İşletim Sistemleri. Dr. Binnur Kurt Omega Eğitim ve Danışmanlık İşletim Sistemleri

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İşletim Sistemleri. Dr. Binnur Kurt binnur.kurt@gmail.com. Omega Eğitim ve Danışmanlık http://www.omegaegitim.com. İşletim Sistemleri"

Transkript

1 İşletim Sistemleri Dr. Binnur Kurt Omega Eğitim ve Danışmanlık 1 S a y f a

2 İÇİNDEKİLER 1. İşletim Sistemi 2. Kabuk 3. Prosesler 4. İplikler 5. İplikler Arası Eş Zamanlama 6. Prosesler Arası İletişim 7. İş Sıralama 8. Prosesler Arası Eş zamanlama Dosya Sistemi 11. Soket Haberleşme 2 S a y f a

3 BÖLÜM 9 Bölümün Amacı Bölüm sonunda aşağıdaki konular öğrenilmiş olacaktır: Bellek Yönetim Gereksinimleri Bellek Yönetim Teknikleri Sayfalama ve Segmanlama Görüntü Bellek 3 S a y f a

4 9.1 Giriş İşletim sisteminin birincil görevi temel sistem kaynakları olan işlemci, ana bellek ve diski kullanıcılar ve onların prosesleri arasında paylaştırmaktır. Kullanıcı proseslerinin çalışabilmesi için bellekte bulunması gerekir. İşletim sisteminde fiziksel belleğin yönetiminden sorumlu olan birime bellek yöneticisi adı verilir. Bellek yöneticisi çalışan proseslerin hangi bellek bölümüne yerleşeceğine karar verir, bellek erişimini ve yerleşimini denetler, prosesler arasında bellek paylaşımını organize eder. Bellek yöneticisinin denetiminde iki tür bellek yer alır: Fiziksel Ana Bellek: Yarıiletken teknolojisi olarak üretilmişlerdir. Günümüzde fiziksel bellekler nispeten ucuz oldukları için büyük bellekli sistemler oluşturmak mümkün olabilmektedir. DDR standardında üretilmektedirler. DDR5 grafik kartlarında yoğun olarak kullanılmaktadır. Bilgisayar sistemlerinde ise DDR4 bellekler kullanılmaktadır. DDR Standardı İç hızı Yol hızı Transfer Hızı Gerilim (MHz) (MHz) (GB/s) (V) DDR DDR /1.5 DDR İkincil Bellek: Fiziksel ana belleğin kapasitesinin tüm proseslerin fiziksel belleğe sığması için yeterli olmadığı durumlarda ikincil bellekten yararlanılır. İkincil bellek olarak kapasitesi ana belleğe göre daha fazla olan ancak daha yavaş erişim başarımına sahip mekanik diskler kullanılır. Son dönemde mekanik disklerin yerini daha pahalı ancak erişim başarımı mekanik disklere göre çok daha iyi olan katı hal diskler almaktadır (Şekil-9.1) Mekanik Disk Katı Hal Disk Şekil-9.1 Mekanik disk ve katı hal disk görüntüsü 4 S a y f a

5 9.2 Bellek Yönetim Gereksinimleri Bellek yönetim yaklaşımlarını ve mekanizmalarını çalışmadan önce belek yönetimi ile ilgili gereksinimleri incelememiz faydalı olur. Herhangi bir bellek yönetim sisteminin aşağıdaki beş gereksinimi karşılaması beklenir: Yeniden yerleşim Yazılım geliştirici, çalışan programının bellekte fiziksel nereye yerleşeceği ile ilgilenmeden uygulama geliştirilmelidir. Uygulama çalışma zamanında farklı kapasiteli ve farklı fiziksel yerleşime sahip bellek parçalarının yer aldığı sistemlerde çalıştırılabilir. İşletim sistemi, bellek yönetim sistemi kullanıcıya sanal bir bellek uzayı sunar. Geliştirici sanki tüm bellek uzayını sadece kendisine aitmiş gibi kod yazar. Üretilen bellek adresleri sanaldır. Bellek yöneticisinin görevlerinden biri de bellek referans adresleri fiziksel adres değerlerine dönüştürmektir. Koşan yazılımların fiziksel belleğe sığmayan bölümleri ikincil bellekte saklanır. Daha sonra ihtiyaç duyulduğunda, ikincil bellekten alınıp tekrar fiziksel belleğe muhtemelen farklı bir bölmeye yüklenir. Koruma İzni olmadan bir proses bir başka prosesin bellek alanlarına erişememelidir. Programın yeri değişebileceğinden kontrol için programdaki gerçek adresler kullanılamaz. Bu kontrolün çalışma zamanında yapılması gerekir. Paylaşım Bazen birden fazla prosesin aynı bellek bölgesine erişmesi istenebilir. Prosesler biri birlerinin program kodunu ya da verilerini paylaşabilmelidir. Koruma mekanizmasının bu paylaşıma izin verecek esneklikte olması gerekir. 9.3 Bellek Yönetim Teknikleri Bellek yönetiminde temel işlem prosesi çalışabilmesi için belleğe taşımaktır. Prosesler sanal bellekte çalıştırılırlar. Sanal belleğin kullanıldığı günümüz işletim sistemlerinde sanal belleğin organizasyonunda iki farklı yaklaşım kullanılır: sayfalama ve segmanlama. Konunun daha iyi anlaşılması açısından, çalışmamıza önce, artık günümüz işletim sistemlerinde kullanılmayan iki bellek yönetim yaklaşımı ile başlayacağız: Durgun Bölümleme ve Devingen Bölümleme. Daha sonra sayfalama ve segmanlama tekniklerini inceleyeceğiz Durağan Bölümleme İşletim sisteminde ana belleğin bir bölümü işletim sisteminin kendisine ayrılmıştır. Geri kalan bellek alanı ise bellek yöneticisi tarafından prosesler arasında paylaştırılır. Bu paylaşımda en basit yaklaşımlardan biri bu bellek alanının sabit uzunlukta bölümlere ayrılmasıdır (Şekil-9.2 (a)). Boş bölmeye, boyu bölme boyundan (64MB) küçük ya da eşit prosesler yüklenebilir. 64MB boyutundan daha küçük bellek ihtiyacında kullanılmayan alanlar oluşacaktır. Bu problem iç parçalanma (internal fragmentation) olarak adlandırılır. eşit boyda olmayan bölmeler kullanılması sorunu bir derece çözer. Proses bölmeye sığmadığı durumda, programcı program parçalarını 5 S a y f a

6 birbirinin üzerini örtecek şekilde kodlar. Bu problemler değişik uzunlukta bölümler kullanılarak bir ölçüde hafifletilebilir. Bu yöntemde maksimum aktif proses sayısı sınırlıdır. İşletim sistemi tarafından gerçeklenmesi kolay ve getirdiği ek yük azdır. Şekil-9.2 (a) Eşit uzunlukta bölümleme (b) Değişken uzunlukta bölümleme Bölme boylarının eşit olduğu durumda prosesin hangi bölmeye yerleştirileceği fark etmez. Bölme boylarının eşit olmadığı durumda ise bölme içi boş kalan yer miktarını en aza indirmek üzere her proses sığacağı en küçük bölmeye yerleştirilir. Her bölme için bir kuyruk düzenlenebilir (Şekil-9.3). 6 S a y f a

7 9.3.2 Dinamik Bölümleme Şekil-9.3 Durgun Bölümlemede Bellek Atama Bu yöntemde bölme sayısı ve bölme boyları sabit değildir. Proseslere sadece gerektiği kadar bellek atanır (Şekil-9.4). Kullanılmayan boş yerler yine de oluşur. Bu durum dış parçalanma (external fragmentation) olarak adlandırılır. Tüm boş alanların bir blok halinde olması için sıkıştırma kullanılır (Şekil-9.5). 7 S a y f a

8 (a) (b) (c) (d) (e) (f) Şekil-9.4 Dinamik Bölümlemede Bellek Atama 8 S a y f a

9 Şekil-9.5 Dinamik Bölümlemede Boş Alanların Sıkıştırılması Dinamik Bölümlemede Yerleştirme Algoritmaları Hangi boş bloğun hangi prosesin atanacağına işletim sistemi karar verir. Bunun için çeşitli algoritmalar önerilmiştir. Şimdi bu algoritmalara göz atacağız: A. En iyi sığan Algoritması (Best-Fit) Bu algoritmada, prosesin ihtiyaç duyduğu bellek alanına en yakın olan boşluk seçilir (Şekil-9.6). Olası en küçük bölme bulunduğundan artan boş alan azdır. Buna karşılık sıkıştırmanın daha sık yapılması gerekir. B. İlk sığan Algoritması (First-Fit) Bu algoritmada ilk boş göz seçilir (Şekil-9.6). Prosesler baş bölgelere yığılır. Boş yer ararken üst üste taranır. C. Bir sonraki Sığan Algoritması (Next-Fit) 9 S a y f a

10 Bu algoritmada, son yerleştirilen yerden itibaren ilk sığan yer bulunur (Şekil-9.6). Genellikle atamalar belleğin son kısımlarında yer alan büyük boşluklardan seçilir. Bu nedenle büyük boşluklar küçük parçalara bölünür. Bu da sıkıştırma gerektirir. (a) (b) Şekil-9.6 Dinamik Bölümlemede Yerleştirme Algoritmaları 9.4 Sayfalama Hem durağan hem de dinamik bölütleme, belleği verimsiz kullanırlar: biri iç parçalanmaya diğer ise dış parçalanmaya neden olurlar. Sayfalamada proses küçük ve eşit boylu parçalara bölünür. Benzer şekilde bellek de aynı boyda parçalara ayırılır (Şekil-9.7). Prosesin eşit boylu bu parçalarına sayfa adı verilir. Eşit boylu bellek parçaları ise çerçeve olarak isimlendirilir. İşletim sistemi her proses için sayfa tablosu tutar. Prosesin her sayfasının hangi çerçevede olduğu bilgisinin kaydı yine sayfa tablosunda tutulur (Şekil-9.8). Bellek adresinin değeri, sayfa numarası ve sayfa içi ofset adresinin toplamından elde edilir. İşletim sistemi hangi çerçevelerin boş olduğunu bilgisini tutar. Bellekte bir prosese ilişkin birden fazla sayfa olabilir. Sayfa ve çerçeve boylarının ikinin kuvvetleri şeklinde seçilmesi dönüşüm hesaplamalarını basitleştirir. Mantıksal adres, sayfa numarası ve sayfa içi kayıklık değerinden oluşur. Sanal adresten fiziksel adrese dönüşüm için prosesin sayfa tablosundan yararlanılır. 16-bitlik bir örnek adres uzayı için, yüksek anlamlı 6-bit sayfa numarasını taşır, düşük anlamlı 10-bit ise sayfa içi ofset değerini gösterir (Şekil-9.9). 10 S a y f a

11 Şekil-9.7 Proses sayfalarına bellek çerçevelerinin atanması 11 S a y f a

12 Şekil-9.8 Proseslerin sayfa tablosu değerleri Şekil-9.9 Sayfalama yönteminde mantıksal adresten fiziksel adrese dönüşüm 12 S a y f a

13 9.5 Segmanlama Bu yöntemde, program segman adı verilen parçalara bölünür. Programların tüm segmanları aynı boyda olmak zorunda değildir. Ancak segman boyunun bir üst sınırı bulunur. Sayfalama çözümü geliştiriciye saydam olsa da segmanlama geliştiriciye ya da onun kullandığı derleyiciye bağlıdır. Maksimum segman boyu bilinmesi gerekir. Mantıksal adresler iki bölümden oluşur: segman numarası ve segman içi ofset. Segman tablosundan segmanın adresi ve boyu alınır. Segman boyları eşit olmadığından dinamik bölmelemeye benzer özelliklere sahiptir. Bir program birden fazla segmandan oluşabilir. Bir programa ilişkin segmanlar bellekte ardışıl yerleşmek zorunda değildir. 9.6 Görüntü Bellek Bellek erişimleri dinamik olarak çalışma anında fiziksel adreslere dönüştürülür. Proses çalışması boyunca belleğe alınıp, bellekten atılabilir ve her seferinde farklı bir bölgeye yerleştirilebilir. Prosesin parçalarının bellekte birbirini izleyen bölgelerde olması gerekli değildir. Benzer şekilde çalışma anında prosesin tüm parçalarının birden bellekte olması gerekmez. İşletim sistemi başlangıçta belleğe prosesin bir kısmını yükler. Prosesin bellekte bulunan kısmına Yerleşik Küme (Resident Set) adı verilir. Çalışma zamanında ihtiyaç duyulan bir bölge bellekte yoksa kesme oluşur. İşletim sistemi prosesi bloke eder ve istenen mantıksal adresi içeren parçayı belleğe yükler. Bunun için işletim sistemi tarafından disk G/Ç isteği oluşturulur. Disk G/Ç işlemi yürütülürken işlemciyi meşgul bekletmemek için hazır kuyruğunda bekleyen proseslerden biri çalıştırılır. Disk G/Ç işlemi tamamlanınca kesme oluşur. İşletim sistemi bekleyen prosesi hazır durumuna getirir. Fiziksel bellekteki tüm parçaların dolu olması durumunda ise belirli bir kritere bağlı olarak bir parça fiziksel bellekten ikincil belleğe atılır. Bellekten atılan bir parçaya hemen ihtiyaç duyulması durumu yenilgi durumu olarak adlandırılır. Bu çok sık gerçekleşirse İşlemci zamanı proses parçalarını ana bellek ve ikincil bellek arasında taşımakla geçer. Bu soruna karşılık, işletim sistemi, prosesin geçmişine bakarak hangi parçalara ihtiyaç duyacağını kestirmeye çalışır. Proses içi program kodu ve veri erişimleri birbirine yakın bölgelerde kalma eğilimindedir. Bu yerellik prensibi olarak adlandırılır. Kısa bir süre içinde prosesin sadece küçük bir alt kümesi gerekecektir. Hangi parçaların gerekeceği konusunda tahminde bulunmak bu şekilde mümkün olabilir. Fiziksel bellekte daha fazla proses bulunabilmesi için prosesin bellek görüntüsü parçalara ayrılır ve sadece gerekli parçalar fiziksel bellekte bulundurulur. Hatta bir proses tüm fiziksel bellekten daha büyük olabilir. Bellekte çok sayıda proses olduğundan en az birinin Hazır durumunda olma olasılığı yüksektir. Görüntü bellek için donanım sayfalamaya ve segmanı yapıya destek vermelidir. Her prosesin kendi sayfa tablosu bulunur. Tablonun her satırında sayfanın ana bellekte yer aldığı çerçeve numarası bulunur (Şekil-9.10). Sayfanın ana bellekte olup olmadığını gösteren de bir bit yer alır. Buna ek olarak Sayfanın belleğe yüklendikten sonra değişip değişmediğini gösterir bir bit daha yer alır. Eğer değişiklik yoksa ana bellekten ikincil belleğe alınırken yeniden yazmaya gerek bulunmaz. Sayfa tablosunun tamamı çok yer gerektirebilir. Sayfa tabloları da bu nedenle ikincil 13 S a y f a

14 bellekte saklanır. Koşan prosesin sayfa tablolarının bir kısmı da ana belleğe alınır. Her görüntü bellek erişiminde iki fiziksel bellek erişimi gerekebilir: sayfa tablosunu getirmek veriyi getirmek Bu problemin çözümünde sayfa tablosu kayıtlarını tutmak için hızlı bir cep bellek kullanılır: Translation Lookaside Buffer (TLB). En yakın zamanda kullanılmış olan sayfa tablosu kayıtlarını tutar. Ana bellek için kullanılan cep bellek yapısına benzer bir işlev görür. SAYFA BOYU Şekil-9.10 Sayfa tablosu kayıtları Sayfa boyu küçük olursa iç parçalanma daha az olur. Küçük sayfa boyları olursa proses başına gereken sayfa sayısı artar. Proses başına fazla sayfa olması sonucunda sayfa tablosu boyları büyür. Sayfa tablosu boyunun büyük olması sonucu tablonun ikincil bellekte tutulan kısmının daha büyük olmasına neden olur. İkincil belleklerin fiziksel özellikleri nedeniyle daha büyük bloklar halinde veri aktarımı daha verimli olur. Sayfa boyunun büyük olması daha iyidir. Sayfa boyu küçük olunca bellekteki sayfa sayısı artar. Zaman içinde proseslerin yakın zamanda eriştikleri sayfaların büyük kısmı bellekte olur ve bu nedenle sayfa hatası düşük olur. Sayfa boyu büyük olunca sayfalarda yakın zamanlı erişimlere uzak kısımlarda olur ve sayfa hataları artar. Birden fazla sayfa boyu olabilir. Büyük sayfa boyları program komut bölümleri için kullanılabilir. Küçük boylu sayfalar iplikler için kullanılabilir. Çoğu işletim sistemi tek sayfa boyu destekler. ALMA YÖNTEMİ Alma yöntemi, sayfanın belleğe ne zaman alınması gerektiğini belirler. İsteğe dayalı sayfalama yöntemi kullanılıyorsa ancak sayfaya erişim olduğunda sayfa belleğe getirilir. Sayfa hatası başta daha yüksek olur. Önceden sayfalama yöntemi kullanıldığında ise gerektiğinden daha fazla sayfa belleğe alınır. Diskte birbirini izleyen konumlarda yer alan sayfaları birlikte belleğe getirmek daha etkin bir çözümdür. YERİNE KOYMA Yerleştirme yöntemi hangi sayfanın yerine konacak kararını verir. Bellekten atılacak sayfa yakın zamanda erişilmesi olasılığı düşük olan bir sayfa olmalıdır. Çoğu yöntem bir prosesin gelecek davranışını eski davranışına dayanarak kestirmeye çalışır. Bazı çerçeveler kilitlenmiştir. Bir çerçeve kilitliyse yerine başkası yerleştirilemez: İşletim sistemi çekirdeği, G/Ç tamponları gibi. 14 S a y f a

15 YERİNE KOYMA YAKLAŞIMLARI En Uzun Süredir Kullanılmamış (Least Recently Used (LRU)) Yöntemi En uzun zamandır erişim olmamış olan sayfayı seçer. Yerellik prensibine göre yakın zamanda da bu sayfaya erişim olmayacaktır. Her sayfada en son erişim zamanı bilgisi tutulur bu nedenle ek bir maliyet getirir. İlk Giren İlk Çıkar (First-in, first-out (FIFO)) Yöntemi Prosese atanmış sayfa çerçevelerini çevrel bir kuyruk olarak ele alır. Sayfalar sıralı olarak bellekten atılır. Gerçeklenmesi en basit yöntem budur. Bellekte en uzun kalmış sayfanın yerine konur. Ancak bu sayfalara yakın zamanda erişim olabilir. Saat yöntemi Kullanım biti adını alan ek bit kullanılır. Sayfa belleğe yüklendiğinde kullanım bitine 1 değeri yüklenir. Sayfaya erişimde kullanım biti bir yapılır. Çevrel kuyruk tutulur. İşaretçi en son belleğe alınan sayfanın bir sonrasını gösterir. Bellekten atılacak sayfa belirlenirken bulunan kullanım biti 0 olan ilk sayfa seçilir. Atılacak sayfa belirlenirken 1 olan kullanım bitleri de sıfırlanır. Kullanım biti 0 olan yoksa ilk tur tamamlanır, ikinci turda daha önce sıfır yaptıklarının ilki seçilir. 15 S a y f a

BELLEK YÖNETY. Bellek Yönetimi

BELLEK YÖNETY. Bellek Yönetimi 7 BELLEK YÖNETY NETİMİ Bellek Yönetimi Birden fazla prosese yer verilebilecek şekilde belleğin alt birimlere ayrılması Belleğin prosesler arasında atanması etkin olmalı: en fazla sayıda proses 286 Bellek

Detaylı

BELLEK YÖNETY NETİMİ. Bellek Yönetiminin Gerektirdikleri. Bellek Yönetimi. Bellek Yönetiminin Gerektirdikleri. Bellek Yönetimi Teknikleri

BELLEK YÖNETY NETİMİ. Bellek Yönetiminin Gerektirdikleri. Bellek Yönetimi. Bellek Yönetiminin Gerektirdikleri. Bellek Yönetimi Teknikleri Bellek Yönetiminin Gerektirdikleri 7 BELLEK YÖNETY NETİMİ Koruma İzni olmadan bir proses bir başka prosesin bellek alanlarına erişemez Programın yeri değişebileceğinden kontrol için programdaki gerçek

Detaylı

Görüntü Bellek. Ana Bellek. Fiziksel Adres. Belek Uzayı. Bellek hiyerarşisi. Hız Maliyet (+) Ana Bellek. Boyut (+) DISK. Görüntü Adres.

Görüntü Bellek. Ana Bellek. Fiziksel Adres. Belek Uzayı. Bellek hiyerarşisi. Hız Maliyet (+) Ana Bellek. Boyut (+) DISK. Görüntü Adres. 9 Yönetimi (Memory Management), Görüntü (Virtual Memory) Amaç Kullanıcılara/programlara fiziksel belleğin (ana ) boyutundan bağımsız olarak büyük boyutta ve lineer (sürekli) alanı sağlamak. Kullanıcılar/programlar,

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bellek Yönetim Birimi Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bellek Yönetimi - 1 bellek kritik bir kaynaktır etkin kullanılmalı paylaşılmalı bellek yönetim birimi var Bellek Yönetim Biriminin Temel Amaçları

Detaylı

Sanal Bellek (Virtual Memory)

Sanal Bellek (Virtual Memory) Sanal Bellek (Virtual Memory) Bellek yönetim tekniklerinde belleğin zaman içinde parçalanması ve işlemlerin boyutunun fiziksel belleğin boyutuyla sınırlı olması sorunları vardır. Ana belleğin yetersiz

Detaylı

Bölüm 8: Ana Bellek. Operating System Concepts with Java 8 th Edition

Bölüm 8: Ana Bellek. Operating System Concepts with Java 8 th Edition Bölüm 8: Ana Bellek 8.1 Silberschatz, Galvin and Gagne 2009 Bölüm 8: Ana Bellek Arka Plan Bilgisi Yer Değiştirme (Swapping) Bitişik Bellek Yerleşimi (Contiguous Memory Allocation) Sayfalama (Paging) Sayfa

Detaylı

İşletim sistemlerinde, gerçekleştirilen işlemlerin geçici olarak saklandığı merkeze ana bellek (RAM) denir.

İşletim sistemlerinde, gerçekleştirilen işlemlerin geçici olarak saklandığı merkeze ana bellek (RAM) denir. Bellek Yönetimi 2 İşletim sistemlerinde, gerçekleştirilen işlemlerin geçici olarak saklandığı merkeze ana bellek (RAM) denir. Ana bellek, giriş-çıkış aygıtlarının kolaylıkla ulaşabildiği bir bilgi deposudur.

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Bellek Yönetimi (Memory Management) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders09 1 SANAL BELLEK(Virtual Memory) Yıllar önce insanlar kullanılabilir olan belleğe sığmayan programlar ile

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler ve Proses Yönetimi bilgisayar sisteminde birden fazla iş aynı anda etkin olabilir kullanıcı programı diskten okuma işlemi yazıcıdan çıkış alma

Detaylı

Dosyaların Özellikleri (Attribute) Dosya İşlemleri. İki Seviyeli Katalog Sistemleri. Tek Seviyeli Katalog Sistemleri. Hiyerarşik Katalog Sistemleri

Dosyaların Özellikleri (Attribute) Dosya İşlemleri. İki Seviyeli Katalog Sistemleri. Tek Seviyeli Katalog Sistemleri. Hiyerarşik Katalog Sistemleri Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması 8 DOSYA SİSTEMS STEMİ saklanacak veriler çok fazla olabilir veriler proses sonlandıktan sonra da kaybolmamalı bilgiye prosesler ortak olarak ulaşabilmeli 424 Dosya Sistemi

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Bellek Yönetimi (Memory Management) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders10_02 1 Yazılım ile LRU Benzetimi Donanım kullanmadan LRU algoritmasının yazılım ile gerçekleştirimidir.

Detaylı

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Depolama Aygıtları 1- Birincil Depolama Aygıtları Hızlı Erişim Süresine Sahiptirler Fiyatı daha fazladır. Daha küçük kapasiye sahiptir 2. İkincil

Detaylı

Proses. Prosesler 2. İşletim Sistemleri

Proses. Prosesler 2. İşletim Sistemleri 2 PROSESLER Proses Bir işlevi gerçeklemek üzere ardışıl bir program parçasının yürütülmesiyle ortaya çıkan işlemler dizisi Programın koşmakta olan hali Aynı programa ilişkinbirdenfazlaprosesolabilir. Görev

Detaylı

İşletim Sistemleri. İşletim Sistemleri. Dr. Binnur Kurt Omega Eğitim ve Danışmanlık

İşletim Sistemleri. İşletim Sistemleri. Dr. Binnur Kurt Omega Eğitim ve Danışmanlık İşletim Sistemleri Dr. Binnur Kurt binnur.kurt@gmail.com Omega Eğitim ve Danışmanlık http://www.omegaegitim.com 1 S a y f a İÇİNDEKİLER 1. İşletim Sistemi 2. Kabuk 3. Prosesler 4. İplikler 5. İplikler

Detaylı

Giriş. İplik Modeli. geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin özel adres uzayı ve tek akış kontrolü var.

Giriş. İplik Modeli. geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin özel adres uzayı ve tek akış kontrolü var. Giriş 3 İPLİKLER geleneksel işletim sistemlerinde her in özel adres uzayı ve tek akış kontrolü var. aynı adres uzayında birden fazla akış kontrolü gerekebilir aynı adres uzayında çalışan paralel ler gibi

Detaylı

İŞ SIRALAMA. İş Sıralamanın Amaçları. İş Sıralama Türleri - 1. İş Sıralama. İş Sıralama Türleri - 2

İŞ SIRALAMA. İş Sıralamanın Amaçları. İş Sıralama Türleri - 1. İş Sıralama. İş Sıralama Türleri - 2 İş Sıralamanın Amaçları İŞ SIRALAMA İşleri zaman içinde işlemciye yerleştirmek Sistem hedeflerine uygun olarak: İşlemci verimi Cevap süresi (response time) Debi (throughput) 23 İş Sıralama İş Sıralama

Detaylı

Fiziksel Veritabanı Modelleme

Fiziksel Veritabanı Modelleme Fiziksel Veritabanı Modelleme Fiziksel Veritabanı VTYS, verileri yan bellekte tutar. Bu yüzden VTYS lerde sıklıkla READ (yan bellekten okuma) ve WRITE (yan belleğe yazma) işlemi meydana gelir. READ ve

Detaylı

Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması

Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması 8 DOSYA SİSTEMS STEMİ Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması saklanacak veriler çok fazla olabilir veriler proses sonlandıktan sonra da kaybolmamalı bilgiye prosesler ortak olarak ulaşabilmeli 424 Dosya Sistemi

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Giriş Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 İplikler geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin özel adres uzayı ve tek akış kontrolü vardır bazı durumlarda, aynı adres uzayında birden fazla akış kontrolü

Detaylı

İŞ SIRALAMA. İş Sıralama 6. İşletim Sistemleri

İŞ SIRALAMA. İş Sıralama 6. İşletim Sistemleri 6 İŞ SIRALAMA İş Sıralama Çok programlı ortamlarda birden fazla proses belirli bir anda bellekte bulunur Çok programlı ortamlarda prosesler: işlemciyi kullanır bekler giriş çıkış bekler bir olayın olmasını

Detaylı

Giriş. geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin. aynı adres uzayında birden fazla akış kontrolü gerekebilir

Giriş. geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin. aynı adres uzayında birden fazla akış kontrolü gerekebilir 3 İPLİKLER Giriş geleneksel işletim sistemlerinde her prosesin özel adres uzayı ve tek akış kontrolü var. aynı adres uzayında birden fazla akış kontrolü gerekebilir aynı adres uzayında çalışan paralel

Detaylı

BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri 2006 BLG 312. Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması. Dosya Sistemi Görevleri. Dosya Sistemi Özellikleri

BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri 2006 BLG 312. Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması. Dosya Sistemi Görevleri. Dosya Sistemi Özellikleri Bilgilerin Uzun Vadeli Saklanması Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Dosya Sistemi saklanacak veriler çok fazla olabilir veriler proses sonlandıktan sonra da kaybolmamalı bilgiye prosesler ortak olarak

Detaylı

Bölüm 8: Ana Bellek 8.1

Bölüm 8: Ana Bellek 8.1 Bölüm 8: Ana Bellek 8.1 Arka Plan Bilgisi Çalıştırılmak istenen program öncelikle diskten belleğe alınmalı ve bir işleme dönüştürülmelidir CPU nun direk olarak erişebileceği kayıt birimleri yalnızca ana

Detaylı

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir.

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler çağırılma kaynaklarına göre 3 kısma ayrılırlar: Yazılım kesmeleri Donanım

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Bellek Yönetimi (Memory Management) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders08 1 Bellek Yönetimi Bellek önemli bir kaynaktır ve dikkatli yönetilmelidir. İşletim sistemlerinde bellek

Detaylı

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015

BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 BİH 605 Bilgi Teknolojisi Bahar Dönemi 2015 Ders- 8 Dosya Sistemleri ve Dizinler Yrd. Doç. Dr. Burcu Can Buğlalılar Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Katmanları İçerik Dosya, dosya sistemi ve dizin

Detaylı

BİL 423 Bilgisayar Mimarisi 1. Ara Sınavı

BİL 423 Bilgisayar Mimarisi 1. Ara Sınavı MALTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSİĞİ BÖLÜMÜ BİL 423 Bilgisayar Mimarisi 1. Ara Sınavı Öğrenci Adı Soyadı : Öğrenci no : Akademik yıl : 2015-2016 Dönem : Güz Tarih : 4.11.2015 Sınav yeri : MZ-4 Sınav

Detaylı

DİSK DEPOLAMA ALANLARI

DİSK DEPOLAMA ALANLARI DİSK DEPOLAMA ALANLARI 1. Giriş İşlemci hızı ve hafıza kapasitesinin disk hızından çok daha hızlı bir gelişim içinde bulunduğu göz önüne alınırsa, disk kullanımında teorik ilgi ve uygulamanın önemliliği

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG Çok prosesli ortamda birden fazla proses çalışmaya hazır şekilde bellekte yer alır MİB zamanının prosesler arasında paylaştırılması:zaman paylaşımlı çalışma iş sıralama:bir

Detaylı

Sanal Makineler ve Linux Konteynerlerin Performans Karşılaştırması

Sanal Makineler ve Linux Konteynerlerin Performans Karşılaştırması Sanal Makineler ve Linux Konteynerlerin Performans Karşılaştırması Emre Can YILMAZ 1, Recai OKTAŞ 2 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Anabilim Dalı, Samsun

Detaylı

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN Bahar Dönemi Öğr.Gör. Vedat MARTTİN Merkezi İşlemci Biriminde İletişim Yolları Mikroişlemcide işlenmesi gereken komutları taşıyan hatlar yanında, işlenecek verileri taşıyan hatlar ve kesme işlemlerini

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş 2. Kaynakların Paylaşımı. Öğr.Gör. Dr. Şirin KARADENİZ

İşletim Sistemlerine Giriş 2. Kaynakların Paylaşımı. Öğr.Gör. Dr. Şirin KARADENİZ İşletim Sistemlerine Giriş 2 Kaynakların Paylaşımı Öğr.Gör. Dr. Şirin KARADENİZ Kaynakların Paylaşımı Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine sunar. Bir işletim sisteminde

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Hafıza sistemleri karakteristikleri Hafıza hiyerarşisi Önbellek prensipleri Cache size Mapping

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2. Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2. Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2 Kaynakların Paylaşımı (Resource Sharing) Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine sunar. Bir işletim sisteminde paylaşılan kaynaklar

Detaylı

(Random-Access Memory)

(Random-Access Memory) BELLEK (Memory) Ardışıl devreler bellek elemanının varlığı üzerine kuruludur Bir flip-flop sadece bir bitlik bir bilgi tutabilir Bir saklayıcı (register) bir sözcük (word) tutabilir (genellikle 32-64 bit)

Detaylı

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DEPOLAMA SINIFLARI DEĞİŞKEN MENZİLLERİ YİNELEMELİ FONKSİYONLAR Depolama Sınıfları Tanıtıcılar için şu ana kadar görülmüş olan özellikler: Ad Tip Boyut Değer Bunlara ilave

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemleri ve Donanım İşletim Sistemlerine Giriş/ Ders01 1 İşletim Sistemi? Yazılım olmadan bir bilgisayar METAL yığınıdır. Yazılım bilgiyi saklayabilir, işleyebilir

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Girdi/Çıktı (I/O) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders12 1 Disk Manyetik diskler silindirler(cylinder) şeklinde organize edilirler. Her silindir başları dikey olarak gruplanmış

Detaylı

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri İşletim Sistemi 2 İşletim sistemi (Operating System-OS), bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan ve uygulama programlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

William Stallings Computer Organization and Architecture 9 th Edition

William Stallings Computer Organization and Architecture 9 th Edition William Stallings Computer Organization and Architecture 9 th Edition Bölüm 4 Cache Bellek Bilgisayar Hafıza Sisteminin Ana Karakteristikleri Table 4.1 Key Characteristics of Computer Memory Systems Bilgisayar

Detaylı

Excel Nedir? Microsoft Excell. Excel de Çalışma sayfası-tablo

Excel Nedir? Microsoft Excell. Excel de Çalışma sayfası-tablo Microsoft Excell Excel Nedir? Excel programı; veriler üzerinde hesap yapabilme, verileri tabloya dönüştürebilme, verileri karşılaştırıp sonuç üretebilme, grafik oluşturma, veri yönetimi yapabilir. http://mf.dpu.edu.tr/~eyup

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar)

Detaylı

İşlem Yönetimi (Process Management)

İşlem Yönetimi (Process Management) İşlem Yönetimi (Process Management) 2 Bir işletim sisteminde, temel kavramlardan bir tanesi işlemdir. İş, görev ve süreç kelimeleri de işlem ile eşanlamlı olarak kullanılabilir. Bir işlem temel olarak

Detaylı

1. Hafıza Depolama Araçları. 2. Hafıza Çeşitleri. 3. Hafıza Ölçümü. 4. Bilgisayar Performansı

1. Hafıza Depolama Araçları. 2. Hafıza Çeşitleri. 3. Hafıza Ölçümü. 4. Bilgisayar Performansı DEPOLAMA 1. Hafıza Depolama Araçları 2. Hafıza Çeşitleri 3. Hafıza Ölçümü 4. Bilgisayar Performansı HAFIZA DEPOLAMA ARAÇLARI HARDDİSK ZİPDİSK SSD BELLEK KARTLARI(SD,CF,MMC,MS) FLASH DİSK CD DVD ROM DİSKET

Detaylı

Kütük Yönetimi. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri. Hacettepe Üniversitesi Kavramsal Kütük Modeli.

Kütük Yönetimi. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri. Hacettepe Üniversitesi Kavramsal Kütük Modeli. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri Kütük Yönetimi Ahmet Burak Can Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr Mantıksal kütük yapılarından fiziksel yapılara geçişin sağlanması Kütük başına göreli mantıksal

Detaylı

Öğr. Gör. Ümit ATİLA

Öğr. Gör. Ümit ATİLA Öğr. Gör. Ümit ATİLA Internette her bilgisayarın bir IP (ınternet protokol) adresi vardır. Bir bilgisayarın IP adresi varsa internet üzerindeki tüm bilgisayarlar bu adresi kolayca bulabilir. Ancak bu rakamları

Detaylı

Mikrobilgisayarlar ve Assembler. Bahar Dönemi. Vedat Marttin

Mikrobilgisayarlar ve Assembler. Bahar Dönemi. Vedat Marttin Mikrobilgisayarlar ve Assembler Bahar Dönemi Vedat Marttin Bellek Haritası Mikroişlemcili örnek bir RAM, ROM ve G/Ç adres sahalarının da dahil olduğu toplam adres uzayının gösterilmesinde kullanılan sisteme

Detaylı

TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- % %01010 işleminin sonucu hangisidir? % %11000 %10001 %10101 %00011

TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- % %01010 işleminin sonucu hangisidir? % %11000 %10001 %10101 %00011 TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- %11010 - %01010 işleminin sonucu hangisidir? % 10000 %11000 %10001 %10101 %00011 2- %0101 1100 sayısının 1 e tümleyeni hangisidir? % 1010 0111 %11010 0011 %1010

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Editör Disk 1)Kaynak kodlar editör aracılığı ile oluşturulur. (.c) Kaynak dosya Önişleyici Disk 2)Önişleyici kodlar içerisindeki ilk işleme işini

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

BELLEK Yönetimi. Ana Bellek Yönetimi. Ana Bellek Yönetimi

BELLEK Yönetimi. Ana Bellek Yönetimi. Ana Bellek Yönetimi BELLEK Yönetimi Hafta 13 Bellek bilgisayarı oluşturan 3 ana bileşenden biridir. (MİB bellek I/O ). İşlemcinin çalıştırdığı programlar ve programa ait bilgiler bellek üzerinde saklanır. Bellek geçici bir

Detaylı

Ölümcül Kilitlenme. Ölümcül Kilitlenme Örneği - 1

Ölümcül Kilitlenme. Ölümcül Kilitlenme Örneği - 1 Ölümcül Kilitlenme 5 ÖLÜMCÜL L KİLİTLENMEK Sistem kaynaklarını ortak olarak kullanan veya birbiri ile haberleşen bir grup prosesin kalıcı olarak bloke olması durumu : ölümcül kilitlenme Birden fazla proses

Detaylı

BTP 205 İŞLETİM SİSTEMLERİ

BTP 205 İŞLETİM SİSTEMLERİ BTP 205 İŞLETİM SİSTEMLERİ BELLEK YÖNETİMİ Dr. Önder EYECİOĞLU 2012 Giriş: Bir programın çalışabilmesi için ana belleğe taşınması ve bir görev kontrol bloğu(pcb) içerisine yerleşmesi gereklidir. Bellekler,

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı EKi Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı EKi Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2015 2016 Güz Yarıyılı 22-23 EKi. 2015 Salı, Perşembe Öğr. Gör. Murat KEÇECĠOĞLU OSI modeli sıradüzensel 7 katmandan oluşur. OSI modeli hala geliştirilmekte olmasına rağmen

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Girdi/Çıktı (I/O) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders11 1 Girdi/Çıktı (I/O) İşletim sisteminin temel fonksiyonlarından biride bilgisayardaki tüm I/O aygıtlarını kontrol etmesidir.

Detaylı

Bilgisayar Donanım 2010 BİLGİSAYAR

Bilgisayar Donanım 2010 BİLGİSAYAR BİLGİSAYAR CPU, bellek ve diğer sistem bileşenlerinin bir baskı devre (pcb) üzerine yerleştirildiği platforma Anakart adı verilmektedir. Anakart üzerinde CPU, bellek, genişleme yuvaları, BIOS, çipsetler,

Detaylı

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İşletim Sistemleri Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bu dersin sunumları, Abraham Silberschatz, Greg Gagne, Peter B. Galvin, Operating System Concepts 9/e, Wiley,

Detaylı

Şekil. 64 Kelimelik Yığıtın Blok Şeması

Şekil. 64 Kelimelik Yığıtın Blok Şeması 1 YIĞIT (STACK) KURULUMU Çoğu bilgisayarın MİB de yığıt veya LIFO (Last In First Out) bulunur. Yığıt bir bellek parçasıdır ve son depolanan bilgi ilk geri dönen bilgi olur. Yığıta aktarılan son bilgi yığıtın

Detaylı

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİ SİSTEMLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE KULLANILAN ARAÇLAR Dr. Önder EYECİOĞLU 2012 BİLGİ SİSTEMLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE KULLANILAN ARAÇLAR 1. Akış Şemaları 2. Veri Akış

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1- (1) Bu Yönetmelik ile Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma

Detaylı

PARDUS TOPLULUK SÜRÜMÜ 3.0 KDE KURULUMU

PARDUS TOPLULUK SÜRÜMÜ 3.0 KDE KURULUMU PARDUS TOPLULUK SÜRÜMÜ 3.0 KDE KURULUMU Aşağıdaki linkten Pardus Topluluk Sürümü 3.0 KDE 64-bit sürümü indirebilirsiniz. http://sourceforge.net/projects/gnupardus/files/pardus3.0/tr/pardus_topluluk_3.0

Detaylı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı

Elbistan Meslek Yüksek Okulu Güz Yarıyılı HAFTA IV Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2016 2017 Güz Yarıyılı Open System Interconnection (OSI) OSI modeli sıradüzensel 7 katmandan oluşur. OSI modeli hala geliştirilmekte olmasına rağmen satıcılar ve standart

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 İşletim Sistemlerine Giriş Bilgisayar Sistemi uygulama programları derleyici editör komut yorumlayıcı işletim sistemi makina dilinde programlar mikroprogram (ROM da)

Detaylı

Ölümcül Kilitlenme. Ölümcül Kilitlenme 5. İşletim Sistemleri

Ölümcül Kilitlenme. Ölümcül Kilitlenme 5. İşletim Sistemleri 5 ÖLÜMCÜL L KİLİTLENMEK Ölümcül Kilitlenme Sistem kaynaklarını ortak olarak kullanan veya birbiri ile haberleşen bir grup prosesin kalıcı olarak bloke olması durumu : ölümcül kilitlenme Birden fazla proses

Detaylı

6.4.1 Önbellek Eşleme Planları

6.4.1 Önbellek Eşleme Planları 6.4 Önbellek Bir bilgisayar işlemcisi çok hızlıdır ve sürekli olarak hafızadan veri okur. Genellikle işlemci verinin ulaşmasını beklemek zorunda kalır, çünkü hafıza erişim süreleri işlemci hızından daha

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ. Programcılık, problem çözme ve algoritma oluşturma

TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ. Programcılık, problem çözme ve algoritma oluşturma TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ Programcılık, problem çözme ve algoritma oluşturma Programcılık, program çözme ve algoritma Program: Bilgisayara bir işlemi yaptırmak için yazılan komutlar dizisinin bütünü veya

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE HABERLEŞME KURUMU

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE HABERLEŞME KURUMU KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE HABERLEŞME KURUMU ZEYİLNAME 2 6/2012 Elektronik Haberleşme Yasası nda belirtilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlar ile ilgili teknik düzenlemeleri

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması Ağaç, verilerin birbirine sanki bir ağaç yapısı oluşturuyormuş gibi sanal olarak bağlanmasıyla elde edilen hiyararşik yapıya sahip

Detaylı

Veri ve Dosya Yapıları. Kütük Organizasyonu 1

Veri ve Dosya Yapıları. Kütük Organizasyonu 1 Veri ve Dosya Yapıları Kütük Organizasyonu 1 Veri ve Dosya Yapıları Bilgi, içerisinde bulunduğumuz çağda hızlı ve sürekli bir biçimde artmaktadır. Her iki kavram da verinin gösterimi, veriye erişim işlemlerini

Detaylı

2011 Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN

2011 Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN 2011 Bahar Dönemi Öğr.Gör. Vedat MARTTİN ADRESLEME YÖNTEMLERİ Komut yazımında en önemli konulardan biri, adresleme yöntemidir. Adresleme yöntemi, işlenenin nerede bulunacağını belirtmek için kullanılan

Detaylı

Microsoft Excel. Çalışma Alanı. Hızlı Erişim Çubuğu Sekmeler Başlık Formül Çubuğu. Ad Kutusu. Sütunlar. Satırlar. Hücre. Kaydırma Çubukları

Microsoft Excel. Çalışma Alanı. Hızlı Erişim Çubuğu Sekmeler Başlık Formül Çubuğu. Ad Kutusu. Sütunlar. Satırlar. Hücre. Kaydırma Çubukları Microsoft Excel Microsoft Excel yazılımı bir hesap tablosu programıdır. Excel, her türlü veriyi (özellikle sayısal verileri) tablolar ya da listeler halinde tutma ve bu verilerle ilgili ihtiyaç duyacağınız

Detaylı

1203608-SIMÜLASYON DERS SORUMLUSU: DOÇ.DR. SAADETTIN ERHAN KESEN. Ders No:2 Simülasyon Örnekleri

1203608-SIMÜLASYON DERS SORUMLUSU: DOÇ.DR. SAADETTIN ERHAN KESEN. Ders No:2 Simülasyon Örnekleri 1203608-SIMÜLASYON DERS SORUMLUSU: DOÇ.DR. SAADETTIN ERHAN KESEN Ders No:2 GIRIŞ Bu derste elle ya da bir çalışma sayfası yardımıyla oluşturulacak bir simülasyon tablosunun kullanımıyla yapılabilecek simülasyon

Detaylı

VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ

VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ Veri Tabanı Nedir? Sistematik erişim imkânı olan, yönetilebilir, güncellenebilir, taşınabilir, birbirleri arasında tanımlı ilişkiler bulunabilen bilgiler kümesidir. Bir kuruluşa

Detaylı

Kütük Yönetimi. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri. Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr. Kavramsal Kütük Modeli.

Kütük Yönetimi. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri. Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr. Kavramsal Kütük Modeli. Kütük Yönetim Sisteminin İşlevleri Kütük Yönetimi Ahmet Burak Can Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr Mantıksal kütük yapılarından fiziksel yapılara geçişin sağlanması Kütük başına göreli mantıksal

Detaylı

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir?

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Başlangıç Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Bilgisayar Bilgisayar, kendisine verilen bilgiler

Detaylı

Bilgisayar Mimarisi ve Organizasyonu Giriş

Bilgisayar Mimarisi ve Organizasyonu Giriş + Bilgisayar Mimarisi ve Organizasyonu Giriş Bilgisayar Mimarisi Bilgisayar Organizasyonu Programcının görebileceği bir sistemin nitelikleri Bir programın mantıksal yürütülmesi üzerinde direk bir etkisi

Detaylı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta Doç.Dr. Ahmet Turan ÖZCERİT Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

Java Temel Özellikleri

Java Temel Özellikleri Java Temel Özellikleri Java Programlama Dili Java programlama dili şu anda dünyadaki en popüler programlama dillerinden biri haline gelmiştir. Java SUN bilgisayar şirketince elektrikli ev aletlerinin birbiriyle

Detaylı

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ

UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ ÜNİTE 2 VERİ TABANI İÇİNDEKİLER Veri Tabanı Veri Tabanı İle İlgili Temel Kavramlar Tablo Alan Sorgu Veri Tabanı Yapısı BAYBURT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM MERKEZİ BİLGİSAYAR II HEDEFLER Veri tabanı kavramını

Detaylı

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB in İç Yapısı. MİB Altbirimleri. MİB in İç Yapısı

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB in İç Yapısı. MİB Altbirimleri. MİB in İç Yapısı Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Doç. Dr. Şule Gündüz Öğüdücü http://ninova.itu.edu.tr/tr/dersler/bilgisayar-bilisim-fakultesi/0/blg-1/ Merkezi İşlem Birimi (MİB): Bilgisayarın temel birimi

Detaylı

İÇERİK PROGRAMLAMAYA GİRİŞ ALGORİTMA AKIŞ DİYAGRAMLARI PROGRAMLAMA DİLLERİ JAVA DİLİNİN YAPISI JAVA DA KULLANILAN VERİ TİPLERİ JAVA DA PROGRAM YAZMA

İÇERİK PROGRAMLAMAYA GİRİŞ ALGORİTMA AKIŞ DİYAGRAMLARI PROGRAMLAMA DİLLERİ JAVA DİLİNİN YAPISI JAVA DA KULLANILAN VERİ TİPLERİ JAVA DA PROGRAM YAZMA İÇERİK PROGRAMLAMAYA GİRİŞ ALGORİTMA AKIŞ DİYAGRAMLARI PROGRAMLAMA DİLLERİ JAVA DİLİNİN YAPISI JAVA DA KULLANILAN VERİ TİPLERİ JAVA DA PROGRAM YAZMA BÖLÜM-II ALGORİTMA I. GİRİŞ Bilgisayar dünyasında, insanın

Detaylı

DOSYA ORGANİZASYONU. Doğrudan erişimli dosya organizasyonu ÖZLEM AYDIN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

DOSYA ORGANİZASYONU. Doğrudan erişimli dosya organizasyonu ÖZLEM AYDIN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DOSYA ORGANİZASYONU ÖZLEM AYDIN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ Doğrudan erişimli dosya organizasyonu Sunum planı Doğrudan erişimli dosyalar Anahtar değerin tek adres olması durumu Anahtar

Detaylı

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 DOSYALAMA Sunu Planı Veri Hiyerarşisi Dosyalar ve Akımlar(streams) Sıralı Erişim (Sequential Access) dosyalarının oluşturulması Sıralı Erişim Dosyalarından Veri Okuma Rasgele

Detaylı

Algoritma ve Akış Diyagramları

Algoritma ve Akış Diyagramları Algoritma ve Akış Diyagramları Bir problemin çözümüne ulaşabilmek için izlenecek ardışık mantık ve işlem dizisine ALGORİTMA, algoritmanın çizimsel gösterimine ise AKIŞ DİYAGRAMI adı verilir 1 Akış diyagramları

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları Veri yapısı, bilginin anlamlı sırada bellekte veya disk, çubuk bellek gibi saklama birimlerinde tutulması veya saklanması şeklini gösterir. Bilgisayar

Detaylı

C Dersi Bölüm 1. Bilgisayar Donanımı

C Dersi Bölüm 1. Bilgisayar Donanımı C Dersi Bölüm 1 M Bodur 1 Bilgisayar Donanımı Bilgisayarın yapısını ve çalışma prensiplerini bilmemiz Bir bilgisayar programından neler bekleyebileceğimizi anlamamızı sağlar. Bigisayar dört temel birimden

Detaylı

Dosya Sıkıştırma (File Compression) Kütük Organizasyonu 1

Dosya Sıkıştırma (File Compression) Kütük Organizasyonu 1 Dosya Sıkıştırma (File Compression) Kütük Organizasyonu İçerik Dosya sıkıştırma nedir? Dosya sıkıştırma yöntemleri nelerdir? Run-Length Kodlaması Huffman Kodlaması Kütük Organizasyonu 2 Dosya Sıkıştırma

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİ. ~ Sunu 1 ~ Öğr. Gör. Mehmet Fatih TAN http://blog.kmu.edu.tr/mftan mftan@kmu.edu.tr

İŞLETİM SİSTEMLERİ. ~ Sunu 1 ~ Öğr. Gör. Mehmet Fatih TAN http://blog.kmu.edu.tr/mftan mftan@kmu.edu.tr İŞLETİM SİSTEMLERİ ~ Sunu 1 ~ Öğr. Gör. Mehmet Fatih TAN http://blog.kmu.edu.tr/mftan mftan@kmu.edu.tr Bilgi paylaşıldıkça kıymetlenir.. Kaynak göstermek şartıyla sunu içeriğini çalışmalarınızda kullanabilirsiniz.

Detaylı

Bilgi ve İletişim Teknolojileri (JFM 102) Ders 10. LINUX OS (Programlama) BİLGİ & İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ GENEL BAKIŞ

Bilgi ve İletişim Teknolojileri (JFM 102) Ders 10. LINUX OS (Programlama) BİLGİ & İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ GENEL BAKIŞ Ders 10 LINUX OS (Programlama) BİLGİ & İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ GENEL BAKIŞ LINUX de Programlama LINUX işletim sistemi zengin bir programlama ortamı sağlar. Kullanıcılara sistemi geliştirme olanağı sağlar.

Detaylı

2. hafta Bulut Bilişime Giriş

2. hafta Bulut Bilişime Giriş 1 2. hafta Bulut Bilişime Giriş 3. Bulut Bilişime Duyulan İhtiyaç Son yıllarda veri kullanımında görülen artışlar sayesinde verinin elde edilmesi ve üzerinde analizler yapılarak genel değerlendirmelerde

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Processor organization Register organization Instruction cycle 2 Processor organization İşlemci

Detaylı

CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TEMELLERİ DERSİ DERS NOTLARI BELLEKLER

CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TEMELLERİ DERSİ DERS NOTLARI BELLEKLER BELLEKLER Genel olarak bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. Bilgisayarlarda kullanılan bellekler, işlemcinin istediği bilgi ve komutları maksimum hızda işlemciye ulaştıran ve üzerindeki bilgileri

Detaylı

Dosyalarda Farklı Yaklaşımlar. Kütük Organizasyonu 1

Dosyalarda Farklı Yaklaşımlar. Kütük Organizasyonu 1 Dosyalarda Farklı Yaklaşımlar Kütük Organizasyonu 1 Giriş Şimdiye kadar öğrendiğimiz temel dosyalama komutlarıyla (fopen,flclose, fputs vb..) dosya oluşturabilmekte, kayıt ekleyebilmekte ve her bir kaydın

Detaylı

Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç. www.innova.com.tr

Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç. www.innova.com.tr Çalışanları ihtiyaç duyduğu bilgiye en hızlı ulaştıran araç - Önceki müşteri tekliflerine nasıl ulaşabilirim? - Servisim kaçta nereden kalkıyor? - Bilgisayarım bozuldu kim onarabilir? - Bu dosyanın çıktısını

Detaylı

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB Altbirimleri. Durum Kütüğü. Yardımcı Kütükler

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB Altbirimleri. Durum Kütüğü. Yardımcı Kütükler Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Yrd. Doç. Dr. Şule Gündüz Öğüdücü Merkezi İşlem Birimi (MİB): Bilgisayarın temel birimi Hız Sözcük uzunluğu Buyruk kümesi Adresleme yeteneği Adresleme kapasitesi

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

YZM 3102 İşletim Sistemleri

YZM 3102 İşletim Sistemleri YZM 3102 İşletim Sistemleri Yrd. Doç. Dr. Deniz KILINÇ Celal Bayar Üniversitesi Hasan Ferdi Turgutlu Teknoloji Fakültesi Yazılım Mühendisliği BÖLÜM 8 Hafıza Yönetimi Bölümünde, Giriş Temel Donanım Yapısı

Detaylı