CEV 303 TEMEL İŞLEMLER -1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "CEV 303 TEMEL İŞLEMLER -1"

Transkript

1 CEV 303 TEMEL İŞLEMLER -1 Bu ders notunun hazırlanmasında yararlanılan kaynaklar: - Eroğlu V. (008) Su Tasfiyesi, 5. Basım, Başak Matbaa, Ankara. - Reynolds T.D., Richards P.A, Unit Operations and Processes in Environmental Engineering, Second Edition, Cengage Learnin, Stamford, USA ),Çevre Mühendisliğinde Temel İşlemler ve Süreçler, İkinci Baskı, Efil yayınevi, Ankara

2 1. Çevre Mühendisliğinde Temel İşlemler

3 BÖLÜM 3 HIZLI KARIŞTIRMA VE YUMAKLAŞTIRMA 3.1 AKM Tanımı Askıda Katı Maddeler (AKM): Sudaki katı danelerin çapı 10-7 mm - 0.1mm boyutları arasında değişir. Kolloidler: Çapları 10-6 mm 10-3 mm ( µm) arasındadır. Kil, kum, Fe(OH) 3, virusler ( µm) Çözünmüş maddeler: Çapları 10-6 mm den küçüktür. Na +, Cl -, O, N 3. Kolloidal Sistemlerin Özellikleri Sols: Sıvının içine dağılmış katı partiküller Emulsions: Sıvının içine dağılmış sıvı taneler Su içinde: organik maddeler virusler, mikroplar suda askıda bulunabilir :inorganik maddeler killer suda askıda bulunabilir. AKM maddeler su içinde çökmezler. Kolloidlerin yüzey alanları çok yüksektir (yüzey alanı/hacim). Yüzey alanlarının büyük olması nedeniyle suyu veya sudaki diğer iyonları adsorplamaya meyillidir. Ayrıca kolloidlerin yüzeylerinde elektrostatik kuvvetler mevcuttur. Su içindeki kolloid katılar hidrofobik ve hidrofilik olmak üzere iki gruba ayrılır: Hidrofilik kolloidler suyu severler çünkü yapılarında suda çözünen bileşikler içerirler: Amino (-NH), karboksil (-COOH), sulfonik ve hidroksil grupları suda çözünebilir ve bu bileşikler kolloid yüzeyinde bir su film tabakası oluşturararak hidratizasyonu teşvik ederler ve diğer hidrofilik kolloidlerinde toplanmasına yardımcı olurlar. Genellikle proteinler ve türevleri hidrofiliktir. Hidrofobik kolloidler ise suyu sevmezler ve yüzeylerinde bu nedenle su filmi oluşmaz, örneğin kil partikülleri gibi. Su içindeki kolloidlerin yüzey yükleri değişim göstermek ile birlikte çoğunlukla negatif yüklendiği gözlenmiştir. Kolloid danecikler, bulundukları sıvı içinde daima elektriksel bir yüzey yüküne sahip olduklarından, daneciğin yüzey yüküne zıt yüklü iyonlar danecik çevresinde birikir ve sabit bir tabaka oluşturur. İkinci tabakada zıt yüklü iyonların derişimi sudaki derişime doğru ulaşır ve bu tabakaya difüz veya dağılımlı tabaka denir (Şekil 3.1).

4 Şekil 3.1 Negatif yüklü bir kolloidin etrafındaki tabakalar (çift iyon tabakası) Kararlı bir dispersiyon partiküllerin çökmediği bir dispersiyondur. Partiküller üzerindeki kuvvetler bu durumda dengededir. Kolloidin çok yakınındaki iyonlar ile van der Waals kuvvetleri ile çekme kuvvetleri bulunurken çevresinde yer alan diğer kolloidler ile itme kuvveti bulunur ve bu iki kuvvetin eşit olduğu durumda sistem dengededir. Şwkil 3.1 deki sabit tabakadan sonra yer aln difüz tabakasındaki kayma gerilimi eksenindeki elektrik potensiyeli ölçülebilmektedir ve bu elektriksel potensiyel zeta potensiyel olarak tanımlanmaktadır. 4 π q d ξ = (3.1) D ξ : zeta potensiyel q: birim alandaki elektriksel yük d: kayma geriliminin başladığı kalınlık D: dielektrik sabiti Bu denkleme gore zeta potensiyeli kolloidalın yükünü belirtmekte ve kayma geriliminin efektif olduğu kalınlığa bağlıdır. Bu durumda zeta potensiyel arttıkça partiküller arası itme

5 kuvveti artacaktır ve daha dengeli bir çözelti olacaktır. Ayrıca bir su tabakası kalınlığı olması da partiküllerin birleşmesini önleyecektir. 3.3 Kolloidlerin Birleştirilmesi (Koagulasyon) Kolloidler ancak kararsız olduğu durumda birleşebilir. Eğer iki kolloid danenin birleşmesi düşünülürse: her ikisi de aynı yüzey yüküne sahip olduğundan itecektir. Ancak Van der Waal ve Brownian hareketlerinden dolayı birbirlerini çekeceklerdir (Şekil 3.) Şekil 3. partiküller arası kolloid kuvvetlerin mesafe ile değişimi Hidroksi metal bileşikleri (Al 6 (OH) 15 +3, Al 7 (OH) 17 +4, Al 8 (OH) 0 +4, Al 13 (OH) ve Fe (OH) +4, Fe (OH) 4 +5 ) yüksek tesir sayılarına sahiptir ve güçlü pozitif yüke sahiptirler. Bu bileşikler negatif yüklü kolloidlerin yüzeyine adsorbe olur ve zeta potensiyel düşer. Bu durumda van der Waals kuvvetleri ön plana çıkar ve yavaş bir karışma ile bu işlem teşvik edilir. Alüminyum ve demir tuzları çok yüksek miktarlarda kullanılır. Bu durumda hidroksi-metal bileşikleri yanında suda çözünmeyen metal hidroksitleri de (Al(OH) 3 ve Fe(OH) 3 ) oluşur ve bu oluşumlar esnasında kolloidler birleşebilir. Kolloidlerin destabilizasyonu: a) Çözeltiye eklenen zıt yüklü iyonlar, danecik etrafındaki çift tabaka kalınlığının incelmesine neden olur.

6 b) Çözeltiye ilave edilen metal iyonları veya organik polimerlerin kolloidlerin yüzeyine adsorbe olması ile kolloidlerin yüzey potensiyelleri düşürülür. c) Metal hidroksitler çökerken kolloidleri de bir ağ şeklinde sararak onların da çökelmesini sağlar d) Organik polimerler kolloidlerin etrafını sararlar ve uzun zincirlerden oluştuklarından kolloidlerde bir köprü oluşturarak kolloidlerin destabilizasyonu sağlanır. Bu nedenle yumaklaştırma işleminin çeşitleri: a) Elektrokinetik yumaklaştırma: zeta potensiyelin azalmasının sağlanması b) Perikinetik yumaklaştırma: Brownian hareketinden dolayı kolloidlerin birleşmesi c) Orthokinetik yumaklaştırma: sıvının hareketinden dolayı kolloidlerin birleşmesi 3.4 Yumaklaştırıcılar ve Yardımcı Maddeleri Yumaklaştırıcılar Su arıtımında yumaklaştırmada alüminyum ve demir tuzları kullanılmaktadır. Çoğunlukla alüminyum tuzları tercih edilir çünkü daha ucuzdur. Demir tuzları ise daha pahalıdır ama daha geniş bir ph aralığında verimlidir. Atıksu arıtımında yumaklaştırmada yaygın olarak kireç ve alüminyum tuzları kullanılmaktadır. Yumaklaştırıcı seçilirken a) Ham suyun kalitesi, bulanıklığı b) Kolloidlerin AKM özellikleri ve miktarı c) ph d) Sıcaklık e) Alkalinite f) Çözünmüş iyonların özellikleri ve miktarı Göz önünde bulundurulmalıdır. Özellikle ph çok önemli bir parametredir, çünkü yumaklaşmayı oluşturan reaksiyonları kontrol etmektedir. Yumaklaştırıcı miktarları laboratuarda yapılan jar testleri ile belirlenir. Çizelge 3.1 de kullanılan yumuklaştırıcılar toz veya kristal formlar halinde bulunur. (Not: For metals that can have more than one charge (valency) the name of the metal is succeeded by the valency in capital Roman numerals in brackets or by using the suffix - ous for the lowest valency and -ic for the highest valency and sometimes with the Latinised name for the metal. Bakır(copper) Cu + copper (I) cuprous Cu + copper (II) cupric Demir(iron) Fe + iron (II) ferrous Fe 3+ iron (III) ferric

7 Çizelge 3.1 Yumaklaştırıcılar Kimyasal Formül Rengi Suda eriyebilirliği* Alüminyum sülfat Al (SO 4 ) 3.14H O Beyaz 36.3 asidik Sodyum alüminat NaAlO Beyaz - alkali Ferrik klorat (demir(3)klorür) FeCl 3.6H O Kahverengi 91.9 asidik Ferrik sülfat (demir(3)sülfat) Fe (SO 4 ) 3.9H O Sarımsı kahverengi - asidik Ferrous sülfat (demir()sülfat) FeSO 4.7H O Yeşilimsi 6.6 asidik Kireç CaO Beyaz - alkali Sönmüş kireç Ca(OH) Beyaz 0.18 Alkali * 0 C ve 100gr suda kuru maddenin eriyebilirliği (gr) Alüminyum sülfat: (reaksiyon hızı ph: aralığında hızlı) ( SO ).14H O + 3Ca( HCO ) Al( OH) + 3CaSO4 + 14HO 6 Al CO Eğer alkalinite yeterli değilse suya kireç eklenir: ( SO ).14H O + 3Ca( OH) Al( OH) + 3CaSO 14H O Al Bazı durumlarda alkaliniteyi ayarlamak için soda külü (Na CO 3 ) de eklenebilir ancak çoğunlukla kireç yeterli olmaktadır ve çoğunlukla sular alkaline olduğundan uygulamalarda suya sadece alüminyum sülfat eklenmesi yeterli olmaktadır. 3 Demir(II) sülfat veya Ferroussülfat: (reaksiyon hızı ph:9.5 da hızlı) Çalışma ph nedeninden dolayı çoğunlukla suya kireç eklemesi yapılarak kullanılır. Ancak Fe + direk olarak yumaklaştırmada kullanılamaz çünkü Fe(OH) suda çok iyi çözünmektedir. Yumaklaştırmada ise suda çözünmeyen metalhidroksitler gereklidir. Bu nedenle sudaki çözünmüş oksijeni kullanarak ferrous iyonları ferric iyonlarına yükseltgenir. 1 Fe ( SO ).7H O + Ca( OH) + O Fe( OH) + CaSO 13H O

8 Yukarıdaki rxn ancak ph=9.5 olduğunda oluşur. Alum kullanımına göre demir(ii)sülfat ve kireç kullanımı daha pahalıdır. Ayrıca ferroussülfat (demir(ii)sülfat) klorlanmış bakır ile kullanıldığında çok verimli yumaklaştırıcı olmaktadır. 3 3Fe SO ( ).7H O + Cl Fe ( SO ) + FeCl 1H O Yukarıdaki reaksiyonun hızlı olması için ortam ph ının 4 olması gerekmektedir ve bu nedenle çoğunlukla ortama asit eklenir. Reaksiyon ürünleri ferriksülfat ve ferrikklorid en önemli iki yumaklaştırıcıdır. Demir(III) sülfat veya Ferriksülfat: (reaksiyon hızı ph:4-1 aralığında hızlı) ( SO ) + 3Ca( HCO ) Fe( OH) + 3CaSO4 6 Fe CO Doğal alkalinite genellikle yeterlidir ancak bazı durumlarda suya kireç eklemesi yapılır. Demir(III) klorür veya Ferrikklorür: (reaksiyon hızı ph:4-1 aralığında hızlı) ( OH) Fe( OH) 3CaCl FeCl + 3Ca Kireç Kireç (CaO) veya sönmüş kireç (Ca(OH) ) yumaklaştırma için kullanılmaktadır Yumaklaştırıcı Yardımcıları Bunlar direk olarak yumaklaştırıcı olmasalar da yukarıda bahsi geçen yumaklaştırıcılar ile birlikte kullanıldıklarında topaklaşmaya yardımcı olmaktadırlar: - Kil - Kalsit (toz kalsiyum karbonat) - Polielektrolitler (anyonik, katyonik, iyonik olmayan) - Aktif silika - Alkali ve asitler

9 3.5 Hızlı Karıştırma ve Yumaklaştırma Tasarımları Hızlı karıştırma Odaları Gerek hızlı karıştırma ve gerekse yumaklaştırmada karıştırma işlemi üç farklı şekilde yapılmaktadır: a) mekanik karıştırıcılar b) havalı karıştırıcılar c) perdeli karıştırma havuzları Bunların arasında en yaygın olanı mekanik karıştırıcılardır. Mekanik karıştırıcılar için türbin kanatçıkları kullanılabildiği gibi pedal karıştırıcılar kullanılabilmektedir. Bazen hızlı karışım hat üzerinde yapılabilmektedir. Karşımın sadece perdeler ile birbirini takip eden hızlı karışma sistemleri günümüzde yavaş yavaş daha az kullanılmaktadır. Suyun debisinin çok değiştiği ortamlarda kullanılmazlar ve hız gradyantını ayarlamak pek mümkün değildir. Şekil 3.3 Hızlı karıştırma odaları

10 Hızlı karışımın sağlandığı havuzlarda en önemli iki parametre vardır: hız gradyantı (G=dV/dx+dV/dy+dV/dz) ve havuzda kalış süresi (T). Bu iki parametre için pratikten elde edilen öneriler (AWWA) Çizelge 3. de sunulmuştur. Çizelge 3. G ve T değerleri Bekleme süresi >50 (saniye) Hız gradyantı (saniye -1 ) Hız gradyantı ile güç arasındaki bağlantı ise: W P G = = (3.) µ µ V G:hız gradyantı (s -1 ) W: havuzdaki suyun birim hacmine verilen güç (N-m/s-m 3 ) P:suya verilen güç (N-m/s) V: hacim, m 3 µ: viskozite, kg/(m-s) Perdeli karıştırma havuzları için ise: γh G = L (3.3) µ T γ :suyun özgül ağırlığı (suyun 1 m 3 ünün ağırlığı=ρ*g), N/m 3 hl: sürtünme ve türbülans nedeniyle yük kayıpları T: kalış süresi Mekanik karıştırıcılar: Mekanik bir karıştırıcılı hızlı karıştırma havuzlarında verilen gücü hesaplarken öncelikle akışın laminar ve türbülent olması önemli. Laminar akışta perdelerin suya güç aktarımda etkisi çok önemli değil. Ancak turbulent akışta ise tanktaki perdeler çok önemlidir. Aynı impeller kullanılarak sadece perdesiz olduğu için aynı mekanik karıştırıcı için perdeli durumun 1/6 sı güç suya aktarılmış olabilir. Müthiş enerji kaybı! Her bir farklı impeller için farklı akış tipleri için katsayılar (K T ve K L ) kitapta Tablo 8. de yer almaktadır. Bu tablodaki değerler perdeli dairesel havuzlar için verilmiştir. Perdeli olduğu durumda bu katsayıların kare tban alanlı havuzlar içinde geçerli olduğu gözlenmiştir. Ancak kare taban alanlı havuzlarda perde olmadığı durumda bu katsayıların ancak %75 i alınması gerekir.

11 Türbülent akışta: 3 5 i P = K n D ρ (3.4) T P: güç (watt) K T : karıştırıcı katsayısı n: dönme hızı (rps) D i : karıştırıcı (impeller) çapı (m) ρ: yoğunluk Laminar akışta: 3 i P = K n D µ (3.5) L İmpellerin bulunduğu sistemlerde akış tipine karar verilirken N Re tanımı D i n ρ N Re = µ (3.6) Havalı karıştırıcılar: Havuzun altından hava gönderilerek kimyasalın hızlı karışımı sağlanabilir. Bu durumda güç: h P = 3904 G a log 10.4 (3.7) P: güç (watt) G a : ortam şartlarındaki havanın hızı (m 3 /dak) h: difüzörlerin su yüzeyinden derinliği (m)

12 3.5. Yumaklaştırma havuzları Hızlı karıştırma odalarını takiben yumakların teşekkülü için yavaş karıştırma (floculation) yapılır. Bu aşamada yumakların çaplarının büyümesi amaçlanır. Çoğunlukla mekanik karıştırıcılar kullanılır. Eskiden perdeli karışma ve basınçlı hava ile karışma sağlanmış olsa da günümüzde bu kullanımın sayısı azalmıştır. Yumaklaştırma havuzların tasarımında: hız gradyantı ve bekleme süresi iki önemli parametredir. Genellikle Bekleme müddeti: dakika aralığında Hız gradyantı: 0 75 saniye -1 Ancak uygulamalarda farklı değerler görülebilir. Hız grandyantı için saniye -1 aralığında değerler, bekleme müddeti içinde sertlik gidermede dakikaya kadar çıkabilir. Hız grandyantının artırımı yumaklaştırmayı artıracaktır çünkü dane sayısının zamana göre azalması hız gradyantının fonksiyonudur (dn/dt=f(g)). Ancak kayma gerilim de hız gradyantının bir fonksiyonudur (Ǝ=µG). Bu nedenle G çok artırıldığında yumaklar paraçalanabilmektedirler. Bu nedenle G nin kademeli olarak azaltılması uygulamalarda görülmektedir. Bu nedenle genellikle uygulamalarda (hız gradyantı)*(bekleme süresi) çarpımı önerilen değer aralığındadır.. Çoğunlukla uygulamalarda bölme sayısı veya 3 olmaktadır ve hız gradyantındaki düşümler daha belirgin olmaktadır. Genellikle bekleme süreleri her bir bölmede aynı tutulmaktadır. Yumaklaştırma havuzlarında en yaygın olarak pedal karıştırıcılar kullanılmaktadır. Akışa ters veya akış yönünde yatay veya dikey pedal karıştırıcılar kullanılmaktadır. Şekil 3.4 Yumaklaştırmada kullanılan pedal karıştırıcılar

13 Pedalların dönmesi için gerekli güç hesabı: FD ϑ = CDρA (3.8) F D : sürüklenme kuvveti (N) C D : sürüklenme katsayısı A: pedalin akışa dik olan alanı (m ) ϑ: pedallerinsuya göre izafi hıız (m / s) ρ: suyun yoğoğunlu 3 ( kg / m ) C D katsayısı pedalın genişlik ve uzunluğuna bağlıdır. Eğer pedalın uzunluğu L ve genişliği W ise L/W oranından aşağıdaki tablodan C D katsayısı bulunur. Çizelge 3.3 C D katsayıları Uzunluk-Genişlik Oranı C D Sonsuz 1.9. Gerekli güç ise: 3 ϑ P= FD * ϑ = CDρA (3.9) Pratik uygulamalardan elde edilen sonuçlara göre: - Toplam pedal alanı havuzun enkesit alanının %0 sinden daha küçük olmalıdır. - Pedallerin ortalama hızlarının m/s, - Suya göre pedallerin hızı ¾ çevresel pedal hızı olmalıdır.

14 Dip not: Pedalın açısal hızı neye eşit olur: rad = π = 57.3 = π rad = 6.8 rad = π rad = 3.14 rad π = rad = 1.57 rad π = rad = 1.05 rad 3 π = rad = 0.79 rad 4 ω : açıçıs hıı = 1 rad s veya kıısaca = s Ancak dönme genellikle revolution per minute (rpm) olarak verildiğinden: 1 rev 1 s = π rad s 1 rev min = π 60 rad s olacaktır. O zaman pedalın doğrusal hızı (linear velocity, v r): v r s θ = = r = rω t t Çöktürme Havuzları Oluşan yumakların çökelerek sudan ayrıldığı bölümdür ve bir sonraki bölümde detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Ancak bilinmelidir ki yamaklaştırmadan sonra yatay ve düşey akışlı çöktürme tankları bulunabileceği gibi çöktürme tankı olmadan direk filtrasyon sistemlerine gönderen sistemlerde vardır (özellikle flokların çökelme özellikler iyi değilse) Birleşik Sistemler Hızlı karıştırma, yumaklaştırma ve çöktürme havuzları bir arada olan sistemlerdir. Faydaları: - Yatırım maliyeti düşer - Yumaklaştırma hızı artar (çamur kısmında dane sayısı çoktur) - Genellikle yukarı akışlı havuzlar kullanıldığından yatay akışlılara nazaran daha fazla yüzey yükü tatbik edilir. Problemler: - İşletme güçlükleri - Çamur tabakasının oluşumu - Debideki değişimlere karşı sistemin duyarlı olması

15 3.6 Hızlı Karıştırma ve Yumaklaştırma işlemleri Arıtımda Su arıtımında: Alüminyum sülfat, ferrosülfat ve kireç en yaygın kullanılan koagulantlar. Temelde bulanıklılığı gidermede ve yumuşatmada Ortalama koagulant dozajı: 5 90 mg/l Hızlı karıştırmada bekleme süresi T= saniye Yumaklaştırıcılar genellikle pedal karıştırıcılar kullanılmakta Yumaklaştırmada bekleme süresi T=0 60 dakika Irmak sularında yumaklaştırmada minimum 0 dakika G=10 50 s -1 Yer altı sularında yumaklaştırmada minimum 30 dakika G=10 75 s -1 Atıksu arıtımında: Bahsedilen koagulantlar evsel ve endüstriyel atıksuların arıtımında kullanılabilmektedir. Ayrıca endüstriyel atıksuların arıtımında polielektrolitler çok yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak koagulant miktarları çok daha yüksek olmaktadır. Evsel atıksularda fosforun gideriminde koagulasyon ve flokulasyon kullanılmaktadır. Dozaj 300 mg/l Hızlı karıştırmada bekleme süresi T= 1 dakika (süre arttı çünkü AKM fazla). Yumaklaştırmada bekleme süresi T=15 30 dakika

16 BÖLÜM 4 ÇÖKTÜRME Sudaki partiküllerin çökme hızları temelde partiküllerin kimyasal yapısına ve derişimlerine bağlıdır. Partikül derişimi arttıkça partiküller arası etkileşimlerin artacağı ve bunun sonucu olarak partiküllerin çökme hızlarında değişimler gözlenebilir. Partiküllerin çökme hareketlerinin şekil, boyut ve özgül ağırlık özelliklerine bağlı olarak büyük farklılıklar göstermesi ve işletmeden kaynaklanan bazı parametrelerin de eklenmesi nedeniyle en temel ayırma işlemi olan çöktürme için standart bir teorinin olmadığı görülür. Ancak ideal şartlar oluşturularak gerçekleştirilen çöktürme deneylerinden elde edilen veriler kullanılarak çöktürme işlemlerinin davranışları tahmin edilmektedir. Çöktürme su arıtımında: a) Yüzey sularının arıtımında hızlı kum filtreden önce b) Yumaklaştırmadan sonra ve hızlı kum filtresinden önce c) Kireç-soda yumuşatma işleminde d) Demir mangan gideriminde Çöktürme atıksu arıtımında: a) Çakıl, kum ve silt gideriminde b) Aktif çamur sistemi girişinden önce AKM giderimi c) Aktif çamur sisteminde son çöktürme tankı d) Humus removal in trickling filter b Sıvılardan yerçekimi kuvvetiyle katı partiküllerin ayrılması dört farklı çökme tipiyle açıklanmaktadır (Eroğlu, 00). a) Partiküllerin serbest çökmesi b) Partiküllerin yumaklaşarak çökmesi c) Engellenmiş Çökme d) Sıkıştırılmış Çökme 4.1 PARTİKÜLLERİN SERBEST ÇÖKMESİ (MÜNFERİD PARTİKÜLLER) Partiküllerin birbirilerinden bağımsız çöktüğü durumdur ve bu nedenle partiküller arasında etkileşimin olmadığı varsayılır. Ancak bu durum sadece düşük partikül derişimleri için geçerlidir. Çökme esnasında partiküllerin çaplarının, ağırlıklarının ve şekillerinin değişmediği varsayılır. Bu durumda durağan su içerisinde, küresel bir şekle sahip olan katı bir partiküle etki eden kuvvetler: partikül ağırlığı, suyun kaldırma kuvveti ve direnç kuvvetidir. Bu kuvvetlerin toplamı sıfır olduğu durumda partikülün sudaki hızı sabitlenir ve bu hız terminal hız (Vs) olarak ifade edilir. Matematiksel olarak dvs Fnet = m a = m = 0 (4.1) dt

17 Suyun kaldırma kuvveti, yerçekimi kuvveti ve suyun sürüklenme kuvvetleri aşağıdaki denklemler ile ifade edildiğinde Fg = mg = ρsvpg Fb = Vpρg Vs FD = CD ρ A Burada: F D : drag sürükleme kuvveti g: Yerçekimi ivmesi, m/s ρ : Sıvının yoğunluğu, kg/m 3 ρ s : Partikülün yoğunluğu, kg/m 3 C D : Direnç katsayısı, boyutsuz A: akışa dik yöndeki projeksiyon alanı, m (4.) Denklem (4.) Denklem (4.1) de yerine konduğunda: Fnet = Fg Fb FD Vs = ρsvpg ρvpg CD ρ A = 0 (4.3) Bu denklemin ortak terimlerinin toplanmasında: Vs ρ s Vpg = CD ρa (4.4) ( ρ) Eğer partiküllerin küre şeklinde olduğu varsayılırsa: 4 V = πr 3 A = πr 3 (4.5) Bu durumda Denklem (4.4): 4 3 Vs ρ s πr g = CDρ πr (4.6) 3 ( ρ)

18 Bu denklem sadeleştirildiğinde: V s = 8 3 g r C D ρ s ρ ρ = 4 3 g d C D ρ s ρ ρ (4.7) elde edilir. C D Reynolds sayısının bir fonksiyonudur ve Reynolds sayısının 1 den küçük olduğu durumlarda (Stoke denklemi): 4 d ρvs C D = N Re = (4.8) N Re µ Bu eşitlikte N Re Reynolds sayısını ifade etmektedir ve υ kinematik viskoziteyi tanımlamaktadır. Denklem (4.8) de tanımlanan direnç katsayısı Denklem (4.7) de yerine konulduğunda Stokes denklemi elde edilir: ( ρ ρ ) g s d Vs = (4.9) 18µ Akışın tipine göre direnç katsayısı için farklılık gösterir (şekil 6.1): 4 N Re 1 C D = N Re N Re < C D = N Re N Re < (4.10) < (4.11) N Re > C D = 0.4 (4.1) Pratik uygulamalarda çökme işlemi genellikle laminer akışın olduğu şartlarda yapılmaktadır. Reynolds sayısı bu şartlar altında küçük olduğundan, partikülün çökme hızını etkileyen en önemli parametreler partikülün boyutu ve sıvının viskozitesidir. Direnç katsayısı akış rejimine bağlı olduğu gibi partikülün şekline de bağlıdır. Küresel olmayan bir partikül C D nin artmasına neden olabilir ve partikül daha yavaş çökebilir.

19 Şekil 6.1 Direnç katsayısı Şekil 6. Küresel partiküllerin çökme hızları (şekildeki Ss:specific gravity)

20 Pratikte çöktürme tanklarında, terminal çökme hızına çabucak ulaşılır. Yumaklaşmanın olmadığı veya başka bir ifade ile partiküllerin birleşmediği durumlarda ve düzenli akışkan akışı için çökme hızı, çökme zamanı boyunca değişmez. Bu durum, ideal çöktürme tanklarında geçerlidir. Pratikte kullanılan üç farklı çöktürme Şekil 6.3 te sunulmuştur. Görüldüğü gibi akış yatay veya çap yönünde olabileceği gibi yukarı yönde de olabilmektedir. Aynı şekilde her bir tank için tasarım denklemleri de sunulmuştur. Şekil 6.3 Çöktürme Tankları 4. ÇÖKTÜRME HAVUZU BÖLGELERİ Yatay akışlı dikdörtgen ideal bir çöktürme havuzunda; giriş, çökelme, çamur ve çıkış bölgeleri olmak üzere dört farklı bölgenin yer aldığı düşünülmektedir. Bir çöktürme havuzu için bu bölgelerin yaklaşık yerleri Şekil 4.1 de gösterilmiştir. İdeal koşullarda, çöktürme tankında bulunan suya hızlı bir şekilde koagülant kimyasalı karıştırılır ve yumaklar herhangi bir başka kimyasal eklenmesine gerek kalmadan çökerler. Ancak bu işlem birçok su koşullandırma proseslerinde olanaklı değildir. Ayrıca yumaklaştırıcı kimyasallarının da eklenmesi gereklidir Giriş Bölgesi Giriş bölgesi, yumaklaştırma alanından düzgün bir transfer sağlamalı ve meydana gelen akış dağılımı tanka girişten itibaren baştan başa düzgün bir dağılıma sahip olmalıdır.

21 Normal tasarım, tanka giren tüm akışı baştan başa yumuşak bir şekilde sıyıran şaşırtma plakaları içerir ve tankın içindeki küçük çevrimleri engeller. 4.. Çökme Bölgesi Çökelme bölgesi çöktürme tank veya havuzunun en geniş kısmını oluşturur. Bu alan askıdaki partiküllerin çökmeleri için gerekli dinlenme alanlarını oluşturur Çamur Bölgesi Çamur bölgesi tankın en alt kısmında yer alan bölümdür. Bu bölge kimyasal maddelerle uzaklaştırılmış çamurların saklanması amacıyla oluşturulan bir bölgedir. Havuz girişi, tabana yakın yerlerde yüksek akış hızını küçültülecek şekilde tasarlanmalıdır. Çamur bölgesinde yüksek akış hızlarının akmasına izin verilirse çamur süpürülerek havuz dışına çıkarak çöktürme veriminde önemli azalmalara neden olur. Çamur bölgesindeki uzaklaştırma işi, havuzun dibinde boydan boya hareket eden sıyırıcılar veya vakum araçlarıyla yapılır Çıkış Bölgesi Havuzun çıkış bölgesi veya savağı, çökelme bölgesinden çıkış bölgesine yumuşak bir geçiş sağlamalıdır.çıkış bölgesi havuzdaki suyun derinliğinin kontrolünü de sağlamakta kullanılır. Savaklar sayesinde çıkıştaki yüksek akış hızı ayarlanarak partiküllerin savağa kadar yükselmesi engellenmektedir. Böylece partiküllerin çökmeden havuzu terk etmesi engellenmektedir. 4.3 DİKDÖRTGEN ÇÖKTÜRME HAVUZLARı Dikdörtgen çöktürme havuzlarında partiküllerin davranışı Şekil 6.4 te sunulmuştur. Görüldüğü gibi tankın uzunluğu L, Genişliği W ve derinliği H dir. Vo ise tankta 100% ayrılması planlanan en küçük partikülün çökelme hızıdır. Çöktürme tankında kalış süresi (t: detention time): H t = (4.13) V o

22 Şekil 4.3 Dikdörtgen çöktürme tankındaki bölgeler Aynı şekilde kalış süresi yatay su hızına bağlı olarak (V) ve havuzun uzunluğuna bağlı olarak ifade edilebilir: L t = (4.14) V Yatay su hızı debi (Q) ile bağlantılıdır ve:

23 Q V = (4.15) HW Bu eşitlik Denklem (4.14) te yerine konulduğunda: LWH t = (4.16) Q Görüldüğü gibi tankın hacmi bölü debi, tanktaki bekleme veya kalış süresinin vermektedir. Aynı şekilde partiküllerin çökme hızı ile ilgili tanktaki kalış süresi denklemi (4.13) yazıldığında: LWH H Q t = = Vo = (4.17) Q V LW o veya Q V o = (4.18) A p Burada Ap: havuzun plan alanı olarak isimlendirilmektedir. Buradaki Vo hızı yüzey yükü veya fazlalık akış hızı olarak tanımlanabilmektedir. 4.4 DAİRESEL ÇÖKTÜRME HAVUZLARI Bu havuzlardaki akış Şekil 4.4 de sunulmuştur. Aynı şekilde yatay su akış hızı V: Q V = (4.18) πrh Şekildeki hızın eğiminin ise: dh dr Vo = (4.19) V Yukarıdaki iki denklem birleştirildiğinde: dh dr πrhvo = Q H πhvo dh = Q o r o r 1 rdr πhvo H = Q ( r r ) o 1 (4.0)

24 Şekil 4.4 Dairesel çöktürme havuzları Bu denklemden Vo çekildiğinde Q Q V o = = (4.1) π ( r r ) Ap o 1 İdeal bir dikdörtgen veya dairesel havuzda yükseklik: H = V t (4.) o

25 Şekil 4.5 Partiküllerin çökme hız dağılımları ve yükseklikler Yukarıdaki şekildende görüleceği gibi Vo hızından daha büyük çökme hızına sahip (V1) partiküllerin tamamı tankta çökecektir. Vo hızından daha küçük olan partiküllerin (V) sadece bir kısmı daha aşağıdaki yükseklikte yer aldığından çökecektir. O zaman bu çökelme oranıda (R): V H = (4.) V H R = o O zaman belirli bir yüzey yükünde toplam çöken partikülün oranı (Şekil 4.6): F o 1 R toplam = ( 1 Fo ) + VdF (4.3) Vo o

26 Şekil 4.6 Çöken partiküllerin oranı (taralı alan Vo dan küçük olup çöken partiküllerin fraksiyonu). PROJELENDİRME ESASLARI Suyun debisine bağlı olarak hesaplanan çöktürme havuzlarından genellikle paralel iki tane tasarlanır. Havuzlardan birisinin tamir bakım ve temizlik sebeplerden dolayı işletme dışı kalabileceği düşünülerek tesise en azından iki adet paralel çöktürme havuzu tasarlanır. Dikdörtgen Çöktürme Havuzları Dikdörtgen havuzlar W: m genişlikte inşa edilirler. L: 75 m kadar uzunlukta olabilir. H: m kullanılır Çoğunlukla L/W: 3:1 veya 5:1 oranında alınır. Tabandaki çamur toplama kısmındaki eğim:1:100-1:00 arasındadır. Bazen çamur birden fazla koni hazneleri oluşturularak toplanır. En yaygın olarak kullanılan 30m uzunluğundaki havuzlar En yaygın olarak kullanılan 3m derinlik En yaygın olarak kullanılan 1:100 taban eğimi Dairesel Çöktürme Havuzları Daire havuzlar Su genellikle merkezden verilir. Çap: m genişlikte inşa edilirler. Çamur toplama genellikle merkezde, eğim: 1:1-1:6 En yaygın olarak kullanılan çapları 30m olan havuzlar En yaygın olarak kullanılan 3m derinlik

27 4. YUMAKLAŞARAK ÇÖKME Sulardaki partiküllerin büyüklükleri, şekilleri ve yoğunlukları çok çeşitlidir. Bu yüzden pariküllerin çökme hızları değişiktir. Partiküller birbirleri ile etkileşim halindedir ve yapışarak büyür ve çökme hızları artar. Atıksuda önçöktürme havuzlarında ve yumaklaştırma işleminden sonra oluşan çökme işlemlerinde engellenmiş çökme olur. Bu durumda aşağıdaki deney düzeneği kurularak partiküllerin çökme hız dağılımlarının bilinmesi gerekir.. Kolonun çapı 1.3 m arasında olmalıdır yüzeydeki etkileri (wall effect) azaltmak için. Ayrıca sıcaklık değişimine izin verilmemelidir ve deney durgun şartlar altında yapılmalıdır. Farklı yükleklikte yer alan numune noktalarından farklı zaman aralıklarında numuneler alınarak AKM giderimi her numune noktasında belirlenir (Şekil 4.7). Şekil 4.7 Kesikli çökme deney düzeneği (engellenmiş çökme)

28 Her bir numune noktasındaki AKM giderimi belirlenirken ilk baştaki AKM derişimine göre hesaplanır (yüzde olarak). Bu durumda farklı numune noktalarında zamana karşılık AKM giderimi çizilir (Şekil 4.8). Şekil 4.8 Çökme grafiği (Engellenmiş çökme) Vo: yüzey yükleri (overflow rate taşma hızları) bulunurken her bir %AKM giderimi için x eksenini kestiği nokta kullanılır. Örneğin RC eğrisi için yüzey yükü değeri: V = o H t C (4.4) Burada H kolonun toplam yüksekliği ve tc de Rc için x-eksenin kesildiği zamandır. Bu durumda zaman=tc için toplam giderilen AKM miktarı hesaplanırken: R T = R C H + H ( R R ) + 1 ( R R ) D C H H E D (4.5)

29 Örnek: a) Bir endüstriyel atıksuyun debisi 7570 m3/gün ve AKM 39 mg/l dir. Bir önçökeltim tankı tasarlanacaktır bu nedenle kesikli çöktürme deneyleri 0.5cm ve boyu 3.05m olan bir kolonda gerçekleştirilmiştir. Farklı numune noktalarında elde edilen AKM giderim yüzdeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu verilere göre yumaklaşarak çökme verimlerini içeren grafiği (Şekil 4.8) oluşturunuz. Zaman (dakika) H=0.61m H=1.m H=1.83m H=.44m H=3.05m * * * * * * * katı yüzdesi artış göstermiştir. Öncelikle verilen datalara göre aşağıdaki grafik oluşturulur: Daha sonra bu grafik yardımı ile her bir giderim yüzdesi için okumalar yapılarak aşağıdaki grafik çizilebilir.

30 b) Bu verilere göre gelen AKM %65 i giderilmesi amaçlandığında tankta kalış süresi ve yüzey yükünü tasarlayınız. Öncelikle çizilen grafikten farklı R değerlerinde x-ekseni kesişimleri (toplam süreler belirlenir. Örneğin R=0% için çökme süresi t=16 dakika olarak yukarıdaki grafikten okunabilir. Bu durumda bu partiküllerin çökme hızları: V o 3.05m 60dak 4sa = 16dak 1sa 1gun = 74.5 m gun m 3 m gun Bu süre içinde çöken partiküllerin fraksiyonu bulunurken ise yukarıdaki grafikte 16. Dak yukarıya doğru dikey bir doğru çizilir. Çizilen R eğrilerin orta noktaları işaretlenir ve işaretlenen bu noktalara karşılık gelen yükseklik (h) değerleri bulunur.

31 Yukarıdaki grafikten R: 0-30% ortası (5%) h=.04 m R: 30-40% ortası (35%) h=0.88 m R: 40-50% ortası (45%) h=0.61 m R: 50-60% ortası (55%) h=0.40 m R: 60-70% ortası (65%) h=0.4 m.04 R T = = % ( 30 0) + ( 40 30) + + ( 50 40) + ( 60 50) + ( 70 60) Benzer şekilde hesaplanan yüzey yükleri ve çökme fraksiyonları aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Çökme süreleri Dakika, (saat) Vo Yüzey yükü m 3 /(m -gün) R % Çöken AKM fraksiyonu 16 (0.7) (0.55) (0.77) (1.13) (1.60) b) Tankın boyutları ne olmalıdır (Çap ve derinlik). R T = R C H + H ( R R ) + 1 ( R R ) D C H H E D

32 4.3 ENGELLENMİŞ (BÖLGESEL) ÇÖKELME Bu durumda partiküller sanki bir faz oluşturuyormuş gibi aynı çökme hızları ile çökerler. Özellikle aktif çamur sistemlerinde son çökeltim tankında bu tür çökme davranışları gözlenir. Partikül derişiminin artması partiküller arasındaki etkileşimi artıracaktır. Bu nedenle partiküller birbirleri ile etkileşirken aynı zamanda benzer çökme hızlarına sahip partiküller bir bölge oluşturur gibi çökeceklerdir. Bu durumda farklı bölgelerdeki ara yüzeylerin hızları ve derişimleri ölçülerek çökme hızlarına karşılık zaman grafiği elde etmek mümkündür. Şekil 4.9 Engellenmiş çökme Özellikle aktif çamur sisteminde yer alan son çökeltim tanklarında engellenmiş çökme sistemi uygulanır. Ön çöktürme tanklarında ise yumaklaşmalı çökme daha kullanışlıdır. Aktif Çamur sisteminde kullanılan bir son çökeltim tankında oluşan fazlar Şekil 4.10 da gösterilmiştir. Görüldüğü gibi su ortadan verilmekte ve yanlardan temiz su toplanmaktadır. Bu durumda partiküllerin taşınma akısı (kg/(sa-m)oluşan

33 Şekil 4.10 Son çöktürme (aktif çamur sistemi sonrası) Bu durumda partiküllerin bölgesel hızla taşınma akısı (kg/sa-m): G = C s t V t (4.6) Bu denklemde Gs yerçekimi ile partikül akısı, Ct katı konsantrasyonu, Vt bölgesel hız (engellenmiş hız) olarak tanımlanmıştır. Şekil 4.11 Katı akısının derişim ile bağlantısı

34 Partiküller aşağı yöndeki suyun hızı ile de taşınacaktır: Q V b = A u p (4.7) Burada: Vb: aşağı yöndeki suyun ortalama hızı Qu: aşağı yöndeki debi Ap: plan alanı (yüzey alanı) Sonuç olarak toplamda akı: G = G + G = C V + C t s b t t t V b (4.8) Çöken partiküllerin birim zamandaki miktarı ise: M = Q C = Q t 0 0 u C u (4.9) Burada Mt: çöken partiküllerin kütlesel hızı, Co: girişteki katı madde derişimi Qo: girişteki debi Qu: çıkıştaki debi Bu durumda gerekli olan minimum yüzey alanı: Mt Q0C A = = G G L L 0 (4.30) GL bu denklemde minimum akıyı belirtmektedir. Yukarıdaki denklemde aşağıdan çıkış debisi yazıldığında (Mt/Cu=Qu) Qu Mt G V b = = = A C A C p u L u (4.31) Bu denklemin sonuçlarının grafiksel gösterimi Şekil 4.1 de verilmiştir. Çıkışta istenilen bir katı derişimi belirlendiğinde eğriye teğet çizildiğinde y ekseninin kesişimi minimum akıyı verir. Eğim ise engellenmiş çökme hızını verir. Eğim noktasındaki değerler belirlenerek Gs (yerçekimi akısı ve bu akıdaki derişim) bulunabilir.

35 Şekil 4.1 Minimum katı akısının bulunması

36 BÖLÜM 5 FİLTRASYON Filtrasyon katı-sıvı ayrımıdır; bir filtre ortamı kullanarak çok küçük boyuttaki askıdaki katı partiküllerin sudan ayrılma işlemidir. Su ve atıksu arıtımında kullanılır. Su arıtımında kimyasal olarak birleşmiş askıdaki partiküllerin ayrılması ise suyun kalitesinin artırılması amaçlanır. Atıksu arıtımında ise filtreler a) işlem görmemiş ikincil arıtım çıkış atıksularında b) kimyasal işlem görmüş ikincil arıtım çıkış atıksularında c) Kimyasal işlem görmüş ham atıksularda Filtreler kullanılan ortam çeşitlerine göre sınıflandırılacak olursa: a) Tek-ortamlı filtreler: tek filtre ortamı var, çoğunlukla kum veya antracit b) İkili (dual) ortamlı filtreler: iki filtre ortamı var, çoğunlukla kum ve antracit c) Çoklu ortamlı filtreler: üç filtre ortamı, çoğunlukla antracit, kum ve garnet (bir çeşit silika bazlı mineral, lal taşı??) 5. TEK ORTAMLI FİLTRELER Su arıtımında kullanılan hızlı kum filtreleri genellikle yerçekim akışlı ve açık beton yapılardır.

37 Su arıtımında çoğunlukla yerçekimli hızlı kum filtreleri kullanılmakla beraber ayrıca basınçlı kum filtrelerinin de kullanıldığı gözlenmektedir. Bir hızlı kum filtesi çalışma esnasında öncelikle katı partiküller yüzeyde birikmelere neden olacaktır. Ancak zaman geçtikçe filtrenin alt kısımlarına doğru katı partiküller hareket edeceklerdir. Hızlı kum filtrelerinde filtre ortamının sadece yüzeyi değil ayrınca derinliği de aktiftir ve ayırımda aktif rol alırlar. Yumaklar (AKM) filtre ortamında birikmeye başladıkça filtrede hidrolik yük kaybı oluşmaya başlayacaktır. Aşağıda bir hızlı

38 5.3 HIZLI VE YAVAŞ KUM FİLTRELERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Filtre hızı, filtrenin birim yüzey alanından birim zamanda süzülen su miktarı olarak tanımlanmaktadır. V = Q A 3 m m sa (7.1) Tablo 7.1 Hızlı ve yavaş kum filtrelerinin karşılaştırılması Tablodan görüldüğü gibi hızlı kum filtrelerindeki hız yavaş kum filtrelerinkinden 10 kat daha fazla hızlara ulaşılmaktadır. Temizleme işlemleri ve aralıklarında da her iki filtre tipi çok büyük farklılıklar göstermektedir. Yavaş kum filtrelerinde tıkanma olduğunda üst tabaka sıyrılırken hızlı kum filtrelerinde geri yıkama yapılır. Bunlara ek olarak yavaş kum filtrelerinde elaman ihtiyacı az, işletme masrafları düşük ve işletmesi kolaydır. Ayrıca, yavaş kum filtrelerinde çıkan suyun biyolojik özelliği hızlı kum filtresindekine göre daha iyidir. Bu nedenle arazinin müsaade ettiği yerlerde yavaş kum filtrelerinin yapılması uygundur.

39 5.4 FİLTRASYON HİDROLİĞİ Gözenekli ortamdaki akış hızı yük kaybına bağlıdır. Darcy kanununa göre: H V V = k.i = k H = L (7.) L k Burada V: filtre hızı (Q/A) H: yük kaybı k: geçirimlilik katsayısı L:yatak kalınlığı Şekil 7.3 Gözenekli ortamdaki akış Filtrasyon işlemlerinde yük kaybı hesapları Kozeny-Carman veya Baki Ergun denklemleri yardımı ile hesaplanır. Kozeny-Carman denklemine gore H o ( 1 p ) 180υ o V = L (7.3) g P o d h Burada Ho: filter yatağının başlangıçtaki yük kaybı v:kinematik viskozite, m /s Po: temiz filter yatağı porozitesi V: filtrasyon hızı, m/s d h : filtre malzemesinin hidrolik çapı L: filtre yatağı kalınlığı, m Filtre ortamındaki partiküllerin boyut dağılımları farklılık gösterir ve hidrolik bir çap tanımı gereklidir. Filtre ortamındaki partikül boyut dağılımı elek analizleri yapılarak elde edilir. Hidrolik dane çapı (d h ) tanım olarak: d = φ (7.4) h d s ifade edilmiştir. Burada φ şekil katsayısı ve d s spesifik dane çapıdır. Şekil katsayısı tanımlanırken partiküllerin küresellikten ne kadar uzaklaştığını bildiren bir parametre tasarlanmıştır ve bu parametrenin değeri her zaman 1 den küçüktür. Bu tanıma göre partiküller küreye yaklaştıkta şekil faktörü 1 e doğru yakınlaşmaktadır. Şekil katsayısı:

40 es deg erkurenır yüzeyalanı φ = eş deg erküreninhacmi partikülünyüzeyalanı 1 (7.5) partikülünhacmi Örneğin partikülün yüzey alanı ve hacmi Ap ve Vp olsun. Bu durumda eşdeğer kürenin yüzey alanı ve hacmi: Aküre = πd 3 πd Vküre = 6 (7.6) Bu denklemler yukarıda tanımlanan şekil faktörü denklemine yerleştirildiğinde: Ap Vp 6 = (7.7) φd elde edilir. Bir partikül için A p /V p (partikülün yüzey alanının hacmine oranı) spesifik alan (S v ) olarak tanımlanır. Bu nedenle küresel bir partikül için Ap 6 Sv = = (7.8) Vp d Küresel olmayan bir partikül için ise: 6 d = (7.9) S v şeklinde tanımlanır. Bir filtre yatağında partiküllerin hacimsel oranı (1-Po) ile ifade edildiğinden S 6 d ( 1 ) v = P o (7.10) Bir filtre yatağının spesifik dane çapı ise aşağıdaki elek analiz sonuçlarına göre elde edilebilir. W φds = φ1 W1 s1.s W + φ1 s.s 3 + φ1 W3 s3.s φn Wn sn. sn + 1 (7.11) Burada s 1,.. ve W değişkenleri elek çaplarını ve eleğin üzerinde kalan kumun ağırlık yüzdesini göstermektedir. Kozeny-Carman denklemi N Re <10 için geçerlidir. Ancak geri yıkamalarda özellikle filtre ortamındaki boşluklardaki suyun hızı çok yüksek değerlere ulaşabilmektedir. Baki

41 Ergun denklemi ise laminar ve turbulent akışlar için geçerlilidir. Bu nedenle yük kaybı için Baki Ergun denklemi kullanımı daha doğru sonuçlar verir. H L ( 1 p ) S ( 1 p ) S µ o v o v V = 150 V (7.1) ρg 3 P 6 3 P 6 g o o Burada S v : spesifik alan olarak tanımlanır. Ergun denkleminde ikinci terim kinetik enerjiden olan kayıpları ifade eder ve hız arttıkça önem kazanır. Dikkat edilirse ilk terim Cozeny-Carman denklemi ile aynıdır. 7.5 FİTRELERDE BASINÇ DİYAGRAMLARI Bir filtrede yatak kalınlığı L ve filtre yatağının üzerindeki su yüksekliği h ise aşağıdaki basınç diyagramı çizilebilir: Hızlı kum filtrelerinde partiküller filtre yüzeyine adsorbe olurlar ve bu nedenle filtre ortamındaki her bir partikül önemli bir toplayıcıdır. Partiküller filtre işleminden önce belirli işlemlerden geçerek tutuculuk özellikleri artırılır. Filtrasyon işlemi esnasında iki önemli süre vardır. Tq: fitrasyon çıkışındaki suyun kalitesinin sağlandığı toplam süre Tr: filtre yatağında izin verilen maksimum yük kaybına ulaşıldığı süre 15-0 dak Zaman Tq Zaman Şekil 7.4 Filtrasyonda önemli süreler ve tanımı Filtre ortamının hangi periyotta yıkanacığına karar verilirken bu süreler göz önünde bulundurulur. Tr

42 Hızlı kum filtrelerinde basınç değişimleri aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. En önemli sorun filtre ortamında negatif basınca düşmesini önlemek gerekir. Bu nedenle filtrelerde maksimum yük kaybı tanımlanır. Şekil 7.5 Filtrelerde basınç dağılımı h Su t3>t>t1 1 H Negatif basınç t3 L Filtre ortamı t1 t l 1 Şekil 7.6 Filtrelerde negatif basınç oluşumu Şekil 7.6 da gösterilen filtre yatağında yer alan ve tabandan yüksekliği l 1 olan 1 noktasında Bernoulli denklemi yazılırsa:

43 P atm + ρgh = P1 + ρg l1 + ρghl,o 1 (7.13) Burada h L,o-1 su yüzeyi ile 1 noktası arasındaki basınç kaybını ifade etmektedir. Bu durumda yukarıdaki eşitlikten P 1 çekilirse: P1 gh = Patm + ρgh ρg l1 ρ L,o 1 (7.14) Bu durumda 1 noktasında basınç atmosferik basınçtan düşük olabilme ihtimali vardır. Bu durumda hava kabarcıkları filtre ortamına yapışır ve verimin düşmesine neden olur. Ayrıca bakterilerin CO çıkarmaları da filtre ortamında hava kabarcıklarının oluşmasına neden olabilir. 7.6 HIZLI KUM FİLTRELERİNİN GERİ YIKAMA Geri yıkamada filtre yatağına yapışan maddelerin sökülüp atılması amaçlanır. Ama filtre malzemesinin kaybolmaması gerekir. Filtre yatağı suyun belirli hızı için yatışkan yatak halini alır. Bu hızdan daha da yüksek hız değerlerinde filtre ortamının suyla birlikte atılabileceği aşikardır. Yatışkan yatak olma durumunda yukarı doğru olan kuvvet (basınç düşmesi) aşağı yöndeki kuvvet (yatağın su içindeki ağırlığı) ile dengededir: ( 1 p) L( ρ ) g A ρ g ZA = S ρ (7.15) Burada Z:geri yıkamadaki filtre yatağının yük kaybı L:yatak kalınlığı A:filtre yüzey alanı Yukarıdaki eşitlikten geri yıkamada filtre yatağının yük kaybı çekilirse: ( 1 p) ( ρ ρ) S Z = L (7.16) ρ elde edilir. Geri yıkamada diğer bir parametre yatak kalınlığının genişleme yüzdesidir. Yatışkan durumundaki yatak kalınlığı daha yüksek olacak ve porozite de değişecektir. Yatağın genişleme yüzdesi: Le L Pe P E = x100 = (7.17) L 1 Pe Le ve Pe filtre yatağının genişledikten sonraki kalınlığını ve porozitesini göstermektedir. Geri yıkamada fazla su kullanılmamalı ve toplam filtre edilmiş suyun %1- oranında olmalıdır. Geri yıkama süresi ortalama olarak 5 dakika sürer. Geri yıkamadaki toplam yük kaybı: H + = Htaban + Hyatak Hboru (7.18) Filtre yatağının tabanındaki yük kayıpları da borulardaki yük kaybına benzer şekilde hesaplanabilir. Tabandaki deliklerden su akarken hızı alan küçüldüğü için hızlanacaktır.

44 Şekil 7.7 Filtre ortamı taşıyıcılar V V V = (7.19) A o = f ( buzulmekatsayisi ) A Bu eşitlikte Vo suyun deliklerden geçerkenki hakiki su hızını göstermektedir. A filtre yatağının alanını belirtirken A f ise suyun akış alanını yani delik alanlarını göstermektedir. Tabnda bulunan deliklerin çapına ve sayısına bağlı olarak akış alan değişecektir. Alanının büzülme katsayısı 0.7 olarak alındığında, n d kadar delik olduğu ve her bir deliğinin çapının da d d olduğu düşünüldüğünde yük kaybı (V o /g): ( 0.7) n d 6 n d d Vo 8 V V H Taban = = = (7.0) g π g d d d 7.7 HIZLI KUM FİLTRELERİNİN TASARIMI Hızlı kum filtrelerinde hız ortalama olarak 5-15 m 3 /(m -sa) olarak alınabilir. Seçilen hızda debiye bağlı olarak filtre alanı hesaplanabilir. Genellikle debinin değişim gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda debinin 1.5 katını karşılayacak filtrasyon sistemi tasarımı daha uygun olacaktır: 1.5 Q A = (7.1) V Hesaplanan filtre alanına göre kaç tane filtre yerleştirileceğine karar verilirken uygulamalardan elde edilen gözlemlere göre debiye bağlı olarak filtre sayısı: n = 1 Q (7.) Bir filtrenin yüzey alanı a ile gösterilirse: ( n 1) veya A = a ( n ) A = a (7.3) Burada n yerine n-1 veya n- kullanılmasının nedeni 1 veya filtrenin yıkamada olabileceği varsayımındandır. Genellikle filtre sayısının 4 ten az seçilmemesi ve bir filtre yüzey alanının 10-0 m den küçük ve m den büyük olmaması önerilir.

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 9 ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 1. Koagülasyon- Flokülasyon Prosesleri 2. Elektrokoagülasyon Prosesi 3. Kimyasal Çöktürme Prosesleri 4. Su Yumuşatma Prosesleri 5. Adsorpsiyon Prosesleri 6.

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Yoğunluğu 850 kg/m 3 ve kinematik viskozitesi 0.00062 m 2 /s olan yağ, çapı 5 mm ve uzunluğu 40

Detaylı

Kimyasal Yumaklaştırma

Kimyasal Yumaklaştırma Kimyasal Yumaklaştırma Kimyasal yumaklaştırma (koagülasyon), sularda bulunan ve kendi ağırlıkları ile çökelemeyen kolloid boyutundaki (10-3 -1 µm) katı parçacıkların çeşitli kimyasallar yardımıyla çökebilir

Detaylı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Çürütme öncesi ön yoğunlaştırıcı, çürütme sonrası

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz.

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz. Şube Adı- Soyadı: Fakülte No: NÖ-A NÖ-B Kimya Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, 2. Ara Sınavı Soruları 10.12.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20) 5 (20)

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1 Y. Doç. Dr. Güray Doğan 1 Kinematik Kinematik: akışkanların hareketlerini tanımlar Kinematik harekete sebep olan kuvvetler ile ilgilenmez. Akışkanlar mekaniğinde

Detaylı

şeklinde ifade edilir.

şeklinde ifade edilir. MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 21 CEVHER HAZIRLAMA LAB. I ANDREASEN PIPETTE YÖNTEMİ İLE TANE BOYU DAĞILIMININ BELİRLENMESİ 1. AMAÇ Geleneksel labaratuvar elekleriyle elenemeyecek kadar küçük tane boylu malzemelerin

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI

İÇİNDEKİLER 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1. GİRİŞ 1.1. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN PLANLAMA VE PROJELENDİRME ESASLARI 1.1.1. Genel 1.1.2. Atıksu Arıtma Tesislerinin Tasarım Süreci 1.1.3. Tasarım İçin Girdi (Başlangıç)

Detaylı

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout Su seviyesi = h a in Kum dolu sütun out Su seviyesi = h b 1803-1858 Modern hidrojeolojinin doğumu Henry Darcy nin deney seti (1856) 1 Darcy Kanunu Enerjinin yüksek olduğu yerlerden alçak olan yerlere doğru

Detaylı

2. Basınç ve Akışkanların Statiği

2. Basınç ve Akışkanların Statiği 2. Basınç ve Akışkanların Statiği 1 Basınç, bir akışkan tarafından birim alana uygulanan normal kuvvet olarak tanımlanır. Basıncın birimi pascal (Pa) adı verilen metrekare başına newton (N/m 2 ) birimine

Detaylı

5. AKIM İÇİNDEKİ CİSİMLERDEN AKIŞ. (Ref. e_makaleleri)

5. AKIM İÇİNDEKİ CİSİMLERDEN AKIŞ. (Ref. e_makaleleri) 1 5. AKIM İÇİNDEKİ CİSİMLERDEN AKIŞ (Ref. e_makaleleri) (Ref. e_makaleleri)bir akışkanın, içinde bulunan katı cisim üzerinde akım yönünde meydana getirdiği kuvvete "engelleme = drag" denir. Cismin duvarı

Detaylı

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış esnasında akışkanın tabakaları farklı hızlarda hareket ederler ve akışkanın viskozitesi, uygulanan kuvvete karşı direnç gösteren tabakalar arasındaki

Detaylı

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar.

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar. VIIPOL CKS MEMBRAN TEMİİZLEME PROSEDÜRÜ 1.Giriş : Ne kadar iyi bir ön arıtma yapılırsa yapılsın, çalışan bir ters ozmoz ( RO ) sisteminde zaman içinde hamsu içinde bulunan ve ön arıtmadan geçebilen kolloidler,

Detaylı

ÖRNEK PROJENİN HİDROLİK HESAPLARI: HİDROLİK BOYUTLANDIRMAYA ESAS KAPASİTE DEĞERLERİ. DİZAYN KAPASİTESİ m 3 /gün. Havalandırma 42 500 0,492 -

ÖRNEK PROJENİN HİDROLİK HESAPLARI: HİDROLİK BOYUTLANDIRMAYA ESAS KAPASİTE DEĞERLERİ. DİZAYN KAPASİTESİ m 3 /gün. Havalandırma 42 500 0,492 - Pnömatik Sistem Hava Kompresörü Tesisteki tüm pnömatik kapak ve vanaların operasyonunda kuru ve temiz havayı temin edecektir. Tank basıncına göre otomatik olarak devreye girip çıkacaktır. Gerekli emniyet

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Bir otomobile lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır. Hava sıcaklığı

Detaylı

Proses Tekniği 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK

Proses Tekniği 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK Proses Tekniği 3.HAFTA 3.HAFTA YRD.DOÇ.DR. NEZAKET PARLAK Sürekli Akışlı Açık Sistemlerde Enerji Korunumu de = d dt Sistem dt eρdv + eρ V b n A Bu denklemde e = u + m + gz Q net,g + W net,g = d dt eρdv

Detaylı

Çözünürlük kuralları

Çözünürlük kuralları Çözünürlük kuralları Bütün amonyum, bileşikleri suda çok çözünürler. Alkali metal (Grup IA) bileşikleri suda çok çözünürler. Klorür (Cl ), bromür (Br ) ve iyodür (I ) bileşikleri suda çok çözünürler, ancak

Detaylı

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA Dr. Tamer COŞKUN 13 Mart 2012 Havalandırma Gerekli gazları suya kazandırmak (gaz halinden çözünmüş forma dönüştürmek)

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

< 2100 Laminer Akım > 4000 Türbülent Akım Arası : Kararsız durum (dönüşüm)

< 2100 Laminer Akım > 4000 Türbülent Akım Arası : Kararsız durum (dönüşüm) Sıvıların Viskozluğu Viskozluk : η (Gazlarda sıvılar gibi akmaya karşı direnç gösterirler, bu dirence viskozluk denir) Akıcılık : φ (Viskozluğun tersi olan niceliğe akıcılık denir, viskozitesi yüksek olan

Detaylı

BASMA DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Basma Deneyinin Amacı

BASMA DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Basma Deneyinin Amacı 1. Basma Deneyinin Amacı Mühendislik malzemelerinin çoğu, uygulanan gerilmeler altında biçimlerini kalıcı olarak değiştirirler, yani plastik şekil değişimine uğrarlar. Bu malzemelerin hangi koşullar altında

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ Çevre Mühendisliği Bölümü Fiziksel ve Kimyasal Temel İşlemler Laboratuvarı Dersi Güncelleme: Eylül 2016

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ Çevre Mühendisliği Bölümü Fiziksel ve Kimyasal Temel İşlemler Laboratuvarı Dersi Güncelleme: Eylül 2016 İYON DEĞİŞİMİ DENEYİN AMACI: Sert bir suyun katyon değiştirici reçine kullanılarak yumuşatılması ve reçinenin iyon değiştirme kapasitesinin incelenmesi TEORİK BİLGİLER İyon değiştirme benzer elektrik yüklü

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN. Mayıs 2013. Davutpaşa - İstanbul

Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN. Mayıs 2013. Davutpaşa - İstanbul Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN Mayıs 01 Davutpaşa - İstanbul 1 İYON DEĞİŞTİRİCİ DİZAYN NOTLARI Sudaki belirli artı veya eksi yüklü iyonların sudan alınarak yerine aynı yüke sahip başka iyonların suya verilmesi,

Detaylı

(b) Model ve prototipi eşleştirmek için Reynolds benzerliğini kurmalıyız:

(b) Model ve prototipi eşleştirmek için Reynolds benzerliğini kurmalıyız: AKM 205 BÖLÜM 7 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Askeri amaçlı hafif bir paraşüt tasarlanmaktadır. Çapı 7.3 m, deney yükü, paraşüt ve donanım ağırlığı

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte

Detaylı

DEN 322. Pompa Sistemleri Hesapları

DEN 322. Pompa Sistemleri Hesapları DEN 3 Pompa Sistemleri Hesapları Sistem karakteristiği B h S P P B Gözönüne alınan pompalama sisteminde, ve B noktalarına Genişletilmiş Bernoulli denklemi uygulanırsa: L f B B B h h z g v g P h z g v g

Detaylı

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ

AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ AEROBİK BİYOFİLM PROSESLERİ Doç. Dr. Eyüp DEBİK 03.12.2013 GENEL BİLGİ Arıtmadan sorumlu mikroorganizmalar, sabit bir yatak üzerinde gelişirler. Aerobik biyofilm prosesleri : (1) batmamış biyofilm prosesler,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 1 kışkan Statiğine Giriş kışkan statiği (hidrostatik, aerostatik), durgun haldeki akışkanlarla

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

TEMEL İŞLEMLER-1 DOÇ. DR. SENAR AYDIN

TEMEL İŞLEMLER-1 DOÇ. DR. SENAR AYDIN TEMEL İŞLEMLER-1 DOÇ. DR. SENAR AYDIN 1 6.2. Gerçek Çökeltme Tankları Gerçek çökeltme tankları dairesel, dikdörtgen veya kare yüzey alanına sahip olabilir. En tercih edilen dairesel olanlardır. Masrafları

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ 1 Bir otomobil lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır Hava sıcaklığı 25 C iken etkin basınç 210 kpa dır Eğer lastiğin hacmi 0025

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I OSBORN REYNOLDS DENEY FÖYÜ 1. Deney Amacı Bu deneyin amacı laminer (katmanlı)

Detaylı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Reynolds Sayısı ve Akış Türleri Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün akım çizgileriyle belirtilen

Detaylı

MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ

MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ 1.GİRİŞ Deney tesisatı; içerisine bir ısıtıcı,bir basınç prizi ve manometre borusu yerleştirilmiş cam bir silindirden oluşmuştur. Ayrıca bu hazneden

Detaylı

JFIZIKSEL ARITIM. Çevre Y, Müh, Perihan EKİCİ Ç.İL Müh. Mim, Fak, Çevre Müh.Böl. Balcalı / ADANA

JFIZIKSEL ARITIM. Çevre Y, Müh, Perihan EKİCİ Ç.İL Müh. Mim, Fak, Çevre Müh.Böl. Balcalı / ADANA JFIZIKSEL ARITIM Çevre Y, Müh, Perihan EKİCİ Ç.İL Müh. Mim, Fak, Çevre Müh.Böl. Balcalı / ADANA Atıksu antma tesislerinde üç grup temel işlem ve süreç vardır. Bunlar : _ Fiziksel işlemler Kimyasal süreçler

Detaylı

10. KONSOLİDASYON. Konsolidasyon. σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar).

10. KONSOLİDASYON. Konsolidasyon. σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar). . KONSOLİDASYON Konsolidasyon σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar). σ nasıl artar?. Yeraltısuyu seviyesi düşer 2. Zemine yük uygulanır

Detaylı

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır.

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Basıncın derinlikle değişimi Aynı derinlikteki bütün noktalar aynı basınçta y yönünde toplam kuvvet

Detaylı

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ 5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ Birçok tuz suda çok az çözünür. Tuzların sudaki çözünürlüğünden faydalanarak çökelek oluşumu kontrol edilebilir ve çökme olayı karışımları ayırmak için kullanılabilir. Çözünürlük

Detaylı

O )molekül ağırlığı 18 g/mol ve 1g suyun kapladığı hacimde

O )molekül ağırlığı 18 g/mol ve 1g suyun kapladığı hacimde 1) Suyun ( H 2 O )molekül ağırlığı 18 g/mol ve 1g suyun kapladığı hacimde 10 6 m 3 olduğuna göre, birbirine komşu su moleküllerinin arasındaki uzaklığı Avagadro sayısını kullanarak hesap ediniz. Moleküllerin

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Makine Elemanları 2 KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte Radyal Yatak Hesabı

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

AERODİNAMİK KUVVETLER

AERODİNAMİK KUVVETLER AERODİNAMİK KUVVETLER Prof.Dr. Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi, Sivil Havacılık Yüksekokulu, 26470 Eskişehir Bir uçak üzerinde meydana gelen aerodinamik kuvvetlerin bileşkesi ( ); uçağın etrafından

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI BORULARDA VE HİDROLİK ELEMANLARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI DENEY FÖYÜ 1. DENEYİN AMACI Borularda

Detaylı

SORU 1) ÇÖZÜM 1) UYGULAMALI AKIŞKANLAR MEKANİĞİ 1

SORU 1) ÇÖZÜM 1) UYGULAMALI AKIŞKANLAR MEKANİĞİ 1 SORU 1) Şekildeki sistemde içteki mil dönmektedir. İki silindir arasında yağ filmi vardır. Sistemde sızdırmazlık sağlanarak yağ kaçağı önlenmiştir. Verilen değerlere göre sürtünme yolu ile harcanan sürtünme

Detaylı

BETONDA KARBONATLAŞMA. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

BETONDA KARBONATLAŞMA. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi BETONDA KARBONATLAŞMA Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Karbonatlaşma Nedir? Çimento hidratasyon ürünleri özellikle (Kalsiyum Hidroksit) zamanla havadaki ve yağmur sularındaki karbondioksit ile birleşir

Detaylı

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR AMAÇ Çorlu katı atık depolama sahası sızıntı sularının ön arıtma alternatifi olarak koagülasyon-flokülasyon yöntemi ile arıtılabilirliğinin değerlendirilmesi Arıtma alternatifleri

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 9.Çözünmüş İnorganik ve Organik Katıların Giderimi Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK İnorganiklerin Giderimi Çözünmüş maddelerin çapları

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ ISPARTA, 2014 ÖĞÜTME ELEME DENEYİ DENEYİN AMACI: Kolemanit mineralinin

Detaylı

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ

SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1 SANTRİFÜJ POMPA DENEYİ 1. Giriş Deney düzeneği tank, su dolaşımını sağlayan boru sistemi ve küçük ölçekli bir santrifüj pompadan oluşmaktadır. Düzenek, üzerinde ölçümlerin yapılabilmesi için elektronik

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ DENEY FÖYÜ (BORULARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI) Hazırlayan: Araş. Gör.

Detaylı

. KUM TUTUCULAR 12.03.2012. You created this PDF from an application that is not licensed to print to novapdf printer (http://www.novapdf.

. KUM TUTUCULAR 12.03.2012. You created this PDF from an application that is not licensed to print to novapdf printer (http://www.novapdf. . KUM TUTUCULAR Kum, çakıl gibi atıl maddeleri sudan ayırmak maksadıyla kum tutucular teşkil edilir. Bu çeşit atıl maddeler ekseriya yağmur suyu ile sürüklenerek mecralara geldiğinden kum tutucular esas

Detaylı

ŞEKİL P4. Tavanarası boşluğu. Tavanarası boşluğu. 60 o C. Hava 80 o C 0.15 m 3 /s. Hava 85 o C 0.1 m 3 /s. 70 o C

ŞEKİL P4. Tavanarası boşluğu. Tavanarası boşluğu. 60 o C. Hava 80 o C 0.15 m 3 /s. Hava 85 o C 0.1 m 3 /s. 70 o C 8. BÖLÜMLE İLGİLİ ÖRNEK SORULAR 1) 15 o C de su (ρρ = 999.1 kg m 3 ve μμ = 1.138 10 3 kg m. s) 4 cm çaplı 25 m uzunluğında paslanmaz çelikten yapılmış yatay bir borudan 7 L/s debisiyle sürekli olarak akmaktadır.

Detaylı

TAŞINIM VE IŞINIMLA BİRLEŞİK ISI TRANSFERİ DENEYİ

TAŞINIM VE IŞINIMLA BİRLEŞİK ISI TRANSFERİ DENEYİ TAŞINIM VE IŞINIMLA BİRLEŞİK ISI TRANSFERİ DENEYİ İÇİNDEKİLER Sayfa. Genel Bilgiler. Deney Düzeneği. Teori... Analiz 8 . GENEL BİLGİLER Aralarında sonlu sıcaklık farkı olan katı bir yüzey ve bu yüzeyle

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER

NOT: Toplam 5 soru çözünüz, sınav süresi 90 dakikadır. SORULAR VE ÇÖZÜMLER Adı- Soyadı: Fakülte No : Gıda Mühendisliği Bölümü, 2015/2016 Öğretim Yılı, Güz Yarıyılı 00391-Termodinamik Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 07.01.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20)

Detaylı

Numerical Investigation of the Effect of Needle Tilting Angle on Irrigant Flow Inside the Tooth Root Canal

Numerical Investigation of the Effect of Needle Tilting Angle on Irrigant Flow Inside the Tooth Root Canal Numerical Investigation of the Effect of Needle Tilting Angle on Irrigant Flow Inside the Tooth Root Canal İğne Açısının Diş Kök Kanalı İçindeki İrigasyon Sıvısının Akışına Etkisinin Sayısal Analizi A.

Detaylı

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA NASIL ÇALIŞIR? YAĞMUR SUYU NASIL TOPLANIR? Başta çatılar olmak üzere, açık alanlar otoparklar, yollar ve drenaj borularından toplanabilir. NERELERDE KULLANILIR?

Detaylı

7. BÖLÜMLE İLGİLİ ÖRNEK SORULAR

7. BÖLÜMLE İLGİLİ ÖRNEK SORULAR 7. BÖLÜMLE İLGİLİ ÖRNEK SORULAR 1) Denver, Colorao da (rakım 1610 m) yerel atmosfer basıncı 8.4 kpa dır. Bu basınçta ve 0 o C sıcaklıktaki hava, 120 o C sıcaklıkta ve 2.5m 8m boyutlarında düz bir plaka

Detaylı

Akışkanlar Mühendisliği 1. Giriş ve genel bilgiler. İçerik: Jet Motoru

Akışkanlar Mühendisliği 1. Giriş ve genel bilgiler. İçerik: Jet Motoru AKI KAN MÜHENDİSİĞİ Uçak Aerodinamiği: Akışkanın uçak uygulamasındaki rolleri Jet Motoru Y.O Yakıt K T 1 İçerik: Akışkanlar Mühendisliği 1. Giriş ve genel bilgiler -Giriş ve genel bilgiler -Akışkan özellikleri

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

Kırılma Noktası Klorlaması

Kırılma Noktası Klorlaması Kırılma Noktası Klorlaması AMAÇ Farklı oranlarda klor ile amonyağın reaksiyon vermesi sonucu oluşan kalıntı klor ölçümünün yapılması ve verilerin grafiğe aktarılarak kırılma noktasının belirlenmesi. ÖN

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

Kanalizasyon Şebekesi ÇEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon

Kanalizasyon Şebekesi ÇEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon Kanalizasyon Şebekesi ÇEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Kanalizasyon Şebekesi Kullanılmış sular, kanalizasyon şebekesi ile atıksu arıtma tesisine

Detaylı

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ Bölgemiz I. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi (yatırım bedeli 15 milyon $) 1995 yılında, II. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi ( yatırım bedeli 8 milyon

Detaylı

YOĞUŞMA DENEYİ. Arş. Gör. Emre MANDEV

YOĞUŞMA DENEYİ. Arş. Gör. Emre MANDEV YOĞUŞMA DENEYİ Arş. Gör. Emre MANDEV 1. Giriş Yoğuşma katı-buhar ara yüzünde gerçekleşen faz değişimi işlemi olup işlem sırasında gizli ısı etkisi önemli rol oynamaktadır. Yoğuşma yoluyla buharın sıvıya

Detaylı

AKTİVİTE KATSAYILARI Enstrümantal Analiz

AKTİVİTE KATSAYILARI Enstrümantal Analiz 1 AKTİVİTE KATSAYILARI Enstrümantal Analiz Bir taneciğin, aktivitesi, a M ile molar konsantrasyonu [M] arasındaki bağıntı, a M = f M [M] (1) ifadesiyle verilir. f M aktivite katsayısıdır ve birimsizdir.

Detaylı

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ Kimya Mühendisi, bir prosesin belirlenen koşullarda çalışıp çalışmadığını denetlemek için, sıcaklık, basınç, yoğunluk, derişim, akış hızı gibi proses değişkenlerini

Detaylı

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT ÇEV-220 Hidrolik Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT Borularda Akış Boru ve kanallardaki sıvı veya gaz akışından, yaygın olarak ısıtma soğutma uygulamaları ile akışkan

Detaylı

Sıvılar ve Katılar. Maddenin Halleri. Sıvıların Özellikleri. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN

Sıvılar ve Katılar. Maddenin Halleri. Sıvıların Özellikleri. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Sıvılar ve Katılar MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Sıcaklık düşürülürse gaz moleküllerinin kinetik enerjileri azalır. Bu nedenle, bir gaz yeteri kadar soğutulursa moleküllerarası

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması. Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK

Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması. Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK Drenaj kanalları, drenaj alanına ilişkin en yüksek yüzey akış debisi veya drenaj katsayısı ile belirlenen kanal kapasitesi gözönüne alınarak

Detaylı

Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi

Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi Reynolds Transport Teoremi (RTT) Temel korunma kanunları (kütle,enerji ve momentumun korunumu) doğrudan sistem yaklaşımı ile türetilmiştir. Ancak, birçok akışkanlar

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR. Kaymalı Yataklar. Prof. Dr. İrfan KAYMAZ. Erzurum Teknik Üniversitesi. Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

KAYMALI YATAKLAR. Kaymalı Yataklar. Prof. Dr. İrfan KAYMAZ. Erzurum Teknik Üniversitesi. Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü KAYMALI YATAKLAR Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Eksenel yataklama türleri Yatak malzemeleri Hidrodinamik

Detaylı

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012 Yüzeysel Akış Giriş Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi ve bir noktaya ulaşması süresince

Detaylı

SU VERİMLİLİĞİ 16.12.2015

SU VERİMLİLİĞİ 16.12.2015 SU VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI 16.12.2015 E R K A N P E T E K A L ÇEVRE MÜHENDİSİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 1987 epetekal@egeseramik.com EGE SERAMİK GENEL GÖRÜNÜŞ EGE SERAMİK UYDU GÖRÜNTÜSÜ EGE SERAMİK ATIK

Detaylı

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları 1. Çözelti Hazırlama ve ph S.1.1. Bir atıksu arıtma tesisinde ph ayarlamak için çözeltinin her bir litresine 1 ml 0.05N lik H 2 SO ilavesi yapılması gerekmektedir.

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun bir reaktif kullanarak oksitli bakır cevherindeki bakırı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

Deneye Gelmeden Önce;

Deneye Gelmeden Önce; Deneye Gelmeden Önce; Deney sonrası deney raporu yerine yapılacak kısa sınav için deney föyüne çalışılacak, Deney sırasında ve sınavda kullanılmak üzere hesap makinesi ve deney föyü getirilecek. Reynolds

Detaylı

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

PERİYODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR

PERİYODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR PERİODİK CETVEL-ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR 1. Bir elementin periyodik cetveldeki yeri aşağıdakilerden hangisi ile belirlenir? A) Atom ağırlığı B) Değerliği C) Atom numarası D) Kimyasal özellikleri E) Fiziksel

Detaylı

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır.

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. 70 kg gelen bir bayanın 400 cm 2 toplam ayak tabanına sahip olduğunu göz önüne alınız. Bu bayan

Detaylı

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ 1.1. Giriş Kinematik, daha öncede vurgulandığı üzere, harekete sebep olan veya hareketin bir sonucu olarak ortaya çıkan kuvvetleri dikkate almadan cisimlerin hareketini

Detaylı

İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu

İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu Şehnaz ÖZCAN Çevre Mühendisi Teknik Uzman Sevtap Çağlar Çevre Mühendisi Müdür İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu İÇERİK Giriş Mevcut içmesuyu durumu Projenin amacı

Detaylı

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI

GAZLAR GAZ KARIŞIMLARI DALTON KISMİ BASINÇLAR YASASI Aynı Kaplarda Gazların Karıştırılması Birbiri ile tepkimeye girmeyen gaz karışımlarının davranışı genellikle ilgi çekicidir. Böyle bir karışımdaki bir bileşenin basıncı, aynı

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı