T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ AYDIN MESLEK YÜKSEKOKULU DEĞİŞİMİN GELECEĞİ AYMYO YAYINLARI DERS NOTU NO: 00 MALZEME BİLGİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ AYDIN MESLEK YÜKSEKOKULU DEĞİŞİMİN GELECEĞİ AYMYO YAYINLARI DERS NOTU NO: 00 MALZEME BİLGİSİ"

Transkript

1 T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ AYDIN MESLEK YÜKSEKOKULU DEĞİŞİMİN GELECEĞİ AYMYO YAYINLARI DERS NOTU NO: 00 MALZEME BİLGİSİ Hazırlayan Öğr. Gör. Serap KARAGÖZ Makine Resim Konstrüksiyon Programı Aydın 2008

2 1 KONU İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖNSÖZ 7 1. MALZEME BİLGİSİ TANIMLAR MALZEMELERİN SINIFLANDIRILMASI Metaller Seramikler Polimerler Kompozitler MALZEME SEÇİMİ Maddenin İç Yapısı Atomlar Arası Bağlar Atomların Dizilişleri Malzeme Özellikleri İmalat İşlemleri ALAŞIMLAR Katı Eriyikler (Tek Fazlı Alaşımlar) Ötektikler (Çift Fazlı Alaşımlar) ATOMİK DİFÜZYON ERGİME KATILAŞMA ALLOTROPİ FAZ DÖNÜŞÜMÜ DEMİR DEMİR FİLİZLERİ Hematit Magnetit Pirit Siderit Limonit YÜKSEK FIRINDA HAMDEMİRİN ÜRETİLMESİ YÜKSEK FIRINDAN ELDE EDİLEN ÜRÜNLER Hamdemir Yüksek Fırın Gazı Curuf DÖKMEDEMİR DÖKMEDEMİR ÜRETİMİ İÇ YAPI VE GRAFİT OLUŞUMU KATILAŞMA ŞEKİLLERİ DÖKÜM MALZEMELERDE ARANILAN ÖZELLİKLER DÖKMEDEMİR ÇEŞİTLERİ Dökme Çelik Lamel Grafitli Dökmedemir Küresel Grafitli Dökmedemir.. 26

3 2 KONU Sayfa No Temper Dökmedemir Temper Dökmedemir Üretimi Temper Dökmedemirlerin Kullanım Alanı Özel Dökmedemirler (Alaşımlı Dökmedemirler) ÇELİK ÇELİK ÜRETİMİ Bessemer-Thomas Yöntemi Siemens-Martin Yöntemi Oksijen Üfleme Yöntemi Elektro-Çelik Yöntemi Çeliklerin Sınıflandırılması Üretim Yöntemine Göre Kullanma Alanlarına Göre Kimyasal Bileşimine Göre Kaliteye Göre Sertleştirme Ortamlarına Göre KATKI ELEMANLARININ ÇELİĞE KAZANDIRDIĞI GENEL ÖZELLİKLER ÇELİKTE KATKI ELEMANLARI Karbon Silisyum Manganez Fosfor Kükürt Oksijen Azot Hidrojen Bakır Krom Nikel Wolfram Molibden Vanadyum Kobalt Alüminyum ÇELİK STANDARDLARI Çelik Ve Demir-Karbon Alaşımlarının Sınıflandırılması Çelik Ve Demir-Karbon Alaşımlarının Eritme Ve Isıl İşlemleri Alaşımsız Ve Alaşımlı Çeliklerin Sembol Sayıları Çeliklerin Genel Sembol Sayıları İle Gösterilmesi Çeliklerde Garanti Edilen Özelliklerin Tanıtma Sayıları Demir Karbon Malzemelerin Kısa Gösterilme Şekilleri Kütle Çeliği.. 41

4 3 KONU Sayfa No Kalite Çelikleri Otomat Çelikleri Alaşımlı Kalite Çelikleri Alaşımsız Asal Çelikler Takım Çelikleri Alaşımsız Asal Çelikler Makine Yapı Çelikleri Az Alaşımlı Asal Çelikler Yüksek Alaşımlı Asal Çelikler Dökme Çelikler Lamel Grafitli Dökmedemirler Küresel Grafitli Dökmedemirler ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ TANIMLAR ISIL İŞLEMLERİN AMAÇLARI DEMİR-SEMENTİT DENGE DİYAGRAMI TAVLAMA TAVLAMA ÇEŞİTLERİ Normalleştirme Tavı Yumuşatma Tavı Gerilme Giderme Tavı (Temperleme) Islah Etme Menevişleme Difüzyon Tavı Yeniden Kristalleştirme Tavı SERTLEŞTİRME ÇELİKLERİN SERTLEŞTİRİLMESİ SERTLEŞTİRME İŞLEMİNİN AŞAMALARI Ön Isıtma Austenite Dönüştürme Bekletme Isı Emdirme Sertleştirme- Martenzite Dönüştürme SU VERME Su Vermede Kullanılan Sıvılar Su Tuzlu Su Özel Bileşikler Yağlar Ergimiş Tuz ve Metal Banyoları YÜZEY SERTLEŞTİRME Yüzeyin Kimyasal Bileşimini Değiştirerek Yapılan Yüzey Sertleştirme Sementasyon Nitrürasyon Yüzeyin Kimyasal Bileşimini Değiştirmeden Yapılan Yüzey Sertleştirme (Isı Birikimi İle yüzey Sertleştirme) Alevle Yüzey Sertleştirme Endüksiyon Akımı İle Yüzey Sertleştirme 61

5 4 KONU Sayfa No 8. KOROZYON KOROZYON ÇEŞİTLERİ Kimyasal Korozyon Elektrokimyasal Korozyon Değme Yoluyla Korozyon Kendi Kendine Korozyon Dış Akımlardan Doğan Korozyon Kristaller Arası Korozyon KOROZYONDAN KORUNMA Alaşım Yaparak Korozyondan Koruma Korozyona Neden Olan Cisimleri Uzaklaştırmak Katodik Koruma Kaplama İle Koruma Madensel Koruyucu Örtüler Organik Koruyucu Örtüler İnorganik Koruyucu Örtüler DEMİR OLMAYAN METALLER BAKIR Bakır Alaşımları Dökme Bakır Alaşımları Dövme Bakır Alaşımları ALÜMİNYUM Alüminyum Alaşımları Dökme Alüminyum Alaşımları Dövme Alüminyum Alaşımları ÇİNKO Çinko Alaşımları NİKEL Nikel Alaşımları KALAY KURŞUN KROM WOLFRAM MOLİBDEN VANADYUM KOBALT KADMİYUM BİZMUT MAGNEZYUM TİTAN SOY METALLER Platin Altın Gümüş. 72

6 5 KONU Sayfa No 10. PLASTİKLER PLASTİKLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ PLASTİKLERİN ÜRETİMİ PLASTİKLERİN SINIFLANDIRILMASI KOMPOZİTLER KOMPOZİTLERİN SINIFLANDIRILMASI Tanecik Takviyeli Kompozitler Lif Takviyeli Kompozitler Tabakalı Malzemeler KOMPOZİTLERİN YAPISI KOMPOZİTLER MALZEMELERİN AVANTAJLARI MALZEME MUAYENESİ MALZEME MUAYENELERİNİN SINIFLANDIRILMASI Şekil Bakımından Muayene Tip Bakımından Muayene Amaç Bakımından Muayene MALZEME MUAYENE YÖNTEMLERİ Atelye Deneyleri Görünüşle Belirleme Ses Deneyi Kıvılcım Deneyi Teknolojik Deneyler Bükme Ve Kırma Deneyi Eğme Ve Katlama Deneyi Derinleştirme Deneyi Kaynak Dikiş Kontrolü Boruların Denenmesi Burma Deneyi Darbeli Bükme Deneyi Mekanik Deneyler Çekme Deneyi Basma Deneyi Kesme Deneyi Yorulma Sünme Gevşeme Kayma Kırılma Aşınma Tahribatsız Malzeme Muayenesi.. 86

7 6 KONU Sayfa No 13. TASARIMDA MALZEME SEÇİMİ MALZEME SEÇİMİNDE UYULMASI GEREKEN KURALLAR Malzemenin Bulunabilirliği Fiziksel,Kimyasal, Mekanik Ve Teknolojik Özelikler Ekonomiklik Değeri Korozyon Direnci Üretim İşlemlerine Uygunluk 88 KAYNAKLAR 90

8 7 ÖNSÖZ Makine Resim Konstrüksiyon Programı öğretim programlarına genel olarak bakıldığında, her ders öğrencilerin tasarım becerilerini geliştirmeye yönelik bütünün bir parçasıdır. Makine tasarımında amaç belirli gereksinimi karşılayan, çalışan bir sistem oluşturmaktır. Belirli bir gereksinimi karşılayacak olan sistem önce düşünce olarak ortaya çıkar. Daha sonra çözüm olabilecek düşünceler kâğıda aktarılır. Yani birinci aşama düşünce, ikinci aşama ise çizimdir. Ancak çizim aşamasına geçmeden önce çevresel faktörler göz önüne alınarak bazı koşullar belirlenir. Tasarlanan sistemde koşulları yerine getirecek parçalar ve biçimleri ile, bu biçimleri oluşturacak imalat yöntemleri dikkate alınmalıdır. Sistemlerin işlevlerini yerine getirebilmeleri ve ekonomik ömürlü çalışmaları önemlidir. Bu da sistemi oluşturan parçalar için uygun malzeme seçmekle mümkün olur. Sonuç olarak bir tasarımcının malzeme cinsi, çalışma koşulları ve imalat yöntemi ilişkileri konusunda yeterli bilgiye sahip olması gereklidir. Öğrencilerin doğru malzeme seçimi yapabilmeleri için gerekli bilgileri edinmeleri amacıyla, Malzeme Bilgisi dersi öğretim programına alınmıştır. Bu ders notu Aydın Meslek Yüksekokulu öğrencilerine yönelik olarak hazırlanmıştır. Konular öğretim programına uygun olarak sıralanmış, içyapı ve malzeme özellikleri ile çalışma koşulları ilişkileri göz önüne alınmıştır. Makinecilikte en çok kullanılan malzemeler ve malzeme seçimi ile ilgili genel bilgilere yer verilmiştir. Öğr.Gör.Serap KARAGÖZ AYDIN 2007

9 8 1. MALZEME BİLGİSİ 1.1. TANIMLAR Malzeme: Bir amacı gerçekleştirmek için kullanılan her madde malzeme adını alır. Başka bir ifade ile belirli ön işlemlerden geçerek insanların ihtiyaçlarını karşılayan her maddeye malzeme denir. Maddeler işlenerek malzemeyi, malzemeler de işlenerek eşyaları meydana getirir. Dişli yapımında kullanılan çelik, iletken olarak kullanılan bakır, uçak endüstrisinde kullanılan alüminyum, ısı yalıtımında kullanılan asbest, inşaatta kullanılan çimento vb. maddeler bir amaç için kullanılan malzemelerdir. Atom: Nötron ve protonlardan oluşan bir çekirdek ve çekirdeğin etrafında dönen elektronlardan meydana gelen maddenin en küçük birimidir. Element: Aynı cins atomlardan meydana gelen ve her noktasında aynı özellikleri taşıyan saf maddedir. Bileşik: İki veya daha fazla elementin kimyasal bir tepkime ile birleşerek oluşturduğu maddedir. Karışım: İki veya daha fazla elementin homojen veya heterojen olarak karıştırılması sonucunda meydana gelen maddedir. Saf madde: Bütün özellikleri her noktasında aynı olan maddedir. Saf madde element, karışım veya bileşik şeklinde olabilir. Organik madde: Genellikle karbonun diğer elementlerle yaptığı bileşiklerdir. İnorganik madde: Genellikle karbon dışındaki elementlerin yaptığı bileşiklerdir MALZEMELERİN SINIFLANDIRILMASI Metaller Seramikler Polimerler Kompozitler Metaller Demir, alüminyum, çinko, krom, bakır, nikel v.b elementler bu guruba girer. Elementler genellikle tek başlarına kullanılmazlar. İki veya daha fazla element karıştırılıp alaşım yapılarak kullanılabilir hale getirilirler. Metaller genel olarak elektrik ve ısı iletkenliği, dayanım, rijitlik, şekillendirilebilirlik, darbe direnci gibi özelliklere sahiptirler Seramikler Kil ve kaolen gibi malzemelerin yüksek sıcaklıkta pişirilmesi ile elde edilen malzemelerdir. Genel olarak metal ve metal olmayan elementlerden oluşan inorganik bileşiklerdir. Cam, tuğla, porselen, taşlar, tuğla gibi malzemeler bu guruba girer. Yapıları kararlı, korozyona ve yüksek sıcaklıklara dayanıklı, sert, kırılgan, ısı ve elektrik yalıtkanlığı olan, erime sıcaklıkları yüksek malzemelerdir. Malzeme olarak makine sanayine de giren seramikler, örneğin rulmanların yuvarlanma elemanı yapımında kullanılmaktadır. Hibrid rulman da denilen seramik rulmanlar, çelik rulmanlara göre sertlik, ısıya dayanım, elastiklik gibi konularda daha üstün özelliklere sahiptir Polimerler Polimerler genel olarak plastik ve lastik malzemelerdir. Tarım ve petrol ürünlerinin organik moleküllerinden polimerizasyon işlemi ile elde edilir. Genel olarak ısı ve elektrik yalıtkanlığı, düşük dayanım, korozyon direnci ve hafiflik gibi özelliklere sahiptirler.

10 Kompozitler Kompozitler çok fazlı malzemelerdir. Birbirlerinin zayıf yönlerini yok edecek şekilde maddeler bir araya getirilerek iyi özellikler kazandırılmış bileşiklerdir. Bileşenler gözle görülebilecek niteliktedir. Beton, kontrplak, cam fiber, oto lastiği kompozit malzemelerdir. Hafif, sağlam, yüksek sıcaklıklara dayanıklı, sert darbelere dayanımlıdırlar MALZEME SEÇİMİ Makine parçalarının uygun yöntemlerle şekillendirilmeleri ve kendilerinden beklenen sürede görevlerini yapabilmeleri içyapı ve özellikleri ile ilişkilidir. Bir teknik elemanın doğru malzemeyi seçebilmesi için malzemelerin içyapısı ve özellikleri ile imalat yöntemleri konusunda bilgi sahibi olması gerekir. Yapı, özellik ve şekillendirme biçimi birbirini doğrudan etkileyen üç faktördür. Bir tanesinin değişikliği diğer iki faktörü dolayısıyla sonucu etkiler. Bu nedenle malzeme seçimi bu üç faktör ve ilişkileri göz önüne alınarak yapılmalıdır Maddenin İç Yapısı Malzemelerin özelliklerini öğrenmek için atomik yapıyı bilmek gerekir. Doğada bulunan bütün elementler atomlardan meydana gelmiştir. Atom çekirdekteki nötron ve protonla, çevredeki elektronlardan oluşur. Bir atomun elektron ve proton sayıları eşittir. Eşitlik bozulup, atomun elektron ve proton sayıları farklı olursa iyon adı verilir. Atomda protonlar (+) yüklü ve nötronlar yüksüz (nötr) olup merkezde, elektronlar ise (-) elektrik yüklü olup çekirdek etrafında bir yörüngede sonsuz hızla hareket ederler. Çekirdek merkezdeki güneş, elektronlarsa güneşin etrafında dönen gezegenlere benzetilebilir. Elektronlar çekirdek etrafında kabuk (yörünge) olarak adlandırılan yerlerinde sonsuz hızla dönerler. Bir atomda en dış kabukta bulunan elektronlara valans elektronları adı verilir. Elektronların dizilişi malzemenin kimyasal özelliklerini, atomlar arası bağ kuvvetini, atom büyüklüğünü, elektrik ve ısı iletkenliğini, optik özelliklerini ve daha başka özelliklerini etkilemektedir. Cisimler doğada gaz, sıvı ve katı halde bulunurlar. Gazlarda atomlar arası mesafe çok fazla, atomlar arası bağ kuvveti zayıf olduğundan atomlar serbestçe hareket edebilir ve bu nedenle sıkıştırılarak hacimleri küçültülebilir. Sıvılarda atomlar arası mesafe yok denecek kadar azdır, ancak aralarındaki bağ zayıf olduğundan birbirleri ile temas halindeki atomlar serbestçe hareket ederler ve bir şekle sahip olamazlar ve sıkıştırılamazlar. Katı cisimlerde ise durum farklıdır. Katıların atomları arasında kuvvetli bir bağ vardır ve atomlar birbirlerine sıkıca bağlıdır. Bu nedenle katılar belirli bir şekle sahiptir ve bu şekli bozmak için (biçim değişikliği sağlayabilmek için) büyük kuvvetler gereklidir Atomlar Arası Bağlar Maddelerin atomları arasında belirli bir çekim gücü (bağ) vardır. Bu bağ malzemelerin dayanımı, sertlik v.b. özelliklerini belirler. Bağ kuvvetleri yüksek ve zayıf olmak üzere iki gurupta toplanabilir. Yüksek kuvvetli bağlar; Metalik Bağ İyonik Bağ Kovalent (Valans) Bağ Zayıf kuvvetli bağ ise Van Der Waals Bağıdır. Atomlar arası bağı kuvvetli olan maddeler şekillendirmeye dirençli, ergime sıcaklığı yüksek, ısıl genleşmesi düşük malzemelerdir.

11 10 Metalik Bağ Metal atomlarını bir arada tutan bağ türüdür. Metal atomlarının elektronları dış kabukta maksimum sayıda olmadığından çekirdeğe bağlı olarak kabul edilmezler. Dış kabuktaki bu elektronlar (Valans elektronları) metal içerisinde serbestçe hareket ederler ve belirli bir atoma ait değillerdir. Başka bir deyişle, düşük valanslı metal elementler valans elektronlarını bırakarak bir elektron bulutu oluştururlar. Serbest hale geçen valans elektronları tek bir atomla değil birçok atomla ilgili olurlar. Çekirdekler (+) yüklü merkezlerdir ve sonsuz sayıdaki (-) yüklü elektronlarla aralarında bir çekim gücü oluştururlar. Sonsuz sayıdaki + yüklü çekirdekle, sonsuz sayıdaki yüklü elektronun birbirini çekmesi metalik bağ ı meydana getirir (Şekil 1.1). Şekil 1.1 Metalik bağ (Erdoğan, 1998) Bir metal eğilmeye zorlandığında elektronların durumu nedeniyle atomlar arası bağ kırılmaz sadece yer değiştirir. Bu da metallerde elastikiyet ve biçimlendirme kolaylığı sağlar. Metaller elektriği iyi iletirler. Metalik bağlı malzemelerde uygulanan bir gerilim etkisi altında valans elektronları, hareket ederek devrenin tamamlanmasına dolayısıyla akıma neden olurlar. İyonik Bağ Katı cisimlerde iyonik bağ iki ayrı cins atomda valans elektronlarının alışverişine bağlı olarak oluşur. Bir atom valans elektronlarını vererek diğer atomun dış kabuğunu doldurur (Şekil 1.2). Elektron veren element + yük kazanırken alan element yük kazanır. iyon adı verilen bu + ve yüklü atomlar birbirini çeker ve bu çekim gücüne de iyonik bağ denir. Şekil 1.2 İyonik bağ (Erdoğan, 1998) İyonik bağlı yapıya bir kuvvet uygulandığında, metalik bağdaki gibi elektronların hareket rahatlığı olmadığından iyonlar arasındaki elektriksel denge bozulur. İyonik bağlı malzemeler genellikle bu nedenle gevrek ve kırılgandırlar. Örneğin seramikler iyonik bağlı malzemelerdir. Bir iyonik bağlı malzemeye gerilim uygulandığında akımın akışını sağlamak için iyonların hareket etmesi gerekir. Oysa iyonların hareketi yavaş olduğundan bu tür malzemelerin genellikle elektrik iletkenliği zayıftır.

12 11 Kovalent Bağ Valans bağı da denilen bu bağ türünde atomlar valans elektronlarının bazılarını ortak kullanırlar. Ortak kullanılan (-) yüklü elektronlarla (+) yüklü çekirdek arasında valans bağı oluşur (Şekil 1.3). Şekil 1.3 Kovalent bağ (Erdoğan, 1998) Bu şekilde bağlı maddeler esnek değildir ve elektriği iyi iletmezler. Kovalent bağlar çok sağlam bir yapı oluşturur. Bağın kırılması için büyük kuvvetler gerekir. Elektrik iletkenliği de zayıftır. Çünkü bir elektronun akım taşıyabilmesi için hareket etmesi gerekir. Bağ kuvvetli olduğundan bu çok zordur. Örneğin doğadaki en sert malzeme olan elmas kovalent bağlı bir maddedir. Van Der Waals Bağı Asal gazlarda moleküllerinin birbirlerini bağlayabilmesi için serbest elektronları yoktur. Bu tip moleküller ancak çok zayıf bir elektrik yükü ile birbirlerini çekerler. Bu zayıf elektrik yükü de moleküllerdeki + ve yüklü merkezlerin birbirlerini çekmesine neden olarak bir bağ oluşturur ki bu bağa Der Waals bağı adı verilir. Birçok plastik, seramik, su gibi maddelerin molekülleri guruplaşarak bazıları pozitif, bazı moleküller ise negatif yüklenirler. Bir molekülün pozitif yüklenmiş kısmı ile diğer bir molekülün negatif yüklenmiş kısmı arasında meydana gelen çekim moleküller arasında zayıf bir bağ oluşturur. Van der Waals bağları ikincil bağlardır. Molekül içerisindeki atomlar birbirlerine kovalent veya iyonik bağ ile bağlanırlar. Örneğin su kaynama noktasına kadar ısıtılırsa moleküller arasındaki Van Der Waals bağı kırılır. Ancak molekülü oluşturan hidrojen ve oksijen atomları arasındaki kovalent bağı kırmak için büyük sıcaklıklar gereklidir (Şekil 1.4). Şekil 1.4 Van Der Waals bağı (Erdoğan, 1998)

13 Atomların Dizilişleri Atomlar kristal, moleküler ve amorf olmak üzere üç farklı diziliş gösterirler. Kristal Kafes Yapısı Tüm metallerin, seramik malzemelerin çoğunluğunun, plastik malzemelerin de bazılarının atom ve moleküllerinin, diziliş şekli ve bulundukları konum, düzgün geometrik şekiller meydana getirir. X ışınları ile yapılan araştırmalar bu malzemelerde atomların bulundukları noktaların birleştirilmesiyle 14 değişik düzgün geometrik şekle sahip olduklarını göstermiştir. Bu geometrik yapıya kristal kafes denir. Metallerin oluşturduğu kafes yapısına da faz adı verilir (Şekil 1.5). Şekil 1.5 a) Hacim merkezli kübik kristal kafesine sahip metaller; Demir (α,β,δ), molibden, wolfram, vanadyum b)yüzey merkezli kübik kristal kafesine sahip metaller; Demir γ, alüminyum, bakır, nikel, kurşun, gümüş altın.c)hekzagonal sıkı dolgulu kristal kafesine sahip metaller; Titan, Magnezyum, kobalt, çinko, kadmiyum. 1-Basit monoklinik 2-Uç merkezli monoklinik 3-Triklinik 4-Hekzagonal 5-Rombohedral 6-Basit orthorombik 7-Hacim merkezli orthorombik 8-Uç merkezli orthorombik 9-Yüzey merkezli orthorombik 10-Basit kübik 11-Hacim merkezli kübik 12-Yüzey merkezli kübik 13-Basit tetragonal 14-Hacim merkezli tetragonal (Baydur, 1979) Katılaşma sırasında, her bir kristal yapı kendi karakterine uygun kristal düzenini oluşturur. Her bir birim hücre diğerine bağlanır. Bunu bir ağacın dallarına benzetebiliriz. Bu yapıya dentrik denir. Dışarı doğru gelişen dentritler diğerleri ile birleşerek taneleri oluşturur. Birleşen dentrit sınırlarına tane sınırları adı verilir. Yavaş soğutma ile kaba, hızlı soğutma ile ince taneli bir yapı oluşur (İpek, 1999). Şekil 1.6 Dentrik oluşumu a) Katılaşmanın başladığı çekirdek b) dentrik dallanma c) dentrik kolların birleşmesi d) taneler ve sınırları (İpek, 1999)

14 13 Moleküler Yapı Birbirlerine bir kuvvetle bağlı atom gruplarına molekül adı verilir. Moleküllerin iç bağları kuvvetli ancak moleküller arası bağlar zayıftır. Bu nedenle Van Der Waals bağı olarak da adlandırılırlar. Moleküller arası bağın zayıf olması moleküllere bir ölçüde serbest hareket yeteneği sağlar. Bu nedenle bu yapıdaki malzemelerin ergime ve kaynama sıcaklıkları düşüktür ve katı halde bile yumuşaktırlar. Küçük moleküllere manomer denir. Manomerlerin bir araya gelerek belirli koşullarda bağlanması polimerleri meydana getirir. Bu olaya polimerizasyon adı verilir. Polimerlerin bir diğer ve yaygın olarak bilinen ismi plastiklerdir. Şekil 1.7 Moleküler yapı (Erdoğan, 1999) Amorf Yapı Kristal yapıda olduğu gibi düzenli dizilmiş bir yapısı olmayan atomlardan oluşan yapıya amorf yapı denir. Gazlar, sıvılar, hızlı soğumuş metaller, cam v.b. malzemeler bu yapıdadır. Atomlar arası mesafe maddenin özelliğine göre eşit veya farklı olabilir. Örneğin gazlar moleküler yapıda olmasına rağmen, moleküller birbirlerinden uzak ve bağımsızdırlar. Sıvıların ise gazlar gibi akışkan ve düzenli bir kristal yapıları yoktur. Ancak içyapı bakımından yarı düzenlidirler. Atomlar arasındaki mesafe birbirine büyük oranda eşittir. Sıvı haldeki metallerin de atomlar arası mesafesi genellikle eşit, ancak düzenli bir yapıları yoktur. Şekil 1.8 Amorf yapı (Erdoğan, 1998)

15 Malzeme Özellikleri Malzemelerin özellikleri mekanik özellikler ve fiziksel özellikler olmak üzere iki guruba ayrılarak incelenebilir. Mekanik özellikler, malzemelerin yükler ve gerilmeler karşısında gösterdikleri davranışlardır. Dayanım, süneklik, sürtünme hızı, aşınma, yorulma, elastiklik, uzama v.b. özellikler mekanik özelliklerdir. Kimyasal yapı, elektrik iletkenliği - yalıtkanlığı, manyetiklik, ısı karşısındaki davranışları vb. ise fiziksel özellikleridir İmalat İşlemleri Sıcak ve soğuk, talaşlı ve talaşsız şekillendirme gibi, makinelerin ve makine parçalarının üretilmeleri sırasında kullanılan tüm yöntemler imalat işlemleridir. Malzemelerin mekanik ve fiziksel özellikleri hem imalat işlemleri, hem de üretilen parçanın görevini yapması açısından önemlidir. Malzemenin içyapısı özelliklerini belirler. Özellikler ise imalat yönteminin seçimi için önemlidir ALAŞIMLAR Genellikle metaller, tek başlarına kullanılmazlar. Endüstriyel amaçları karşılamak için alaşım yapılarak kullanılırlar. İki veya daha fazla metalin veya en az birisi metal diğeri metal olmayan malzemenin bir arada ergitilmesi ile oluşturulan yeni malzemeye alaşım denir. Bir başka şekilde alaşım, yeni özellikler kazandırmak amacıyla bir metale başka maddeler karıştırılarak elde edilen yeni malzeme olarak tanımlanabilir. Alaşımlar, alaşım tipine bağlı olarak kendisini meydana getiren elemanların özelliklerini taşıyabildiği gibi, kendisini meydana getiren elemanların özellikleri ile hiç ilgisi olmayan yepyeni bir malzeme olarak da ortaya çıkabilirler. Metaller belirli bir kafes yapısına sahiptir. Metallerin kafes yapısına faz adı verilir. Saf metallerde tek tip faz vardır. Alaşımlarda ise tek tip faz olabildiği gibi iki ve daha fazla tipte faz olabilir. Fazların meydana gelmesinde alaşımı oluşturan metallerin bileşimi ve sıcaklık faktörleri etkilidir. Alaşımların özellikleri, alaşımı meydana getiren elemanların fazları arasındaki ilgiye bağlıdır. Alaşımlar iki şekilde meydana gelir. 1- Katı Eriyikler 2- Ötektikler Katı Eriyikler (Tek Fazlı Alaşımlar) Bu tip alaşımlarda alaşım elemanlarının kafes sistemlerinde bir değişim olur ve elemanlardan birinin kristal kafesinde her iki elemanında atomları yerleşir. Bir tek faz (yapı) meydana getirirler. Sonuç olarak yeni özelliklerde bir malzeme (alaşım) oluşur. Tek Fazlı alaşımlara katı eriyik adı verilir. Bu alaşımlarda yalnız bir kafes şekli vardır. Bu kafeste alaşımı meydana getiren elemanların atomları bulunmaktadır. Kafesteki sayının az olduğu alaşım elemanının atomlarına erimiştir, kafeste sayısı fazla olan alaşım elemanı atomlarına da eritmiştir denir. Alaşım elemanlarının atomları büyüklüklerine göre kafeste iki şekilde bulunabilirler. Yerine geçme yoluyla oluşan katı eriyikler Araya sıkışma yoluyla olan katı eriyikler (Şekil 1.9) Şekil 1.9 Katı eriyiklerin kafes yapıları (Baydur, 1979)

16 Ötektikler (Çift Fazlı Alaşımlar) Bu tip alaşımlarda alaşımı meydana getiren elemanların kafes sistemlerinde bir değişim olmaz. Elemanlar alaşımda kendi kafes sistemlerini aynen korurlar. Bu tip alaşımlarda alaşım oranına bağlı olarak homojen bir yapıda her iki fazında özelliği görülür. Bu nedenle bu tip alaşımlar üstün özellik göstermez ve sınırlı özellik değişimi gösterebilir. Alaşımdaki elemanların oranlarına bağlı olarak her iki elemanın ortak özelliklerini veya alaşımda oranı fazla olan elemanın özelliğinin etkin olduğu özellikler gösterirler. Çift fazlı alaşımlara ötektik denir. Mekanik karışım adı da verilen bu tip alaşımlarda alaşım elemanlarının ortak özelliklerine sahip bir alaşım elde edilir. Ötektik alaşımlarda mutlak homojenliğin sağlandığı oran ötektik oran, sıcaklık da ötektik sıcaklık olarak isimlendirilir. Ötektik sıcaklık her iki alaşım elemanının da ergime sıcaklıkları altındaki bir değerdir. Şekil 1.10 da kadmiyum ve bizmut metallerinin oluşturduğu ötektik yapı görülmektedir. Şekildeki denge diyagramında saf haldeki iki metal ile 9 farklı alaşım oranının zaman sıcaklık koordinatlarındaki eğrilerine bakıldığında saf metaller birer, alaşımlarda ise ikişer durak noktası olduğu görülmektedir. Durak noktalarının birleştirilmesi ile de yanda sıcaklık alaşım oranları diyagramı elde edilmiştir. E noktası ötektik oranı ve ötektik sıcaklığı göstermektedir. AEB noktaları arasındaki eğri sıvılaşma eğrisi, CED eğrisi ise katılaşma eğrisidir. Sıvılaşma ve katılaşma eğrileri arasındaki iki bölge ise katı ve sıvı fazların birlikte olduğu bölgedir. Ötektik orandaki alaşıma ötektik alaşım denir. Ötektik alaşımların saf metaller gibi bir tek ergime ya da katılaşma sıcaklığı vardır ve aynı metallerin diğer oranlardaki alaşımlarına göre en düşük ergime katılaşma sıcaklığına sahiptirler. Bunun nedeni farklı metal atomlarının birbirlerinin kristal kafes oluşturmasına engel olmasıdır. Sıcaklık katılaşma sıcaklığına düştüğü zaman, her ikisi de aynı anda kristal kafeslerini oluşturmaya başlarlar. Şekil 1.10 da görüldüğü gibi kadmiyum ve bizmut alaşımı için ötektik oran %40 kadmiyum %60 bizmut şeklindedir. Ötektik alaşımlar ergime derecesi düşük ve kendini çekme oranı az olduğundan, döküme elverişlidirler. Ayrıca iri taneli yapıları nedeniyle iyi mekanik özelliklere sahiptirler. Şekil 1.10 Ötektiklerin oluşumu (Erdoğan, 1999)

17 ATOMİK DİFÜZYON Katı cisimlerde atomlar bulundukları yerde bir salınım (titreşim devinim) hareketi yaparlar. Bu salınım hareketi cismin sıcaklığına ve üzerindeki enerjiye bağlıdır. Bir katı cisme ısı verildiği zaman, ısının kinetik enerjiye dönüşmesi sonucu atomların yapmakta oldukları titreşim hareketi şiddetlenir. Titreşimin artması atomların daha fazla yer kaplamalarına ve dolayısıyla hacimlerinin büyümesine neden olur ki bu olaya ısıl genleşme denir. Metallere verilecek olan ısıyı daha da artıracak olursak atomların titreşim hareketi daha fazla artar. Titreşimin atomları birbirine bağlayan kuvveti yenecek seviyeye ulaşması ile bazı atomlar serbest hareket etme yeteneğine kavuşur. Isı etkisi ile bazı atomların aradaki bağ kuvvetini yenecek bir enerji kazanarak serbest hareket etmesi olayına atomik difüzyon denir. Atomik difüzyondan endüstride geniş ölçüde yararlanılmaktadır. Sementasyon, nitrürasyon, siyanürleme, borlama işlemleri atomik difüzyon uygulamalarıdır. Atomik difüzyon ile serbest hareket yeteneği kazanan atomlar, yerlerini terk ederek; 1- Başka bir kristal kafeste yer bulup yerleşebilir. 2- Kristal sınır çizgilerinde yer bulur yerleşebilir. 3- Metal içerisinde uygun bir yer buluncaya kadar serbest hareket etmeye devam edebilirler (Şekil 1.11). Şekil 1.11 Atomik difüzyon (Erdoğan, 1998)

18 ERGİME KATILAŞMA Metale ısı vermeye devam edilirse, atomik difüzyon şiddetlenir ve yerlerini terk ederek serbest hareket eden atom sayısı artar. Sıvılarda atomlar serbestçe hareket ettiklerine göre, katı atomları da serbestçe hareket ediyorsa katı sıvı hale geçmiş demektir. Ergime; metallerde atomik difüzyonun şiddetlenmesi sonucunda atomları bir arada tutan bağın ortadan kalkması ve buna bağlı olarak kristal kafes yapısı düzeninin bozulması olayıdır. Metallere verilen ısı başlangıçta metal atomlarının titreşimlerini artırmaya harcanırken sıcaklık yükselmesi olur. Ancak atomlarda difüzyon şiddetlenip, atomlar serbest harekete başladığı andan itibaren bütün metal kütlesi ergiyinceye kadar sıcaklık yükselmesi görülmez. Çünkü ergime başlangıcından, ergime bitinceye kadar verilen ısı metallerde kristal kafeslerin bozulmasına ve serbest kalmasına harcanır. Katılaşma sırasında ise olay tersine işler. Ergiyik metalin katılaşması için ısı etkisinin ortadan kalkması gerekir. Yüksek ısı azaltıldığında ya da ortadan kaldırıldığında kristal kafes yapısı oluşmaya başlar. Yani atomlar arası bağ oluşur ve atomlar belirli bir düzenle kristal kafesleri oluşturur. Uygulanan ısı düştükçe atomların titreşimi azalır, aralarındaki bağ kuvvetlenir. Ancak dıştan uygulanan ısı yok edilse bile katılaşma başlangıcından bitişine kadar metalde sıcaklık düşmesi görülmez. Çünkü kristal kafeslerin oluşması sırasında doğan enerji sıcaklık düşmesini önler ve sıcaklık sabit kalır. Kristal kafesler oluşup metal katı şeklini aldıktan sonra ısı düşmesi tekrar başlar ve ortam sıcaklığına ulaşıncaya kadar devam eder (Şekil 1.12). Ergime Katılaşma Şekil 1.12 Ergime Katılaşma davranışları (Baydur, 1979)

19 ALOTROPİ FAZ DÖNÜŞÜMÜ Metallerin ısıl eğrilerini çizerken, ergime ve katılaşma noktalarında bir duraklama görülmektedir. Bu noktalarda ısı iletimi sürdüğü halde sıcaklık değişmemektedir. Bazı metallerde ergime katılaşma noktalarının dışında da duraklamalar görülür. Bu sırada bir süre sıcaklık değişmez ve incelenirse söz konusu noktalarda o metalin özellik ve yapıları değişmektedir. Metallerde ergime noktası dışında meydana gelen özellik ve yapı değişimine alotropi ya da faz değişimi denir. Bu metallere de alotropik metal denir. Demir, manganez, kobalt, titanyum alotropik metallere örnek gösterilebilir. Şekil 1.13 de demirin faz değişimleri görülmektedir. Şekil 1.13 Demirin alotropisi (Baydur, 1979)

20 19 2. DEMİR En çok kullanılan metallerin başında gelen demir, yer kabuğunun %5.6 sını oluşturmaktadır. Yumuşak, kolay biçimlendirilebilen, yoğunluğu 7,88 gr/cm 3, ergime sıcaklığı 1535 C, sertliği 67 BSD (Brinell sertlik değeri), uzaması %40 olan, mıknatıslanabilen, elektrik ve ısıyı iyi ileten gri renkli bir metaldir. Saf demirin, laboratuarlarda araştırma amaçlı kullanımı dışında manyetik donanım, vakum tüpü imalatı gibi çok kısıtlı kullanım alanı vardır. Demiri, endüstrinin en önemli metali haline getiren içerisindeki karbondur. Değişik oranlarda karbon ve diğer metallerle yaptığı alaşımlarla istenen özellikler kazandırılan demir çok geniş bir kullanım alanına sahiptir DEMİR FİLİZLERİ Doğada demire sahip pek çok filiz vardır. Ancak demir, içerisindeki demir miktarı ve elde etme kolaylıkları bakımından en çok Hematit, Limonit, Siderit ve Pirit den elde edilmektedir Hematit Kimyasal bileşimi Fe2O3 demir oranı %70 civarında olan, dünya demir üretiminin en fazla yapıldığı filizdir Magnetit Kimyasal bileşimi Fe3O4 demir oranı %72,4 olan rengi kurşuniden siyaha kadar değişen bir filizdir. İçerisindeki demir oranı hematite göre daha fazla olmasına rağmen mıknatıslanma özelliği nedeniyle ergitilmesi sırasında sorun yarattığı için demir üretiminde çok fazla tercih edilmemektedir Limonit Kimyasal bileşimi 2Fe2O3xH2O - Fe2O3 3 H2O3, demir üretiminde hematitten sonra en çok kullanılan, içerisindeki demir oranı %50-60 olan demir filizidir Siderit Kimyasal bileşimi FeCO3 demir oranı %48,2 olan demir karbonatlı filizdir. Temel maddeleri demir ve nikel olan bu filiz göktaşı olarak da bilinir. İçerisinde bulunan karbonat bileşimi nedeniyle demir üretimi sırasında fazla kireç taşı gerektirmemesi nedeniyle üretimi ekonomik hale getirir Pirit Kimyasal bileşimi FeS3 demir oranı %46,6 olan kükürtlü demir filizidir. İçerisindeki kükürt nedeniyle çelik üretiminde kırılganlık özelliği kazandırması nedeniyle demir üretiminde en son sırada tercih edilen filizdir.

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ Demir, Çelik ve Dökme Demir Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI Saf demire teknolojik özellik kazandıran

Detaylı

Demirin Kristal Yapıları

Demirin Kristal Yapıları Demirin Kristal Yapıları 1535 C 1390 C 910 C SIVI FERRİT (delta) OSTENİT (gamma) OSTENİT Kübik Yüzey Merkezli (KYM) FERRİT (alpha) FERRİT Kübik Hacim Merkezli (KHM) Kübik hacim merkezli (KHM), Kübik yüzey

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. DEMİR ve ÇELİK

MALZEME BİLGİSİ. DEMİR ve ÇELİK MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: DEMİR ve ÇELİK 1 DEMİR ve ÇELİK Demir karbon alaşımları iki sınıfa ayrılabilir; 1. Demir karbon alaşımlarında (alaşımsız çelikler) sadece demir ve karbon bulunur.

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

Demir Karbon Denge Diyagramı

Demir Karbon Denge Diyagramı Demir Karbon Denge Diyagramı Saf Demirin Soğuma ve Isınma Eğrileri 769 C Curie noktasıdır. Bu sıcaklığın altında Fe manyetik özellik gösterir. 1 Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı 2 Fe-C Denge Diyagramı

Detaylı

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin

Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin Demir, atom numarası 26 olan kimyasal element. Simgesi Fe dir. Demir, yerkabuğunda en çok bulunan metaldir. Yerkürenin merkezindeki sıvı çekirdeğin de tek bir demir kristali olduğu tahmin edilmekle birlikte,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

MALZEMELERİN SINIFLANDIRILMASI

MALZEMELERİN SINIFLANDIRILMASI ÜRETİM YÖNTEMLERİ VE İMALAT TEKNOLOJİLERİ MALZEMELERİN SINIFLANDIRILMASI Malzemelerin Sınıflandırılması Metalik Malzemeler Polimer Malzemeler Seramik Malzemeler Kompozit Malzemeler Nano Malzemeler Malzemelerin

Detaylı

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ Günümüzde 70.000 demir esaslı malzeme (özellikle çelik) olmak üzere 100.000 den fazla kullanılan geniş bir

Detaylı

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları

Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Konu: Çelik Elde Edilmesi, Isıl İşlem ve Uygulamaları Çeliğin Elde Edilmesi Çelik,(Fe) elementiyle ve genelde % 0,2 %2,1 oranlarında değişebilen karbon miktarının bileşiminden oluşan bir tür alaşımdır.

Detaylı

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme Isıl İşlem Isıl İşlem Isıl işlem, metal veya alaşımlarına istenen özellikleri kazandırmak amacıyla katı halde uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleri olarak tanımlanır. Çeliğe uygulanan temel ısıl

Detaylı

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi.

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. TEORİK BİLGİ: Metalik malzemelerin dökümü, istenen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya

Detaylı

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 1.TOZALTI KAYNAĞI

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 1.TOZALTI KAYNAĞI ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 AMAÇ Bu faaliyet sonucunda uygun ortam sağlandığında tekniğe uygun olarak tozaltı kaynağı ile çeliklerin yatayda küt-ek kaynağını yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Toz

Detaylı

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ

MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ MIG-MAG KAYNAK METODUNDA KULLANILAN KAYNAK ELEKTROTLARI VE ELEKTROT SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü,

Detaylı

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i Çeliklere Uygulanan Yüzey Sertleştirme İşlemleri Bazı uygulamalarda kullanılan çelik parçaların hem aşınma dirençlerinin, hem de darbe dayanımlarının yüksek olması istenir. Bunun için parçaların yüzeylerinin

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ ISIL İŞLEM (NORMALİZASYON, SU VERME, MENEVİŞLEME) DENEY FÖYÜ DENEYİN ADI: Isıl İşlem(Normalizasyon,

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

Bazik Oksijen Fırını (BOF)

Bazik Oksijen Fırını (BOF) ÇELİK ÜRETİMİ Bazik Oksijen Fırını (BOF) Çelik üretimindeki ilk modern anlamdaki uygulamalar 1850 lerdeki Bessemer uygulamaları ile başlamıştır. İlk başta bu uygulamalarda kullanılan konvertörlerin iç

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

YTÜMAKiNE * A305teyim.com

YTÜMAKiNE * A305teyim.com YTÜMAKiNE * A305teyim.com KONU: Kalın Sacların Kaynağı BİRLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ÖDEVİ Kaynak Tanımı : Aynı veya benzer cinsten iki malzemeyi ısı, basınç veya her ikisini birden kullanarak, ilave bir malzeme

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

ÇELİKLERİN KOROZYONU. 14.04.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

ÇELİKLERİN KOROZYONU. 14.04.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER ÇELİKLERİN KOROZYONU Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı KARBON ORANLARINA GÖRE ÇELİKLER Ötektoidaltı çelik %0,006 C - %0,8 C Ötektoid (Perlitik) çelik (%0,8 C li) Ötektoidüstü çelik %0,8 C - %2,06

Detaylı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT209 Çeliklerde Malzeme Bilimi ve Son Gelişmeler 2 Çelik üretimi Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Bir entegre çelik tesisinde üretim akışı 2 Hematit, Fe2O3 Manyetit, Fe3O4 Götit, FeO(OH)

Detaylı

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları

Bazı atomlarda proton sayısı aynı olduğu halde nötron sayısı değişiktir. Bunlara izotop denir. Şekil II.1. Bir atomun parçaları 8 II. MİNERALLER II.1. Element ve Atom Elementlerin en ufak parçasına atom denir. Atomlar, proton, nötron ve elektron gibi taneciklerden oluşur (Şekil II.1). Elektron negatif, proton pozitif elektrik yüküne

Detaylı

Malzeme Bilgisi Tanıtımı

Malzeme Bilgisi Tanıtımı Malzeme Bilgisi Tanıtımı Vizyon Makine sanayi donatımında, gemi, uçak yapımında, konstrüksiyon (dizayn) ve imalatta ve tüm mühendislik uygulamalarının gerçekleştirilmesinde malzeme bilgisinin öneminin

Detaylı

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels)

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels) 3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR Karbon çelikleri (carbon steels) Çelik, bileşiminde maksimum %2 C içeren demir karbon alaşımı olarak tanımlanabilir. Karbon çeliğin en

Detaylı

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ ÜRETİM YÖNTEMLERİ VE İMALAT TEKNOLOJİLERİ Doç. Dr. Fehmi Nair Erciyes Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Afşın Alper Cerit Erciyes Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Mühendisliği Bölümü

Detaylı

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi

1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 1. AMAÇ Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin incelenmesi 2. TEORİK BİLGİ 2.1. Çeliklerin Isıl İşlemi Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak ergime

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır.

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz Metalürjisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz metalürjisi İmali zor parçaların (küçük, fonksiyonel, birbiri ile uyumsuz, kompozit vb.) ekonomik,

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında karşılaşılan ve kaynak kabiliyetini etkileyen problemler şunlardır:

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride)

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride) Seramik, sert, kırılgan, yüksek ergime derecesine sahip, düşük elektrik ve ısı iletimi ile iyi kimyasal ve ısı kararlılığı olan ve yüksek basma dayanımı gösteren malzemelerdir. Malzeme özellikleri bağ

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

Yüzey Sertleştirme 1

Yüzey Sertleştirme 1 Yüzey Sertleştirme 1 Yüzey sertleştirme Sünek yapıya sahip çeliklerden imal edilmiş makine parçalarında sert ve aşınmaya dayanıklı bir yüzey istenir. Örneğin yatak muylusu, kavrama tırnağı ve diğer temas

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir BÖLÜM 1. HEDEFLER Malzeme Bilimi ve Mühendislik Alanlarını tanıtmak Yapı, Özellik ve Üretim arasındaki ilişkiyi

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI ---------------------------------------Boşluk Doldurma Soru

Detaylı

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride)

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride) Seramik, sert, kırılgan, yüksek ergime derecesine sahip, düşük elektrik ve ısı iletimi ile iyi kimyasal ve ısı kararlılığı olan ve yüksek basma dayanımı gösteren malzemelerdir. Malzeme özellikleri bağ

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME SÜRÜNME Malzemelerin yüksek sıcaklıkta sabit bir yük altında (hatta kendi ağırlıkları ile bile) zamanla kalıcı plastik şekil değiştirmesine sürünme denir. Sürünme her ne kadar

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez.

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez. 1. DENEYİN AMACI: Farklı soğuma hızlarında (havada, suda ve yağda su verme ile) meydana gelebilecek mikroyapıların mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve su ortamında soğutulan numunenin temperleme

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile

DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile DERS BİLGİ FORMU Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı Dönem /Sınıf/Yıl Süre Dersin amacı Dersin tanımı Dersin Ön Koşulları Ders ile kazandırılacak yeterlikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler

Detaylı

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ Isıl İşlem Isıl işlem; Bir malzemenin mekanik özelliklerini ve/veya içyapısını değiştirmek amacıyla, o malzemeye belli bir sıcaklık-zaman programı dahilinde uygulanan bir ısıtma

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. giriş Malzeme Bilimi

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. giriş Malzeme Bilimi Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN giriş Malzeme Bilimi İçerik Genel prensipler Haftalık planlama Malzeme bilimi nedir? Malzeme bilimi hangi konularla ilgilenir? Malzeme çeşitleri nelerdir? Uygulama

Detaylı

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Aşınmaya dayanıklı parçalar Kesici takımlar Dekorasyon ve sanat Yalıtkan malzemeler Elektronik http://www.flickr.com

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ MAK-LAB15 1. Giriş ve Deneyin Amacı Bilindiği gibi malzeme seçiminde mekanik özellikler esas alınır. Malzemelerin mekanik özellikleri de iç yapılarına bağlıdır. Malzemelerin

Detaylı

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Grup 1 Pazartesi 9.00-12.50 Dersin Öğretim Üyesi: Y.Doç.Dr. Ergün Keleşoğlu Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Davutpaşa Kampüsü Kimya Metalurji Fakültesi

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER

METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER Prof.Dr.Ahmet Aran - İ.T.Ü. Makina Fakültesi METAL MATRİSLİ KOMPOZİT MALZEMELER METAL MATRİSLİ KOMPOZİTLER KARMA MALZEMELER METAL MATRİSLİ KARMA MALZEMELER MMK ÜRETİM YÖNTEMLERİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ Metal,

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Seramik bir veya birden fazla metalin, metal olmayan element ile birleşmesi sonucu oluşan inorganik bileşiktir. Seramik grubuna oksitler, nitrürler,

Detaylı

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1

Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 MAKİNE PROGRAMI MALZEME TEKNOLOJİSİ-I- (DERS NOTLARI) Prof.Dr.İrfan AY Öğr. Gör. Fahrettin Kapusuz 2008-20092009 BALIKESİR Prof. Dr. İRFAN AY / Öğr. Gör. FAHRETTİN KAPUSUZ 1 DEMİR-KARBON (Fe-C) DENGE DİYAGRAMI

Detaylı

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi Döküm Prensipleri Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar Şekilvermeyöntemleri Talaşlı Talaşsız Torna Freze Matkap Taşlama Dövme Çekme Ekstrüzyon Döküm Kaynak, lehim Toz metalurjisi Birleştirme Döküm 1. Metal veya

Detaylı

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG

GAZ ALTI KAYNAK YÖNTEMİ MIG/MAG GENEL KAVRAMLAR Metalleri, birbirleri ile çözülemez biçimde birleştirme yöntemlerinden biri kaynaklı birleştirmedir. Kaynak yöntemiyle üretilmiş çelik parçalar, döküm ve dövme yöntemiyle üretilen parçalardan

Detaylı

2007-2008 GÜZ YARIYILI MALZEME I Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Malzemelerin İç Yapısı 01.10.2007 1 ÖĞRETİM ÜYELERİ ve KAYNAKLAR Yrd.Doç.Dr. Şeyda POLAT Yrd.Doç.Dr. Ömer YILDIZ Ders Kitabı : Malzeme

Detaylı

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri 1. Basit ve yayınma esaslı dönüşümler: Faz sayısını ve fazların kimyasal bileşimini değiştirmeyen basit ve yayınma esaslı ölçümler.

Detaylı

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması

MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması MMT440 Çeliklerin Isıl İşlemi 1 Isıl İşlem Yöntemlerinin Sınıflandırılması ve Tanımlanması Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2011-2012 Bahar Yarıyılı TS EN 10020 Standardına göre çelikler TS EN 10020 ye göre

Detaylı

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar 1.GİRİŞ Genel olarak metal şekillendirme işlemlerini imalat işlemlerinin bir parçası olarak değerlendirmek mümkündür. İmalat işlemleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: 1) Temel şekillendirme,

Detaylı

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler Isıl işlemler 1 ISIL İŞLEM Katı haldeki metal ve alaşımlara, belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. Bütün

Detaylı

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Tek pasoda yapılmış

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

İLERİ YAPI MALZEMELERİ-4-2016 DOĞAL TAŞLAR,KİLLER,SERAMİKLER

İLERİ YAPI MALZEMELERİ-4-2016 DOĞAL TAŞLAR,KİLLER,SERAMİKLER İLERİ YAPI MALZEMELERİ-4-2016 DOĞAL TAŞLAR,KİLLER,SERAMİKLER Doğal Taşlar Doğal taş çeşitleri Oluşum Şekillerine göre Magmatik (Kökeni mağma olan kayaçlardır) Sedimanter ( Sedimanter kayalar kum, çakıl

Detaylı

Alaşım elementlerinin çeliklere kazandırdığı özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz :

Alaşım elementlerinin çeliklere kazandırdığı özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz : ÇELİKTE ALAŞIM ELEMENTLERİ Çelikte bulunan elementleri, yabancı madde ve katkı elementleri olarak tanımlamak mümkündür. Yabancı madde, genellikle çeliğin elde edilmesi esnasında hammaddeden çeliğe geçen

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA YORULMA Yorulma; bir malzemenin değişken yükler altında, statik dayanımının altındaki zorlamalarda ilerlemeli hasara uğramasıdır. Malzeme dereceli olarak arttırılan

Detaylı

Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi

Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi DÖKME DEMİRLER BEYAZ DÖKME DEMİR Beyaz dökme demir mikroyapısı. Metalografik yapı beyaz renkli sementitle birlikte dendritik karakterde katılaşmış ince bir perlitik şebekeyi göstermektedir. BEYAZ DÖKME

Detaylı

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ

7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN GENEL ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 1 7075 SERĠSĠ ALAġIMLARIN KULLANIM ALANI 7075 AlaĢımı Hava taģıtları baģta olmak üzere 2 yüksek Dayanım/Yoğunluk oranı gerektiren birçok alanda kullanılmaktadır.

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı

Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı Mikroyapısal Görüntüleme ve Tanı -Ek Ders Notları- Yrd. Doç. Dr. Enbiya Türedi Aralık 2012 Kaynak: www.metallograph.de 2 Malzeme: 1.7131 (16MnCr5) ötektoid-altı ısıl işlemsiz Büyütme: 500 : 1 Dağlayıcı:

Detaylı

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK

MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK MÜHENDİSLİKTE KULLANILAN MALZEMELER 1. DEMİR VE ÇELİK Dünyada üretilen metallerin % 90'nı demir ve çelikten oluşmaktadır. Bunun büyük bir bölümünü mukavemeti ve işlenebilme özelliği olan, ucuz maliyetli

Detaylı

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu MALZEME BİLİMİ I MMM201 aluexpo2015 Sunumu Hazırlayanlar; Çağla Aytaç Dursun 130106110005 Dilek Karakaya 140106110011 Alican Aksakal 130106110005 Murat Can Eminoğlu 131106110001 Selim Can Kabahor 130106110010

Detaylı

Soru 3) Kesme işlemlerinde kullanacağımız uçları sertleştirmemiz gerekmektedir. Bu Sertleştirme işlemini hangi malzeme ile yapamayız?

Soru 3) Kesme işlemlerinde kullanacağımız uçları sertleştirmemiz gerekmektedir. Bu Sertleştirme işlemini hangi malzeme ile yapamayız? Soru 1) Yer kabuğunun % 5,6 sını teşkil eden... yumuşak kolay biçimlendirilebilen, yoğunluğu 7.88 g/cm³, ergime sıcaklığı 1535 ºC, sertliği 67 BSD, % uzaması 40 olan mıknatıslanabilen, elektrik ve ısıyı

Detaylı

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008 MAKİNA * ENDÜSTRİ Prof.Dr.İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU Öğr. Murat BOZKURT * Balıkesir - 2008 1 PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ METALE PLASTİK ŞEKİL VERME İki şekilde incelenir. * HACİMSEL DEFORMASYONLA

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA

KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA KATI YALITIM MALZEMELERİ EXPANDE POLİSTREN LEVHA Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi EXPANDE POLİSTREN KÖPÜK (EPS)

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU . Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU Su atomizasyonu, yaklaşık 1600 C nin altında ergiyen metallerden elementel ve alaşım tozlarının üretimi için en yaygın kullanılan tekniktir. Su atomizasyonu geometrisi

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Esasını makromoleküllü organik maddelerin oluşturduğu yapay veya doğal maddelerin kimyasal yoldan dönüştürülmesiyle elde edilirler. Organik

Detaylı

Demir Karbon Denge Diyagramı

Demir Karbon Denge Diyagramı Demir Karbon Denge Diyagramı Saf Demirin Soğuma ve Isınma Eğrileri 769 C Curie noktasıdır. 769 C sıcaklığın altında demir (Fe) manyetik özellik gösterir. 1 Fe-C Denge Diyagramı Fe-C Denge Diyagramı 2 Fe-C

Detaylı