faktör Piyasaları

1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı. 2. Arz,Talep ve Esneklik. 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı. 4. Mal ve Faktör Piyasaları 1. Temel Kavramlar ve Tüketici Davranışı 2. Arz,Talep ve Esneklik 3. Üretim,Maliyetler ve Firma Davranışı 4. Mal ve Faktör Piyasaları 5. Makroekonominin Kapsamı ve Temel Makroekonomik Değişkenler 1 6.

Detaylı

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi

VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi VERGİ TEORİSİ NEDİR? Vergilendirmede dört temel: -Vergi teorisi -vergi hukuku -vergi tekniği -ulusal ve uluslararası vergi sistemi Vergi, tüm gerçek ve tüzel kişilerin doğal ortağı olan devletin ekonomik

Detaylı

Kamu Ekonomisi-I. Karma Malların Kamuca ve Piyasa Tarafından Sağlanmasının Doğurduğu Etkinsizlikler

Kamu Ekonomisi-I. Karma Malların Kamuca ve Piyasa Tarafından Sağlanmasının Doğurduğu Etkinsizlikler Kamu Ekonomisi-I Güneri kalın Bölüm 3 Kısım II.B, Sayfa 74-77 Karma Malların Kamuca ve iyasa Tarafından Sağlanmasının Doğurduğu Etkinsizlikler 1 3.II.B-i) Karma Malda Dışlamanın Doğurduğu Etkinsizlik Eğer

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti.

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti. Reyting Metodolojisi Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012 İçerik Giriş Tarihçe Kategori Bazında Gruplama Yatırımcı İçin Anlamı Nasıl Çalışır? Teori Beklenen Fayda Teorisi Portföy Performans Ölçümü

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü ULUSLARARASI İKTİSAT Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Uluslararası İktisat Uluslararası Ticaret Açık Ekonomi Mikro İktisadı Uluslararası Para (Finans) (Ödemeler Bilançosu, Döviz Piyasası vb.)

Detaylı

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı),

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı), Ekonomi I Tam Rekabet Piyasası FĐRMA TEORĐSĐ Bu bölümü bitirdiğinizde şunları öğrenmiş olacaksınız: Hasılat, maliyet ve kar kavramları ne demektir? Tam rekabet ne anlama gelir? Tam rekabet piyasasında

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

ÇEVRESEL MALLARDA DEĞERLEME

ÇEVRESEL MALLARDA DEĞERLEME Trakya'da Sanayileşme ve Çevre Sempozyumu n 83 ÇEVRESEL MALLARDA DEĞERLEME İ. Hakkı İNAN 1 ) Ahmet KUBAŞ 2 ) Son yıllara kadar, serbest mallar olarak görülen doğal kaynaklann, miktarının sabit olduğu ve

Detaylı

KÜRESEL KAMU MALLARININ ULUSLARARASI İŞBİRLİKLERİNDE KULLANIMI VE TÜRKİYE İÇİN ÖNERİLER

KÜRESEL KAMU MALLARININ ULUSLARARASI İŞBİRLİKLERİNDE KULLANIMI VE TÜRKİYE İÇİN ÖNERİLER Yayın No: 2959 KÜRESEL KAMU MALLARININ ULUSLARARASI İŞBİRLİKLERİNDE KULLANIMI VE TÜRKİYE İÇİN ÖNERİLER Uzmanlık Tezi Mehmet Celalettin AKTAŞ DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMMUZ 2016 ISBN 978-605-9041-74-4

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam A 1. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi eş-ürün eğrisi ile ilgili değildir? a. Girdilerin pozitif marjinal fiziki ürüne sahip olması b. Girdilerin azalan marjinal fiziki ürüne sahip olması c. Girdilerin

Detaylı

DERS PROFİLİ. İktisata Giriş I ECO101 Güz Yrd, Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı

DERS PROFİLİ. İktisata Giriş I ECO101 Güz Yrd, Doç. Dr. Aslı Şen-Taşbaşı DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS İktisata Giriş I ECO101 Güz 1 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları

Detaylı

Bölüm 6. Kamusal Mallar ve Dışsallıklar

Bölüm 6. Kamusal Mallar ve Dışsallıklar Bölüm 6 Kamusal Mallar ve Dışsallıklar Neler Öğreneceğiz? Kamusal Mallar ve Dışsallıklar Tüketimde Rakip Olmama Faydadan Mahrum Bırakmama Bedavacılık Kamusal Mallarda Etkin Çıktı Düzeyi Dışsallıklar Dışsallıkların

Detaylı

Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon OPTIMUS MALİYE SORU BANKASI KOPART ÇÖZ ISBN 978-605-318-163-7 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2015 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem

Detaylı

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar TARIM SEKTÖRÜ 1. Tarım sektöründe istihdam şartları iyileştirilecektir. 1.1 Tarıma yönelik destekler ihtisaslaşmayı ve istihdamı korumayı teşvik edecek biçimde tasarlanacaktır. Hayvancılık (Tarım Reformu

Detaylı

Konu 4 Tüketici Davranışları Teorisi

Konu 4 Tüketici Davranışları Teorisi Konu 4 Tüketici Davranışları Teorisi Hadi Yektaş Uluslararası Antalya Üniversitesi İşletme Tezsiz Yüksek Lisans Programı 1 / 93 Hadi Yektaş Tüketici Davranışları Teorisi İçerik 1 2 Kayıtsızlık Eğrisi Analizi

Detaylı

11/10/14. Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri

11/10/14. Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri Kullanılan Kaynaklar: - Mucuk, İ. (2012). Pazarlama İlkeleri. Türkmen Kitabevi

Detaylı

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE Bu ünite tamamlandığında; Büyümenin kaynaklarının neler olduğunu belirtebileceğiz Büyüme teorilerini açıklayabileceğiz Hızlı büyüme için nelerin

Detaylı

İKTİSADA GİRİŞ I KISA ÖZET KOLAYAOF

İKTİSADA GİRİŞ I KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İKTİSADA GİRİŞ I KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI Faiz oranlarının yapısı; Menkul kıymetlerin sahip olduğu risk, Likidite özelliği, Vergilendirme durumu ve Vade farklarının faiz oranlarını nasıl etkilediğidir. FAİZ ORANLARININ

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. A malının fiyatındaki bir artış karşısında B malına olan talep azalıyorsa A ve B mallarının özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) A ve B

Detaylı

iktisaoa GiRiş VS 2100-A 1. "Sınırlı kaynaklarla insanlara maksimum tatmini 4. CD X'in talep Y'nin Aylık

iktisaoa GiRiş VS 2100-A 1. Sınırlı kaynaklarla insanlara maksimum tatmini 4. CD X'in talep Y'nin Aylık 2011 VS 2100- iktiso GiRiş 1. "Sınırlı kaynaklarla insanlara maksimum tatmini 4. sağlayacak alternatifi seçmeye çalışan iktisatçı, bugün ne üretilip ne tüketildiğini gösteren rakamları inceler ve gelecekte

Detaylı

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar TARIM SEKTÖRÜ 1. Tarım sektöründe istihdam şartları iyileştirilecektir. 1.1 Tarıma yönelik destekler ihtisaslaşmayı ve istihdamı korumayı teşvik edecek biçimde tasarlanacaktır. Hayvancılık Hazine Müstaşarlığı

Detaylı

ÜRETİM VE MALİYETLER

ÜRETİM VE MALİYETLER ÜRETİM VE MALİYETLER FİRMALARIN TEMEL AMACI Mal ve hizmet üretimi firmalar tarafından gerçekleştirilir. Ekonomi teorisine göre, firmaların mal ve hizmet üretimindeki temel amacı kar maksimizasyonu (en

Detaylı

p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat esnekliği -1 dir. (0.5-1)/1 bölü (15-10)/10

p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat esnekliği -1 dir. (0.5-1)/1 bölü (15-10)/10 İKTİSADA GİRİŞ Fayda sağladığında yok olup, biten mallara dayanıksız mallar denir. Bir kararı uygularken vazgeçilen bir başka kararafırsat maliyeti denir. p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 380000000001101 Hukukun leri Fundamentals

Detaylı

Dikkat!... burada ilk ünite gösterilmektedir.tamamı için sipariş veriniz SATIŞ TEKNİKLERİ KISA ÖZET KOLAYAOF

Dikkat!... burada ilk ünite gösterilmektedir.tamamı için sipariş veriniz SATIŞ TEKNİKLERİ KISA ÖZET KOLAYAOF Dikkat!... burada ilk ünite gösterilmektedir.tamamı için sipariş veriniz SATIŞ TEKNİKLERİ KISA ÖZET KOLAYAOF 2 Kolayaof.com 0 362 2338723 Sayfa 2 İÇİNDEKİLER 1. ÜNİTE- PAZARLAMADA SATIŞIN YERİ VE ÖNEMİ.

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ Girişimcinin Gündemi GİRİŞİMCİLER VE KOBİ LER AÇISINDAN MARKA VE ÖNEMİ Günal ÖNCE Günümüzde markalara, Amerikan Pazarlama Birliği nin tanımladığının yanı sıra sadece sahip oldukları

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Eğitime ayrılan ödenek ile başarı doğru orantılı mıdır?

Eğitime ayrılan ödenek ile başarı doğru orantılı mıdır? Eğitime ayrılan ödenek ile başarı doğru orantılı mıdır? İstanbul Üniversitesi Fransız Dili Eğitimi Yüksek Lisans Ekrem KALKAN İçindekiler: 1. Eğitim nedir? 2. İyi bir eğitim öğrencilere ne sunmalıdır?

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA

ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA ORAN ANALİZİ 8. VE 9. HAFTA Genel Olarak Oran Analizi p Oran analizi tekniğinin amacı, finansal tablo kalemlerinin aralarındaki anlamlı ve yararlı ilişkilerden yola çıkarak bir işletmenin cari finansal

Detaylı

Enerji Kaynakları ENERJİ 1) YENİLENEMEZ ENERJİ KAYNAKLARI 2) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

Enerji Kaynakları ENERJİ 1) YENİLENEMEZ ENERJİ KAYNAKLARI 2) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Enerji, iş yapabilme kabiliyetidir. Bir sistemin enerjisi, o sistemin yapabileceği azami iştir Enerji Kaynakları 1) YENİLENEMEZ ENERJİ KAYNAKLARI 2) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEMEZ ENERJİ

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS/2007

A İKTİSAT KPSS-AB-PS/2007 1. Büyüme Kutupları nın, altyapı yatırımları ve dışsal ekonomiler yoluyla yaratacağı etkiler nedeniyle kalkınmanın önünde bir engel olduğunu belirten iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) F. Perroux

Detaylı

KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ

KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ Bir işletme için kapasite değerlemesinin önemi büyüktür. Daha başlangıçta kurulacak işletmenin üretim kapasitesinin çok iyi hesaplanması gerekir ve elde edilen verilere

Detaylı

DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ

DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ Bugünki dersin işleniş planı: I. Hanehalkı Karar Problemi... 1 A. Bütçe Doğrusu... 1 II. Seçimin Temeli: Fayda... 5 A. Azalan Marjinal Fayda... 5 B. Fayda Fonksiyonu... 9

Detaylı

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL Ekonomi II 16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır.

Detaylı