Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük Endeksi Arasındaki İlişki Özet

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük Endeksi Arasındaki İlişki Özet"

Transkript

1 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: 568 Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK 5 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük Endeksi Arasındaki İlişki Özet Sanayi çağından bilgi çağına geçişle birlikte küresel boyutta serbest bir şekilde dolaşma imkânına kavuşan bilgi kavramı hemen arkasında sermayeyi de beraberinde götürmeyi başarmıştır. Yatırım kararının optimizasyonu maksadıyla yerel sınırlarından kurtulan sermaye, uluslararası bir kavram olarak değer kazanmış ve Yunus GÖKMEN 1 Ufuk TÜREN 2 yerel yatırımlar ile birlikte ulusal kalkınma ve ekonomik büyümenin en önemli öncüllerinden biri olarak kabul edilir hale gelmiştir. Yurt dışına yatırım yapan serma- Hakan DİLEK 3 ye sahiplerinin genellikle tercih ettikleri yatırım yöntemi doğrudan yabancı yatırımdır. Son yıllarda ülkelerin sahip olduğu sosyoekonomik şartları değerlendirerek yatırım için uygunluk durumunu yansıtan ve Ekonomik Özgürlük Endeksi olarak isimlendirilen çalışmalar yayımlanmaktadır. Bu çalışmada Heritage Foundation tarafından yapılan Ekonomik Özgürlük Endeksi ni oluşturan bileşenlerin ülkelerin çekebildiği yatırım üzerindeki etkisini ortaya çıkarmak maksadıyla dünya ülkelerinin çoğunluğunu kapsayacak şekilde çoklu doğrusal regresyon modeli oluşturulmuş ve ele alınan faktörlerin Doğrudan Yabancı Yatırım için ülke seçim kararına etkileri açıklanmaya çalışılmış ve elde edilen bulgular yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY), Ekonomik Özgürlük Endeksi (EÖE), Çoklu Regresyon Analizi 1 Dr., Kara Harp Okulu Dekanlığı, Endüstri ve Sistem Müh. Bölümü, 2 Dr., Kara Harp Okulu Dekanlığı, Endüstri ve Sistem Müh. Bölümü, 3 Dr., Kara Harp Okulu Dekanlığı, İşletme Bölümü, The Association between Foreign Direct Investors Country Selection Decision and Economic Freedom Index Abstract Information has begun to travel freely around the world in parallel with global transition from industrial age to information age. Freedom of information has lead capital to roam globally to optimize return of the investments. Thus, capital has been freed from local borders and the dictated rules and regulations. Free capital has gained importance as an international concept and be considered as one of the most important predecessors of economic growth and national development along with domestic investments. Foreign direct investment is the most preferred methods among the other methods of outward investments. Recently some studies called Economic Freedom Index, aiming to measure appropriateness of socioeconomic conditions of a country for investment, has been prepared and published in order to reveal the appropriateness of the national conditions for investment. In this paper, the effect of the components of the economic freedom index made by Heritage Foundations on the nations foreign direct investment stocks and at the same time investment preferences of the foreign direct investors globally. The countries having consistent data have been chosen and their data has been used in multivariate regression model in order to search the causality between economic freedom index and foreign direct investment decision. Keywords: Foreign Direct Investment (FDI), Economic Freedom Index (EFI), Multiple Regression Analysis.

2 6 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... Ekonomik Özgürlük Endeksinin Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımlar Üzerine Etkileri 1. Giriş 20 nci yüzyılın son çeyreğinden itibaren, devletlerin ekonomik faaliyetlerini kendi toprakları içine hapseden politik yaklaşımlar yavaş yavaş ortadan kalkmaya başlamıştır. Bilgi toplumu ve bilgi çağının ortaya çıkması ile aynı dönemde yaşanan bu gelişmeler, bilgi teknolojilerinin katalizör etkisiyle daha hızlı bir seyir sergilemiştir. Günümüzde ülkeler arasındaki ekonomik sınırlar büyük ölçüde ortadan kalkmış, ticari faaliyetlerin etki alanı genişlemiş ve sermaye küresel özgürlüğe kavuşmuştur. Hareket serbestliğine kavuşan sermaye, yatırımın geri dönüşümünü optimize etmek maksadıyla dünyanın en uygun yatırım ortamlarını bulmak için gayret sarf eder hale gelmiştir. Bu arayış aynı zamanda küresel rekabetin ve var oluşun bir kaidesi olarak kabul edilmeye başlamıştır. Doğu bloğunun çökmesiyle birlikte dünya üzerinde liberal ekonomilerin sayısı daha da artmış, sermayenin küresel dolaşım imkânları da bu dönüşümden olumlu bir şekilde etkilenmiştir. Önceleri gelişmiş liberal ekonomilerin kendi aralarında gerçekleştirdikleri sermaye alış verişi, son zamanlarda gelişmekte olan ve geçiş ekonomilerinde de görülmeye başlamıştır. Sermayenin bu hareketi doğrudan yabancı yatırımlar, yabancı portföy yatırımları ve dış kaynaklı krediler gibi farklı yöntemler ile gerçekleşebilmektedir. Bu yöntemlerden Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY), yapılan yatırımın yönetimini sermaye sahibinde kaldığından, en çok tercih edilen dış yatırım biçimidir. Sermayenin DYY ile yer değiştirmesi 90 lı yıllarda yedi kat artış göstermiştir (Razin ve Sadka, 2007: xi). Bir ülke vatandaşı veya ticari kişiliğinin bir başka ülke sınırları içinde bulunan bir bölgeye yatırım yapması kararını etkileyen birçok faktörün olması çok doğaldır. Özellikle hedef ülkenin bir iş icra edilebilmesine, mal veya hizmet üretilebilmesine ve bunların yerli ve yabancı pazarlara ulaştırılabilmesine elverişli olması önem kazanmaktadır. Bunların sağlanabilmesi için öncelikle yapılacak yatırımla ortaya konacak organizasyonun temel altyapı, güvenlik ve iş gücü ihtiyaçlarının karşılanması gerekmektedir. Dahası yatırım yapılacak ülkenin dünya ile özgürce kurulmuş bağlantılara sahip olması, devlet rejiminin ve ticari hayattaki etkisinin liberal dünya ekonomileri normlarına uygun olması, devlet teşkilatının yolsuzluk, rüşvet vb. uygulamalardan mümkün mertebe arınmış olması, finans ve bankacılık sisteminin bağımsız ve manipülasyonsuz çalışabiliyor olması gibi birçok faktör ülkelerin yatırım için ne kadar uygun olduğunu tespit etmede önemli faktörler olarak görülmektedir. Çünkü ancak tam bağımsız ve özgür dinamiklerle işleyen ekonomiler ve pazarlar yatırımların yeri konusundan küresel bir optimizasyonun oluşmasına uygun ortamı sağlayabilmektedir (Holmes ve Spalding, 2011). İşte bu noktada, Heritage Foundation tarafından oluşturulan, dünyadaki ülkeleri yukarıda bahsedilen hususları da kapsayacak şekilde 10 farklı kritere göre değerlendiren, puanlayan ve sıralayan Ekonomik Özgürlük Endeksi (EÖE) dünyadaki yatırımcılar için önemli bir bilgi kaynağı olarak 1995 ten beri hizmet vermektedir (Miller ve Kim, 2011a: xiii). EÖE nin ilk sıralarında bulunan ülkelerin dünyadaki toplam DYY miktarının büyük bir bölümünü kendilerine çektikleri ve bu sayede hızlı bir refah ve kalkınma trendini yakaladıkları bilinmektedir. EÖE puanı en yüksek ilk on ülkenin son dokuz yılda çektiği toplam DYY nin dünyadaki toplam DYY miktarının %44,54 ünü oluşturduğu Tablo 1 de görülmektedir. Sadece ilk on ülkenin toplam gerçekleşen DYY nin yarısına yakınını çekebilmiş olması EÖE nin yatırımcıların ülke seçim kararları üzerindeki etkisi olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilebilecek bir bulgudur. Bu çalışmanın maksadı, ülkelere ait EÖE puan ve sıralamalarını oluşturan 10 bileşenin dünya çapında DYY yapan yatırımcıların ülke seçim kararında etkisi olup olmadığı çok değişkenli istatistiksel yöntemler ile analizler yoluyla ortaya koymak ve yorumlamaktır.

3 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: 568 EÖE Sıralaması Tablo 1: EÖE ye Göre İlk On Ülkenin Aldığı DYY Miktarları ( ) Ülke EÖE Ort. ( )* Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK Yılları Yılları Arasında Aldığı DYY Arasında Aldığı DYY Miktarı (X Milyon $)** Miktarı(%)** 7 1 Hong Kong 89, ,72 5,23 2 Singapur 87, ,44 1,90 3 Yeni Zelanda 81, ,29 0,40 4 İrlanda 81, ,38 1,47 5 Avustralya 80, ,94 2,28 6 ABD 79, ,00 20,89 7 İsviçre 79, ,62 2,23 8 İngiltere (GB) 78, ,76 6,62 9 Şili 77, ,06 0,62 10 Kanada 77, ,29 2,90 TOPLAM (İLK ON): ,49 44,54 - Dünya 58, , Kaynak: (*) : Heritage Foundation (2011b), (**) : UNCTAD (2011). 2. Doğrudan Yabancı Yatırım Firmaların DYY kararını motive eden faktörler ile ilgili ilk çalışmalar; Vernon (1966), Dunning (1973, 1980, 1988), Hymer (1976), Buckley ve Casson (1976) tarafından yapılmıştır ve genel itibariyle yatırım yapan firma perspektifinden DYY kararını açıklamayı amaçlayan araştırmalar ortaya koymuşlardır. Bu bağlamda Vernon (1966), ürün ömür devri teorisi ile firmaların DYY gerçekleştirme kararının altında yatan motivasyonu açıklamaya çalışmış; yeni ürün geliştirme avantajına sahip ülkelere ait firmaların gelişmekte olan haberleşme teknolojileri sayesinde, bu avantaja sahip olmayan diğer ülkelerin pazarlarına nüfüz etmekle kalmadıklarını, aynı zamanda üretim süreçlerini de diğer ülkelere taşıdıklarını dile getirmiştir. Bunun yanında diğer ülkelere nüfuz etme sürecinin ise, genellikle ürün ömür devri aşamalarına göre gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Vernon a göre; konsept aşamasından, ürün ve üretim sisteminin elden çıkarılmasına kadar ömür devrinin her aşamasında, çok uluslu firma kendi ülke sınırlarından çıkarak biraz daha yabancı ülke sınırlarına girmeyi tercih etmektedir. Ürün yenilik avantajına sahipken firmanın kendi ülkesi sınırları içinde üretilmekte ve talep oluştukça yabancı pazarlara ihraç edilmektedir. Ürün yavaş yavaş yenilik avantajını yitirirken standartlaştırılmakta, yabancı ülke sınırları içinde üretilir hale gelmekte ve ömür devrini yabancı bir ülke sınırları içerisinde sonlandırmaktadır. Öte yandan Hymer (1976), firmanın DYY kararının belirleyicisi olarak iki hususu belirtmiştir. Bunlardan birincisi rekabetten kaçınma, diğeri ise firmanın herhangi bir faaliyette sahip olduğu üstünlüktür. Hymer a göre; çok uluslu firmalar, kusurlu piyasaları istismar ederek rakipsiz olacağı yabancı ülkede icra edeceği faaliyetler sonucunda, sağlayacağı maliyet avantajı motivasyonu ile DYY gerçekleştirmektedirler. Buckley ve Casson (1976) ise; Coase (1937) tarafından ortaya konmuş olan içselleştirme teorisini, DYY hareketinin sebebini açıklayabilmek için kullanmışladır. Coase ye göre firmalar, piyasada yetkin bir tedarikçi potansiyeli yok ise, işlem maliyetlerini azaltmak maksadıyla ilgili süreçleri kendileri icra etmeyi tercih etmekte, yani içselleştirmektedirler. Buckley ve Casson (1976), bu durumun çok uluslu şirketler için de geçerli olduğunu savunmuşlardır. Öyle ki, uluslar arası ticaret yapan firmalar hammadde tedarik ettikleri veya ürünlerini pazarladıkları yabancı ülkelerde, süreçlerini olumsuz yönde etkilediğini hissettikleri bazı yetenek eksikliklerini fark ettiklerinde, bu süreçleri bünyelerine alarak içselleştirdiklerini, bu yolla DYY gerçekleştirdiklerini ifade etmişlerdir. Dunning (1973, 1980, 1988) ise; firmaları DYY kararına iten faktörleri açıklayabilmek için mülkiyet, coğrafi konum ve içselleştirme avan-

4 8 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... tajı olmak üzere üçayaklı bir teori geliştirmiştir. Dunning e göre, çok uluslu firmaların DYY gerçekleştirmesi için gerekli olan bu avantajlardan mülkiyet avantajı; firmayı ilgili yabancı ülke sınırlarında diğerlerinden daha üstün yapan teknolojiye, markaya, yönetim becerilerine, ölçek ekonomisine ve iktisadi büyüklüğe sahip olma şeklinde tanımlanmaktadır. Coğrafi konum ise; ucuz vergilendirme, kur farklılıkları, ucuz iş gücü, transfer edilemez kaynaklara sahip olmak gibi yatırımın yapılacağı ülkeye ait özelliklerle ilgili avantajları belirtmektedir. Yukarıda değinilen çalışmalar, yabancı ülkelere neden doğrudan yatırım yapıldığını araştırırken, dünya üzerindeki ülkelerin çoğu, özellikle de gelişmekte olan ülkeler, kendi öz sermayesi ile gerçekleştirebilmekte zorluk çekilen yatırımları hayata geçirebilmek ve küresel ekonomi ile daha fazla bütünleşme sağlayabilmek maksadıyla, kendi sınırları içine DYY çekebilme yarışı içerisine girmişlerdir. Bu konuda devletlerin resmi politikalarında zaman zaman dalgalanmalar meydana gelmekle birlikte, devlet destekli gösterilen çabalar da artarak devam etmektedir. DYY hareketlerinin sebepleri, DYY hareketleri üzerinde etkili olan siyasal, kültürel ve ekonomik faktörler ile yer seçimine ilişkin birçok araştırma yapılmıştır. Örneğin, Love ve Lage-Hidalgo (2000) yaptıkları çalışmada, Meksika ya yatırım yapan ABD sermayesinin Meksika yı seçmelerinin altında yatan faktörleri; işçi maliyetlerindeki düşüklük, pazar büyüklüğü ve NAFTA anlaşmasından kaynaklanan ekonomik özgürlükler şeklinde ifade etmişlerdir. Öte yandan He (2006), Çin de gerçekleşen DYY ın lokasyonlarının durumunu incelediği çalışmasında, ekonomi hususunda daha otoriter olan ve yıllık bütçeye uyma konusunda hassas olan bölgesel yönetimlerin daha fazla DYY çekebildiklerini, bölgesel yönetimlerin ekonomiye müdahale alışkanlıklarının ise, DYY a olumsuz etkileri olduğunu tespit etmiştir. Açıkalın vd. (2006: ) ne göre, DYY yapacak sermayedar tercih edeceği ülkeyi belirlerken daha fazla kâr elde edebileceği ortamı sağlayabilecek ekonomik koşulları değerlendirmektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak, ülke dışına yatırıma yönelen sermaye sahipleri, en uygun yatırım iklimini sunabilen, kendilerini ve yatırımlarını en çok güvende hissettikleri ve en düşük maliyetle en fazla kazanç gerçekleştirebilecekleri ülkeleri tercih etmektedirler (Mutuş, 2010; Karluk, 2007, 569). Kayam ve Hisarcıklılar (2009) ülke dışına çıkan DYY kararını etkileyen faktörleri araştırdıkları çalışmada, Türk sermayesinin yabancı ülkelere yaptığı yatırımların büyüklüğü, ülkelerin kişi başına gayrisafi yurtiçi hâsılaları, nüfus ve mesafe gibi değişkenlerin yanı sıra karşılıklı ticaret, ekonomik istikrar, üretkenlik vb. faktörleri dikkate alarak DYY yapılan ülke tercihlerini analiz etmişlerdir. Bu çalışma sonucunda, DYY ın genellikle pazarlara erişim amaçlı olduğu, mesafe ve Türkiye den ev sahibi ülkeye yapılan ihracat ile de arttığını saptamışlardır. Bayulgen (2010) ise; 132 ülkeye ait verilere uyguladığı amprik çalışmada, demokratikleşme ile bir ülkenin DYY alması arasında olumlu yönde bir bağıntı olduğunu ortaya koymuştur. Aynı çalışmada ayrıca, baskıcı rejimler ile ülkeye yapılan DYY arasında negatif bir ilişki olduğu da belirlenmiştir. 3. Ekonomik Özgürlük Endeksi Ekonomik Özgürlük Endeksi (EÖE), dünya ülkelerindeki ekonomik özgürlüğü 10 alt bileşen çerçevesinde ölçmeyi amaçlayan ve 1995 yılından beri Heritage Vakfı ile The Wall Street Journal tarafından yıllık olarak yayımlanan bir çalışmadır. Endekste, söz konusu alt bileşenler eşit ağırlığa sahip olup, skalası kullanılarak (her bileşen için 100 maksimum değeri temsil etmek üzere) değerlendirilmektedir. Yüksek skorlar yüksek özgürlük seviyesini temsil etmektedir. Her bileşenin kendine göre alt bileşenleri vardır ve ülkelere bu bileşenler bazında puan verilirken değişik hesaplama yöntemleri kullanılmaktadır. Ülkelerin skorları arası tüm değerlerleri alabilmektedir (YO- İKK, 2009). Endekste, mülkiyet sahipliği, işgücü, sermaye ve malların serbest dolaşımı, hükümet kısıtlamalarının olmaması, mal ve hizmetlerin üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarında serbestlik olarak tanımlanan ekonomik özgürlük endeksinin bileşenleri aşağıda incelenmiştir.

5 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: Girişim Serbestîsi Yeni bir işletmenin açılması, faaliyete geçmesi ve kapatılması ile ilgili süreçlerin ne kadar kolay ve hızlı olduğunun bir değerlendirmesidir. Dünya Bankası nın Doing Business çalışmasının verilerini kullanan girişim serbestisi puanı, aşağıda belirtilen ve her biri eşit olarak ağırlıklandırılmış 10 faktöre dayanmaktadır (Heritage Foundation, 2011a); - İşe başlama işlemleri (prosedür sayısı), - İşe başlamak için gereken zaman (gün olarak), - İşe başlamanın maliyeti (işe başlama maliyeti/ kişi başına düşen gelir), - İş kurma maliyeti (iş kurmak için gereken minimum sermaye/kişi başına düşen gelir), - Ruhsat alma işlemleri (prosedür sayısı), - Ruhsat alma zamanı (gün olarak), - Ruhsat alma maliyeti (ruhsat maliyeti/kişi başına düşen gelir), - İşi kapatma zamanı (yıl olarak), - İşi kapatmanın maliyeti (işi kapatma maliyeti/ işletme varlıklarının toplam değeri), - İşi kapatma geri kazanım oranı (zaman ve maliyetin bir fonksiyonudur). Bu faktörlerin her biri 0 ile 100 arasında bir skora dönüştürüldükten sonra ortalamaları hesaplanır. Çıkan sonuç, ilgili ülkenin girişim serbestisi skorunu gösterir Dış Ticaret Serbestîsi Bir ekonominin dünyanın diğer bölgelerinden mal ve hizmet ithalatına ne kadar açık olduğunu ve bireylerin uluslar arası piyasalarda ne kadar serbest hareket edebildiğinin bir göstergesidir. Dış ticaret serbestîsi, mal ve hizmetlerin ithalat ve ihracatını etkileyen gümrük tarifesi ve diğer engellerin seviyesine göre hesaplanan bileşik bir ölçüdür ve ticari ağırlıklı ortalama gümrük tarifesi ile gümrük tarifesi dışındaki engeller şeklinde tanımlanan iki bileşenden oluşmaktadır (Heritage Foundation, 2011a) Vergisel Özgürlük Vergisel özgürlük, hükümetler tarafından getirilen vergi yükünün bir ölçüsüdür. Bu ölçü hem gerçek kişi ve kurumsal gelir vergisi oranları üzerinden doğrudan vergi yükünü hem de toplam vergi gelirlerinin gayrisafi yurtiçi hâsılaya oranını dikkate almaktadır. Vergisel özgürlük faktörü aşağıda belirtilen üç bileşenden oluşmaktadır; - Gerçek kişilerin tabi olduğu en yüksek vergi oranı, - Kurumların tabi olduğu en yüksek vergi oranı ve - Toplam vergi gelirlerinin gayrisafi yurtiçi hâsılaya oranıdır (Heritage Foundation, 2011a) Kamu Harcamalarının Payı Bu bileşen kamu harcamalarının gayrisafi yurtiçi milli hâsılaya oranını dikkate almaktadır. Tüketim ve transfer ödemeleri de dâhil olmak üzere kamu harcamaları bu bileşendeki toplam skoru oluşturmaktadır (Heritage Foundation, 2011a). Aşırı kamu harcamalarının getirdiği yük hem gelir yaratma hem de harcama açısından ekonomik özgürlüğün temel meselelerinden biridir. Aşırı kamu harcamaları bireysel tüketimi azaltma riskini de beraberinde getirerek bireylerin seçeneklerini azalmaktadır. Buna ilave olarak kamunun piyasa disiplininden uzaklaşması çoğunlukla verimsizlik, bürokrasi, düşük üretkenlik ve israfa da yol açmaktadır Bağımsız Para Politikası Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK Her ekonomi için, özgür bireysel değiş tokuş aracı, hesaplama birimi ve değer biriktirme aracı olarak istikrarlı ve güvenilir bir para birimine ihtiyaç duyulmaktadır. Eğer bu olmaz ise, uzun vadede değer yaratmak ve sermaye biriktirmek zorlaşacaktır. Bağımsız bir merkez bankası ve düşük enflasyon politikaları hemen hemen tüm para politikası teorilerince desteklenmektedir (Miller ve Kim, 9

6 10 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük b: 23). Serbest piyasa için ideal durum, ekonominin doğal seyrinde müdahaleler olmaksızın fiyat, döviz kurları ve enflasyon istikrarının sağlanmasıdır. Fiyat istikrarı ve fiyat kontrollerinin değerlendirilmesini içeren bir ölçü olan Bağımsız Para Politikası faktöründen alınacak skor iki bileşene bağlıdır (Heritage Foundation, 2011a). Bunlar; - Son üç yıldaki ağırlıklı enflasyon ortalaması ve 3.7. Finansal Serbesti Finansal serbesti bankacılığın etkinliğini sağlamak maksadıyla alınan bir önlem olduğu gibi aynı zamanda hükümet kontrolünden ve finans sektöründeki müdahalesinden bağımsızlığın sağlanması için kullanılan bir önlemdir. Finans sektörünün güvenilirliği ve devletin bu sektör üzerindeki kontrolünün bir değerlendirmesi niteliğindedir. Kısaca, bankacılık ve finans sektörünün bağımsızlığının ölçüsüdür (YOİKK, 2009). - Fiyat kontrolleridir Yatırım Serbestîsi Ekonomik olarak özgür bir ülkede yatırım sermayesinin akışına bir kısıtlama getirilmez. Bireyler ve firmaların ülke içinde ve kendi aralarında bir kısıtlama olmadan kaynaklarını belirli aktivitelere kaydırmalarına izin verilmiştir. Bu tür ideal bir ülke Ekonomik Özgürlük Endeksinin yatırım serbestîsi bileşeninden 100 puan almaktadır. Uygulamada pek çok ülke yatırım konusunda birçok kısıtlamaya sahiptir. Bazıları yabancı ve yerli yatırım için değişik kurallara sahip iken, bazı ülkeler ödeme, transfer ve sermaye işlemlerine birtakım kısıtlamalar uygular, bazı endüstriler yabancı yatırıma kapalıdır. Ayrıca, iş düzenlemeleri, yolsuzluk, bürokrasi/kâğıt yoğunluğu, zayıf altyapı, politik ve güvenlik ortamı bir pazardaki yatırımcıların özgürlüklerini etkileyen diğer faktörlerdir. Endeks, yatırıma getirilen bu çeşitli kısıtlamaları değerlendirmektedir. Her bir ülkenin; - Yabancı sermayeye karşı olumsuz tutumu, - Arazi mülkiyeti üzerindeki kısıtlayıcı rejimi, - Sektörsel yatırım kısıtlamaları, - Kamulaştırmanın adil bir şekilde yapılmaması ve - Döviz ve sermaye üzerindeki kontrolleri, ideali 100 olan puandan düşülerek ve sonuçların aritmetik ortalaması alınarak yatırım serbestîsi ölçütü hesap edilmektedir (Heritage Foundation, 2011a). Bankalar ile sigorta ve sermaye piyasaları gibi diğer finans kuruluşlarına devlet tarafından sahip olunması rekabeti azaltır ve genel olarak sunulan hizmetleri düşürür (Heritage Foundation, 2011a). Bu yüzden, devletlerin banka ve diğer finansal kuruluşlara sahip olması negatif bir durum olarak nitelendirilmektedir (YOİKK, 2009). Bir ekonominin finansal serbestîsi; - Devletin finansal hizmetler üzerindeki düzenlemeleri, - Doğrudan veya dolaylı sahiplik ile bankalar ve diğer finans şirketleri üzerindeki devlet müdahalesinin derecesi, - Yabancı rekabete açıklık, - Hükümetlerin kredi tahsisleri üzerindeki etkisi ve - Sermaye piyasasının gelişmişlik düzeyi olmak üzere beş bileşen ile ölçülmektedir (Heritage Foundation, 2011a) Mülkiyet Hakları Bir ülkenin yasalarının özel mülkiyet haklarını ne derecede koruduğu ve hükümetin bu yasaları ne derecede güçlendirdiği ile ilgili olan mülkiyet hakları bileşeni; kanunlarla tanımlanmış ve devlet tarafından korunan bireylerin mülk edinme haklarının bir değerlendirmesini içerir (YOİKK, 2009). Hükümetin özel mülkiyeti kamulaştırma rejimi ne kadar yüksek ise, ülkenin mülkiyet hakları puanı da o derecede düşük olmaktadır. Aynı şekilde; mülkiyetin yasal olarak korunması ne derece kesin

7 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: 568 ise, ülkenin mülkiyet hakları puanı da o derecede yüksek olmaktadır (Heritage Foundation, 2011a). Bu bileşen, kalitatif göstergelerden elde edilen arasında bir puan ile hesaplanmaktadır Yolsuzluk Algısı Sahtekârlık, rüşvet ve/veya suiistimal olarak tanımlanan yolsuzluğun, yargı ve yönetim alanındaki etkilerinin iş çevrelerince nasıl algılandığı ile ilgilidir. Hükümetlerin yapmış olduğu düzenlemeler veya iktisadi faaliyetlere olan müdahaleleri ile yolsuzluk miktarı arasında doğrudan bir ilişki vardır. Yolsuzluk için en iyi silah şeffaflıktır. Bu bileşen için birincil kaynak, 2009 yılı için 180 ülkede, yolsuzluk düzeyini ölçen Uluslararası Yolsuzluk Algılama Endeksi dir. Endeks, yolsuzluğun bulunmadığını 10 tam puan ile gösteren 10 puanlık bir ölçek ile ifade edilmektedir. Bazı ülkeler bu endeks kapsamında değildirler. Bu ülkeler için; yolsuzluk algısı bileşeni, uluslararası düzeyde tanınan ve güvenilir kaynaklardan edinilen kalitatif bilgiler kullanılarak belirlenir (Heritage Foundation, 2011a) İstihdam Serbestîsi Altı adet eşit ağırlıklı alt bileşenden oluşan istihdam serbestîsi bileşeni; işverenler ile çalışanların devletin herhangi bir sınırlandırması olmaksızın bir araya gelebilmelerinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Bu bileşenler; - İşçi başına ortalama katma değerin asgari ücrete oranı, - İlave işçi çalıştırmanın önündeki engeller, - Çalışma saatlerinin katılığı, - Gereksiz çalışanların kovulma zorluğu, - Yasal olarak zorunlu ihbar süresinin uzunluğu - Zorunlu kıdem tazminatı uygulamasıdır (Heritage Foundation, 2011a). İstihdam serbestîsi puanı oluşturulurken bu altı faktör 0 ile 100 arasında bir ölçek ile değerlendirilmektedir. 4. EÖE - DYY İlişkisi Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK Konu ile ilgili yapılan bazı araştırmalar bulunmaktadır. Bu kapsamda, Ramirez (2010) Latin Amerika da bulunan 10 ülkeye ait 21 yıllık veri kümesini kullanarak yaptığı araştırmada, bir ülkenin iktisadi liberalizasyonunun DYY çekmekte pozitif ve anlamlı etkisi olduğunu tespit etmiştir. Benzer bir sonuç, 18 Latin Amerika ülkesine ait 29 yıllık ( ) veri kümesini kullanarak yaptıkları analiz sonucunda, Bengoa ve Sanchez-Robles (2003) tarafından da bulunmuştur. Öte yandan, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleri ile Avrupa Birliği ne üye ülkelerin EÖE puanlarının, bu ülkelerin çekebildikleri DYY üzerindeki etkisini araştıran Caetano ve Caleiro (2009), EÖE puanlarının ülkelerin çekebildikleri DYY ile doğru orantılı olduğunu bulmuşlardır. Konu ile ilgili Quazi (2007) ise, aynı ilişkiyi Doğu Asya ülkelerinden oluşan bir örneklemde aramış ve ülkelerin ekonomik bağımsızlığının DYY çekebilme özelliği üzerinde pozitif ve çok güçlü bir etkisi olduğunu tespit etmiştir. Benzer şekilde, Ekonomik Özgürlüğün DYY de ülke seçimi için önemli bir gösterge olduğu farklı ampirik çalışmalarda da vurgulanmıştır. Globerman ve Shapiro (2003) ABD li yatırımcıların DYY için ülke seçimlerinde EÖE nin anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu tespit etmişlerdir. Kapuria-Foreman (2007) ile Quazi ve Rashid (2005) ise, gelişmekte olan ülkelere uyguladıkları ampirik çalışmalarının sonucunda, EÖE nin DYY üzerinde pozitif ve anlamlı etkileri bulunduğunu bildirmişlerdir. Kobeissi (2005) ise, Ortadoğu ve Kuzey Afrika daki 12 ülke üzerinde gerçekleştirdiği çalışmasında EÖE nin DYY çekmede pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu bulmuştur. Öte yandan Pourshahabi vd. (2011) OECD ülkeleri örnekleminde yaptıkları araştırmada, EÖE nin DYY üzerinde pozitif fakat anlamlı düzeyde olmayan bir etkisi olduğunu tespit etmiştir. Bunların yanı sıra, Davis ve Ruhe (2003) hedef ülkelerde, EÖE nin bileşenlerinden birisi olan, yolsuzluk ve rüşvet gibi uygulamaların yaygınlığının DYY çekmede olumsuz etkileri olduğunu tespit etmiştir. Bu bulguyla uyumlu olarak, Drabek ve Payne (2001) şeffaflık puanını yükselterek yolsuzluk olaylarını azaltan ülkelerin DYY çekebilme kabiliyetlerinde anlamlı artışlar olduğunu ortaya koymuşlardır. 11

8 12 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... Yapılan yazın araştırmasında dünya genelinde DYY üzerinde EÖE nin etkisini ortaya koyan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Dünyada genelinde gerçekleşen DYY nin EÖE nin 10 bileşeninden nasıl etkilendiği ortaya çıkarmak için bir sonraki bölümde yer alan yöntem ve analizler uygulanmıştır. 5. Uygulamanın Kapsadığı Dönem, Değişkenler ve Veri Seti DYY için ülke seçim kararını nasıl etkilediği analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu maksatla, yatırımcıların DYY için ülke seçim kararı ülkelerin çekebildiği DYY miktarı ile temsil edilmiştir. Modelde kullanılacak maksimum gecikme uzunluğunu belirlemek maksadıyla literatürde yaygın olarak kullanılan AIC (Akaike Information Criterion) ve SIC (Schwarz Information Criteria) bilgi kriterleri kullanılmıştır (Gujarati, 2004:536). Bu maksatla oluşturulan test sonuçları Tablo 2 de verilmiştir. Bu bölümde, EÖE bileşenlerin, tüm dünyadaki Tablo 2: Gecikme Uzunluğunun Tespiti Gecikme uzunluğu (k) AIC 0, , , , , SIC 0, , , , , Tablo 2 incelendiğinde, her iki kriterin en düşük değer aldığı gecikme uzunluğu 1 olduğundan bu model için en uygun gecikme uzunluğu 1 olarak tespit edilmiştir (Ucal, 2006: 41 57). Bu yüzden aynı yılın DYY ve EÖE değerlerinin yerine EÖE nin bir yıl gecikmeli değerleri ele alınmıştır yılı EÖE de yer alan tüm ülkelerin 2010 yılında çektiği kişi başı DYY miktarları analize bağımlı değişken olarak dâhil edilmiştir. Yatırımcıların yatırım yapacakları ülkenin EÖE değerlerine aynı yılda tepki göstermeyeceği ve belli bir süre bekleyecekleri düşünülmektedir. Ülkerlerin çektiği DYY miktarları, ABD Doları cinsinden, UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) tarafından yıllık olarak resmi internet sitesinde (UNCTADSTAD, 2011) yayınlanmaktadır. Ayrıca, Kişi Başı DYY miktarlarını hesaplayabilmek için CIA (2011) nın resmi internet sitesinde yer alan ülkelerin nüfusları hakkındaki veriler kullanılmıştır. Ülkelerin serbest piyasa ekonomisine ne kadar yakın olduklarını gösterdiği iddia edilen ve Heritage Foundation & The Wall Street Journal tarafından 1995 yılından itibaren yayımlanan dünya ülkelerine ait EÖE, yıllık olarak resmi internet sitesinde yayınlanmaktadır (Heritage Foundation, 2011b) EÖE de 184 ülke yer almaktadır. Ancak Afganistan, Irak, Lihtenştayn ve Sudan ın verileri eksik ve DYY 2010 yılına ait verilerde bazı ülkelerin verileri yetersiz olduğundan, analiz 175 ülke üzerinden yapılmıştır. Ülkelerin çektiği DYY miktarlarına etki eden EÖE bileşenlerini açıklamak için kurulan modelde yer alan değişkenler Tablo 3 de verilmiştir. Tablo 3: Modelde Kullanılan Değişkenlerin Tanımlanması Değişken Açıklaması Bağımlı DYY i i nci ülkenin 2010 yılında çektiği kişi başına DYY miktarı (ABD Doları) GS i i nci ülkenin 2009 yılına ait girişim serbestîsi endeks puanı DTS i i nci ülkenin 2009 dış ticaret serbestîsi endeks puanı VO i i nci ülkenin 2009 vergisel özgürlük endeks puanı KHP i i nci ülkenin 2009 kamu harcamaları payı endeks puanı Bağımsız BPP i i nci ülkenin 2009 bağımsız para politikası endeks puanı YS i i nci ülkenin 2009 yatırım serbestîsi endeks puanı FS i i nci ülkenin 2009 finansal serbesti endeks puanı MH i i nci ülkenin 2009 mülkiyet hakları endeks puanı YA i i nci ülkenin 2009 yolsuzluk algısı endeks puanı IS i i nci ülkenin 2009 istihdam serbestîsi endeks puanı

9 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: Yöntem ve Bulgular Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK Uygulamada, 175 ülkenin EÖE bileşen değerlerinin, bu ülkelerde yabancı yatırımcılar tarafından yapılan yatırım miktarlarını etkileyip etkilemediği çoklu doğrusal regresyon analizi yapılarak incelenmiştir. Bu analizden önce, regresyon analizinin temel varsayımları olan normallik, değişen varyans ve çoklu doğrusal bağıntı test edilmiştir. Değişkenlerin normallik sınaması için uygulanan Tek Örneklem Kolmogorov-Smirnov testinin sonuçları Tablo 4 te görülmektedir. 13 Tablo 4: Değişkenlerin Normallik Sınamaları İstatistikler lndyy lngs lndts lnvo lnkhp lnbpp lnys lnfs lnmh lnya lnis N Ortalama 7,35 4,14 4,29 4,31 4,02 4,32 3,83 3,84 3,67 3,62 4,09 Standart Sapma 0,39 0,09 0,04 0,03 0,17 0,02 0,07 0,07 0,11 0,08 0,06 Minimum 6,22 3,85 4,15 4,19 3,47 4,26 3,61 3,64 3,43 3,40 3,90 Maksimum 8,28 4,32 4,38 4,39 4,34 4,37 3,97 3,98 3,97 3,90 4,24 Kolmogorov-Smirnov Testi 1,09 1,44 0,95 1,23 1,07 0,56 0,87 0,87 0,55 0,97 0,86 p 0,17 0,37 0,31 0,09 0,20 0,90 0,42 0,43 0,91 0,30 0,44 H 0 : Değişken normal dağılmıştır. H s : Değişken normal dağılmamıştır Tüm değişkenler için p>a=0,05 olduğundan H 0 hipotezi kabul edilmiştir. Yani, %95 güvenirlilik düzeyinde, tüm değişkenlerin normal dağılıma uyduğuna karar verilmiştir. Regresyonun temel varsayımlarından birisi de sabit varyans (homoscedasticity) varsayımıdır. Bu varsayım, bağımsız değişkelerin birim değerleri değişirken bağımlı değişkenin birim değerlerine ait varyansın sabit kalacağı varsayımına dayanmaktadır (Gujarati, 2004: 387). Değişen varyansın varlığını test etmek maksadıyla literatürde çoğunlukla kullanılan White Değişen Varyans testi, en önemli test araçlarından biridir. White Değişen Varyans Testi nden elde edilen bulgular Tablo 5 te ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Table 5: White Değişen Varyans Testi Kesit Terimsiz (No Cross Term) F-statistic p Obs*R-squared p 0,349 0,840* 1,687 0,793 Kesit Terimli (Cross Term) F-statistic p Obs*R-squared p 0,302 0,904* 1,918 0,860 White Değişen Varyans Testi hipotezi: (Modelde değişen varyans problemi yoktur) (Modelde değişen varyans problemi vardır) Modelde değişen varyans problemi olup olmadığı White Değişen Varyans Testi ile sınanmış ve bu testte her iki durumda da p>a=0,05 olduğundan H 0 hipotezi kabul edilmiştir, Yani, test sonucunda %95 güvenirlilik düzeyinde modelde değişen varyans problemi olmadığı kabul edilmiştir. Modeldeki bağımsız değişkenler arasında çoklu doğrusal bağıntı olma ihtimali göz önüne alınarak faktör analizi uygulamanın uygun olacağına karar verilmiştir. Veri setinin faktör analizine uygun olup olmadığını anlamak maksadıyla Tablo 6 te Kaiser- Meyer-Olkin Örneklem Yeterlik Ölçüşü (KMOÖ- YÖ) ile Bartlett in Küresellik Testi (BKT) sonuç-

10 14 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... ları verilmiştir. Bu sonuçlar göre, KMOÖYÖ ye göre EÖE bileşenlerine ait veri setine faktör analizi uygulanabileceği, test değerinin 0,5 ten büyük olduğu, aynı zamanda veri setinin faktör analizi için iyi düzeyde olduğu, kısacası EÖE değişkenleri arasında iyi seviyede korelasyon bulunduğu tespit edilmiştir. Sharma (1996:116) tarafından 0,60 0,70 arası KMOÖYÖ değerlerinin faktör analizi uygulamak için tatmin edici olduğu ifade edilmiştir. Diğer yandan, BKT ye göre H 0 : Korelasyon matrisi birim matristir hipotezi testin p değerinin a=0,05 den küçük olmasını sebebiyle %95 güvenirlilik düzeyinde reddedilmiştir. Sonuç olarak, korelasyon matrisi sıfırdan farklıdır ve başka bir değişle, değişkenler arasında korelasyon mevcuttur (Kalaycı, 2010: 322). Böylece örneklemin faktör analizi yapmaya uygun olduğu görülmüştür. Tablo 6: KMOÖYÖ ve BKT Sonuçları KMOÖYÖ 0,696 Yaklaşık 1094,178 BKT SD 45 p 0,000 EÖE bileşenlerinin faktör analizine uygun olduğu test edildikten sonra bu verilere faktör analizi uygulanmıştır. Tablo 7 de Ortak Varyans ve Tablo 8 de Açıklanan Toplam Varyans gösterilmiştir. Tablo 7: Ortak Varyans Bileşenler Başlangıç Ortak Varyans lngs 1,000 0,8633 lndts 1,000 0,7897 lnvo 1,000 0,6836 lnkhp 1,000 0,5068 lnbpp 1,000 0,6188 lnys 1,000 0,8763 lnfs 1,000 0,7065 lnmh 1,000 0,8633 lnya 1,000 0,8550 lnis 1,000 0,7285 Yöntem: Temel Bileşenler Analizi Bir değişkene ilişkin faktörlerin açıkladıkları ortak varyans (communality), değişkenin faktör yük değerlerinin kareleri toplamına eşittir. Ortak varyansının yüksek olmasını, modele ilişkin açıklanan toplam varyansı artıracağını göstermektedir. Ortak varyans 0,50 değerinin altında ise ilgili değişken çıkarılarak faktör analizi yeniden düzenlenmesi gerekir. Bu durumda hem KMO değeri hem de açıklanan varyans değeri yükselir (Kalaycı, 2010: 322). Tablo 7 incelendiğinde ortak varyansların 0,50 den büyük olduğu görülmektedir. Sonuç olarak elde edilen faktör yüklerinin uygun olduğu değerlendirilmektedir. Faktör sayısını belirlemede veri seti için özdeğer istatistiği (Eigenvalues) 1 den büyük olan faktörler anlamlı olarak belirlenmiştir. Tablo 8 e göre, özdeğer istatistiği 1 den büyük olan iki faktör söz konusudur.

11 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: 568 Bileşen Top. Tablo 8: Açıklanan Toplam Varyans Başlangıç Özdeğerleri Faktör Değerleri Döndürülmüş Faktör Değerleri Varyans (%) Birikimli (%) Top. Varyans (%) Birikimli (%) Top. Varyans (%) Birikimli (%) 1 4,050 40,500 40,500 4,050 40,500 40,500 2,867 28,673 28, ,816 18,157 58,656 1,816 18,157 58,656 2,366 23,659 52, ,526 15,260 73,916 1,526 15,260 73,916 2,158 21,584 73, ,902 9,022 82, ,535 5,353 88, ,470 4,699 92, ,298 2,980 95, ,186 1,862 97, ,131 1,306 99, ,086 0, ,000 Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK 15 Yöntem: Temel Bileşenler Analizi Aynı zamanda faktör sayısını belirlemede faktör analizi çizgi grafiğinden (Scree Plot) de yararlanılabilir. Bu grafikte eğimin kaybolduğu noktanın Şekil 1: Değişkenlerin Faktör Analizi Çizgi Grafiği gösterdiği sayıda faktör belirlenebilir. Bu amaçla faktör analizi çizgi grafiği oluşturulmuş ve Şekil 1 te gösterilmiştir. Şekil 1 de eğimin kaybolmaya başladığı nokta kesikli çizgi ile gösterilmiştir. Kesikli çizgiye kadar olan üç faktör analize dâhil edilmiştir (Meyers vd. 2005: 505). Tablo 8 incelendiğinde, birinci faktörün toplam varyansın %40,500 ünü, ikinci faktörün %18,157 sini, üçüncü faktör ise %15,260 sını açıkladığı görülmektedir. Bu üç faktör toplam varyansın %73,916 sını açıklamaktadır. Değişkenlere ait Bileşen Matrisi Tablo 9 da gösterilmiştir. Ayrıca yorumlanabilir, anlamlı faktörler elde etmek maksadıyla Bileşen Matrisi, literatürde yaygın olarak kullanılan Varimax yöntemi ile döndürülmüş ve Tablo 10 daki bulgular elde edilmiştir.

12 16 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... S.Nu. Bağımsız Değişkenler 1 lngs 0,770 Tablo 9: Bileşen Matrisi Faktör Yükleri lndts 0,609 0,643 3 lnvo 0,792 4 lnkhp 0,502 5 lnbpp 0,549 6 lnys 0,819 7 lnfs 0,723 8 lnmh 0,862 9 lnya 0, lnis 0,754 Tablo 10 incelendiğinde faktör yükleri 0,50 den büyük olan 2, 5, 6 ve 7 nci değişkenlerin birinci faktörün, 1 ve 10 uncu değişkenlerin ikinci faktörün, 3, 4, 8 ve 9 uncu değişkenlerin üçüncü faktörün altında toplandığı görülmektedir. Tüm faktör yükleri, Meyers vd. nin (2005: 507) belirttiği gibi, 0,6 nın üzerinde yani iyi seviyede bulunmuştur. S.Nu. Bağımsız Değişkenler Tablo 10: Döndürülmüş Bileşen Matrisi Faktör Yükleri lngs 0,864 2 lndts 0,622 3 lnvo 0,750 4 lnkhp 0,616 5 lnbpp 0,776 6 lnys 0,890 7 lnfs 0,817 8 lnmh 0,620 9 lnya 0, lnis 0,832 Döndürme Yöntemi: Varimax Tablo 11 de ise, yeni oluşan faktörlerin altında hangi değişkenler olduğu belirtilmiştir. Tablo 11: Faktörlerin Tanımlanması Faktör İsimleri Değişkenler Kısaltma 1 inci Faktör 2 nci Faktör Dış Ticaret Serbestîsi (DTS) Bağımsız Para Politikası (BPP) Yatırım Serbestîsi (YS) Finansal Serbesti (FS) Girişim Serbestîsi (GS) İstihdam Serbestîsi (IS) F1 F2

13 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: üncü Faktör Vergisel özgürlük (VO) Kamu Harcamaların Payı (KHP) Mülkiyet hakları (MH) Yolsuzluk Algısı (YA) Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK F3 17 Kalaycı (2010: 331) ile Johnson ve Wichern (2002: 511) nin önerdikleri gibi, bu çalışmada da faktör analizi sonucunda elde edilen faktörlere ait faktör skorları çoklu doğrusal regresyon modelinde bağımsız değişken olarak kullanılmıştır. Faktör skorları kullanılarak oluşturulan çoklu doğrusal regresyon modelinin özeti Tablo 12 de gösterilmiştir. Tablo 12: Korelasyon, Belirtme ve Düzeltilmiş Belirtme Katsayıları Model R R 2 Düzeltilmiş R 2 S.H. 1 0,767 0,589 0,581 0,257 Not: Bağımlı Değişken: lndyy. Bağımsız Değişkenler: (Sabit) F1, F2, F3. Tablo 12 incelendiğinde, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkende (DYY) meydana gelen değişimin %58,1 ini açıkladığı görülmektedir. Modelin tümüyle anlamlı olup olmadığı test edilerek Varyans Analizi sonuçları Tablo 13 te verilmiştir. Tablo 13: Varyans Analiz Tablosu Model Kareler Toplamı SD Kareler Ortalaması F p Regresyon 16,189 3,000 5,396 81,519 0,000 1 Artık 11, ,000 0,066 Toplam 27, ,000 Not: Bağımlı Değişken:DYY. Bağımsız Değişkenler: (Sabit) F1, F2, F3. (Model anlamsızdır) (Model anlamlıdır) p=0,000 < a=0,05 olduğundan H 0 reddedilir. Buna göre modelin istatistiksel olarak tümüyle anlamlı olduğuna % 95 güvenirlilik düzeyinde karar verilmiştir. Modeldeki bağımsız değişkenlerin (faktörler) bağımlı değişkeni (DYY) etkileme yönü ve düzeyi incelenmiş ve değişkenler arasında çoklu doğrusal bağıntı olup olmadığı araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar Tablo 14 te gösterilmiştir. Tablo 14: Katsayıların Anlamlılık Testleri ve Çoklu Doğrusal Bağıntı Analizi Model Değişkenler β i Standartlaştırılmış Katsayılar S.H. t değeri p 1 Çoklu Doğrusal Bağıntı İstatistikleri β i Tolerans VIF β 0 (Sabit) 7,356 0, ,247 0,000 Bağımlı Değişken: DYY F1 0,091 0,230 0,020 4,684 0,000 1,000 1,000 F2 0,252 0,634 0,020 12,931 0,000 1,000 1,000 F3 0,145 0,365 0,020 7,444 0,000 1,000 1,000 Tüm bağımsız değişkenler için aşağıda verilen hipotez kurularak değişken katsayılarının anlamlılığı test edilmiştir. (Katsayısı anlamsızdır) (Katsayı anlamlıdır)

14 18 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... Tablo 14 incelendiğinde, modeldeki tüm katsayılar için p=0,000<α=0,05 olduğundan H 0 reddedilir. Yani modeldeki tüm katsayıların anlamlı olduğuna ve tüm katsayıların modelde yer alması gerektiğine %95 güvenirlilik düzeyinde karar verilmiştir. Ayrıca önemli bir varsayım olan çoklu doğrusal bağıntının olup olmadığı kontrol edilmiş ve VIF değerlerinden hiçbirinin 5 den büyük olmadığını saptanmıştır. Bu bulgular ışında oluşturulan model denklemi Denklem 1 de analiz sonucunda ulaşılan model ise Şekil 2 de gösterilmiştir. Denklem 1 incelendiğinde, DYY de meydana gelen değişimi açıklamak için modele dâhil edilen tüm faktörlerin katsayılarının anlamlı olduğu görülmektedir. Aynı zamanda tüm faktörlerin işareti teorik beklentilere uygun olarak gerçekleşmiştir. F1 faktöründe meydana gelen %1 değişim DYY de aynı yönde %0,091 değişime neden olurken, F2 faktöründe meydana gelen %1 değişim DYY de aynı yönde %0,252 değişime neden olmaktadır. Öte yandan F3 faktöründe meydana gelen %1 değişim DYY de yine aynı yönde %0,145 değişime neden olmaktadır. Her üç faktörü karşılaştırdığımızda DYY nin değişimine en fazla etkiyi sağlayan faktörler sırasıyla F2, F3 ve F1 dir. Yani ülkelerin DYY kararını en fazla etkileyen faktör, Girişim Serbestîsi (GS) ve İstihdam Serbestîsi (IS) değişkenlerinden oluşan F2 olarak göze çapmaktadır. Şekil 2: Regresyon Analizi Sonucunda Ulaşılan Model Bu çalışmanın sonucunda elde edilen bulgular daha önce bölgesel veya ülke grupları örneklemi üzerinde yapılan çalışmaların (Drabek ve Payne, 2001; Davis ve Ruhe, 2003; Quazi ve Rashid, 2005; He, 2006; Kapuria-Foreman, 2007; Caetano ve Caleiro, 2009; Ramirez, 2010) sonuçları ile uyumludur. 7. Sonuç Dünya üzerinde sermayenin yatırım yapabilmesi ve yapılan yatırımların en sağlıklı biçimde işletilebilmesi için uygun ekonomileri tespit etmek maksadıyla puanlama ve sıralama yapan EÖE, genel anlamda gerçekleşen DYY ın günümüzdeki dağılımı ile paralellik içindedir. Yani, yüksek EÖE puanı alan ülkeler diğerlerine göre daha fazla DYY çekebilmektedir. Bu çalışmanın sorunsalını oluşturan EÖE nin 10 bileşeninin bir ülkedeki DYY birikimi üzerindeki etkilerini ortaya koyabilmek için, önce faktör analizi uygulanarak endeks bileşenlerinin üç faktöre indirgenmesi sağlanmış daha sonra çok değişkenli regresyon analizi uygulanmıştır. Bu analizde, on bileşenin oluşturduğu üç faktörün tamamının modelde pozitif ve anlamlı etkisi olduğu bulunmuştur. Girişim Serbestîsi ve İstihdam Serbestîsi bileşenlerinin oluşturduğu F2 nin model de en yüksek etkiye sahip faktör olarak dikkat çektiği görülmüştür. Bir iş yerinde müteşebbis ile iş görenlerin özgür bir biçimde bir araya gelebilmesini ve üretim yapabilmesini sağlamaları adına; bir ülkede yeni bir iş kurabilme ve mevcut bir işi kapatabilmenin ne kadar kolay olduğunu gösteren Girişim Serbestîsi bileşeni ile işgören haklarını gösteren İstihdam Serbestîsi bileşeninin aynı faktör altında toplanmalarının şaşırtıcı olmadığı değerlendirilmektedir.

15 Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2012 Cilt: 49 Sayı: 568 Bu faktörün ardından; Vergisel Özgürlük, Kamu Harcamaların Payı, Mülkiyet Hakları ve Yolsuzluk Algısı bileşenlerinin oluşturduğu F3 en yüksek ikinci etkiye sahiptir. Modern dünya ekonomilerinde devletin düzenleyici, adaleti sağlayarak temel hak ve özgürlükleri koruyucu ve yolsuzlukları engelleyici rolünün yanı sıra bu görevleri yerine getirirken en etkin ve verimli yöntemleri kullanarak kamusal maliyetleri en az seviyede tutabilmesi önem kazanmaktadır. Dolayısıyla, devletin ekonomik hayattaki rolünü tanımlayan bu bileşenlerin aynı faktör altında toplanmasının beklenen bir sonuç olduğu düşünülmektedir. Üçüncü sırada ise, Dış Ticaret Serbestîsi, Bağımsız Para Politikası, Yatırım Serbestîsi ve Finansal Serbesti bileşenlerinden oluşan F1 gelmektedir. Bu faktörü oluşturan bileşenler iş hayatında devletin düzenleyici rolünü ne kadar aştığının göstergesi olabilecek hususları ölçmektedirler. Dış ülkelerdeki aktörler ile iş yapabilme, istenilen her türlü sektöre yatırım yapabilme, ülkedeki finans aktörlerinin devletten bağımsız hareket edebilmeleri ve para politikasını düzenleyici kurumların özerk davranabilmesi gibi konuları ortaya koyan bu dört bileşen aynı zamanda iktisadi hayatta birbirlerini etkileyen dinamik yapıları sebebiyle anlamlı bir biçimde aynı faktörün altında toplanmışlardır. DYY çekebilmek için çaba sarf eden ülke yönetimlerinin, yukarıda belirtilen öncelik sırasına göre gerekli ekonomik özgürlük bileşen gruplarına yönelik geliştirici tedbirler almalarının uygun olabileceği değerlendirilmektedir. Bu üç faktör bağımlı değişken olan bir ülkedeki DYY birikimindeki varyansın %58,1 ini açıklamaktadır. Ülkelerdeki DYY birikimini etkileyen başka faktörlerin de olduğu unutulmamalıdır. Bu faktörler yatırım yapan ile yatırımı alan ülke arasındaki coğrafi, sosyal ve kültürel yakınlık vb. olabilir. Ülkeler arasındaki bu etkileşimleri gösteren bazı değişkenlerin de dâhil edilebileceği araştırmaların sonucunda, açıklayıcılık derecesi daha yüksek modeller elde edilebileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada kesit verisi kullanılmıştır. Kesit verisi kullanılarak yapılmış olan bu tip çalışmaların bulguları ve bu bulgulara atfen yapılan değerlendirmelerin bir kesinlik hükmü olmadığı, olasılıklar ile değerlendirilmesi ve genellemelerin ilgili Y. GÖKMEN - U. TÜREN - H. DİLEK zaman dilimi ile sınırlı tutulması gerekliliği unutulmamalıdır. Kaynakça AÇIKALIN, Sezgin, Ekrem GÜL ve Ercan YAŞAR; (2006), Ücretler ve Büyüme ile Doğrudan Yabancı Yatırımlar Arasındaki İlişkinin Ekonometrik Analizi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16: BAYULGEN, Oksan; (2010), Foreign Investment and Political Regimes: The Oil Sector in Azerbaijan, Russia, and Norway, Cambridge University Press, United Kingdom BENGOA, Marta and Blanca SANCHEZ-ROBLES; (2003), Foreign Direct Investment, Economic Freedom and Growth: New Evidence from Latin America, European Journal of Political Economy, 19: BUCKLEY, Peter J. and Mark CASSON, (1976), The future of the multinational enterprise, Homes & Meier, London. CAETANO, José and António CALEIRO; (2009), Economic Freedom and Foreign Direct Investment: How Different are the MENA Countries from the EU, ibusiness, 2 (1): CIA, (Central Intelligence Agency), (2011), Country Comparison: Population https://www.cia.gov/library/publications/theworld-factbook/rankorder/2119rank.html, COASE, Ronald, (1937), "The Nature of the Firm", Economica, 4(16): DAVIS, James and John A.RUHE; (2003), Perceptions of Country Corruption: Antecedents and Outcomes, Journal of Business Ethics, 43(4): DRABEK, Zdenek and Warren PAYNE; (2001), The Impact of Transparency on Foreign Direct Investment, World Trade Organization, Economic Research and Analysis Division Working Paper, #ERAD DUNNING, John. H.; (1973), The determinants of international production, Oxford Economic Papers, 25: DUNNING, John. H.; (1980), Toward an eclectic theory of international production: Some empirical tests, Journal of International Business Studies, 11: DUNNING, John. H.; (1988), The Eclectic Paradigm of International Production: A restatement and some possible extensions, Journal of International Business Studies, 19: GLOBERMAN, Steven and Daniel SHAPIRO; (2003), Governance Infrastructure and U.S. Foreign Direct Investment, Journal of International Business Studies, 3: GUJARATI, Damodar N.; (2004), Basic Econometrics, Fourth Edition, The McGraw Hill Companies, New York City. HE, Canfei; (2006), Regional Decentralization and Location of Foreign Direct Investment in China, Post-Communist Economies, Taylor and Francis Journals, 18(1): HERITAGE FOUNDATION, (2011a), How Do You Measure Economic Freedom?,

16 20 Dünyadaki Doğrudan Yabancı Yatırımların Ülke Seçimi Kararı ile Ekonomik Özgürlük... HERITAGE FOUNDATION, (2011b), Explore the Data (Country and Years), aspx?view=by-region-country-year, HOLMES, Kim R. and Matthew SPALDING; (2011), Why Economic Freedom Matters?, com/2011/pdf/ua7.pdf, HYMER, Stephan; (1976), The International Operations of Nation Firms: A Study of Foreign Direct Investment, Cambridge, MLT Press. JOHNSON, Richard A. and Dean W. WICHERN; (2002), Applied The International Journal of Business and Public Administration, 2(1): QUAZI, Rahim; (2007), Economic Freedom and Foreign Direct Investment in East Asia, Journal of the Asia Pacific Economy, 12(3): RAFF, Horst and Krishna SRINIVASAN; (1998), Tax Incentives for Import-Substituting Foreign Investment: Does Signaling Play a Role?, Journal of Public Economics, 67: RAMIREZ, Miguel D.; (2010), Economic and Institutional Determinants of FDI Flows to Latin America: A Panel Study, Multivaried Statistical Analysis, 5th Ed. Pearson Educa- EconPapers, tion Int., USA. pers2010/wp10-03.pdf, KALAYCI, Şeref; (2010), Faktör Analizi, Ed. Şeref Kalaycı, SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Ankara. KARLUK, S.Rıdvan; (2007), Cumhuriyet in İlanından Günümüze Türkiye Ekonomisi nde Yapısal Dönüşüm, (11. Baskı), Beta, İstanbul. KAYAM, Saime Suna ve Mehtap HİSARCIKLILAR; (2009), Türkiye den Çıkan Doğrudan Yatırımları Belirleyen Etmenler, , İktisat İşletme ve Finans, 24(280): KAPURIA-FOREMAN, Vibha; (2007), Economic Freedom and Foreign Direct Investment in Developing Countries, The Journal of Developing Areas, 41(1): KOBEISSI, Nada; (2005), Impact of Governance, Legal System and Economic Freedom on Foreign Investment in the MENA Region, Journal of Comparative International Management, 8(1): LOVE, James and Francisco LAGE-HIDALGO; (2000), Analyzing the Determinants of US Direct Investment in Mexico, Applied Economics, 32(10): MEYERS, Lawrence S., Glen C. GAMST and Anthony J. GUA- RINO, (2005). Applied Multivariate Research: Design and Interpretation, SAGE Publications. ISBN-13: RAZIN, Assaf and Efraim SADKA; (2007), Foreign direct investment: analysis of aggregate flows, Princeton University Press, USA. SHARMA, Subhash; (1996), Applied Multivariate Techniques, John Willey&Sons Inc, USA. UCAL, Meltem Ş.; (2006), Ekonometrik Model Seçim Kriterleri Üzerine Kısa Bir İnceleme, C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2): 41-46, UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), (2011), Trade and Development Report, org/en/docs/tdr2011_en. pdf, UNCTADSTAT (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı İstatistikleri), (2011), Inward and Outward Foreign Direct Investment Stock, Annual, , aspx, VERNON, Raymond; (1966), International investment and international trade in the product cycle, Quarterly Journal of Economics, 80: YOİKK, (2009), Uluslararası Yatırım Yeri Endeksleri İncelemesi, Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü, yoikk.gov.tr/dosya/up/yoikk/ endeksler_guncellenen_ haziran2009 son.doc, MILLER, Terry and Anthony B. KIM; (2011a), Acknowledgments, Eds. Terry Miller and Kim R. Holmes, 2011 Index of Economic Freedom, Heritage Foundation MILLER, Terry and Anthony B. KIM; (2011b), Defining Economic Freedom 2011 Eds. Terry Miller and Kim R. Holmes, 2011 Index of Economic Freedom, Heritage Foundation, Index2011_ Chapter2.pdf, MUTUŞ, Ceren; (2010), Zuhal Mansfield ile Türkiye'nin Dış Yatırımları Üzerine, Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu, asp?id=1714, POURSHAHABI, Farshid, Davoud MAHMOUDINIA and Ehsan Salimi SODERJANI; (2011), FDI, Human Capital, Economic Freedom and Growth in OECD Countries, Research Journal of International Studies, 19: QUAZI, Rahim and Salim RASHID; (2005), Economic Freedom and Foreign Direct Investment in Developing Countries,

Ekonomik Özgürlük Endeksinin Yurt Dışına Doğrudan Yabancı Yatırım Yapan Türk Sermayesinin Ülke Seçim Kararına Etkisi Var mıdır?

Ekonomik Özgürlük Endeksinin Yurt Dışına Doğrudan Yabancı Yatırım Yapan Türk Sermayesinin Ülke Seçim Kararına Etkisi Var mıdır? Ekonomik Özgürlük Endeksinin Yurt Dışına Doğrudan Yabancı Yatırım Yapan Türk Sermayesinin Ülke Seçim Kararına Etkisi Var mıdır? Ekonomik Özgürlük Endeksinin Yurt Dışına Doğrudan Yabancı Yatırım Yapan Türk

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2012, Cilt: 5, Sayı: 2, s.181-194 181

Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2012, Cilt: 5, Sayı: 2, s.181-194 181 Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 2012, Cilt: 5, Sayı: 2, s.181-194 181 YEREL ENERJİ FİYATLARININ ÜLKELERİN DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM ÇEKEBİLME GÜCÜ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yavuz GAZİBEY *1 Ufuk TÜREN ** Yunus

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ Doktora Uzmanlık Alanı MLY898 3 3 + 0 6 Bilimsel araştırmarda ve yayınlama süreçlerinde etik ilkeler. Tez yazım kuralları,

Detaylı

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2 Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 5, Sayı:2, 2003 YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan araştırma

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması 2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması Mahmut YARDIMCIOĞLU Özet Genel anlamda krizler ekonominin olağan bir parçası haline gelmiştir. Sıklıkla görülen bu krizlerin istatistiksel

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN EKONOMİK ÖZGÜRLÜK ÜZERİNE ETKİLERİ: ÜLKELER BAĞLAMINDA KÜRESEL BİR ANALİZ

BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN EKONOMİK ÖZGÜRLÜK ÜZERİNE ETKİLERİ: ÜLKELER BAĞLAMINDA KÜRESEL BİR ANALİZ BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN EKONOMİK ÖZGÜRLÜK ÜZERİNE ETKİLERİ: ÜLKELER BAĞLAMINDA KÜRESEL BİR ANALİZ Ufuk TÜREN 1 Yunus GÖKMEN ** Hakan DİLEK *** ÖZET: Dünyamızda her şeye yön veren ve en önemli

Detaylı

Prof.Dr. Ayten Ayşen Kaya

Prof.Dr. Ayten Ayşen Kaya Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 516 Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

FAKTÖR ANALİZİ VAHİDE NİLAY KIRTAK

FAKTÖR ANALİZİ VAHİDE NİLAY KIRTAK FAKTÖR ANALİZİ VAHİDE NİLAY KIRTAK Çok Değişkenli İstatistikler Faktör Analizi Faktör Analizinin Amacı: Birbirleriyle ilişkili p tane değişkeni bir araya getirerek az sayıda ilişkisiz ve kavramsal olarak

Detaylı

Finansal Kurumlar ve Piyasalar. Zorunlu Yüksek Lisans. 1. yıl 1. yarıyıl / Güz Doç. Dr. Mehmet Güçlü. Uzaktan Öğrenim Türkçe Yok

Finansal Kurumlar ve Piyasalar. Zorunlu Yüksek Lisans. 1. yıl 1. yarıyıl / Güz Doç. Dr. Mehmet Güçlü. Uzaktan Öğrenim Türkçe Yok Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 0 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Dersin Verildiği Yıl Dersin Verildiği

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 Adı Soyadı: Hasan VERGİL Ünvanı: Prof. Dr. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Siyasal Bilgiler Fakültesi / Ankara Üniversitesi 1992 İktisat Bölümü Y.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Güçlü

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Güçlü Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 77 Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama

Detaylı

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Önlisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü Öğretim Görevlisi Serkan

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 7: CAPM ve APT. Bölüm 2: Uygulamalar ve Sınamalar

15.433 YATIRIM. Ders 7: CAPM ve APT. Bölüm 2: Uygulamalar ve Sınamalar 15.433 YATIRIM Ders 7: CAPM ve APT Bölüm 2: Uygulamalar ve Sınamalar Bahar 2003 Öngörüler ve Uygulamalar Öngörüler: - CAPM: Piyasa dengesinde yatırımcılar sadece piyasa riski taşıdıklarında ödüllendirilir.

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş 68 Aralık 2013 TÜRKİYE İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE HANGİ SIRADA? Dr. Ayşe Betül YAPA Giriş Bir ülkede milli gelir artışının yüksek oluşu o ülkenin gelişmiş bir ülke olarak adlandırılabilmesi için yeterli

Detaylı

SESSION 2C: Finansal Krizler 381

SESSION 2C: Finansal Krizler 381 SESSION 2C: Finansal Krizler 381 2000-2014 Yılları Arasında Türkiye ve Rusya da Finansal Risklerin Temel Ekonomik Veriler Üzerine Etkilerinin Analizi The Analysis of the Effects of Financial Risks in Turkey

Detaylı

İKT 108- Uluslararası İktisat TOBB ETÜ Bahar 2015

İKT 108- Uluslararası İktisat TOBB ETÜ Bahar 2015 Yrd. Doç. Dr. Ünay Tamgaç Tezcan İKT 108- Uluslararası İktisat TOBB ETÜ Bahar 2015 İletişim Bilgileri: e-posta : utamgac@etu.edu.tr Web sitesi : http://unay.weebly.com/ikt-108.html Ofis No : 279 Ofis Saatleri???

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ Yeşim Üçdoğruk Dokuz Eylül Üniversitesi AYTEP-27.01.2011 Literatür Ar-Ge Harcamaları ~ Yenilik Faaliyetleri Farklı firmaların

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

İZMİR DEKİ ÖZEL VE DEVLET ÜNİVERSİTELERİNDEKİ ÖĞRENCİLERİN BAŞARILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI ÖZET

İZMİR DEKİ ÖZEL VE DEVLET ÜNİVERSİTELERİNDEKİ ÖĞRENCİLERİN BAŞARILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI ÖZET Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (İLKE) Bahar 2007 Sayı 18 İZMİR DEKİ ÖZEL VE DEVLET ÜNİVERSİTELERİNDEKİ ÖĞRENCİLERİN BAŞARILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN BELİRLENMESİ VE KARŞILAŞTIRILMASI

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Uluslararası sermaye hareketleri temel olarak kalkınma amaçlı, hibe ve kredi şeklindeki resmi sermaye hareketleri ile özel sermaye hareketlerinden

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Güçlü

Yrd. Doç. Dr. Mehmet Güçlü Dersin Adı Dersin Kodu DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi ÇOK DEĞİŞKENLİ REGRESYON ANALİZİ: ÇIKARSAMA Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge 14 Ekim 2012 Ekonometri

Detaylı

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Türkiye Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2010 yılında

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA 1. Amaç Dış Ticaret Beklenti Anketi (DTBA), dış ticaretimize yön veren firmaların yakın geçmişe ve mevcut duruma ilişkin değerlendirmeleri ile

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ NAZİLLİ İİBF İKTİSAT BÖLÜMÜ VE AVRUPA ARAŞTIRMALAR MERKEZİ TARAFINDAN DÜZENLENEN GÜNCEL EKONOMİK SORUNLAR KONGRESİ NDE YAPACAĞI Açılış Konuşmasının

Detaylı

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,

Detaylı

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop 1.1. Mali Yapı ve Finans Ekonomik olarak tanımlanmış sınırlarda sermayenin yaygınlığı ve verimliliği genellikle mali ve finansal göstergelerle ölçülür. Bölgedeki bankaların durumu şube sayılarıyla, sermayenin

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR Serbest Bölgenin Tanımı Genel olarak serbest bölgeler; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Giriş Türkiye dünyadaki en büyük sigara tüketici ülkelerden biridir. A.B.D. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 199-1999 yılları arasında dünyadaki

Detaylı

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011)

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ekonometri Nedir? ve Yöntembilimi Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ders Planı ve Yöntembilimi 1 ve Yöntembilimi Sözcük Anlamı ile Ekonometri Ekonometri Sözcük anlamı ile ekonometri, ekonomik ölçüm

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 7. Yayınlar 7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

ÖZGEÇMİŞ. 7. Yayınlar 7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Gonca ATICI 2. Doğum Tarihi: 07.05.1975 3. Unvanı: Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İngilizce İktisat İstanbul Üniversitesi 1997 Y. Lisans Para-Banka

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN GEÇERLİ OLACAK NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İKTİSAT-İ.Ö

2012-2013 EĞİTİM ÖĞRETİM YILINDAN İTİBAREN GEÇERLİ OLACAK NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İKTİSAT-İ.Ö I. YIL YY KODU Z/S DERSİN ADI DERSİN İNGİLİZCE ADI HAFTALIK DERS SAATI ECTS KREDİSİ İKTİÖ-101 Z Davranış Bilimleri Introduction to Behavioral Sciences 3+0-3 3 İKTİÖ-103 Z Genel Muhasebe-I Financial Accounting

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK)

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇİNDE TÜRK FİNANSAL

Detaylı

Parametrik Olmayan Testler. İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi

Parametrik Olmayan Testler. İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi Yrd. Doç. Dr. Neşet Demirci, Balıkesir Üniversitesi NEF Fizik Eğitimi Parametrik Olmayan Testler İşaret Testi-The Sign Test Mann-Whiney U Testi Wilcoxon Testi Kruskal-Wallis Testi Rank Korelasyon Parametrik

Detaylı

tepav Kasım2012 N201280 DEEĞERLENDİRMENOTU ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ TARIMSAL ÜRÜN VE GIDA FİYATLARINA ETKİLERİ

tepav Kasım2012 N201280 DEEĞERLENDİRMENOTU ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ TARIMSAL ÜRÜN VE GIDA FİYATLARINA ETKİLERİ DEEĞERLENDİRMENOTU Kasım2012 N201280 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Efşan NAS ÖZEN 1 Araştırmacı, TEPAV Gıda ve Tarım Politikaları Araştırma Enstitüsü ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012)

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) Aşağıdaki analizlerde lise öğrencileri veri dosyası kullanılmıştır.

Detaylı

YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU

YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU Marmara Üniversitesi U.B.F. Dergisi YIL 2005, CİLT XX, SAyı 1 YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU Yrd. Doç. Dr. Ebru ÇACLAYAN' Arş. Gör. Burak GÜRİş" Büyüme modelleri,

Detaylı

Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions)

Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions) Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions) Öğr. Üyesi: Öznur Özdemir Kaynak: Waters, D. (2009). Supply Chain Management: An Introduction to Logistics, Palgrave Macmillan, New York

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Ocak2013 N201307 TÜRKİYE DE YOLSUZLUK ALGISI ÜZERİNE NOTLAR DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak01 N0 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Evren AYDOĞAN 1 Araştırmacı, Yönetişim Çalışmaları Uluslararası Şeffaflık Örgütü nün- Transparency International (TI), Yolsuzluk

Detaylı

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ Elif ERDOĞAN Yüksek Lisans Tezi Çorum 2013 DÜNYA DA VE TÜRKİYE

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu Yılın ilk ve ikinci çeyreğindeki sırayla

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

DERS PROFİLİ. İktisata Giriş II ECO 102 Bahar 2 3+0+0 3 6. Asst. Prof. Özlem İnanç

DERS PROFİLİ. İktisata Giriş II ECO 102 Bahar 2 3+0+0 3 6. Asst. Prof. Özlem İnanç DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Dönem Yarıyıl Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS İktisata Giriş II ECO 102 Bahar 2 3+0+0 3 6 Ön Koşul MATH103 MATH104 Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı