Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon"

Transkript

1 SÜT VE SÜT ÜRÜNLERĠ Abdullah ÇAĞLAR 1, Muhammed Yusuf ÇAĞLAR 2 1 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon 2 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon E-posta: ÖZET Süt, memeden çıkar çıkmaz ortam Ģartlarına bağlı olarak birçok mikroorganizma tarafından az veya çok sayıda kontaminasyona uğramaktadır. Kontamine bu mikroorganizmalar çok kısa sürede süt bileģenlerini bozup, raf ömrünü azaltmanın yanında, hem direk kendileri ve hem de üretebilecekleri toksinleriyle insanlara zararlı hale gelmektedir. Bu nedenlerle süt mamullerinin kalitesi ve her yönden sağlıklılığı ile güvenirliliği ise, öncelikle çiğ sütün kalitesine bağlıdır. Daha sonra ise kullanılan ingredientlerin kaynağına ve kalitesine, kullanılan katkı maddelerinin kaynağına ve kalitesine, uygulanan teknolojinin yeniliğine ve tam uygulanmasına, üretim yerinin hijyen ve sanitasyonuna, kullanılan alet ekipmanın hijyen ve sanitasyonuna, eğitimli personele, ambalajlama tekniğine, paketleme gerecinin çeģidine ve kalitesine ve üretimden -tüketime kadar uygulanan soğuk zincirin etkinliğine ve devamlılığına bağlıdır. Bu makalede, çiğ süt ve kalitesi, kaynatılmıģ süt ve kalitesi, pastörize süt ve kalitesi, sterilize süt ve kalitesi, kefir ve kalitesi, kımız ve kalitesi, yoğurt ve kalitesi, beyaz peynir ve kalitesi ile tereyağı ve kalitesi ele alınmıģtır. Anahtar kelimeler: Çiğ süt, kaynatılmıģ süt, pastörize süt, sterilize süt, kefir, kımız, yoğurt, peynir, tereyağı. MILK AND MILK PRODUCTS Abdullah ÇAĞLAR 1, Muhammed Yusuf ÇAĞLAR 2 1 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon 2 Afyon Kocatepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Afyon ABSTRACT As soon as milk is taken from cow s breast, depending on environmental conditions it is more or less contaminated by various microorganisms. These microorganisms that contaminated to milk, spoil components of milk in short time, and this reduce shelf life ok milk, both direct themselves and becoming able to produce toxins harmful to humans. For these reasons quality and reliability of dairy products primarily depends on the quality of raw milk. Then this is depend on source and quality of used ingredients, innovation and full implementation of applied technology, hygiene and sanitation of the manufacturing place, hygiene and sanitation of used instrument and equipment, trained personel, packaging technique, type and quality of packaging material, effectiveness and continuity of the applied cold chain from production to consumption. In this article raw milk and quality of raw milk, boiled milk and quality of boiled milk, milk, pasteurized milk and its quality, sterilized milk and its quality, kefir and its quality, koumiss and its quality, yoghurt and its quality, white cheese and its quality, butter and its quality are discussed. 18

2 Oral Sessions Keywords: Raw Milk, boiled milk, pasteurized milk, sterilized milk, kefir, koumiss, yogurt, cheese, butter. 1.ÇĠĞ SÜT ve KALĠTESĠ Çiğ sütün kalitesi de, elde edildiği hayvanın sağlık durumuna, bakım besleme ile sütün sağımından ve iģletmeye ulaģıncaya kadar uygulanan iģlemler olmak üzere üç ana faktöre bağlıdır. Makalenin bu bölümünde, söz konusu üç ana faktörün yanı sıra, çiğ sütün kalitesini belirlemede uygulanan (duyusal ve fiziksel, kimyasal, biyokimyasal ve mikrobiyolojik analizler ile starter kültür aktivite testi) analizler, kaliteli çiğ sütün özellikleri ve süte yapılan hileler ele alınmıģtır. 1. Sağlık Durumu: Süt hayvanı için baģlıca üç önemli hastalık; meme iltihabı (mastitis), yavru atma hastalığı (brusella) ve veremdir. Bütün hastalıklar gibi bu üç hastalık da süt verimini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu hastalıkların olması, bu hastalıkların etmenlerinin bir fizyolojik sıvı olan süte geçmesi kaçınılmazdır. Özellikle çiğ sütten ısıl iģlem yapılmaksızın ve/veya yetersiz ısıl iģlem uygulanarak ürünlere iģlenmesi halinde, mamul maddelerde zoonoz hastalıkların etmenleri olabilmekte ve toplu hastalıklara ve ölümlere neden olabilmektedir. 2. Bakım ve Besleme: Yetersiz ahır hijyeni ve yetersiz hayvan hijyeni, hayvanı beslemede kullanılan yemin menģeyi (küf lümü, GDO lumu, bozulmuģ mu veya pestisid limi) ve kalitesi, hayvanın sağlık durumundan sonra çiğ sütün kalitesini etkileyen en önemli faktörlerdir. 3. Süt Sağımında ve ĠĢletmeye UlaĢıncaya Kadar Uygulanan ĠĢlemler: Yetersiz sağım hijyeni ve muhafaza koģullarının kötü olması sonucu, sağım Ģekli, sağımcı kalitesi, prezerve edici madde (karbonat ve hidrojen peroksit) katılımı, sağım yerinde ve nakil sırasında yetersiz soğutma, hile yapılması gibi nedenler ile bozulabilir. ÇĠĞ SÜTE KALĠTE BELĠRLEMEDE UYGULANAN ANALĠZLER Çiğ süt, mevsime, çevre faktörlerine, iģletmenin büyüklüğüne ve iģleneceği ürüne göre aģağıda belirtilen (Duyusal analiz ve fiziksel analizler, kimyasal analizler, biokimyasal analizler, mikrobiyolojik analizler ve starter kültür aktivite testleri gibi) analizlerin bir kısmı uygulanırken, amaca yönelik bir kısmıda uygulanmamaktadır. Çiğ sütün kalitesinin belirlenmek amacıyla yapılan ve yapılması gereken kontroller aģağıda verilmiģtir. ġekil 1. Çiğ süt kontrolünde uygulanan analizler 19

3 A. Duyusal Analizler ve Fiziksel Analizler Duyusal testler; çok kısa süre içerisinde, çoğu kez herhangi bir laboratuar ekipmanına gereksinim duyulmadan, analiz yapılmadan sütün kalitesi hakkında önemli ip uçları vermesi açısından önem taģır. Duyu organları güçlü, hassas ve süt konusunda uzmanlaģmıģ panelistler, sütün rengini, kokusunu, yapı ve görünüģünü kontrol ederek sütün kalitesi hakkında bir sonuca ulaģabilirler. Son yıllarda duyusal özellikler çeģitli alet ve ekipmanlar kullanılmak suretiyle de yapılabilmektedir. 1. Renk: Sütte renk sağıldığı hayvanın cinsine göre değiģmektedir. Çoğu zaman normal süt, porselen beyazı rengindedir. Sütün bu rengi, gelen ıģığın sütteki yağ zerreleri, kolloid halde bulunan kalsiyum kazeinat ve kalsiyum fosfat tarafından aksettirilmesi sonucu meydana gelmektedir. Sütteki yağ, sütün rengini sarımsı yapmaktadır. Yağ zerreleri özellikle inek sütünde yağ içinde eriyen sarı renkli pigment maddelerini kapsamaktadırlar. Sarılığın derecesi, yağda erimiģ halde bulunan pigment maddelerinin (B-karoten ve laktoflavin) yoğunluğuna bağlıdır. 2. Koku: Sütün kendine has bir kokusu vardır. Bu daha ziyade elde edildiği hayvanın kokusunu andırmaktadır. Hayvana yedirilen yemlerin sütün kokusu üzerine etkisi bilinmektedir. Ayrıca süt, etrafından da koku alır. Bu bakımdan süt, kokulu yerlerde muhafaza edilmemelidir. Ayrıca sütte bulunan veya herhangi bir Ģekilde bulaģan bazı mikroorganizmalar sütte pis kokular meydana getirirler. Süt sınıflandırılırken sahip olduğu koku dikkate alınmalıdır. Ahır, sidik, yem, is, duman, yanık, ekģi, piģmiģ ve kokmuģ gibi kokuların hepsi anormaldir. Özel hoģ koku ve hayvanın kokusu normal sayılmaktadır. 3. Tat: Süt laktoz ihtiva ettiği için hafif tatlımsıdır. Bazı hallerde acılaģmaktadır. Örneğin, ileri laktasyonda lipaz enziminin faal olduğu hallerde acılık kendini göstermektedir. Memenin bakteriyel enfeksiyonu sonunda tuzlulukla birlikte acılıkta meydana gelmektedir. ÇeĢitli yemlerden de süte bazı tatlar geçmektedir. Örneğin, iyi çayır otları sütün tadını iyileģtirmektedir. Soğan, sarmısak, pancar ve turp gibi yemler ise süte kötü tat vermektedir. Süte demir, bakır gibi ağır metallerin karıģması ile içyağı tadı ortaya çıkmaktadır. Tuzlu tat klor fazlalığından, bilhassa laktasyonun sonundaki sütte görülmektedir. Acı tat ve ekģi tat sütteki laktozu parçalayarak, laktik aside çeviren bakteriler tarafından meydana getirilmektedir. 4. Kıvam (Viskozite) ve GörünüĢ: Sıvıların en önemli özellikleridir. Viskozite, kapilar borular içinde sıvıların akıģı ile ilgili bir olaydır. Belli bir hacim sıvının belli bir süre içinde kapilar borunun çapının dördüncü kuvveti ve tatbik edilen basınçla doğru, borunun boyu ile ters orantılıdır. Sıvıların viskozitelerini ölçmek için birçok metot mevcuttur. Sütün bileģiminde çeģitli maddelerin bulunuģu ve bunların kolloid bir sistem teģkil etmeleri sütün viskositesine tesir etmektedir. Su gibi akma veya çok koyu bir kıvam veya ip gibi uzama hatalı veya hileli sütlerin belirtileridir. 5. Özgül Ağırlık: Süt aslında çeģitli maddelerin bir karıģımıdır. Ġçinde su, yağ, protein, Ģeker, kül gibi maddeler vardır. Böylece sütün özgül ağırlığı, içinde bulunan maddelerin miktarlarına bağlı bulunmaktadır. Süt sudan ağır bir maddedir. Normal bir inek sütünün özgül ağırlığı ortalama olup aynı hacim ve sıcaklık derecesindeki saf sudan defa daha ağır demektir. Sütte özgül ağırlık Laktodansimetre, Westphal terazisi ve Piknometre metodu olmak üzere üç Ģekilde yapılmaktadır. 20

4 Oral Sessions 6. Donma Noktası: Sütte donma noktası Beckman termometresi yardımı ile fizikokimya laboratuvarında standart metot kullanılarak tayin edilebilir. Daha iyisi bu maksatla yapılmıģ bulunan Hortvet özel Kriyoskopu kullanılabilir. Hortvet kriyoskopu bazı memleketler tarafından resmi metot olarak kabul edilmiģtir. Bu daha çok süte ilave edilen suyu tayin etmede kullanılmaktadır. Sütün ortalama donma noktası o C dir. 7. Refraktif indisi (Ġndex) ve Derecesi: IĢık az yoğun bir ortamdan daha yoğun bir ortama meyilli olarak geçerse kırılır veya yansır. Örneğin, ıģık havadan suya geçerse kırılma meydana gelir. Kırılma giriģ açısı sinüsünün çıkıģ açısı sinüsüne oranıdır. Sütte çeģitli maddeler bulunduğundan ve bazıları kolloit yapı arz ettiğinden rengi donuk olmakta ve ıģığı tam geçirmemektedir. Bu mahzuru gidermek için hiç olmazsa yağuzaklaģtırılır. Yağsız sütün refraktif indisi: η 20 = arasında değiģmektedir. 8.Temizlik (Sedimantasyon veya kirlilik) Testi: 100 ml sütteki kirin (yabancı katı maddeler) kurutulmuģ haldeki ağırlığının mg olarak belirtilmesi veya belli bir miktar sütteki kirin özel pamuk disklerde bıraktığı kirin konsantrasyonudur. Bu konsantrasyonun derecesi, standart tortu konsantrasyonları ile karģılaģtırılarak belirlenir. Temizlik testi bazı kaynaklarda sedimantasyon veya kirlilik testi olarak da geçmektedir. Sütün kalitesi üzerinde etkili olan etmenlerden biride kirlilik derecesidir. Herhangi bir nedenle süte karıģan yabancı maddelerin çoğu yalnız mikroorganizma sayısını arttırmakla kalmaz, aynı zamanda görünüģünü bozar ve iģlenmesini güçleģtirir. Bu nedenle, iģletmelere alınan sütlerin sık sık kirlilik derecelerinin kontrol edilmesi gerekir. Süt ve mamullerinde temiz terimi kullanıldığı zaman genellikle mahsulün lezzetinin tam, her çeģit pislikten uzak ve dayanma vasfının iyi olduğu anlaģılır. Genel olarak bu terim, mahsulün ne kimyasal bileģimini ve ne de sağlığa zararsız olduğunu gösterir. Süt hakkında yerleģmiģ olan kanaat, temiz süt daima sağlığa zararsız, kirli süt ise daima zararlı Ģeklindedir. Aslında temiz süt bazen tehlikeli olabilir. Süt en temiz Ģartlar altında üretilmiģ de olsa mikroorganizma ihtiva edebilir. Bunun nedeni sütün üretildiği yerden tüketileceği yere kadar takip ettiği yolun herhangi bir noktasında bulaģmaya maruz kalmasıdır. Duyusal testler; sütlerin tat ve kokusu, yapı ve görünüģü ile rengi kontrol edilerek aģağıda belirtilen nedenlerle yapılır: Sütün sağlıklı bir hayvandan elde edilip edilmediğini belirlemek, Sütün saf olup olmadığını, içine su veya baģka bir madde katılıp katılmadığını belirlemek, Sütün renk, koku ve tadının normal olup olmadığını belirlemek, Sütün hangi tür hayvana ait olduğunu saptamak, Üretilecek içme sütünde muhtemel kalite kusurlarına meydan vermemek, ĠĢlenmiĢ sütte kaliteyi belirlemek, Üretim tekniğinden ileri gelen arzu edilmeyen kusurları saptamak, D 21

5 Yürürlükteki tüzük, yönetmelik, standart, kodeks gibi ilgili mevzuata uygunluğunu saptamak. 22 Kusurlar Renk kusurları Kırmızı Mavimsi Sarımsı ve kahverengi Yapı ve görünüş Kirlilik Yapışkanlık Kanlı süt İrinli süt Sert topaklı süt Tat ve koku Yemimsi tat Yavan tat Kokmuş tat Acı, ekşi, ransit tat Keskin yabancı koku Oksidasyon tadı Tablo-1. Sütün duyusal kusurları ve nedenleri. Nedenleri Kırmızı renk veren bakterilerden Meme çatlaklarından sızan kandan Süte su katılması Bakteri enfeksiyonu Kolostromlu süt Meme iltihabı Meme veremi Ahır, sağım ve muhafaza koşullarının kötü olması Bakteri enfeksiyonu sonucu lifli bir yapının oluşması Meme çatlaklarından süte kan karışması Meme iltihaplarından süte irin karışması Meme iltihabı ve diğer meme hastalıkları Hayvanın soğan, sarımsak ve benzeri yemlerle beslenmesi Süt yağının alınması Lipaz enziminin yem yoluyla süte geçmesi İyi yıkanmayan süt kapları Meme dışından kaynaklanan enfeksiyon Yemin etkisi Acı madde oluşturan mikroorganizma faaliyeti İyi yıkanmayan süt kapları Laktozun süt asidine parçalanması Meme dışından kaynaklanan enfeksiyon Sütün zamanında soğutulmaması Sütün uzun süre beklemesi Kötü koşullarda muhafaza sonucu mikroorganizma faaliyeti Laktozun süt asitine parçalanması Proteolitik bakteriler tarafından proteinlerin peptitlere parçalanması Lipolitik bakteriler tarafından lipidlerin kötü kokulu yağ asitlerine parçalanması Oksijen ve güneş ışığının etkisiyle süt proteinlerinin proteolitik bakteriler tarafından

6 Metalik tat Tuzlumsu tat Balığımsı tat ve koku B. Kimyasal Analizler Oral Sessions peptidlere parçalanması, süt yağının parçalanması Metalik kontaminasyon sonucu süte özellikle bakır ve demir elementlerinin katalitik etkileri Patolojik ve fizyolojik nedenlerle sütte klorür miktarının artması, özellikle meme iltihabı Lesitinin trimetilen amine parçalanması 1. Kurumadde Tayini: Sütün toplam kuru madde miktarı besin değerini belirtme ve mamullere iģleme bakımından önemlidir. Ayrıca çeģitli hilelerin bulunmasında da iģe yaramaktadır. Sütün kurumadde miktarı sütün elde edildiği hayvanın türüne, ırkına, Ģahsiyetine, mevsime ve beslenmesi bağlı olarak %11,5-20 arasında değiģmektedir. Kurumadde tayininde Gravimetrik ve Formül metodu olarak iki yol vardır. 2. Kül Tayini: Süt külü, süt yakıldığında geri kalan beyaz kısımdır. Kül, reaksiyon bakımından alkali karakterindedir. Kül içinde bulunan tuzlar miktar bakımından az, ancak sütün özellikleri, sütün beslenme değeri ve mamullere iģlenmesi bakımından önemleri çoktur. Ġnsan ve hayvanların geliģme çağındaki yavruları için çok lüzumlu yapı maddeleridir. Sütte bulunan tuzların baģlıcaları potasyum, kalsiyum, magnezyum ve sodyum gibi minerallerin fosfor, kükürt, klor, limon asidi ve karbondioksit gibi maddelerle yaptıkları tuzlardır. Bunlar çeģitli faktörlere tabi olarak azalır veya çoğalırlar. Sütün ısı ile muamelesinde tuzlar önemli vazife görürler. Keza peynir mayasının süte etkisi de tuzlarla ilgilidir. Kül normal taze sütte oldukça sabit bulunmaktadır. Sütün kül miktarı sütün elde edildiği hayvanın türüne, ırkına, Ģahsiyetine, sağlığına, mevsime ve beslenmesi bağlı olarak % 0,65-1,2 arasında değiģmektedir. Mastitisli süt ve ekģiliğini gidermek için nötralize edilmiģ sütlerde fazla olabilir. 3. Yağ Tayini: Eskiden beri sütün kalitesini belirtmede yağ oranı bir ölçü olarak kullanılmaktadır. Yağ, süt alıģ ve satıģlarında en önde kontrol edilen bir maddedir. Sütün yağ miktarı sütün elde edildiği hayvanın türüne, ırkına, Ģahsiyetine, laktasyonun dönemine, mevsime ve beslenmesi bağlı olarak % 2,5-14,0 arasında değiģmektedir. BaĢlıca iki ayrı metot grubu vardır. Bunlardan birinci gruba girenler volumetrik, ikinci gruptakiler gravimetriktirler. Volumetrik metotlar çabuk sonuç verip pratikte çok kullanılmaktadırlar. Gravimetrik metotlar çok hassas sonuçlara ihtiyaç duyulduğu zaman kullanılmaktadırlar. 1. Gerber Metodu ile Yağ Tayini: 2. Babcock Metodu 3. Rose-Gottlieb Metodu: 4. Fotometrik Metot (Milko- Tester) 23

7 Tablo-2. Kurumaddede yağ oranı ve muhtemel olasılıklar KM de yağ (%) Muhtemel olasılıklar >27.5 yağı çekilmemiş zayıf bir olasılık muhtemelen yağı çekilmiş büyük bir ihtimalle yağı çekilmiş <20.0 yağı çekilmiş 4. Toplam Azot Tayini: Sütteki toplam azot'un % 94 kadarı protein Ģeklindedir. % 6 kadarı protein tabiatında olmayan azot olup üre, kreatin, amino asit ve bazı peptidlerden ibarettir. Sütün beslenme açısından en kıymetli ürünüdür. Sütün protein miktarı sütün elde edildiği hayvanın türüne, ırkına, Ģahsiyetine, laktasyonun dönemine, mevsime ve beslenmesi bağlı olarak % 3,5-8,0 arasında değiģmektedir. Sütteki proteinleri kalitatif olarak belirtmeye yarayan Biüret, Folin, Millon ve Formal titrasyon metotları sayılabilirler. Kantitatif olarak en çok kullanılan metot Kjeldahl metodudur. 5. Kazein Tayini: Sütün beslenme açısından en kıymetli ürünü olan proteinin büyük bir kısmını oluģturur. Peynirlerin esas kısmını oluģturmaktadır. Tüm süt ürünlerinin kalitesini ve beslenme değerini belirleyen bileģendir. 6. Albümin Tayini: Sütün beslenme açısından en kıymetli ürünü olan proteinin, globülinle birlike % 20 lik bir kısmını oluģturur. Ġnsan ve hayvan beslenmesinde ve sağlığında çok önemlidir. 7. Laktoz Tayini: Fermente süt ürünlerinin kalitesi açısından önemli olduğu gibi çocuk, yetiģkin ve yaģlı beslenmesinde ve sağlığında çok önemli yeri vardır. Sütteki Ģeker miktarını belirtmede iki metot vardır. Laktoz her zaman aranmamaktadır. Daha çok bilimsel maksatlar için aranmaktadır. Ayrıca, mastitisli hayvanların sütlerinde laktoz miktarının düģmesi ve buna karģılık NaCl miktarının artması nedeniyle mastitis Ģüphesinde diğer analizlerle birlikte yapılır. 1. Gravimetrik Metot (Munson ve Walker Metodu) 2. Polarimetre ile Laktoz Tayini 3. Fotometrik Yöntemle Laktoz Tayini 8. Sütte Asitlik Tayini: Sütte asitlik derecesi sütün kalitesi hakkında fikir vermektedir. Teknolojik açıdan en önemli özelliktir. Bir sütün proteini, yağı ve laktozu ne kadar yüksek olursa olsun asitliği çok yüksek ise, o süt iģletmeye sokulmaz. Çünkü mikrobiyolojik kalitesi düģük olduğundan, süt teknolojik özelliğini yitirmiģtir. Sütün asitliğini, bileģiminde bulunan unsurlar meydana getirmektedirler. Sütte asitlik çeģitli isimler almaktadır. 1) Ġlk asitlik, 2) Meydana gelen asitlik. 1) Ġlk asitlik: Buna tabii asitlik de denmektedir. Süt sağılır sağılmaz bulunan asitliktir. Ġlk asitliği meydana getiren maddeler kazein ve fosfatlardır. Bu arada sitratlar ve CO 2 de rol oynamaktadır. 24

8 Oral Sessions 2) Meydana gelen asitlik: Yeni sağılmıģ sütte süt asidi bulunmaz. Mikroorganizmala rın faaliyeti sonunda laktozdan laktik asit meydana gelir. Arada birçok ara mahsulleri çıkar. 3) Bütün asitlik: Sütün ilk asitliği ile meydana gelen asitliğinin toplamıdır. Bir de sütün gerçek veya aktüel asitliği vardır ki; bu ph ile ifade edilir. ph sütçülükte önemlidir. Örneğin enzimlerin tesiri, kazeinin pıhtılaģması, indikatörlerin renk değiģtirmesi buna bağlıdır. Sütte asitlik tayini için çeģitli metotlar vardır. Bunlar : A. Subjektif Metotlar a) Kaynatma: Taze süt kaynatılınca kesilmez. Eğer kaynatıldığı zaman kesilirse sütteki asitliğin artmıģ olduğu anlaģılır. Muhtelif sütlerin kaynayınca kesildikleri andaki asitlik dereceleri Ģöyledir: Tablo-3. Süt ÇeĢitlerinin Taze ve Kaynayınca Kesilme Asitlikleri. Asitlik Derecesi (SH.) Koyun Sütü Keçi Sütü Manda Sütü İnek Sütü Taze Kaynayınca kesilme Oda sıcaklığında bırakılan sütün kesildiği andaki asitliği, % 0.5 yani 29 SH kadardır. 100 C'de sütün pıhtılaģması için 11 SH asitlik yeterlidir. b) Alkol denemesi: Sütteki kireçle bağlı kazein, asit tesiri ile kirecinden ayrılmakta ve bu Ģekilde kolloid durum bozulmaktadır. Alkol, su çektiği için sütün dispersite derecesini değiģtirir. 5 ml süt 5 ml % 68'lik alkolle karıģtırılır. Pıhtı teģekkül ederse tüpün kenarlarına pıhtıcıklar yapıģır. Bu taktirde süt fazla ekģidir. Hafif bulaģıklık asitliğin çok yüksek olmadığını gösterir. Taze sütlerde ise hiçbir bulaģma görülmez. Çok küçük pıhtıcıklar SH, bariz pıhtılar 9-10 SH asitlik derecesinde meydana gelmektedir. Çocuk sütlerinde alkol iki misli olarak kullanılmakta ve pıhtılaģma 8 SH asitlik derecesinde teģekkül etmektedir. Ġkili Alkol Denemesi Bu analiz özellikle sterilize (UHT) süte iģlenecek süt örneklerine uygulanır ve sütün pıhtı vermemesi gerekir. Süt numunesinden 2 ml alınır, bunun üzerine 4 ml % 68'lik alkol ilave edilerek iyice karıģtırılır ve pıhtılaģma durumu gözlenir. Pıhtı vermeyen sütler sterilize süte iģlenir. c)turnusol muayenesi: Turnusol indikatörü asitte kırmızı, alkalide mavi renk vermektedir. Taze sütlerde reaksiyon amfoterdir. Mavi turnusol çok kızarırsa asitliğin yüksek olduğu, yani sütün bayat, ekģi olduğu anlaģılır. d) Alizarol denemesi: Sütte bazen asitlik derecesi yüksek olmadığı halde, kaynatılınca pıhtılaģma olur. Bu durum, sütte peynir mayası karakterinde enzimler 25

9 çıkaran mikroorganizmaların faaliyetleri sonucunda görülür. Alizarol testi ile sütün tazeliğinden baģka bu tür sütlerin de tespiti mümkün olur. Alizarol denemesi; alkol denemesi ile daha önceleri uygulanan alizarin denemesinin bir kombinasyonu olup, kolorimetrik bir tayindir. Alizarin, bir indikatör olarak sütün hidrojen iyonu konsantrasyonuna göre renk değiģtirir. Renk değiģimi; kırmızı (taze), kahverengi (hafif asitli) ve sarı (asitli) olarak gözlenmektedir. Tahmin edilen asitlik SH. ph Tablo- 4. Morres'e Göre Alizarol Renk Tablosu. Gözlenen Durum Kırmızımsı kahverengi, pıhtılaģma yok Kahverengi, çok küçük tanecikler halinde pıhtılaģma Sarımsı kahverengi, çok küçük ve ince taneler halinde pıhtılaģma Kahverengimsi sarı, irice ve taneler halinde pıhtılaģma Yorumu Normal, taze süt. AsitleĢme baģlangıcı ĠlerlemiĢ asitlik Sütün piģme sınırı (ısıtılınca kesilir) Sarı, çok kaba pıhtı Sütün piģme sınırı aģılmıģtır. (ısıtılınca kesilir) e) Kırmızı-alkali denemesi: Sütün asitliğinin hızlı bir Ģekilde belirlenmesinde alizarol denemesi kadar uygun bir yöntemdir. Deneme ile, renk reaksiyonuna göre belli bir asitlik sınırının geçilip geçilmediğini öğrenmek mümkün olmaktadır. Bu metotla sütün asitlik derecesi hakkında çok hassas bir sonuç elde edilemez. Fakat iģletmenin üretim tekniğine ve isteklerine göre sütün asitlik derecesinin sınırını tespit etmede yeterli ve pratik bir metotdur. B. Objektif Metotlar 1) Titrasyon Metotları 2) ph a) Soxhlet-Henkel (SH Metodu b) Thörner Metodu c) % Süt Asidi Metodu d) Dornic Metodu 9. Sütte Prezerve Edici (Koruyucu, Konserve Edici) Maddeler ve Boyaların Aranması: Süt dayanıksız bir madde olup, bozulmasını ve ısıtılırken kesilmesini önlemek amacıyla bazen koruyucu maddeler katılmaktadır. Bu maddelerin çoğunun süte katılması yasaktır ve sağlık için zararlıdır. Yine bazı boya maddeleri de aynı etkiyi yaptığı gibi, tüketicinin aldatılmasına da neden olur. Bu nedenle, özellikle Ģüpheli 26

10 Oral Sessions durumlarda sütte koruyucu maddeler ve bazı boyalar aranır. Prezerve edici maddelerden borik asit, borat, formaldehit, hidrojen peroksit, karbonat, salisilik asit ve benzoik asit sayılabilir. Boyalardan Azo ve Annatta vardır. 10. Strontium-90: Nükleer silahların patlaması ile atmosfere patlama ürünleri karıģmaktadır Bu parçacıkların bir kısmı patlama sahasına, bir kısmı da stratosfere çıkıp dünyanın baģka taraflarına zamanla inmektedirler. Parçacıkların bu Ģekilde yeryüzüne inmesine radyoaktif yağıģ (fall out) denmektedir. Yeryüzüne inen radyoaktif parçacıklar çeģitli gıda maddelerine bulaģarak insana geçmekte ve insanın vücudunda depo edilmektedirler. Bu maddelerden bilhassa Sr-90 kalsiyuma benzediği için kemikte depo edilmektedir. Buna rağmen süt, diğer gıdalara nazaran 8 misli daha az tehlikelidir. Çünkü hayvanın bağırsak, böbrek ve meme bezinde tasfiye edilerek süte daha az geçmektedir. Süt bu bakımdan daha emin bir gıda olmaktadır. 3. Biyokimyasal Analizler 1. Antibiyotik Aranması: Süt inekleri, meme iltihabına yakalanmaları sebebi ile sık sık penisilin tedavisine tabi tutulmaktadırlar. Tedavide kullanılan penisilin süte geçtiğinden bu sütü ve süt ürünlerinin tüketimi sonucunda Penisiline karģı allerjisi olan bir insanlar penisilinli sütü içince veya süt ürünlerini tüketince hasta olabilmekte ve hatta ölümle karģılaģabilmektedir. Ayrıca, antibiyotikli sütlerde laktik asit kültürleri geliģememekte, peynir ve yoğurt üretimi imkansızlaģmaktadır. Sütte asit yapıcı bakterilerin çalıģmasına engel olunduğundan bazı gram negatif, koliform bakterilerin çoğalmasına müsaade edilmiģ olmaktadır. 2. Lipaz: Lipaz, yağları yağ asidi ve gliserine hidroliz yoluyla parçalayan bir enzimdir. Lipazın çeģitleri olup değiģik gliseridlere etki edenleri vardır. Mesela, tribütirini bütirik asit ve gliserine ayırmaktadır. Sütte bulunan lipaz sütün sağıldığı ineğe göre değiģmektedir. Lipaz miktarı yüksek ve çevre Ģartları uygun olduğu taktirde lipazın aktivitesi artmaktadır. Mesela, yüksek ısı derecesinde tutulan sütte lipolisis meydana gelir ve sütte acılık oluģur. Buna engel olmak için sütü pastörize etmelidir. 3. Peroksidaz: Peroksidaz, hücrelerde metabolizma sonunda ortaya çıkan H 2 O 2 'yi parçalayıp ortadan kaldıran bir enzimdir. Aktif olduğu ph 6'dır. ph arasında faaliyet gösterir. Optimum sıcaklık derecesi 60 o C dır. Pastörizasyonun tatbik edildiği yerlerde peroksidaz testinin önemi yoktur. Kaynatılarak sütün dayanıklılığının artırıldığı yerlerde bu testin önemi vardır. Çünkü kaynamıģ sütten, peynir ve pastörize süt yapılamaz. Bu bakımdan fabrikaya gelen sütlerin piģmiģ veya çiğ olduğunu tayin etmede kullanılır. 4. Fosfataz: Fosfataz bir enzim olup fosfat esterlerini hidrolize ederek parçalar. Çiğ sütlerde bulunan alkali tipte fosfataz enzimi ısıya karģı tüberküloz mikrobundan biraz daha fazla dayanmaktadır. Bu nedenle Pastörize sütte fosfataz enziminin tamamen tahrip edilmesi en dayanıklı mikrop olan tüberküloz amilinin tamamen öldüğünün ve pastörizasyonun tam yapıldığının iģareti sayılmaktadır. 5. Katalaz: Katalaz enzimi sütte bulunur ve hidrojen peroksidi su ve oksijene parçalar. Katalaz, ağız sütü ve mastitisli sütte fazla miktarda bulunmaktadır. Katalazlı sütte lökosit de fazla bulunur. Metabolik aktivite sonucu teģekkül eden hidrojen peroksit gazını parçalayarak insanları zarardan korumaktadır. ÇalıĢtığı ph 'dır. Pastörizasyon sıcaklık derecesinde tahrip olmaktadır. 27

11 4. Mikrobiyolojik Analizler: Çiğ sütün mikrobiyolojik kalitesini belirlemek için amaca yönelik aģağıdaki analizlerden bir veya kaç tanesini uygulanır. 1. Toplam Bakteri Sayısı 2. Koliform Bakteri Sayımı 3. Proteolitik Bakteri Sayısı 4. Lipolitik Bakteri Sayısı 5. LAB Bakterileri 6. Maya - Küf Sayısı 7. Mastitisli Sütün TeĢhisi 8. Metilen Mavisi (Redüktaz testi) 9. Rezazurin Testi 10. Süt ve Mamullerinden Zehirlenmeler 5. Starter Kültür Aktivite Testleri 1. A-C (Asit koagülasyon) Aktivite Testi 2. Horrall-Elliker Aktivite Testi 3. Green ve Jezeski Aktivite Testi 4. Diğer Testler A. White Head-Cox B. Angevine-Olson KALĠTESĠ KUSURSUZ ĠNEK SÜTÜNDEN BEKLENEN NĠTELĠKLER Renk ve GörünüĢ: Porselen beyazı, mat, temiz, çok hafif sarımsı. Tat ve koku: hafif tatlı, yağlımsı, kendine özgü tat ve kokuda, ancak herhangi yabancı belirgin bir tat ve kokuya sahip olmayan. Fiziksel durum: Opak, sıvı, sudan biraz ağır, kaymak bağlayan kendine özgü bir yapıdadır. Asitlik durumu: ph değerinin arasında ve titrasyon asitliğinin SH arasında olması istenir. Titrasyon asitliğinin 8 SH üzerinde olması hızlı bir asit yükselmesini gösterir. 10 SH i geçtiği taktirde ısıtma sırasında pıhtılaģma meydana gelir. Titrasyon asitliği 5 SH derecesinin altında olan sütler veya ph değeri 6.8 den yüksek olan sütler de nötürleyici (alkali) maddeler katılmıģ olarak değerlendirildiğin den normal kabul edilmez. Kir miktarı: 100 ml sütteki kir miktarı 3 mg a kadar olan sütler ekstra sınıf, 6 mg a kadar olan sütler 1. sınıf ve 10 mg a kadar olanlar 2. sınıf süt olarak kabul edilir. Resazurin testi: Resazurin testi sonucu 1 saatte mavi rengi koruyanlar ekstra sınıf, koyu pembe renge kadar açılanlar 1. sınıf, pembe veya beyaz renge dönüģenler ise 2.sınıf süt olarak kabul edilirler. 28

12 Oral Sessions Fosfataz testi: Lovibond tintometresine göre 2 saatlik inkübasyon sonunda okunan değerin 43 ve üzerinde olması istenir. Ġnhibatör madde: Çiğ süt içerisinde antibiyotik, deterjan ve dezenfektan vb. gibi inhibatör madde bulunmaması gerekir. BileĢimi: Ait olduğu ırkın süt bileģim değerlerine sahip olmalıdır. SONUÇ: Çiğ süt kalitesi, tüm süt mamullerinin kalitesini ve her yönden güvenirliliğini ve sağlıklılığını direk etkileyen faktörlerin baģında geldiğinden, çiğ sütün elde edildiği hayvanların sağlıklı olması çok önemlidir. Çünkü insanlar sağlıklı ve verimli yaģam sürdürebilmeleri için çeģitli kaynaklardan (et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, balık ve balık ürünleri ile yumurta ve yumurta ürünlerinin en azından birinden ve/veya hepsinden yeterli oranlarda tüketerek) her gün belli oranlarda hayvansal protein almak zorundadır. Bu ürünler, ısıl iģlem yapılmaksızın veya yetersiz ısıl iģlem uygulanarak ürünlere iģlenmesi halinde, mamul maddelerde zoonoz hastalıkların etmenleri olabilmekte ve toplu hastalıklara ve ölümlere neden olabilmektedir. Buda bize insan sağlığının doğrudan hayvan sağlığına bağlı olduğunu açıkça göstermektedir. Sütün elde edildiği hayvanların sağlığınında, yeterli ahır hijyeni ve sanitasyonuna, yeterli hayvan hijyenine ve hayvanı beslemede kullanılan yemin menģeyine ve kalitesine doğrudan bağlıdır. Bunlardan en önemlisi hayvanı beslemede kullanılan yemin menģeyi ve kalitesidir. AĢırı küflenmiģ yemlerin hayvanlara yedirilmesi süt ve süt ürünlerinde mikotoksinlerin geçmesine neden olur. Mikotoksinler, çeģitli patojenik mantar türleri tarafından sentezlenen, alındıkları zaman, insan ve hayvanlarda, latent, akut veya kronik karakterde infeksikasyonlara neden olan toksik metabolitlerdir. Mikotoksinler üzerinde en çok durulan mikotoksinler aflatoksinlerdir. Aflotoksin Aspergillus flavus ve Aspergillus parasiticus küf mantarları tarafından meydana getirilen toksik karakterli bir metabolitidir. Aflatoksinler insanlarda akut nekroz, siroz ve karaciğer kanserine neden olurlar. Özellikle B1, kuvvetli bir kanserojendir ve etkisini karaciğerde gösterir. Sıcak bölgelerde aflatoksin riski oldukça yüksektir. Gıda ile uzun süre aflatoksin alınırsa Karaciğer sirozu ve kaslarda sarılık kronik olaylarda ortaya çıkan belirgin semptomlar görülür. Bunun yanında primer karaciğer kanseri, kalın bağırsak kanseri, mide kanseri, akciğer kanseri ve karaciğer baģta olmak üzere iç organlarda yağlı dejenerasyonlarla beliren reys sendromu diğer hastalıklardandır. Bu aflatoksinlerin süt ve ürünlerinde olmaması için, ya küflü yemlerin verilmemesi veya küflü yemlerin sulu ortamda aflatoksinleri yok eden Flavobacterium auranticum bakterisi ile muamele edildikten sonra verilmesi gerekmektedir. Yem fabrikalarının ürettikleri yemlerindeki protein oranlarını yükseltmek için; yemlere et-kemik unu, balık unu ve kan unu gibi hayvansal ürünleri katıp, tamamıyla vejetaryen olarak beslenmesi gereken çiftlik hayvanlarının vejetaryenliklerini bozmaktadır. Bunun yanında tamamıyla pis olan, tüm mikroorganizmaların geliģeceği besiyeri olan ve tüm hastalıkların kaynağı olabilecek kanın, kan ununa çevrilip, yeme katılması sonucunda elde edilen süt ve süt ürünlerinin de güvenirliği tehlikeye düģmektedir. Özellikle Brucellosis, Tuberculosis, ġap gibi hastalıklarda kan yoluyla bulaģır. Et-kemik unu, 29

13 balık unu ve kan unu gibi hayvansal ürünlerin geri dönüģümünü yemlere katarak kısa sürede sağlamak yerine, gübre olarak kullanılması daha uygun olacaktır. Ayni Ģekilde kesif yemlere GDO lu ve zirai mücadele ilaç (pestisid) kalıntılı bitkisel ürünlerinin katılması da süt ve süt ürünlerinin de güvenirliği tehlikeye sokmaktadır. ĠÇME SÜTLERĠ Süt, memeden çıkar çıkmaz ortam Ģartlarına bağlı olarak birçok mikroorganizma tarafından az veya çok sayıda kontaminasyona uğramaktadır. Kontamine olan bu mikroorganizmalar çok kısa sürede süt bileģenlerini bozup, raf ömrünü azaltmanın yanında, hem direk kendileri ve hem de üretebilecekleri toksinleriyle insanlara zararlı hale gelmektedir. Bu nedelerle insanlar sütü sağlık yönünden güvenli hale getirmek ve raf ömrünü arttırıp, azami faydayı sağlamak amacıyla değiģik normlarda ısıl iģlem (kaynatma, pastörizasyon ve sterilizasyon) uygulayarak ve/veya çeģitli teknolojik prosesler uygulayarak çeģitli süt ürünlerine (kaynatılmıģ süt, pastörize süt, sterilize süt, süttozu, krema, kaymak, tereyağ, sade yağ, çeģitli peynirler, çeģitli yoğurtlar, ayran, kefir, kımız, dondurma v.b. gibi) iģleme tekniklerini geliģtirmiģlerdir. 2. KAYNATILMIġ SÜT ve KALĠTESĠ Genelde evlerde ve ilkel mandıralarda ve aile iģletmelerinde uygulanan bir metot olup, iģletmelerde içme sütü yapımında kullanılmamaktadır. Bu yöntemde; kaynatma süresi ve ısısının yüksek oluģu, sürekli hava ile temasın olması sütün besin değerinde oluģan kayıpları da beraberinde getirmektedir. Özellikle protein, karbonhidrat ve yağ gibi sütün temel bileģenlerinde önemli değiģiklikler görülmektedir. Ayrıca B 1, B 6, B 12, folik asit ve askorbik asit (C vitamini) gibi vitaminlerde ortalama % oranlarında kayıplar oluģabilmektedir(tablo-6 da görüldüğü gibi). Aynı zamanda ısı ve süre arttıkça, vitaminlerin yanında, protein ve amino asitlerinde besin değerlerinde kayıp kaçınılmazdır. Herhangi bir kalite kontrolünden geçmemiģ olan sütlerin, direk kontrolsüz bir sıcaklık uygulaması ile kontrolsüz (keyfe göre veya alıģkanlıklara göre) bir sürede ısıl iģleme tabi tutularak, ısıtıldığı kabın ağzı açık veya kapalı olarak oda sıcaklığında, hangi sıcaklığa geldiği bilinmeksizin soğutulup içilen veya buzdolabında belli bir süre bekletilip, tekrar ısıtılıp ve/veya kaynatılıp tüketilen sütlere kaynatılmıģ süt veya kaynatılmıģ içme sütü denilebilir. KaynatılmıĢ Süt Üretim AkıĢ ġeması -Çiğ Süt (kalite kontrolu yapılmayan herhangi bir çiğ süt) -Kaynatma (100,16 C de belirsiz süre) -Soğutma (kendi halinde bırakarak soğutma) Kaynatma uygulaması daha ziyade geliģmemiģ ülkelerde, bölgelerde, köylerde ve yerleģim merkezine uzak dağlık bölgelerde uygulanan bir iģlemdir. Kaynatma iģlemi sütün 100 o C civarında (sütün kaynama sıcaklığı 100,16 o C dir) bir süre tutulmasıyla yapılır. Bu iģlemle sütteki patojen bakterilerin tamamını ve saprofit bakterilerin ise tüm vejetatif formlarını %100 e yakın redüksiyona uğrar. Ancak, bakterilerin spor formları bu kaynatma sıcaklığından fazla etkilenmediğinden az veya çok canlı kalabilmekte (özellikle termodurik ve termofilik mikroorganizmalar) ve bunlar sütü en fazla 3-5 gün içinde içerisinde raf ömrünü bitirebildiği gibi sağlık açısından tehlikeli bir gıda haline de dönüģtürebilmektedir. Kaynatma, sütün mikroorganizma içeriğini büyük oranda 30

14 Oral Sessions azaltırken, sütün fiziksel ve kimyasal özelliklerinde ciddi olumsuzlukların ( rengin değiģimi, piģmiģ tat ve aromanın oluģması, kaynatma süresine bağlı olarak, çeģitli vitamin kayıpları veya tamamen tahrip edilmesi, süt proteinlerinin denatrosyonuna bağlı olarak biyolojik değerliliğinin azalması, akrilamid ve hidroksi metil furfurol gibi kansorejen maddelerin oluģumu) oluģmasına neden olur. Sütü kaynatmanın oluģturduğu bu olumsuzluklar, sütün yapısını bozmayacak ve aynı zamanda patojenleri tamamen ve saprofit bakterilerin çoğunluğunu ve/veya tamamını öldürecek yeni ısı uygulamalarının (pastörizasyon ve sterilizasyon) gerekliliğini ortaya koymuģtur. SONUÇ: Yukarıda belirtildiği gibi kalitesi bilinmeyen, kontrolsüz sıcaklık Ģiddeti ile kontrolsüz sürede kaynatılmıģ ve soğutulmuģ olan sütlerin kullanımı mikrobiyolojik yönden kısa vade de (en fazla 72 saat) sağlıklı görünse de, oda sıcaklığında kendi halinde kontrolsüz soğutma, ısıya dayanıklı termodurik ve termofilik bakterilerin vejetatif veya spor oluģturan formlarının çoğalması ve tekrar kendine gelip hızla çoğalmasını teģvik eder ve sütün tekrar raf ömrünün kısalmasına neden olur. Ayrıca ısının Ģiddetine ve uygulama süresine bağlı olarak akrilamid ve hidroksi metil furfurol gibi kanserojen maddelerin az veya çok oluģumu gerçekleģebilir. Bu maddelerin oluģumu ise; baģta çocuklar, hastalar ve yaģlılar olmak üzere tüm o sütü içenlerin hayatını kısa veya uzun vadede tehlikeye sokabilir. Bu nedenlerle sütü kaynatarak kullanmak, kaģ yapayım derken göz çıkartmak sözünün gerçekleģmesi olarak ifade edilebilir. Evlerde süt kaynatılarak içilmemelidir. Mecburiyet arz eden durumlarda evlerde sütü kaynatmak yerine, süt en fazla 85 o C ye kadar ısıtılıp, bu sıcaklıkta ateģten alınıp, tencerenin kapağı kapatılıp 5 dakika dinlendirildikten sonra, daha önceden yıkanıp- temizlenmiģ ve kaynar su ile dezenfekte edilmiģ cam kavanozun içine sıcak dolum yapılır. Hemen kavanozun ağzı kapatılarak, bir kaba doldurulmuģ oda sıcaklığında veya daha soğuk su içinde hızlı soğutma yapılarak, buzdolabında 4±1 o C de muhafaza etmesi gerekmektedir. Bu süte, evde konserve edilmiģ süt diyebiliriz. Bu sütün raf ömrü en az 5-10 gün en fazla 12 gün arasında değiģmektedir. Süt ısıtmada kesinlikle aliminyum kap ve bakır kap kullanılmamalıdır. Çelik kap ve sırrı atmamıģ emaye kaplar ısıtmada kullanılabilir. Fakat kesinlikle sütü muhafaza kabı olarak kullanılmamalıdır. Sütü ısıtmada ısıya dayanıklı cam kaplar, muhafazada ise hem ısıya dayanıklı cam kaplar ve adi cam kaplar (cam kavanozlar) güvenle kullanılabilir. 3.PASTÖRĠZE SÜT ve KALĠTESĠ Ünlü Fransız bilgini Pasteur'ün yıllarında Ģarabı dayanıklı hale sokmak için uyguladığı yeni ısıtma metodu, yani pastörizasyon 1873 yılında Jaccoy, 1886 yılında da Soxhlet tarafından sütte uygulanmıģ, olumlu sonuçlar alınınca da süt teknolojisi geliģerek endüstri haline gelmiģtir. Pastörizasyon iģlemine artık yalnız içme sütünde değil aynı zamanda peynir, tereyağı, krema, dondurma ve bunun gibi birçok süt ürününün yapımında da yer verilmektedir. PASTÖRĠZE SÜT: Kaliteli çiğ sütün doğal ve biyolojik özelliklerine fazla zarar vermeden, 100 ºC nin altında, belirli sıcaklıkta belirli bir süre ısıl iģleme tabi tutularak patojen bakterilerin tamamının, diğer saprofit bakterilerin de %99 unun sıcaklıkla yok edilip, soğutulması suretiyle güvenli ve daha dayanıklı bir hale konulması ve tüketileceği ana kadar soğukta(5±1 ºC) muhafaza edilen normal renk, tat ve kokuda bir içme sütüdür Ģeklinde tanımlanabilir. Süt ürünlerini en faydalısı, sütü içme sütü olarak tüketmektir. Sütün yararları aģağıda belirtildiği gibidir. 31

15 SÜTÜN YARARLARI * Büyüme ve geliģmeyi sağlar. Vücudu sağlamlaģtırır, güçlendirir. * Kemik erimesini önler * Mikrobik enfeksiyonlara karģı etkilidir * Ġshali tedavi eder * Mide rahatsızlıklarını giderir * Sindirim sistemini düzene sokar * Ülseri önler * Beyne enerji verir * DiĢ çürüklerini önler * Kronik bronģiti önler * Tansiyonu düģürür * Yağsız süt, kolestrolü düģürür * Kanserin önlenmesine yardımcı olur * Saç ve tırnakların oluģumunda büyük rol oynar. * YaĢlanmayı geciktirir. * Vücutta ödem yapan sıvıların toplanmasını önler. * Cilt üzerinde nemlendirici etki yaparak cildin yıpranmasını engeller. Pastörize Süt Üretim AkıĢ ġeması -KALĠTELĠ ÇĠĞ SÜTÜN SEÇĠLMESĠ -ÖN ISITMA 45 C -SÜT YAĞININ AYARLANMASI (Standardize) -ÖN ISITMA (65 C) -HOMOJENĠZASYON (65 C de 150 kg/cm 2 ) -PASTÖRĠZASYON (72 C de sn) -SOĞUTMA 5 C -PAKETLEME -MUHAFAZA 5 C A) Kaliteli çiğ sütün seçilmesi ve süzülmesi Çiğ sütün kalitesiyle pastörize sütün kalitesi arasında yakın bir iliģki vardır. Pastörize süt üretiminde kaliteli çiğ süt denildiğinde; herhangi bir hile yapılmamıģ, duyusal, teknolojik ve hijyenik nitelikleri kusursuz süt anlaģılır. ÇeĢitli hileler yapılmıģ; yapısı, bileģimi değiģtirilmiģ, besin değeri azaltılmıģ sütten kaliteli pastörize süt yapmak olanaksızdır. 32

16 Oral Sessions Pastörize süt üretiminde kullanılacak hammaddede aranan özellikler yukarıda çiğ süt bahsinde anlatılmıģtır. Büyük iģletmelerde sütü temizleme iģlemi, filtreler ve klarifikatör denilen seperatörler yardımıyla gerçekleģtirilmektedir. Küçük iģletmelerde ise, süt alım terazisi üzerine yerleģtirilmiģ tülbent veya tel süzgeçler aracılığıyla süzülür; yahut boru hattına yatay veya dikey konumda monte edilmiģ boru tip filtrelerden geçirilir. B) Ön ısıtma Süt yağının standardizasyonunu ve sütün içindeki ince kirin seperatörler tarafından temizlenmesini kolay bir Ģekilde sağlayabilmek için, süt en az C ye kadar ısıtılması gerekir. C) Süt Yağının Standardizasyonu Süt yağı standardizasyonu, sütün yağ oranının belli bir orana ayarlanması iģlemidir. Bu iģlem genelde iki yolla gerçekleģtirilebilir. Bunlar; a) Hesaplanan miktarda tam yağlı sütün veya kremanın yağsız sütle tanklarda karıģtırılması, b) Üretim hattında krema seperatörü yardımıyla direkt standardizasyondur. D) Ön Isıtma ve Sütün Homojenizasyonu Homojenizasyonun kaliteli ve etkin bir Ģekilde yapılabilmesi için, 65 C ye kadar ısıtılması gerekmektedir. Homojenizasyon iģleminde amaç öncelikle, büyük yağ globüllerinin parçalanmasını sağlamaktadır. Böylelikle süt içerisindeki emülsiyon halinde bulunan yağ globüllerinin yoğunluk farkı nedeniyle yüzeye çıkması ve bir araya gelerek kümelenmesi yani sütün kaymak bağlaması önlenmektedir. Süt içerisindeki yağ globüllerinin çapları, doğal olarak ortalama 3-20 µm iken homojenizasyon iģlemi sonucunda globül çapı çoğunlukla µm arasında değiģir. E) Sütün Pastörizasyonu Çiğ sütün, 100 C nin altında bir sıcaklıkta; patojen mikroorganizmaların vejetatif hallerinin tamamını öldürecek, saprofit mikroorganizmaların vejetatif hallerinin de yaklaģık %95-99,9 oranında redüksiyon sağlayacak sürede ısıl iģleme tabi tutulmasına ve akabinde 5±1 ºC ye soğutumasına sütün pastörizasyonu denir. Pastörizasyonda hedef sıcaklığa karģı en dayanıklı mikroorganizma olan Coxiella burnetti nin yok edildiği sıcaklıktır. Sütün pastörizasyonunda dikkate alınması gereken hususlar; a) Patojen mikroorganizmaların tamamının (%100) ve diğer mikroorganizmaların en az %99 unun öldürülmesi gereklidir. b) Pastörizasyondan sonra süt doğal niteliklerini, özellikle besin değeri ve koruyucu özelliğini kaybetmemeli, duyusal özelliklerinde hissedilir bir değiģiklik meydana gelmemelidir. c) Süt orjinli ve mikrobiyal enzimleri kaynaklı kısmen veya tamamen inaktif hale getirmek. Alkali fosfatazın inaktivasyonu pastörizasyonun ölçüsü olarak kabul edilir. d) ĠĢlem ekonomik olmalı ve fazla alet ve ekipmana gerek duyulmamalıdır. 33

17 F) Dolum, paketleme, soğuk muhafaza; Pastörize sütün paketleneceği ambalaj materyalinin önce steril edildikten sonra aseptik Ģartlarda süt içine doldurulup, paketlenir ve 5±1 ºC de soğukta pazarlanır. Üretildiği günün haricinde, kıģın 48 saatte ve yazın 24 saat içinde tüketilmelidir. PASTÖRĠZE SÜTÜN RAF ÖMRÜNÜ KISALTAN ve TAD-AROMASINI BOZAN FAKTÖRLER AĢağıdaki olumsuzluklar pastörize sütün tadını ve raf ömrünü direk etkilemektedir. -Mikrobiyolojik kalitesi kötü süt kullanımı, özellikle termodurik bakteri sayısı ml de kob den fazla ve total bakteri sayısı ml de 2,5x10 6 kob den fazla olan çiğ süt kullanılması, ürünün mikrobiyel yükü 2,5x10 5 kob den daha az olması durumunda, pastörize sütün raf ömrü 4 C de 2-3 günden güne kadar çıkabilmektedir -Süt, >78 C de 20 saniye ısıl iģlem görmesi -Pastörizasyon sonrası psikrotrof bakteri kontaminasyonu - Pastörize sütün soğukta muhafaza edilmemesi(saklama sıcaklığının >5 C olması). -Ambalaj materyalinin güneģ ıģığını geçirme özelliğinin bulunması -Uygun olmayan çevre koģullarında bekletilmiģ çiğ süt kullanılması. -Süt hayvanına bozulmuģ ve kokuģmuģ yemlerin yedirilmesi. -Psikrotrof bakteri sayısı yüksek çiğ süt kullanılması. -Mekanik zarara uğramıģ çiğ sütün pastörize edilmesi. -Çiğ sütün homojenize sütle karıģtırılması. -Sütün 78ºC den daha yüksek sıcaklık derecelerinde pastörizasyonu. -Süte pastörizasyondan sonra mikroorganizmaların bulaģması. -Pastörize sütün gün ıģığına ya da satıģ raflarında yapay ıģığın etkisine maruz kalması. -Pastörize sütün soğukta muhafaza edilmemesi. -Pastörize sütün paketlenmesinde uygun olmayan plastikten yapılmıģ ambalaj materyali kullanılması. Pastörize sütün Ģeffaf cam, Ģeffaf plastik veya beyaz pigmentli plastik gibi ambalaj materyallerinden yapılmıģ paketlere doldurulması ve akabinde gün ıģığının ve marketlerdeki vitrinlerinde yapay ıģığın etkisine maruz kalması süt yağının oksidasyonunu arttırarak süt yağında hızlı acılaģmaya ve dolayısıyla sütün önce tadaromasının bozulmasına, daha sonra sütün tamamen bozulmasına sebep olur. SONUÇ: Çiğ süt bahsindeki kalite kriterlerine uygun çiğ süt kullanılması durumda her yönden güvenli bir süttür. Ülkemizde çiğ süt kalitemiz düģük olduğundan üretilen pastörize sütlerin raf ömrü kıģın 48 saat (2 gün), yazın ise 24 ( 1 gün) olmaktadır. AB ülkelerinde ise çiğ süt kalitesine ve uygulanan teknolojiye göre bu raf ömrü 5-13 gün arasında değiģmektedir. Ülkemizde de bazı özel firmaların 21 gün dayanabilecek süt üretebilecek kombine bir teknoloji uygulama çalıģmalarıda bulunmaktadır. Süt uygulanan ısıl iģlem (78 o C nin üzerinde ve 20 saniyenin üzerinde) yüksek olması 34

18 Oral Sessions halinde, sütün asitliğine bağlı olarak, piģmiģ tat ve karamelizasyon oluģabilir. Bunun dıģında pastörize süt, raf ömrü kısa olsa da en güvenilir ve besleyici içme sütü olarak bilinir. 4.UHT STERĠLĠZE SÜT ve KALĠTESĠ Sterilizasyon genel anlamıyla yaģayan mikroorganizmaların (vejetatif ve spor formlarının) tamamının kimyasal ve fiziksel yöntemlerle yok edilmesi iģlemidir. Gıdaların uzun ömürlü hale dönüģtürülerek muhafaza edilmesi için uygulanan sterilizasyon iģlemi ise ticari sterilizasyon olarak tanımlanmaktadır. UHT sterilizasyon, C de 2-20 saniye süreyle uygulanan bir ısıl iģlemdir. Bu uygulama ile sütün besleyici değerinde, duyusal, fiziksel ve kimyasal niteliklerinde meydana gelen değiģimler ihmal edilebilir düzeydedir. UHT yönteminin geliģtirilmesiyle yüksek sıcaklığın, mikroorganizma ve sporlar üzerindeki öldürücü etkisinden daha fazla yararlanma ve sütün kimyasal bileģiminde daha az değiģiklik meydana gelmesi sağlanmıģtır. Belirli bir etki alanında mikroorganizmaları öldürmek için uygulanan sıcaklık derecesi ile süre arasında logaritmik bir iliģki vardır. Bu iliģki 10 C lik bir sıcaklık artıģının, reaksiyonu kaç kat hızlandırdığını gösteren Q ıo - değeri ile ifade edilmektedir. Klasik sterilizasyondan UHT yöntemine geçiģte 30 C lik bir sıcaklık artıģı söz konusu olmuģtur. Bakteri sporlarının inaktif hale getirilmesi için gösterilen Q ıo = değeri. 10 C lik sıcaklık artıģının sterilizasyon süresini 10 kat azalttığını belirtmektedir. Kimyasal değiģimler için gösterilen Q ıo = 3 değeri ise. 10 C lik sıcaklık artıģının bu alandaki reaksiyonu 3 kat arttırdığını ifade etmektedir. Klasik sterilizasyondan UHT yöntemine geçilmesi sonucu 30 C lik sıcaklık artıģının neden olduğu değiģiklikleri açıkça göstermektedir. Sıcaklık artıģı, bakteri sporlarının ölümü için gerekli süreyi 1000 kat kadar azaltmaktadır. Örneğin; 20 dakikalık (1200 saniye) bir ısıl iģlem, bu sıcaklık artıģı ile 1.2 saniyeye düģmektedir. Buna karģın, ısıl iģlem süresindeki bu azalma sonucu, 30 C lik bir artıģa rağmen kimyasal değiģmeler yaklaģık %3 (% 2.7) oranında olmaktadır. Bu iliģki dikkate alındığında, sütün UHT yöntemiyle sterilizasyonunun. Klasik yöntemle sterilizasyona oranla beslenme fizyolojisi ile sütün fiziksel ve kimyasal özellikleri açısından daha uygun bir ısıl iģlem olduğu sonucu çıkarılmaktadır. Bu amaç için direkt ve indirekt olmak üzere iki farklı yöntem uygulanmaktadır. Direkt yöntemde ısı değiģimi, süt ile süte karıģtırılan buhar arasında gerçekleģtirilirken. Ġndirekt yöntemde kesinlikle böyle bir karıģımın söz konusu olmadığı plakalı veya borulu ısı değiģtiriciler kullanılmaktadır. Hangi yöntem olursa olsun, sterilizasyonda kullanılan tesisin, önce sterilize edilmesi gerekir. I. Direkt yöntem Sütün direkt UHT tekniğiyle sterilizasyonunda 2 farklı yöntem uygulanır. Bunlar; a) Buhar-enjeksiyon yöntemi, b) Buhar-infüzyon yöntemidir. Direkt UHT düzeninde aģağıdaki iģlemler gerçekleģtirilir * Ön ısıtma 45 ºC * Yağın Standardizasyonu 35

19 * Ön ısıtma 75 ºC * Sterilizasyon (Sütün Buharla Muamelesi) 140 ºC 5 Sn * Evaporasyon * Aseptik Homojenizasyon 150 kg/cm² * Soğutma 10 ºC * Aseptik Doldurma * Muhafaza Oda Sıcaklığında a) Buhar-enjeksiyon Yöntemi (Uperizasyon): Buhar enjeksiyonu ile yapılan direkt UHT tekniğinde süt, öncelikle 80 C ye dek ön ısıtmaya tabi tutulur, daha sonra bir pompa vasıtasıyla buhar enjeksiyon bölümüne gönderilir ve burada basınç altında içine buhar enjekte edilir. Bu bölümde su buharı, ısısını çok kısa bir sürede süte vererek onu C gibi yüksek derecelere kadar ısıtır. Süt bu sıcaklıkta 2-4 saniye kadar bekletilir ve hemen vakum tankına alınarak, basınç altında ani bir genleģme ile içerisindeki su buharlaģtırılır ve sıcaklığı 80 C ye düģer. Vakum tankındaki vakum öyle ayarlanmıģtır ki, buharlaģan su miktarı, daha önce sütle karıģan su miktarı ile eģdeğerdir. Sterilize edilmiģ süt 80 C ye soğutulduktan sonra homojenize edilerek paketleme sıcaklığına kadar soğutulur ve aseptik olarak ambalajlanır. Bu yöntemle üretilen içme sütüne uperize süt de denilir. b) Buhar-infüzyon Yöntemi (Pulverizasyon): Sütün buhar içerisine ince bir film halinde püskürtülmesi ile uygulanan bir UHT sterilizasyon yöntemidir. Bu Bu yöntemle üretilen içme sütüne pulverize süt de denilir. a) Ön ısıtma: Süt 45 C ye ısıtılır. Yağın standardizasyonu gerçekleģtirilir ve akabinde süt tekrar 75 C lik ön ısıtmaya tabi tutulur. b) Sterilizasyon: Sonra süt, buharla doldurulmuģ sterilizasyon odasına püskürtülür, anında sıcaklık 75 C den 145 C ye çıkarılır ve bu sıcaklıkta 5 saniye tutulur. c) Evaporasyon ve ġok soğutma: Ürün sıcak tutma bölümünden alınır ve Ģok soğutmanın yapılacağı vakum tankına gelir. Burada sıcaklık çok kısa bir sürede buharı evapore edilerek 77 C ye düģürülür. Pulverizasyonla süte karıģan su evaporasyonla uzaklaģtırılarak, süt baģlangıçtaki bileģime tekrar döndürülür. d) Homojenizasyon: Sterilize edilen süt aseptik bir santrifüj pompa yardımıyla aseptik homojenizatöre gönderilip, 77 C de 150 kg/cm² basınçta homojenizasyonu yapılır. e) Esas soğutma: Homojenizatörden soğutucuya gelen süt, önce soğuk su ile sonra buzlu su ile 25 C ye soğutulur. e) Ambalajlama: Sterilize edilmiģ süt ya aseptik tanka ve oradan aseptik doldurma makinesine veya doğrudan aseptik doldurma makinesine gönderilir. Ambalajlama için gerekli olan hava, hava filtresinden geçtikten sonra aseptik tanka girer. Bu aseptik ortamda süt ambalajlanır. f)muhafaza: AmbalajlanmıĢ UHT sütler oda sıcaklığında muhafaza edilir. 36

20 Oral Sessions Direkt yöntemde kullanılan su buharı, son derece saf ve hijyenik kalitesi yüksek olmalıdır. II. Ġndirekt yöntem Ġndirekt UHT düzeninde aģağıdaki iģlemler gerçekleģtirilir. * Ön ısıtma 45 ºC * Yağın Standardizasyonu * Ön ısıtma 75 ºC * Vakum Uygulama * Sterilizasyon 140 ºC 2 Sn * Soğutma 105 ºC * Soğutma 76 ºC * Homojenizasyon 150 Kg/Cm² (3-4 Sn) * Soğutma 20 ºC * Aseptik Doldurma * Muhafaza Oda Sıcaklığında Ġndirekt yöntemde ise süt ön ısıtmadan sonra kural olarak homojenize edilir. Sütün yüksek derecelere kadar ısıtılması ısı değiģtiriciler içerisinde gerçekleģir. Süt bu Ģekilde sterilize edildikten sonra içerisinde oluģmuģ olan ve arzulanmayan aroma maddelerinin ve gazların uzaklaģtırılması amacıyla vakum altındaki deaeratöre gönderilir. Ġndirekt prensipte çalıģan bazı UHT tesislerinde sterilize edilmiģ süt, sterilizasyondan sonra genleģtirme kabına gönderilerek, burada sıcaklığı çok kısa bir sürede 138 C den 1 l2 C ye düģürülür. a) Sistemin sterilizasyonu, Hazırlanan sıcak su, tüm sistem içerisinden 30 dakika süreyle sirküle edilerek, sütle temas edecek yüzeyler çalıģmaya baģlamadan önce steril hale getirilir. b) Ön ısıtma: Çiğ süt, sterilizasyon halkasının ilk durağı olan rejenerasyon bölümüne gider ve burada ön ısıtma gerçekleģtirilir. Ön ısıtma iki kademeli olarak yapılır. Birinci kademede sıcaklık 65 C ye yükseltilir. c) Homojenizasyon: 65 C ye ısıtılan süt bir by-pass yardımıyla homojenizatöre gönderilir ve Homojenizasyon iģleminden sonra, basınçla ikinci kademeye gelerek ön ısıtma iģlemi tamamlanır. d) Sterilizasyon: Ön ısıtması tamamlanan süt, sterilizasyon bölümüne gönderilir. Burada, plakalı ısı değiģtiricideki buhar yardımıyla sterilizasyon sıcaklığı olan l35- l50 C ye getirilir. Bu sıcaklıkta 2-4 saniye tutulur. e) Soğutma: Plakalı ısıtıcıdan gelen süt rejenerasyon bölümüne gelir ve ön soğutma yapılır. Esas soğutma ise soğuk su ile plakalı soğutucuda gerçekleģir. 37

SIKÇA KARŞILAŞILAN HİLELER VE SAPTAMA YÖNTEMLERİ

SIKÇA KARŞILAŞILAN HİLELER VE SAPTAMA YÖNTEMLERİ SIKÇA KARŞILAŞILAN HİLELER VE SAPTAMA YÖNTEMLERİ Doğada yeterli ve dengeli beslenmenin gerektirdiği ögelerin tümünü amaca uygun biçimde içeren ve her yaştaki insanın beslenme kaynağı olarak kullanılabilecek

Detaylı

Kimya Bilim Danış ışmanlığı Çalıştayı Farklı Kaynaklardan Elde Edilen Sütlerin S Mayalanma Sürelerinin S ve ph Değişimlerinin imlerinin Karşı şılaştırmalı Olarak İncelenmesi PROJE EKİBİ: : Nurdan Yavuz

Detaylı

Manda Ürünlerini Ekonomik Değeri Nasıl Artırılabilir Yrd. Doç. Dr. Zeki GÜRLER

Manda Ürünlerini Ekonomik Değeri Nasıl Artırılabilir Yrd. Doç. Dr. Zeki GÜRLER Manda Ürünlerini Ekonomik Değeri Nasıl Artırılabilir Yrd. Doç. Dr. Zeki GÜRLER Manda Ürünleri Süt ve Süt Ürünleri Manda sütü Afyon kaymağı Lüle kaymağı Manda yoğurdu Dondurma Manda tereyağı Manda peyniri

Detaylı

ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ

ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ ISIL İŞLEMİN SÜT BİLEŞENLERİNE ETKİSİ Yaşar Karaca 1 ve Z. Guzel-Seydim 2 1 Tarım Kredi Kooperatifi, Beyşehir 2 Gıda Mühendisliği Bölümü, Suleyman Demirel Universitesi, Isparta 2 Süt Bütün memeli hayvanların

Detaylı

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU KULLANIMA HAZIR HALE GETİRİLME SIRASINDA UYGULANAN YÖNTEMLER VE AMBALAJLAMA ŞEKİLLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILAN SÜTLERDEKİ PROTEİN MİKTARININ BELİRLENMESİ VE SAĞLIĞIMIZA ETKİLERİ

Detaylı

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Süt Nedir? SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Gıda Mühendisi Tülay DURAN Türk standartları çiğ süt standardına göre: Süt; inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat ve kıvamda

Detaylı

ÇĠĞ SÜTTE ASĠTLĠK TAYĠNĠ

ÇĠĞ SÜTTE ASĠTLĠK TAYĠNĠ ÇĠĞ SÜTTE ASĠTLĠK TAYĠNĠ Yeni sağılan normal sağlıklı süt asidik reaksiyon gösterir, buna ilk asitlik veya doğal asitlik denir. Bu asitlik birinci derecede bileşimindeki kazein, fosfat ve sitratlardan;

Detaylı

ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ

ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ ÖĞR.GÖR.CUMHUR BERBEROĞLU U.ÜNİVERSİTESİ KARACABEY MYO 2010 1 BİR ÜRÜNÜN BELİRLİ BİR İHTİYACI KARŞILAMAK ÜZERE BİLEŞİMİNDE TAŞIDIĞI TÜM ÖZELLİKLER KALİTE OLARAK TANIMLANIR. 2

Detaylı

U.Ü KARACABEY M.Y.O SÜT VE ÜRÜNLERİ TEKNOLOJİSİ 2010 SÜT KABULÜNDE KALİTE KONTROLÜ

U.Ü KARACABEY M.Y.O SÜT VE ÜRÜNLERİ TEKNOLOJİSİ 2010 SÜT KABULÜNDE KALİTE KONTROLÜ U.Ü KARACABEY M.Y.O SÜT VE ÜRÜNLERİ TEKNOLOJİSİ 2010 SÜT KABULÜNDE KALİTE KONTROLÜ ÖZET: Bileşimi ve niteliği nedeniyle bozulmaya karşı uygun olan bir gıda maddesi olan süt ve mamulleri teknolojisi, bilgi,

Detaylı

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR?

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? Prof. Dr. METİN ATAMER Dr. EBRU ŞENEL ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ SÜT TEKNOLOJİSİ BÖLÜMÜ Kaliteli süt üretimi için sağlanması gereken koşullar; Sağlıklı inek Özenli

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com GIDA AMBALAJLAMA Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com Aseptik ambalajlama tekniği; Ambalaj malzemesinin sterilizasyonu, Steril atmosferde ambalajın oluşturulması veya daha önceden hazırlanmış steril

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIK Dünya Sağlık Örgütü tanımına göre sağlık ; bedensel ve ruhsal olarak tam iyi olma halidir. BESLENME Bir insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken

Detaylı

UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI

UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI 27.02.2012 UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI DANIŞMANLAR: Araş.Gör.Dr. Ali KOÇYİĞİT Caner VURAL Hazırlayanlar: Sinem BÜYÜKKALP Ezgi OSMANOĞULLARI Sevcan ŞATIR Simge KAHYA 1 http://www.geyigiz.biz/2012/02/16/inek-isi-iskence/

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..)

TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..) Amaç Madde l (1) Bu Tebliğin amacı, ısıl işlem görmüş içme sütlerinin tekniğine uygun

Detaylı

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA)

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Dr. İLKNUR GÖNENÇ Gıda Mühendisi 30 EKİM 2013 ANKARA SUNU AKIŞI Eğitim; Amaç Yer Ġçerik Değerlendirme Eğitimle İlgili Bilgiler

Detaylı

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS EVDE BİYOTEKNOLOJİ Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS STERİLİZASYON; BİTKİ DOKU KÜLTÜRLERİNDE KULLANILAN STERİLİZASYON YÖNTEMLERİ VE BU STERİLİZASYON

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus )

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) MANTAR, VĠRÜS, KÜF VE BAKTERĠLERĠ YOK EDER, SAĞLIKLI YAġAM ALANLARI OLUġTURUR. % 100 EKOLOJĠK DEZENFEKSĠYONU SAĞLIYOR ve KÖTÜ KOKUKULARA SON VERĠYORUZ

Detaylı

SÜT TOZU TEKNOLOJİSİ

SÜT TOZU TEKNOLOJİSİ SÜT TOZU TEKNOLOJİSİ SÜT TOZLARININ TANIMI VE BİLEŞİMİ Süt tozu, yağlı ve yağsız taze sütlerin suyunun mümkün olduğu kadar uçurulması suretiyle elde edilen kurutulmuş bir süt ürünüdür FAO ve WHO standartlarına

Detaylı

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ Keçi, kuru ve sıcak yerlerde ve özellikle tarımsal açıdan geri kalmış bölgelerde yaşayan insanlar için çok önemli bir besin ve gelir kaynağıdır. Gerek

Detaylı

BAL TANIMI BALIN BİLEŞİMİNİ OLUŞTURAN MADDELER

BAL TANIMI BALIN BİLEŞİMİNİ OLUŞTURAN MADDELER BAL TANIMI Bal, Türk Gıda Kodeksi 2000/39 sayılı Bal Tebliğinde "Bal; bal arılarının çiçek nektarlarını, bitkilerin veya bitkiler üzerinde yaşayan bazı canlıların salgılarını topladıktan sonra, kendine

Detaylı

Sütünüzü içtiniz mi?

Sütünüzü içtiniz mi? Sütünüzü içtiniz mi? İÇME SÜTÜ TEKNOLOJİSİ-2 Prof. Dr. Asuman Gürsel Sütün Yağ Oranı Yönünden Standardizasyonu Süt ürünlerinde yasal olarak bulunması gereken yağ miktarını sağlamak için, çiğ sütün yağ

Detaylı

Süt Đşletme Tesislerinde Modernizasyon

Süt Đşletme Tesislerinde Modernizasyon Süt Đşletme Tesislerinde Modernizasyon Ozan TĐDĐN PINAR SÜT Đzmir Fabrika Üretim Müdürü Page 1 1 Modernizasyon Nedir? Gıda işletmelerinde modernizasyon; Uygulanan teknolojiyi Tesis ve proses ekipmanlarını

Detaylı

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK Dünya nüfusundaki hızlı artış ile teknolojik gelişmeler insanları tarımsal

Detaylı

Gıdalarda Temel İşlemler

Gıdalarda Temel İşlemler Gıdalarda Temel İşlemler Gıdaların işlenmesi; gıda endüstrisinde uygulanan işlemlerin yanı sıra evde gıdaların hazırlanması ve pişirilmesi sırasında uygulanan işlemleri de kapsar. İşlenmemiş gıdaların

Detaylı

Sous vide. vakum ambalaj ve vakum altında pişirme

Sous vide. vakum ambalaj ve vakum altında pişirme Sous vide Aslında Sous vide 'vakumlu ambalajlanmış gıdalar daha sonra pişirilmiş, soğutulmuş ve soğuk zinzirde saklanan bir süreç' olarak ta tanımlanır. Bu yöntemde yüksek duyusal kalitedeki ürünler damak

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

BESİN HİJYENİ VE TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI ANALİZ FİYAT LİSTELERİ

BESİN HİJYENİ VE TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI ANALİZ FİYAT LİSTELERİ BESİN HİJYENİ VE TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI ANALİZ FİYAT LİSTELERİ I- İÇME SUYU ANALİZİ A- Kimyasal Analiz FİYAT 1 ph 20.00 TL 2 Klorür (klorid) 30.00 TL 3 Serbest Klor 35.00 TL 4 Total Sertlik 40.00 TL

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ?

BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ? BAŞLANGIÇ VE DEVAM SÜTLERİNİ YETERİNCE TANIYOR MUYUZ? Prof. Dr. AZİZ EKŞİ Ankara Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü 57. MİLLİ PEDİATRİ KONGRESİ, 01 KASIM 2013, ANTALYA Beslenme ve Gıda yaşamak için

Detaylı

Hastanelerde Su Kullanımı. M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org

Hastanelerde Su Kullanımı. M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org Hastanelerde Su Kullanımı M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org Bir Çin atasözü der ki; Suyu içmeden önce, kaynağını öğren Hastanelerde infeksiyon kaynaklarını

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Sütlü tatlıların ana malzemesi olan sütün temizliği son derece önemlidir. Hastalık yapıcı mikroorganizmalardan arındırılmış olmalıdır. Sektörde kullanılan açık sütler süzülerek kaynatılır. Sütlü tatlılar

Detaylı

GIDA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

GIDA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GIDA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YAPILAN ÇALIŞMALAR ANALİZLER 1.1 GENEL ANALİZLER 1. KİMYASAL ANALİZLER kodu GM1101 Nem tayini Etüv yöntemi GM1102 Kül tayini Fırın yöntemi kuru yakma GM1103 Protein tayini Kjeldahl

Detaylı

2. MİKROORGANİZMALARIN KONTROLÜNÜN ÖNEMİ VE STERİLİZASYON

2. MİKROORGANİZMALARIN KONTROLÜNÜN ÖNEMİ VE STERİLİZASYON 2. MİKROORGANİZMALARIN KONTROLÜNÜN ÖNEMİ VE STERİLİZASYON Bir ülkenin insanlarının sağlık durumunu, büyük ölçüde o ülkenin mikrobial topluluklarının etkili bir şekilde kontrol edebilmeleri ile tayin edilir.

Detaylı

"ÖRNEKTİR" 16.07.2007 Tarihinden 20.07.2007 Tarihine kadar bir haftalık çalıģma

ÖRNEKTİR 16.07.2007 Tarihinden 20.07.2007 Tarihine kadar bir haftalık çalıģma 16.07.2007 Tarihinden 20.07.2007 Tarihine kadar bir haftalık çalıģma Pazartesi ġirket Tanıtımı ve Fabrika Oryantasyonu 1 5 9 Salı Fabrika Bilgileri / YerleĢim Planı 5 7 9 ÇarĢamba Fabrika Bilgileri / Organizasyon

Detaylı

Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu

Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu Meyve suları genel olarak %80-95 düzeyinde su içerirler. Çok iyi koşullarda depolansalar bile, bu süre içinde gerçekleşen kimyasal reaksiyonlar ürünün kalitesini

Detaylı

Asidik suyun özellikleri. Alkali suyun özellikleri. ph > 11 ORP < -800mV Cl içermez. ph < 2,7 ORP < 1100mV Cl derişimi: 10-80 ppm

Asidik suyun özellikleri. Alkali suyun özellikleri. ph > 11 ORP < -800mV Cl içermez. ph < 2,7 ORP < 1100mV Cl derişimi: 10-80 ppm Et Endüstrisinde Elektrolize Yükseltgen Su Uygulaması Cem Okan ÖZER, Birol KILIÇ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ GIDA MÜHENDİSLİĞİ Elektrolize yükseltgen su Kontaminasyon=problem Bakteriler otostopçudur.

Detaylı

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-D SELİN YAĞMUR ÇAKMAK DOĞA DAĞ DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN AMACI.3 2. PET ŞİŞELER

Detaylı

CIP Sisteminin Avantajları

CIP Sisteminin Avantajları Gıda işletmelerinde spesifik hijyen sorunlarının çözümünde CIP temizleme yöntemi büyük bir öneme sahiptir. Uzun zamandan beri başarı ile uygulanmaktadır. Gıda işletmelerinin otomatik olarak temizlenmesini

Detaylı

Raf ömrü çalışmaları

Raf ömrü çalışmaları Raf ömrü çalışmaları Prof. Dr. İsmail Sait DOĞAN Gıda grupları Bozulurluğu yüksek olan gıdalar (raf ömrü günlerle ölçülür). Süt, et, yeşil sebze Orta derecede bozulabilir gıdalar (raf ömrü haftalar ile

Detaylı

Yoğurt, süt ve peynirde hile yapan 30 marka (06.12.2012-Basından)

Yoğurt, süt ve peynirde hile yapan 30 marka (06.12.2012-Basından) Yoğurt, süt ve peynirde hile yapan 30 marka (06.12.2012-Basından) Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yap4ğı kontroller sonucunda sahte süt ürünü satan markaları deşifre e>. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın

Detaylı

SU HALDEN HALE GĠRER

SU HALDEN HALE GĠRER SU HALDEN HALE GĠRER SU DÖNGÜSÜ Yeryüzündeki suyun buharlaģıp havaya karıģması, bulutları oluģturması ve yağıģ olarak yeryüzüne dönmesi sürecinde izlediği yola su döngüsü denir. Su buharı soğuduğunda ise

Detaylı

2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ BAŞLAMA, BİTİŞ VE SINAV TARİHLERİ

2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ BAŞLAMA, BİTİŞ VE SINAV TARİHLERİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ UZAKTAN EĞİTİM ÖNLİSANS PROGRAMLARI 2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ KAYIT DUYURUSU ÖNEMLİ UYARILAR LABORATUVAR DERSLERİNE KAYIT İŞLEMLERİ 05-09 MAYIS 2014 TARİHLERİ ARASINDA

Detaylı

PEYNiR....gıdanıza değer katan çözümler... www.apack.com.tr

PEYNiR....gıdanıza değer katan çözümler... www.apack.com.tr PEYNiR...gıdanıza değer katan çözümler... Peynir uzmanlık ister... Hayvansal kaynaklı gıdalar arasında önemli bir yeri olan peynir, toplumumuz tarafından sevilen ve zevkle tüketilen bir gıdadır. Son yıllarda

Detaylı

İÇME SÜTÜ TEKNOLOJİSİ-1. Prof. Dr. Asuman Gürsel

İÇME SÜTÜ TEKNOLOJİSİ-1. Prof. Dr. Asuman Gürsel İÇME SÜTÜ TEKNOLOJİSİ-1 Prof. Dr. Asuman Gürsel Sütünüzü içtiniz mi? İçme sütü teknolojisi ürünleri sütü sıvı halde direkt olarak tüketicilerin kullanımına sunmak amacıyla kontrollü koşullarda ısı uygulamasıyla

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

Gıdalarda Raf Ömrünün Belirlenmesi

Gıdalarda Raf Ömrünün Belirlenmesi Gıdalarda Raf Ömrünün Belirlenmesi Gelişen dünyamızda her geçen gün insanların alışkanlıkları da değişiklik göstermektedir. İnsanlar eski zamanlarda, kendi tüketecekleri yoğurt, peynir, ekmek ve sebze-meyve

Detaylı

HİJYEN VE SANİTASYON

HİJYEN VE SANİTASYON HİJYEN VE SANİTASYON TEMİZLİK+ HİJYEN= SANİTASYON Bulunduğumuz ortamda hastalık yapan mikroorganizmaların hastalık yapamayacak seviyede bulunma durumuna hijyen denir. Sağlıklı (temiz ve hijyenik) bir ortamın

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

ANALİZ FİYAT LİSTESİ 07.01.2015. 1 % Dolum Oranı 25,00. 2 Acılık (Kreiss) 32,00

ANALİZ FİYAT LİSTESİ 07.01.2015. 1 % Dolum Oranı 25,00. 2 Acılık (Kreiss) 32,00 ANALİZ FİYAT LİSTESİ 07.01. 1 % Dolum Oranı 25,00 2 Acılık (Kreiss) 32,00 3 Aerobik Bakteri Sayısı (Aerobik Mezofilik Bakteri Sayısı, Aerobik Koloni Sayısı) 55,00 5,50 4 Aflatoksin B1 ve Toplam Aflatoksin

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

T.C. CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı

T.C. CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı T.C. CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı Sayı : 40942840-934-20-c- 07/01/2015 Konu : Teklife Davet Sayın :... - Tel : Faks : Kurumumuzun ihtiyacı olan (7) kalem MUHTELİF GIDA

Detaylı

Önce Zarar Verme HİPOCRAT AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE STERİLİZASYON, KONTROL VE ÖNEMİ

Önce Zarar Verme HİPOCRAT AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE STERİLİZASYON, KONTROL VE ÖNEMİ AĞIZ DİŞ SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE STERİLİZASYON, KONTROL VE ÖNEMİ Önce Zarar Verme HİPOCRAT Nevin ACAR Cumhuriyet Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ağız-Diş Çene Hastalıkları Cerrahisi Sterilizasyon Sorumlu

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ LABORATUARINDA SIK KULLANILAN BAZI BESİYERLERİNİN HAZIRLANMASI VE MUHAFAZASI

MİKROBİYOLOJİ LABORATUARINDA SIK KULLANILAN BAZI BESİYERLERİNİN HAZIRLANMASI VE MUHAFAZASI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARINDA SIK KULLANILAN BAZI BESİYERLERİNİN HAZIRLANMASI VE MUHAFAZASI Çevre Mühendisliği Laboratuarlarında yaptığımız mikrobiyolojik deneylerde en çok buyyon ve jeloz besiyerlerini

Detaylı

Salça Üretim Teknolojisi

Salça Üretim Teknolojisi Salça Üretim Teknolojisi İyi kaliteli bir salça ancak, dalında tam olarak olgunlaşmış, sağlıklı ve olabilldiğince kırmızı renkli domateslerden elde edilebilir. Bu yüzden, salça üretimine elverişli çeşitlerin

Detaylı

ÇİĞ SÜTTE HİJYEN Kaliteli Süt ve Gelir Süt ve Kalite

ÇİĞ SÜTTE HİJYEN Kaliteli Süt ve Gelir Süt ve Kalite ÇİĞ SÜTTE HİJYEN Kaliteli Süt ve Gelir Süt sığırı yetiştiricileri açısından inek başına süt verimi, işletmenin yıllık süt üretimi ve üretilen sütün kalitesi en önemli unsurlardandır. Gerçekten de süt sığırı

Detaylı

Üzerinde kontrollü kopya kaşesi bulunmayan basılı kopyalar kontrolsüz dokümandır.

Üzerinde kontrollü kopya kaşesi bulunmayan basılı kopyalar kontrolsüz dokümandır. . /. /2015 Sayın....Üniversitesi MKÜ MARGEM bünyesinde bulunan cihaz ve analiz yöntemleri için EK te belirtilmiştir. Saygılarımla. MARGEM Md. Sayfa: 1 / 9 TOPRAK ANALİZLERİ ph Analizi Toprak 30 50 g İletkenlik

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Gıda ve Yemlerde Salmonella Gelişimi imi ve Analiz Metotları Şebnem Ö Budak 08-09 09 Ekim 2008, İzmir Salmonella spp. Salmonella spp., enterobacteriaceae familyası üyesi, fakültatif anaerob, gram negatif,

Detaylı

1. KİMYASAL ANALİZLER

1. KİMYASAL ANALİZLER 1. KİMYASAL ANALİZLER HPLC VE LC-MS/MS CİHAZLARI İLE YAPILAN ANALİZLER SORBAT TAYİNİ BENZOAT TAYİNİ KAFEİN TAYİNİ HMF TAYİNİ SUDAN TÜREVLERİ TAYİNİ VANİLİN TAYİNİ GLUKOZ, FRUKTOZ VE SUKROZ TAYİNİ SAPONİN

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü 01330 Adana Bir ineğin kendisinden beklenen en yüksek verimi

Detaylı

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ Rumen mikroorganizmaların (bakteriler,protozoalar ve mayaların) bir denge içinde çalıştırdığı kusursuz bir makinedir. Yüksek et-süt verimi isterken bu hayvandaki

Detaylı

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri

Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sütün İnsan Beslenmesindeki Yeri Sağlığın yaşam boyu korunması için yeterli ve dengeli beslenmede süt ve süt ürünleri tüketimi büyük öneme sahiptir. Besin öğesi içeriği açısından dengeli olan süt ve süt

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü.

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü. Doç.Dr.Engin DEVECİ HÜCRE KÜLTÜRÜ Hücre Kültürü Araştırma Laboratuvarı, çeşitli hücrelerin invitro kültürlerini yaparak araştırmacılara kanser, kök hücre, hücre mekaniği çalışmaları gibi konularda hücre

Detaylı

ACICUP ASİTLİ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU

ACICUP ASİTLİ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU Kadıköy Sicil Ticaret : 20707 ACICUP ASİTLİ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU 1. Kaplama Pürüzlü a) Kaplama çözeltisinde anod partiküllerinin mevcudiyeti. b) Çözelti içerisinde çözünmeyen magnetik partiküllerin

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta verimi Kabuk kalitesi Civciv kalitesi Döllülük Çıkım oranı Karaciğer sağlığı Bağırsak sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA

Detaylı

Besinleri Saklama Yöntemleri

Besinleri Saklama Yöntemleri Besinleri Saklama Yöntemleri Besinleri Saklama Yöntemleri Besinlerdeki enzimatik ya da mikroorganizmalara bağlı olarak meydana gelen olumsuz değişmeleri yavaşlatmak veya durdurmak için çeşitli yöntemler

Detaylı

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER P R O F. D R. M Ü K E R R E M K AYA A T A T Ü R K Ü N İ V E R S İ T E S İ Z İ R A A T F A K Ü L T E S İ G I D A M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ B Ö L Ü M Ü E R

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

Risk potansiyelinin azaltılması Çevre tehditlerinin önlenmesi Masrafların düşürülmesi

Risk potansiyelinin azaltılması Çevre tehditlerinin önlenmesi Masrafların düşürülmesi Su-Hijyen-Yönetimi - İçme suyu- - Kullanım suyu- - İşleme suyu- -Sulu işlem ve kullanım sürecinde yüzeyler- Risk potansiyelinin azaltılması Çevre tehditlerinin önlenmesi Masrafların düşürülmesi Su dezenfeksiyonu

Detaylı

Dekontaminasyon. Manuel Dekontaminasyon. Temizlik. Bir nesnenin mikroorganizmalardan arındırılarak güvenli hale getirilmesi için yapılan işlemler

Dekontaminasyon. Manuel Dekontaminasyon. Temizlik. Bir nesnenin mikroorganizmalardan arındırılarak güvenli hale getirilmesi için yapılan işlemler Dekontaminasyon Manuel Dekontaminasyon Dr. Aydan Özkütük Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD Bir nesnenin mikroorganizmalardan arındırılarak güvenli hale getirilmesi

Detaylı

GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI

GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI HĠJYEN NEDĠR? Bir sağlık bilimi olup,temel ilgi alanı sağlığın korunması ve sürdürülmesidi r. KĠġĠSEL HĠJYEN Kişilerin kendi sağlığını korudukları ve devam ettirdikleri öz

Detaylı

ARITMA ÇAMURLARININ YOĞUNLAġTIRILMASI VE SU ALMA ĠġLEMLERĠ

ARITMA ÇAMURLARININ YOĞUNLAġTIRILMASI VE SU ALMA ĠġLEMLERĠ Tekirdağ Ġli Arıtma Çamurlarının Değerlendirilmesi ÇalıĢtayı, 17 Ocak 2011 ARITMA ÇAMURLARININ YOĞUNLAġTIRILMASI VE SU ALMA ĠġLEMLERĠ Prof.Dr. AyĢe FĠLĠBELĠ Dokuz Eylül Üniversitesi, Çevre Mühendisliği

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

Deneye Gelmeden Önce;

Deneye Gelmeden Önce; Deneye Gelmeden Önce; Deney sonrası deney raporu yerine yapılacak kısa sınav için deney föyüne çalışılacak, Deney sırasında ve sınavda kullanılmak üzere hesap makinesi ve deney föyü getirilecek. Reynolds

Detaylı

1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması

1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması ON DOĞRU MUTFAK UYGULAMASI 1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması 2. Donmuş Etlerin Çözündürülmesi 7. Mutfak Bez ve Süngerlerinin Temizliği 3. Etlerin Pişirilmesi 8. Kesme Tahtasının Temizliği 4.

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI Hacı SAVAŞ-SÜMAE, Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanı Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanlığı enstitümüz bünyesinde faaliyet gösteren bölümlerden birisidir. 2000 yılı başından

Detaylı

ISIL İŞLEM UYGULAMALARI

ISIL İŞLEM UYGULAMALARI ISIL İŞLEM UYGULAMALARI 9.6.1 Pastörizasyon 9.6.1.1 Çeşitli ürünlere pastörizasyon uygulaması 9.6.1.1.1 Meyve suları ve meyveli içecekler 9.6.1.1.2 Domates ürünleri. 9.6.1.1.3 Bira 1. Pastörizasyon ISIL

Detaylı

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1. Yarıyıl 1. Hafta ( 19.09.2011-23.09.2011 ) Gıda maddelerinin kalite kriterleri Beslenmeyle ilgili genel bilgilerin verilmesi Gıda güvenliği Halk Sağlığı Zoonoz enfeksiyonlarla

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR 1 Yüzyıllardır doğayı ve doğadan elde edilebilecek maddeleri keşfetme arzusu içinde olan insanoğlu 1400'lü yıllarda o güne kadar bilinmeyen bir asidi, yani HCl (hidrojen klorür,

Detaylı

ÇOKLU TÜP FERMANTASYON YÖNTEMİ İLE TOPLAM KOLİFORM TAYİNİ. Koliform Bakteri Grubunun Tanımı

ÇOKLU TÜP FERMANTASYON YÖNTEMİ İLE TOPLAM KOLİFORM TAYİNİ. Koliform Bakteri Grubunun Tanımı ÇOKLU TÜP FERMANTASYON YÖNTEMİ İLE TOPLAM KOLİFORM TAYİNİ Koliform Bakteri Grubunun Tanımı Koliform grubunu oluşturan bakteriler; tamamı aerobik veya fakültatif anaerobik olan, gram negatif, spor oluşturmayan,

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

CERRAHİ ALETLERİN ÖN YIKAMA VE PAKETLEME TALİMATI Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5

CERRAHİ ALETLERİN ÖN YIKAMA VE PAKETLEME TALİMATI Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5 Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5 1. AMAÇ Dezenfeksiyon ya da sterilizasyon öncesinde cerrahi aletlerin ön yıkama ve paketlenmesinde standart

Detaylı

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI GIDA TEKNOLOJĠSĠ YOĞURT 541GI0019

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI GIDA TEKNOLOJĠSĠ YOĞURT 541GI0019 T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI GIDA TEKNOLOJĠSĠ YOĞURT 541GI0019 Ankara 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR.

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR. KAZANIMLAR; BOŞALTIM SİSTEMİ. KARACİĞER: Proteinlerin kullanılması sonucunda amonyak açığa çıkmaktadır. Zehirli olan amonyağı daha az zararlı olması için üreye dönüştürmektedir. 1. Boşaltım sistemi ile

Detaylı