2009 Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu Önsöz: Abiyogenesis Yaradılış Genesis yaradılış

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2009 Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu Önsöz: Abiyogenesis Yaradılış Genesis yaradılış"

Transkript

1 Yaradılış Gerçeği ve Homeobox Genleri (HOX kümesi); Tanrı mı insanı yoksa insan mı tanrıyı yarattı? Kerimi E. GÖKAY, M.D., Ph.D Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu Önsöz: Günümüzde hala yaygın olan İnsan kavramını diğer tüm canlılardan ayrı ve üstün görme eğilimine rağmen kanıtlanmış bilimsel gerçek o dur ki, Homo sapiens, yani bizler, yeryüzünde yaşayan canlılar arasında hayvan türlerinden yalnızca biriyiz. Dahası yer yüzünde hayatın bir kez ve ortak bir atadan yeşerdiğini, EVRİMİN bir tez DEĞİL kanıtlanmış bir GERÇEKLİK olduğunu bilmekteyiz. Gerçek böyle olduğu halde, hala kendimizi bu gezegeni paylaştığımız diğer canlılardan farkı ve üstün görmemiz neden? Neden, kendimizi bu gezegenin tek sahibi, diğer tüm canlıları ise bizim istifademize sunulmuş nimetler olarak görüyoruz? İşte bu eserin ana teması bu sorulara cevap vermek ve hala din kisvesi altından bilimi ve EVRİMİ inkar edip yoktan var etme (Abiyogenesis) felsefesine inananları akla, mantığa ve bilimsel gerçeklerin aydınlığına davet etmektir. Lütfen okuyunuz... Asıl konumuza girmeden bu bölümde bir ayrışım yapmak zorundayız. Bu eserde kullanılan Yaradılış (Genesis) kelimesi kesinlikle teolojik veya felsefi anlamı ile insanın tanrı eliyle yaratılması yada yoktan var edilmesi anlamında DEĞİLDİR. Biz burada yaradılış kelimesi ile tek, tek kendi başına hayat ibaresi taşımayan moleküler yapı taşlarından canlı olarak kabul edebileceğimiz kendi kendini kopyalayarak çoğalabilen ilk bileşkelerin nasıl olageldiğini, yani daha geniş anlamı ile bu gezegenin kütlesel oluşum sürecinde kompleks hidrokarbon ve nitrokarbon moleküllerinin abiyotik (biyolojik olmayan) yollarla kimyasal sentezi sürecini kastediyoruz. Barizdir ki hayatın yeşereceği ve ardından evrimin başlayacağı şartlara sahip bir gezegenin kütlesel oluşum süreci evrim kavramının içerisine dahil edilemez. Öte yandan, bu eserin konusu dışında olan, büyük patlama ve evrenin varoluş süreci hakkında daha detaylı bilgi edinmek isteyen okurlarımızın ilgili astronomi (gök bilimi) ve kuantum fiziği konularında yazılmış eserlere başvurmalarını öneriyoruz. Yaradılış sürecine burada değinmemizin nedeni, nükleik asitler ve yağ asitleri gibi makro-moleküler yapıların yeryüzünde bildiğimiz şekliyle canlıların yapı taşları olmalarından dolayıdır. Yani, bizimkine benzer bir hayatın, en kaba anlamı ile olsa da, bir araya gelebilmesi için gezegenin geçirdiği yaradılış sürecinin ilk belirleyici ön şart olmasındandır. Yaradılış süreci tamamlanıp yaşam için gereken yapı taşları meydana geldikten sonra, zaman içerisinde bunlardan daha kompleks canlıların ve yeni türlerin ortaya çıkması sürecine evrim diyoruz. Bir başka deyişle bu eserde yaradılış ve evrim tamamen ayrı olay ve kavramları ifade etmek için kullanılmıştır. Ancak unutulmamalıdır ki bu kavramlar biri birinin alternatifi olmadığı gibi aralarında mutlak bir sebep sonuç ilişkisi de yoktur. Zira biliyoruz ki yaradılış sürecini benzer şekilde tamamlayan her gezegende aynı dünyada olduğu gibi üretken bir evrim süreci ve kalıcı bir hayatın tesisi mümkün olamamıştır. Yani, canlılara baz OLUŞTURABİLECEK 1

2 moleküler yapı taşlarının oluşumu (yaradılış), mutlak olarak o gezegende hayatın çeşitlenerek süreceği anlamına gelmez. Bunun en güzel örneği, hemen, hemen dünya ile aynı yaşta olan, MARS gezegenidir. Mars başlangıçta dünyaya çok benzer bir yaradılış sürecini yaşamış bir gezegen olmakla beraber hayatın üzerinde tutunmayı ve evrim sürecine geçmeyi başaramadığı, muhtemelen evrende çoğunluğu teşkil eden, gezegenlere en yakınımızdan güzel bir örnektir. Homeo-domain genleri (HOX kümesi) irdelenmek yoluyla bu eserde Moleküler Genetik kanıtları ile Evrim olgusu anlatılmaktadır. Evrim, kesintisiz bir zincirleme süreçtir. Bu süreç HOX genleri gibi bir canlıdan diğerine nükleotid dizini olarak hiç değişmeden aktarılan genlerin zaman içerisinde çoğalma (duplikasyon) ve yeni fonksiyonlar kazanma (başkalaşma) yoluyla tek hücreli bir canlıdan Homo sapiens gibi karmaşık bir türün nasıl ortaya çıktığını ispatlayan, geçerli ve bilimsel metotlara dayalı, tek izah yoludur. Bir başka deyişle moleküler genetik kanıtları ile bu eserde izah olunan evrim gerçeğinin tanrı (veya başka bir mistik olgu) ile ilintili olmadığı bilimsel verilere ve yalnızca gözlenebilir gerçekliklere dayanılarak anlatılmıştır. Eserde doğrudan hiç bir din veya inanç dogması hedef alınmamakla beraber, toplumda yaygın inanışlarla çelişki yaratabilecek konularda kutsal kabul edilen kitaplar veya insanlık tarihine mal olmuş diğer sosyolojik metinlerde yazılı olanlar değil, gözlenebilir BİLİMSEL veriler ve deneysel kanıtlar yani EVRENSEL DOĞRULAR esas alınmıştır. Burada sizlere sunduğumuz bilimsel gerçekliklerle dini-felsefi metinlerin doğrudan çelişmesi halinde bilim ile din arasındaki çelişkinin izahı ve çözümlenmesi (eğer varsa, bilimsel kanıtları ile beraber) din-felsefe konusunda akademik eğitim görmüş uzman kişilere bırakılmıştır. İlahiyat ve felsefe ne uzmanlık nede ilgi alanımızdır. Bilimsel kanıtlar gösteriyor ki yeryüzünde hayat bu günkü çeşitliliğine ve zenginliğine rağmen aslında tek bir ortak atadan kaynaklanmıştır. Yaklaşık ÜÇ MİLYAR yıl önce yer yüzünde var olagelmiş bu tek hücreli canlıya LUCA (Last Universal Common Ancestor) veya bu eserde anılacağı gibi; Son Ortak Hücresel Ata = SOHA diyoruz. 1,2,3 Bir başka benzetme yapmak gerekirse, son ortak hücresel ata (SOHA) yeryüzündeki yaşamın kök hücresidir. Bugüne kadar yer yüzünde yaşamış ve yaşamın dünyada sona ereceği güne kadar yaşayacak olan tüm hücreler (ister bakteriler gibi tek hücreli canlılar, isterse çok hücreli organizmaları meydana getiren hücrelerin tamamı) bu canlıdan türemiştir. (Bakınız: Resim-2) SOHA Pre-kambriyen (Kambriyen öncesi döneme ait) bir canlıdır. Üzerinde yaşadığımız bu gezegenin yaradılış dönemini de içine alan Prekambriyen dönem dünyayı oluşturacak gaz ve toz bulutunun yüksek ısıda sıkışıp daha sonra 4,6 Milyar yıl önce bu kütlenin soğuması ile başlamış ve günümüzden 570 Milyon yıl öncesine kadar sürmüştür. Bir başka ifade ile dünyanın yaradılışı ve türlerin hayat bulması bazı kutsal metinlerde yazıldığı gibi üç-beş gün değil milyarlarca yıl sürmüştür. Prekambriyen dönemde abiyotik (biyolojik olmayan yollarla) oluşan organik yapıtaşlarından canlı özelliklerine sahip makro moleküller, bu makro moleküler bileşkelerden ilk hücreler ve ortak bir hücresel atadan yeryüzünde yaşayan tüm canlıların hayat bulacağı evrim sürecine geçiş üç evrede yaşanmıştır (Bakınız: Resim-3): 1) Azoik dönem = Yaradılış süreci: Bu dönem dünyada hayatın var olmadığı iddia edilebilecek ilk ve tek jeolojik dönemdir. Azoik dönemin başında serbest atomlar, gaz bulutları ve mikroskobik toz parçalarının büyük bir enerji ile sıkışarak tüm bu birikimden gezegenimizin 2

3 kütlesi oluşmuştur. İleri Azoik dönemde dünya kabuğu giderek soğumuş ve ilk atmosfer oluşmuştur. Ancak Azoik dönemin en önemli olayı su buharının yoğuşarak dünyaya yağmur olarak düşmesi ve okyanusların oluşumudur. Bilindiği gibi su molekülü iki parça hidrojen ve bir parça oksijen atomunun yüksek ısıda (patlama ile) bir araya gelmesi ile oluşur. İşte yine bu dönemde karbon, hidrojen, azot ve oksijen atomları da aynen iki gazdan (hidrojen ve oksijen den) bir sıvı olan suyun oluşması sürecinde olduğu gibi bir araya gelerek yeni fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip hayatın ilk organik moleküllerini oluşturmuştur. Bu süreç biyolojik canlıların var olmadığı bir ortamda plansız ve istemsizce meydana geldiği için bu dönem azoik (hayatın olmadığı) dönem olarak adlandırır. Bilindiği gibi kimyasal tepkime içinde KARBON molekülün yer aldığı tüm moleküler birleşme veya yıkım olaylarına ORGANİK kimyasal tepkimeler diyoruz. İşte bildiğimiz şekli ile hayatın başlaması için ön şart suyun varlığında bu organik kimyasal tepkimelerin yeterli miktar ve çeşitlilikte oluşmuş olmasından ibarettir. 4,5,6 Bir başka söylemle, yaradılış olarak adlandırdığımız olgu bir gezegenin evrende oluşumu sürecinde fiziki ve kimyasal şartların yeterli miktarda su molekülünün oluşumu yanı sıra azot ve karbon atomlarının dahil olduğu organik tepkimelerin başlamasına olanak sağlayacak şekilde olagelmesidir. 2) Arkeozoik dönem = Yaradılıştan hücresel (biyolojik) hayata geçiş dönemi: Okyanusların ve atmosferin kararlı bir hal alması ayrıca, yaygın olarak organik tepkimelerin çeşitlenerek sürmesi yer yüzünde ilk önce RNA (Ribo Nükleik Asit) yapısında, kendi kendini taslak alarak (kopyalayarak) çoğalabilen ve basit metabolik (kimyasal) fonksiyonları yerine getirebilen Ribozim (RNA-enzyme veya Ribozyme) makro-moleküllerinin oluşumuna imkan vermiştir. 7 Bu yapıların tek başına birer canlı olarak kabul edilip edilemeyeceği bilimsel olarak tartışılsa da, hücresel organizmaların var oluşundan hemen önceye rast gelen bu dönem RNA-Dünyası olarak adlandırdığımız biyolojik döneme denk gelir. 8 Zira bu dönemde artık organik kimyasal tepkimeler kendiliğinden ve istemsizce değil bir makro-molekülün güdüm ve yönlendirmesi ile oluşmaktadır, azoik dönem artık bitmiştir. (Bakınız: Resim-3): Bugün kesin kanıtlarla biliyoruz ki hücre zarına sahip ilk hayat oluştuğunda yer yüzünde henüz ne DNA (Deoksiribo Nükleik Asit) nede çok daha sonra ortaya çıkacak olan Protein molekülleri henüz ortada YOKTU. 9 Bir başka ifade ile ne DNA nede Protein bazlı makro-moleküller hayatın başlaması için gerekli birer ön şart DEĞİLDİR. İlk hayat biri birine bağlanabilen, kendiliğinden sekonder (ikincil) yapılara katlanarak organik kimyasal tepkimelerde enzimatik aktivite gösteren (organik reaksiyonun eşik enerjisini azaltan), ribo nükleik asit moleküllerinden ibaret idi. Bu özelliklerin bir kısmına sahip, genomu yalnızca RNA moleküllerinden ibaret canlılar, RNA virüsleri, hala aramızda yaşamaktadır. (Örneğin; 2009 yılında adını sıkça duyduğumuz domuz gribi hastalığının etkeni olan İnfluenza A [H1N1] virüsü, genetik yapısı yalnızca RNA moleküllerinden oluşan bir canlıdır.) Arkeozoik dönemde, bugünküne en yakın ve tartışmasız olarak, hayatın oluşması hücre zarına sahip tek hücreli ve RNAzim'lerin yanı sıra, RNA ya göre daha stabil (dengeli) olan, çift-sarmal DNA (Deoksiribo Nükleik Asit) dizinlerine sahip hücrelerin oluşumu ile kalıcı hale gelmiştir. Ancak, ilk DNA molekülleri arasında Ribozim'ler gibi enzimatik karakterlere sahip Deoksi-Ribozim moleküllerinin de olduğu düşünülebilir. Ancak ilk defa çiftsarmal stabil bir DNA şablonu üzerinden fonksiyonel bir RNA molekülü sentezlenmesi, yani DNA molekülünün RNA sentezi için bir şablon olarak kullanılması, ile hayatın dünyadaki 3

4 çehresi değişmiş, hayat kalıcı hale gelmiş ve evrim sürecine geçiş imkanı doğmuştur. İşte Son Hücresel Ortak Ata SOHA nın hayat bulduğu ve tekil hücrelerden kompleks organizmalara geçişin ilk adımının atıldığı dünya bu dünyadır. 10,11 3) Vendian dönem = Tekil hücrelerden çok hücreli organizmalara geçiş dönemi: Prekambriyen dönemin en son evresi olan Vendian dönem, yer yüzünde ilk defa, sünger, denizanası ve yassı deniz kurdu gibi çok hücreli ancak basit organizmaların hayat bulduğu dönemdir. Vendian dönem evrimin çeşitlenmesi ve giderek daha büyük ve karmaşık canlıların oluşmasına imkan verecek ökaryotik (hücre çekirdeği olan ve çok daha fazla genetik bilgiyi içerisinde barındırabilen) hücrelerin ilk kez hayat bulduğu dönemdir. Ne yazık ki Vendian dönemde yaşayan hiç bir canlı iskelet veya sert bir kabuğa sahip olmadığından günümüze belki petrol ve benzeri karbon yakıtlar dışında hemen hiçbir fosil kalıntısı ulaşmamıştır. Ancak buna rağmen vendian dönemde yaşayan canlıların genleri ve bu hayatın kanıtı bugün yaşayan insan gibi tüm ökaryotlarda mevcut ve dimdik hayattadır. Çağdaş moleküler genetik bilimi ve hücre biyolojisindeki ilerlemeler evrim sürecini hiç bir şüpheye yer kalmaksızın bize ispatlayan üç temel kanıt sunmaktadır; 1) Canlılarda standart bir genetik kod (türler arası özdeş kodon) kullanımı, 2) Farklı türlerde gözlenen ortak embriyolojik gelişim süreci (türler arası özdeş morfogenez) ve 3) Genetik olarak kodlanmış bir genel vücut planı (türler arası özdeş homeotik genler). Evrimin moleküler genetik kanıtlarından ilk ikisine burada özetle değineceğiz, daha fazla bilgi için Gökay- BIOTECH Medikal Yayın grubumuzun diğer yayınlarına ve/veya hücre biyolojisi ve genetik konularında yazılmış diğer mükemmel eserlere başvurulabilir. Arkeozoik dönemde hayat bulan SOHA (Son Ortak Hücresel Ata) bu gün yeryüzünde yaşayan tüm canlılarda olduğu gibi dört ana nükleotidden (A, T/U, C, G) oluşan bir genetik yapıya sahip 12,13, RNA (Ribo Nükleik Asit) yoluyla protein sentezini başarabilen ve dahası genetik birikimini komplementer dizinler halinde beher dizini baz alarak kopyalanabilen çift-sarmal DNA (Deoksiribo Nükleik Asit) dizinleri halinde bir sonraki nesle aktarabilen bir canlıydı. Bu özellikler yalnızca hayatın sırlarını değil, bu eserde anlatıldığı üzere, milyarlarca yıllık evrim sürecinin kanıtlarını da bize kadar ulaştırmıştır. (Bakınız: Resim-2) T C A G T C A G TTT Phe (F) TTC " TTA Leu (L) TTG " CTT Leu (L) CTC " CTA " CTG " ATT Ile (I) ATC " ATA " ATG Met (M) GTT Val (V) GTC " GTA " GTG " TCT Ser (S) TCC " TCA " TCG " CCT Pro (P) CCC " CCA " CCG " ACT Thr (T) ACC " ACA " ACG " GCT Ala (A) GCC " GCA " GCG " TAT Tyr (Y) TAC TAA SON- TAG SON- CAT His (H) CAC " CAA Gln (Q) CAG " AAT Asn (N) AAC " AAA Lys (K) AAG " GAT Asp (D) GAC " GAA Glu (E) GAG " TGT Cys (C) TGC TGA SON- TGG Trp (W) CGT Arg (R) CGC " CGA " CGG " AGT Ser (S) AGC " AGA Arg (R) AGG " GGT Gly (G) GGC " GGA " GGG " Tablo 1: Standart Genetik Kodlar. SOHA dan beri yeryüzünde hayat bulan ve ortak genetik yapıyı paylaşan tüm canlılar Genetik bilginin protein yapısına kodlanmasında (Translasyon) aynı şifreyi (Kodon) kullanır. Dahası canlılarda ortak başlangıç kodonu ATG (ve ilk aminoasit her zaman Metiyonin) dir. Kaynak: helixweb.nih.gov 4

5 SOHA nın evrim yoluyla kalıtsal olarak bu günkü canlılara aktardığı bu miras üçlü kodonlar halinde şifrelenmiş standart genetik kodlar ve bugün Merkezi Dogma (Central Dogma) olarak nitelediğimiz, genetik kodları kullanarak kompleks protein bazlı makro molekülleri sentezleme yetisidir. En basit bakteriden en karmaşık omurgalıya kadar bugün yer yüzünde yaşayan TÜM canlılar aynı genetik şifreyi ve protein sentezinde aynı moleküler mekanizmaları kullanmaktadır. Bu moleküler biyolojik kanıt ortak bir atadan kök alan evrim sürecini ispatlayan tüm paleontolojik fosil kanıtlarından (taşıl bilimi kanıtlarından) daha inandırıcı ve inkar edilemez bir kanıttır. (Bakınız: Tablo-1) Evrim sürecinin ve hayatın tüm çeşitleri ile tek bir hücreden, SOHA dan, kaynak aldığının üçüncü kanıtı, memeliler dahil, tüm canlıların hayata tek bir hücre olarak başlaması ve embriyo oluşumunun ilk fazlarının tüm omurgalılarda hemen, hemen biri birinin aynısı olduğudur. Döllenmiş bir yumurta mayoz bölünme ile oluşmuş iki eşey hücresinden meydana gelme tek hücreli bir canlıdır. Bu canlının gelişimi eğer izlenirse görülür ki bu tek hücre ilk önce hep aynı vücut taslağını oluşturacak tarzda bir seri asimetrik mitoz bölünme geçirir. Bu süreç organizmanın önce önden arkaya (antero-posterior eksende), daha sonra ise üstten alta (ventro-dorsal eksende) ve son olarak ara segmentler (somitik dizin) halinde bir vücut taslağını izlediği görülür. Bu morfolojik gelişim süreci evrim olgusunu ispatlayan tüm ara geçiş fosillerinden çok daha kesin ve gözlenebilir bir kanıttır. Resim-1: Ortak Morfolojik gelişim. 17 günlük bir İnsan embriyosu yassı bir solucana benzer. Ancak vücut planı açıkça baş-kuyruk (antero-posterior), karın-sırt (ventro-dorsal) ve ara segmentler (somitler) şeklinde organize olmuştur 18. Resmi Resim-4: Amphioxus lanceolatus ile kıyaslayınız. 5

6 Resim-2: Evrim Süreci. Son Ortak Hücresel Ata (SOHA) başta Eubakter kolu ve Protista kolu olmak üzere bugün yaşamakta olan Homo sapiens (İnsan) dahil tüm Ökaryotlara (pembe alan), atipik Arkealara (yeşil alan) ve modern Bakterilere (mor alan) hayat vermiştir. Kaynak: Wikimedia Commons Evrim sürecini moleküler biyolojik kanıtları ile takip etmek için paleontolojik fosil kanıtlarına değil, halen yaşamakta olan tek hücreli canlılara ve bu canlıların barındırdığı evrim potansiyeline odaklanmak zorundayız. SOHA nın bir prokaryot, yani hücre çekirdeği olmayan, tek hücreli bir organizma olduğunu biliyoruz. Dahası, SOHA nın en yakın akrabalarının, yani bu güne kadar EN AZ değişime uğramış nesillerinin, bu gün hala yeryüzünde var olduğunu, 6

7 ancak erişilmesi çok zor yerlerde yaşadığını da biliyoruz. Günümüzde de yaşayan bu en nadide canlıları bazen aktif volkanların yanı başında, hiçbir insanın yaşayamayacağı kadar sıcak ortamlarda yaşayan aşırı termofiller, oksijene hiç ihtiyaç duymadan karbondioksit ve hidrojeni metan gazına dönüştüren metanojenler veya okyanus tabanında çok yüksek basınç ve yüksek tuzluluk ortamlarında kolayca yaşam sürdüren halofiller yani Arkeler veya daha yaygın adları ile Arkebakteriler olarak biliyoruz. Tam olarak saptamak bugün çok zor olsa da, evrim sürecinde SOHA nesillerinden bir kol yer yüzünde değişen atmosfer ve fiziki koşullara uyum sağlayarak yaygın olarak bugünkü dünyanın hemen her köşesinde rastladığımız tek hücreli organizmalar olan Eubakteriler ve onların alt nesillerine türemiştir. Ancak geç Arkeozoik dönemde yaşayan SOHA nesillerinden çok özel bir kol ise Protistalar olarak bilinen guruba evrimleşmiştir. 2,14 Protistalar tipik olarak hücre içi yapının zarlarla çevrili daha kompleks alt organellere ayrıldığı, yapısal olarak hem SOHA hem de Eubakteriler'den daha karmaşık canlılardır. Buna rağmen Protistalar aynı SOHA ve Eubakteriler gibi tek hücreli organizmalardır. Ne var ki, Arkeler hariç diğer Protistalarda herediter genetik materyal hücre sitoplazmasından bir zarla ayrılmış özel bir kompartmana yani hücre çekirdeğine çekilmiştir (Ökaryotlar). Bu fiziksel yapılanma, yani hücre çekirdeği (Nükleus), hücrede genlerin etkinliğinin zamanlama (temporal), nitelik (kalitatif) ve nicelik (kantatif) olarak daha sıkı kontrol edilebilmesine imkan vermiştir. Böylece bir yandan hücre içi fiziksel (morfolojik) yapı yeni alt organeller ve hücre iskeletinin tesisi ile daha kompleks bir hal almış diğer yandan da genetik birikimin daha sıkı kontrol altında tutulması sayesinde hücrede organize bir şekilde saklanabilir genlerin sayısı giderek artmıştır. Bu sayededir ki Protistalar Vendian dönemde ilk önce (sünger gibi) çok hücreli koloniler ve daha sonra ise (denizanası gibi) çok hücreli organizmalara evrimleşebilmiştir. Protistalar genel olarak bugün hem hayvanlar hem de bitkiler ile özleştirdiğimiz bazı özellikleri bir arada taşırlar. Bu nedenle bazen hayvanlar alemi veya bitkiler alemine sınıflandırılmaları zordur. Yinede daha kaba bir tasnifle Protistalar enerji üretiminde kullandıkları metabolik yola göre fotosentez yapanlar (Algea) ve fotosentez yapamayanlar (Protozoa) olmak üzere iki guruba evrimleşmiştir. Bugün yer yüzünde görmeye alıştığımız Algealardan türeyen bitkiler ve Protozoalardan türeyen hayvanlar morfolojik yapılarını aynı genetik yapıya sahip olmasına rağmen biri birinden çok farklı fiziksel ve fonksiyonel karakterlere sahip çok hücreli organizmal yapılarına borçludur. Bir başka değişle, Protistalar ve onların alt nesilleri evrim süresince edindikleri bütün genleri aynı anda tüm hücre çekirdeklerinde barındırmalarına rağmen, bunların içerisinden yalnızca seçili bir grubu farklı zamanlarda ve farklı oranlarda aktif hale getirmeyi başarabilmişlerdir. Genetik mirasın artması ve bu mirasın farklı permütasyonlarla kontrol altına alınabilmesi yer yüzündeki canlıların o zamana kadar hayal bile edilemeyecek bir hızda ve neredeyse sonsuz bir varyasyonla çeşitlenmesine neden olmuştur. Kambriyen Patlama olarak da adlandırılan bu dönemde yeryüzü biyolojik olarak en zengin ve en ihtişamlı dönemini yaşamıştır. Kambriyen patlamanın altında yatan gerçek eşeyli çoğalma olduğu kadar ortak bir vücut planı taslağının genetik mekanizmalarla korunarak alt cinslere aktarılması ve bu planın esnek ve varyasyonlara açık bir yapısı olmasıdır. Dahası bir türden diğerine korunarak aktarılan DNA dizinleri içinde saklı genetik taslağın bu günde sürmekte olan mutasyonlar, duplikasyonlar ve translokasyonlar yoluyla değişime uğraması yeni türlerin ortaya çıkmasına 7

8 (evrimleşme) yada yerleşik türler içerisinde farklı fiziksel özelliklere sahip varyasyonlara (altcinsleşme) yol açmıştır. Resim-3: Kambriyen Patlama. Yaklaşık 500 milyon yıl önce yaşanan canlı türlerinde ani çeşitlenme yaradılışın en hızlı ve en coşkulu dönemi olmuştur. Kaynak: Gökay-BIOTECH Ltd. İlk defa Kambriyen dönemde görülmeye başlayan bir gurup gen bugün hala yaşayan insan dahil tüm hayvanların genel fizik yapısını ve organizma ana taslağını (temel vücut planını) oluşturmuştur. Bu genler Kambriyen patlamada türeyen farklı organizmalarda hemen, hemen hiç değişmeden hep aynı kalmıştır. Bu nedenle Yunanca da aynı anlamına gelen HOMOS kelimesinden kök alarak bu genlere Homeotik genler, yani hep aynı kalan genler diyoruz. Canlılarda vücut planını dikte eden Homeobox genleri veya Hox kümesi (Hox 8

9 Cluster) evrimin en güçlü ve inkar edilemez moleküler genetik kanıtlarıdır. 15,16 Hem insanda hem de kurbağada ellerde beş parmak olmasının nedeni her iki canlıda da birebir aynı Hox genlerinin mevcut olmasından dolayıdır. Dahası homeotik genler farklı hayvanlarda organlara özgü hücresel morfolojik yapıyı da dikte etmektedir. Örneğin bir ördekte kalp kası hücresinin oluşumunu kontrol ve idame eden genler (Nkx gurubu genler) insandakiler ile bire bir aynıdır. Bu ortak genetik miras evrim sürecinde ördekten kurbağaya, insandan sineğe kadar hepimizin ortak bir atadan geldiğimizin, hatta geri dönüp baktığımızda SOHA ya kadar uzanan, kesintisiz ve süreğen bir evrim zincirinin birer halkası olarak hayat bulduğumuzun inkar edilemez kanıtıdır. (Bakınız: Resim-2) Hox kümesi (Homeo-domain genleri) evrim sürecinde yalnızca iki defa değişim geçirmiştir. İlk olarak Hox kümesi çoğul (tandem) duplikasyona uğramış ve genetik yapı içerisinde birden fazla kopyaları oluşmuştur. Bu kopyalar kısmi mutasyonlarla başlangıçta tek bir küme olan bu genlerin ParaHox kümesi ve NK kümesi gibi yeni ancak ilintili kümeler halinde genişlemesi sonucunu doğurmuştur. Evrim sürecinde daha ileri bir evrede duplikasyona uğrayan bu genetik kümede kromozomal kırılma ve translokasyon olgusu yaşanmıştır. Böylece alt türlerde farklı kromozomal bölgelere taşınan ve bu taşınma sürecinde beher kümedeki gen sayıları değişen homeotik gen kümeleri Otx, Emx, Nkx, Dmbx, Gbx, En ve Hox adlarıyla andığımız kalabalık bir aile haline gelmiştir. Ne var ki, tüm bu değişime rağmen Homebox genleri homeotik (yani değişmeden aynı kalma) özelliklerini korumuştur. Bu genlerde tamamen alakasız sayılabilecek türler arasında birincil nükleotid dizini bazında benzerlik oranı yer, yer yüzde seksen ve hatta daha üzeridir. Bu kitapta organik yaradılış ve evrimin moleküler genetik kanıtları olan homeotik genler üç ana bölümde anlatılmıştır. Birinci bölümde Homeo-domain genlerinin ortak moleküler yapısını ve fonksiyonel bölgelerini izah ettikten sonra, model organizma Drosophila melanogaster (meyve sineği) den yola çıkarak orijinal Homebox genlerinin nasıl embriyoda ana eksenleri ve vücut planını belirlediğini göreceğiz. İkinci bölümde ise Amphioxus lanceolatus (lanset kurdu) dan yola çıkarak bir sefalokordata (Cephalochordata) türünün nasıl önceden omurgalı hayvanlara özgün olduğu sanılan, ANTP, PRD, LIM, POU, SIN, TALE genleri de dahil olmak üzere, neredeyse tüm Hox türevi genleri genetik yapısında barındırdığını ve in situ hibridizasyon teknikleri ile bu genlerin bu organizmada evrimin ileri aşamasında yaşanan tandem duplikasyon öncesi haliyle bu güne kadar hiç bozulmadan kaldığını göreceğiz. (Bakınız: Resim-4) Üçüncü ve son bölümde ise organizma olarak Homo sapiens (insan) a odaklanacak ve memelilerde nasıl homeotik genlerinin, beyin yapısı ve fonksiyonları da dahil olmak üzere, yalnızca kaba vücut planını değil aynı zamanda doku ve organların gelişimini de dikte ettiğini göreceğiz. 17 Eserin sonunda ayrı bir bölüm olarak da Tanrı mı insanı yoksa insan mı tanrıyı yarattı? başlıklı Dr. K. E. Gökay ın derlediği Ortadoğu kökenli monoteizmin arkeolojik kökenlerini irdelediği bilimsel makalesini okuma ve M.Ö. 13. yüzyılda (yaklaşık 3400 yıl önce) antik Mısır da yaşamış gerçek Hz. Adem, Firavun Akhenaten i tanıma fırsatı bulacaksınız. 9

10 Resim-4: Erişkin bir Amphioxus lanceolatus. Temel vücut planı ilkel sayılabilecek bu canlıda, aynen insan embriyosunda olduğu gibi, açıkça baş-kuyruk (antero-posterior), karın-sırt (ventro-dorsal) ve ara segmentler (somitler) şeklinde organize olmuştur. Resmi Resim-1: Ortak Morfolojik gelişim ile kıyaslayınız. Bu eserde konumuz evrim gerçeği ve bunun moleküler genetik kanıtları ile sizleri bilgilendirmektir. İnanıyoruz ki, gerçeklere inanmak yerine istediğine (işine gelene) inanmak dahası, bu keyfi inanışlarına ters düşen gerçekleri ise inkar etmek çağdışı bir gericiliğin ifadesidir. Bu düşünce kalıplarına sahip insanlar, bizce, ne yazık ki Homo sapiens türünün en geri kalmış, en ilkel üyeleridir. Kaldı ki, kendisini diğer canlılardan üstün gören, hatta abiyogenez yoluyla doğa üstü kutsal bir güç tarafından yaratıldığına inanacak bir beyin yapısına sahip olanların Homo sapiens yani Akıllı insan sıfatına gerçekte ne kadar layık olduğu ise ayrıca sorgulanması gereken bir olgudur. Din ve ahlak, sosyolojik olarak geri kalmış toplumlarda, toplum düzenini temin için kullanılabilecek çok güçlü bir araçtır. Ancak, özü nereden gelirse gelsin, inanç uğruna bilimi ve aklı İNKAR eden toplumların parlak bir geleceği olabilir mi? Tüm benliğimizle inanıyoruz ki, evrim gerçeğini anlamak yeryüzünde yaşayan TÜM canlılara saygı göstermek ve söz konusu olan tek bir bakteri dahi olsa hayatın ne kadar değerli olduğunu kavramak için şarttır. Dahası doğal dengeleri bozmadan, içinde yaşadığımız gezegeni ve parçası olduğumuz bu biyoküreyi neden KORUMAK ZORUNDA OLDUĞUMUZU anlamak için bir ön koşuldur. Bu motivasyon ve amaca hizmet için hazırlanan bu eseri faydalı bulacağınıza inanıyorum. Şahsım ve bu eserin hazırlanmasında katkısı geçen Medikal yayın grubumuz adına yeryüzündeki hayatın değerini kavramış tüm saygıdeğer dostlarımıza sağlıklı, mutlu, başarılı ve parlak yarınlar dilerim. Dr. Kerimi Erden GÖKAY, Gökay-BIOTECH Ltd., CEO 10

11 ADAMA 2009 yılı Charles Robert Darwin in iki yüzüncü Doğum yılıdır ( ). Darwin, ağırlıkla H.M.S. Beagle gemisi ile 27 Aralık 1831 den 2 Ekim 1836 yılına kadar neredeyse kesintisiz beş yıl süren doğa gözlemlerine dayanarak kaleme aldığı The Origin of Species (Türlerin Kökeni) adlı eserle ölümsüzleşmiştir. İlk yayımlandığı 1859 yılından beri insanlığa ve doğa bilimlerine ışık tutan bu eserin Giriş bölümünü C.R. Darwin şu sözlerle bitiriyor: HİÇ BİR ŞÜPHEM YOK Kİ TÜRLERİN TEK, TEK BAĞIMSIZ OLARAK YARATILDIĞI İNANIŞI YANLIŞTIR. Zamanının çok ötesinde bir öngörü, açık fikirlilik ve bilimsel gözlem yeteneği ile ancak kendisinden iki asır sonra moleküler genetik analiz yoluyla KESİN olarak kanıtlanabilecek EVRİM gerçeğini bu sözlerle ortaya koyan Darwin şüphesiz ki büyük bir deha ve okuduğunuz bu eserin nüvesini ortaya koyan bilim insanıdır. Bu nedenle bu eser saygı ile andığımız Charles R. Darwin in aziz anısına adanmıştır. Kerimi E. GÖKAY, M.D., Ph.D. Gökay-BIOTECH Ltd., CEO Chicago IL (2009) I can entertain no doubt, after the most deliberate study and dispassionate judgement of which I am capable, that the view which most naturalists entertain, and which I formerly entertained namely, that each species has been independently created is erroneous. I am fully convinced that species are not immutable; but that those belonging to what are called the same genera are lineal descendants of some other and generally extinct species, in the same manner as the acknowledged varieties of any one species are the descendants of that species. Furthermore, I am convinced that Natural Selection has been the main but not exclusive means of modification. Charles R. DARWIN (1859) 11

12 Kaynakça: 1. Ridley, M (2000). The search for LUCA. Natural History 11: Forterre, P. (1995). Thermoreduction, a hypothesis for the origin of prokaryotes. C.R. Acad. Sci. Paris III, 318: Galtier, N.; Tourasse, N.; Gouy, M. (1999). A nonhyperthermophilic common ancestor to extant life forms. Science 283: Orgel, Leslie (November 2000). "A Simpler Nucleic Acid". Science 290 (5495): Nelson, K.E.; Levy, M.; Miller, S.L. (April 2000). "Peptide nucleic acids rather than RNA may have been the first genetic molecule". Proc. Natl. Acad. Sci. USA 97 (8): Sutherland, J.D; Anastasi, C.; Buchet, F.F.; Crower, M.A.; Parkes, A.L.; Powner, M.W.; Smith, J.M. (April 2007). "RNA: Prebiotic Product, or Biotic Invention". Chemistry & Biodiversity 4 (4): Johnston, W.K.; Unrau P.J.; Lawrence, M.S.; Glasner, M.E.; Bartel, D.P. (2001). RNA- Catalyzed RNA Polymerization: Accurate and General RNA-Templated Primer Extension. Science 292: Walter, Gilbert (1986). Origin of life: The RNA world. Nature 319: 618 (20 February 1986). 9. Unrau, P.J.; Bartel, D.P. (1998). "RNA-catalysed nucleotide synthesis". Nature 395 (6699): Peterson, S.N. & Fraser, C.M. (2001). The complexity of simplicity. Genome biology 2(2): comment Cho, M.K.; Magnus, D.; Caplan, A.L.; McGee, D. and Ethics of Genomics Group (1999). Ethical considerations in synthesizing a minimal genome. Science 286: Knight, J. (1998). Top translator. New Scientist 158, 15 (April 18, 1998) 13. Knight, R.D. & Landweber, L.F. (2000). The early evolution of the genetic code. Cell 101: Martin, W. (1999). A briefly argued case that mitochondria and plastids are descendents of endosymbionts, but that the nuclear compartment is not. Proc. R. Soc. Lond. B. 266: Jordi Garcia-Fernàndez (2005). The genesis and evolution of homeobox gene clusters. Nature Reviews Genetics 6: (December 2005). 16. Murtha, M.T.; Leckman, J.F. & Ruddle, F.H. (1991). Detection of homeobox genes in development and evolution. PNAS 88 (23): (December 1, 1991). 17. Holland, P.W. and Takahashi, T. (2005). The evolution of homeobox genes: Implications for the study of brain development. Brain Res Bull.; 66(4-6): (September 15, 2005). 18. Larsen, William J. (1993). Human Embryology. Churchill Livingstone Inc. New York, NY 12

13 İNSAN: Bir tür olarak insan ın bilimsel sınıflandırması aşağıda verilmiştir. Görüleceği üzere insan SOHA nın Protista kolundan gelen Ökaryotlar üst aleminden evrimleşerek hayat bulmuş türlerden YANLIZCA biridir; Üst alem: Ökaryotlar Alem: Hayvanlar Şube: Chordata Alt şube: Omurgalılar Sınıf: Memeliler Takım:Primatlar Familya:Büyük insansılar (Hominidae) Alt familya: Homininae Oymak: Hominini Cins: İnsan (Homo) Tür: Akıllı insan (Homo sapiens) 13

16S rrna Analizi. Doç. Dr. Zeynep Ceren KARAHAN. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

16S rrna Analizi. Doç. Dr. Zeynep Ceren KARAHAN. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 16S rrna Analizi Doç. Dr. Zeynep Ceren KARAHAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Sunum içeriği Genel bilgi Uygulanışı Kullanım alanları Avantajları Dezavantajları Neden

Detaylı

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK ŞİFRE Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genetik Bilgi Akışı Genetik kodun özellikleri 1. Genetik şifre, harfler halinde gösterilen mrna moleküllerini oluşturan ribonükleotid bazları kullanılarak,

Detaylı

Anaerop Haber Haziran 2015 sayısının konu başlığı : Yurt içi / yurt dışı anaerop yayınlar

Anaerop Haber Haziran 2015 sayısının konu başlığı : Yurt içi / yurt dışı anaerop yayınlar Haziran 2015 İletişim adresleri : "Güven Külekçi" gkulekci@istanbul.edu.tr, "Turk Mikrobiyoloji Cemiyeti" tmc@tmc-online.org Anaerop Haber Haziran 2015 sayısının konu başlığı : Yurt içi / yurt dışı anaerop

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2 TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Dersin Adı Kodu Yarıyıl TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER NÜKLE K S TLER DN (Deoksiribonükleik asit) RN (Ribonükleik asit) Bulundu u Yerler Çekirdek Bulundu u Yerler Çekirdek Mitokondri Ökaryotlarda Mitokondri Kloroplast

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR

Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR 200 Kategori Alt Kategori Program İçeriği Kazanımlar Dersler Arası İlişki I. HAYATSAL OLAYLAR I.1. Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji İnsan için önemli olan birçok ürünlerin üretimi biyoteknolojinin

Detaylı

MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI

MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI Mutasyon: Genomik yapıda meydana gelen değişikliklerin tümüne denir ve farklı yollarla oluşurlar 1. Baz değişimleri (nokta mutasyonları) Transisyon: pirimidin pirimidin

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM

FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM Burcu GÜNGÖR, Sami ÖZGÜR Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim OFMA Biyoloji Eğitimi A.B.D Özet Ders kitapları, hem öğretmenlerin hem öğrencilerin

Detaylı

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I (12 Ekim - 20 Kasım 2015) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Tıbbi Biyoloji ve Genetik 30 4X2 34 Tıbbi Biyokimya

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

HEMOGLOBİN VARYANTLARININ DNA DİZİ ANALİZİ İLE BELİRLENMESİ

HEMOGLOBİN VARYANTLARININ DNA DİZİ ANALİZİ İLE BELİRLENMESİ T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI HEMOGLOBİN VARYANTLARININ DNA DİZİ ANALİZİ İLE BELİRLENMESİ Ahmet GENÇ YÜKSEK LİSANS TEZİ DANIŞMANI Doç. Dr. M. Akif ÇÜRÜK

Detaylı

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi GENETĐK 111-503 Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi Doç. Dr. Hilâl Özdağ 1 RNA nın Kendi Kendini Kopyalayabiliyor Olmalıydı Đlkin zamanlardaki RNA dünyasında RNA moleküllerinin kopyalanması. RNA polimerazlar

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA RİBOZOMLAR Ribozom RİBONÜKLEOPROTEİN (RNP) yapısındadır. Ribozomlar hem protein hem de RNA moleküllerinden oluşur. Ribozomlar protein ve RNA moleküllerinden oluşan

Detaylı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı 9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı Bu kitap Bilkent Universitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, CTE 504 Material Design dersi için, Elif Şengün, Hilal Şener ve Rükiye Altın tarafından 2010-2011 akademik

Detaylı

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA Hücre yapısını ve organelleri oluşturan moleküler yapılarından başlayıp hücre organelleri,hücre,doku,organ ve organ sistemlerine

Detaylı

NONDELESYONEL ALFA TALASEMİLER

NONDELESYONEL ALFA TALASEMİLER Augusta GA, USA NONDELESYONEL ALFA TALASEMİLER Prof. Dr. Mehmet Akif ÇÜRÜK Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı Kırmızı kan hücreleri Hemoglobin Molekülü Beta talasemi taşıyıcılığı

Detaylı

NIRLINE. NIRLINE Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın!

NIRLINE. NIRLINE Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın! Amino Asit Analizleri İle Ekonomik Üretim Yaparak Gıda Kalitenizi Arttırın! KONU İLGİ Kanatlı beslemede amino asit, sindirilebilir amino asit parametrelerinin önemi ve analizleri amino asit analizleri

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ GÜNEŞ GEZEGENLER ASTEROİTLER METEORLAR KUYRUKLU YILDIZLAR GÜNEŞ SİSTEMİ Merkezinde Güneş, çevresinde elips

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

DÜNYADA YAŞAMIN TARİHİ

DÜNYADA YAŞAMIN TARİHİ DÜNYADA YAŞAMIN TARİHİ Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Giriş Antartika da çalışmalar yapan araştırıcılar, bugün soğukluğu ve sıvı su bulunmaması nedeniyle çok fazla canlı formun yaşamadığı

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

03.05.2012. Acquired Immune Deficiency Syndrome(Edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromu) AIDS(EBES)

03.05.2012. Acquired Immune Deficiency Syndrome(Edinilmiş bağışıklık eksikliği sendromu) AIDS(EBES) AIDS in tanımı,ne olduğu,ilk çıkışı ve genel bilgiler AIDS in evrimi ve modifikasyonu HIV ve insan bağışıklık sistemi DNA sarmalı üzerine modifikasyonun y etkisi Motoo Kimura Modifikasyon hesaplamalarına

Detaylı

TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI

TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI Programın Yürütücüsü Programın Kadrolu Öğretim Üyeleri : Prof. Dr. Elif YEŞİLADA : Prof. Dr. Başak KAYHAN Doç. Dr. Yılmaz ÇİĞREMİŞ Doç. Dr.Şengül YÜKSEL Doç. Dr.

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 DNA ONARIMI VE MUTASYON Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 *DNA nın dölden döle değişmeden aktarımı için 2 süreç önemlidir: DNA ONARIMI 1. Replikasyon sürecinin doğru yapılması

Detaylı

PROTEİNLERİN 3 BOYUTLU YAPISI

PROTEİNLERİN 3 BOYUTLU YAPISI PROTEİNLERİN 3 BOYUTLU YAPISI PROTEİNLERİN 3 BOYUTLU YAPISI PROTEİNLERİN 3 BOYUTLU YAPISI 1-Primer Yapı (1 o ) 2-Sekonder Yapı (2 o ) -Alfa heliks -Beta kırmalı tabaka -Beta bendler (kıvrım, dirsek) -Tesadüfi

Detaylı

DNA dan Protein lere

DNA dan Protein lere DNA dan Protein lere Proteinler, çok sayıda amino asit (50-3000 tane) biriminden oluşmaktadır. Amino asitlerde, amino grubu (- NH 2 ), asit grubu (- OOH karboksil grubu) ve zincir rezidüsü (kalan) denen

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ 2010 Doç. Dr. Hülya SİVAS Dersin İçeriği Hücrede genetik bilgi akışı Hücre zar sistemleri Hücrede molekül trafiği Biyoenerji ve metabolizma Hücre Haberleşmesi Hücre Döngüsü ve Kontrolü

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ

ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ Anahtar kavramlar 1.1 Biyologlar mikroskobik türlerden dev türlere kadar bütün canlıları inceler. 1.2 Biyologlar yaşamdaki çeşitliliği açıklamaya çalışırlar. 1.3 Biyoloji de son

Detaylı

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler B i y o 1 0 3. 0 1 G e n. B i y o. L a b. ( Z o o l o j i ) 1 GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler Sistematik ve taksonomi nedir?...

Detaylı

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur?

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? 30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? A) Tohum B) Meyve C) Polen D) Embriyo E) Yumurta 39. Çiçekli bitkilerin üremesinde

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 www.dna-gunu.com HÜCRELER ARASI İLETİŞİM-CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİNİN SIRRI İnsanlar

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Evrimsel açıdan genlerin çoğaltılmasının önemi ilk defa Haldane (1932) ve Muller (1935 ) tarafından önerildi ve tanımlandı. *Evrimsel açıdan bir genin

Detaylı

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Modern Genetik Biyoloji Ders Notları A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Bazı omurgasız hayvanlarda ve tam çiçek bulunduran bitkilerin büyük çoğunluğunda hem dişi hem de erkek organ birlikte bulunur. Bazı canlılarda

Detaylı

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir.

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. 1. TEOG Deneme 1 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. Bir araştırmacı belirli özelliklere sahip canlıların, bu özelliklere sahip olmayan

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

Dersin Kodu 1206.7102. Dersin Seviyesi

Dersin Kodu 1206.7102. Dersin Seviyesi Evrim Dersin Adı Dersin Seviyesi Evrim Dersin Kodu 1206.7102 Dersin Türü Dersin AKTS Kredisi 4,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 2 Haftalık Uygulama Saati 0 Haftalık Laboratuar Saati 0 Dersin Verildiği

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN Model Organizmalar Yusuf DOĞAN Model Organizma Nedir? Model organizmalar çeşitli biyolojik olayların anlaşılması için üzerinde çalışılan bir türdür. Bu organizmaları laboratuvar ortamında üretmek ve üretimlerini

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 12. Hafta (03.12.2013) 1 Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) 2 Genetik: Biyolojinin

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III 1) Bir gemiden deniz dibine gönderilen sesin yankısı 8 saniye sonra duyulmaktadır. Sesin sudaki hızının saniyede 1250 m olduğu bilindiğine göre denizin derinliği kaç metredir? A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 3 Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Nükleik asitlerin (DNA, RNA) organizmadaki etkilerini, Görev ve işlevlerini, Hangi besinlerde daha zengin olarak bulunduğunu öğrenmiş olacaksınız.

Detaylı

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır.

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. GROUP A M S O Fezalar Eğitim Kurumları Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı (23 ŞUBAT 2013, CUMARTESİ) 2 0 1 3 6. SINIF AÇIKLAMALAR Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. Matematik bölümünün

Detaylı

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R

AMİNO ASİTLER. COO - H 3 N + C a H R AMİNO ASİTLER AMİNO ASİTLER H 3 N + C a H R a-amino Asit (AA) Yapılarında Amino (-NH 3 + ) grubu Karboksil (- ) grubu Yan zincir ( R ) taşıyan organik bileşiklerdir (a-amino karboksilik asitler) Kısa zincirli

Detaylı

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji MİTOZ -. Ünite 6. Deniz yıldızının kopan parçasının yenilenmesi (onarım), ağaç gövdesinin büyümesi (büyüme) ve zigotun embriyoya dönüşmesi mitoz bölünme ile gerçekleşirken insanlarda yumurta hücresinin

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kök Hücre Biyolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

HÜCRESEL FARKLILAŞMASI

HÜCRESEL FARKLILAŞMASI HÜCRESEL FARKLILAŞMASI Embriyo çevresi ile etkileşim halindedir ve gelişimi çevresinden gelen bilgiler yoluyla yönlendirilir. Bir embriyonik hücrenin çevresi ise embriyo içindeki çevreleyen dokudan oluşur

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ)

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) DNA REPLİKASYONU Replikasyon genetik materyelin tamamen kendi benzeri yeni bir molekül oluşturma işlemidir. DNA kendini eşleyebilen yegane biyomoleküldür

Detaylı

Hücre Biyolojisi ve Genetikte Güncel Laboratuvar Protokolleri Kerimi E. GÖKAY, M.D., Ph.D. 2008 Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu

Hücre Biyolojisi ve Genetikte Güncel Laboratuvar Protokolleri Kerimi E. GÖKAY, M.D., Ph.D. 2008 Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu Hücre Biyolojisi ve Genetikte Güncel Laboratuvar Protokolleri Kerimi E. GÖKAY, M.D., Ph.D. 2008 Gökay Biyotek Ltd. Şti. / Medikal Yayın Grubu Önsöz: Bilimsel bir araştırmanın kalitesi araştırma ile oluşturulan

Detaylı

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz?

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz? 4) İnsanlarda kahverengi gözlülük yeşil gözlülüğe baskındır.aşağıda verilen göz genotiplerinden hangisine sahip olan aileden, yeşil gözlü çocuk olma ihtimali yoktur? 1) Himalaya tavşanı, tüyü kazınıp buz

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 1.1. Tanım ve Kapsam...1 1.2. Mikrobiyoloji Biliminin Gelişmesi...2 1.3. Mikroorganizmaların Hayatımızdaki Önemi...5 1.3.1. Mikroorganizmaların Yararları...5

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

KONYA BÖLGESİNİN ANORMAL HEMOGLOBİN VE TALASEMİ MUTASYON TİPLERİNİN BELİRLENMESİ

KONYA BÖLGESİNİN ANORMAL HEMOGLOBİN VE TALASEMİ MUTASYON TİPLERİNİN BELİRLENMESİ T.C. ÇUKURAVA ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSĠTĠTÜSÜ BĠYOKĠMYA ANABĠLĠM DALI KONYA BÖLGESİNİN ANORMAL HEMOGLOBİN VE TALASEMİ MUTASYON TİPLERİNİN BELİRLENMESİ Sedefgül YÜZBAġIOĞLU ARIYÜREK DOKTORA TEZĠ

Detaylı

Hücre çekirdeği (nucleus)

Hücre çekirdeği (nucleus) Hücre çekirdeği (nucleus) Toplam hücre hacmının 1/20-1/10'unu kapsar. Değişik hücrelerde mekanik etkilerle, yer ve şekil değiştirebilir, bu nedenle hücrelerde farklı şekillerde görülebilir. Çekirdek, hücre

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI

5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI 5. SINIF FEN BİLİMLERİ KAZANIMLARI 5.1. VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM / CANLILAR VE HAYAT Bu ünitede öğrencilerin; besin çeşitleri, sağlıklı ve dengeli beslenme, sigara ve alkol kullanımının zararları,

Detaylı

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Virüslere Giriş Virüsler genellikle ökaryotlardan ve prokaryotlardan çok daha küçük moleküllerdir. Genellikle enfeksiyon yeteneği olan

Detaylı

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I. Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015

2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I. Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 101 Hücre Bilimleri I Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 5 Ekim 2015 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 27 Kasım 2015 Teorik Lab Toplam Biyokimya 22-22 Davranış Bilimleri 8-8

Detaylı

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Doç. Dr. Hilâl Özdağ Eposta: ozdag@medicine.ankara.edu.tr Tel: 2225826/202 Ders Notları Đçin: http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa adresinden Genombilimde

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Genomik ve Proteomik Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu:

Ayxmaz/biyoloji. Hayvansal organizmalarda gamet ve gamet oluşumu oluşumu: MAYOZ BÖLÜNME Mayoz-1 evreleri: Mayoz bölünme homolog kromozomların ve kardeş kromatidlerin ayrılmasını sağlayan ardışık iki bölünme bütünüdür. Homolog kromozomların ayrılmasına neden olan birinci evreye

Detaylı

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta Biyokimya ya ya Giriş Prof. Dr. Arif Altınta ntaş Biyokimya Yunanca canlı anlamındaki bios sözcüğünden köken alır Biyokimya canlı kimyası anlamına gelir Biyokimya canlı varlıkların yapı, oluşum, işlev

Detaylı

SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS)

SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS) SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS) Herhangi iki bireyin DNA dizisi %99.9 aynıdır. %0.1 = ~3x10 6 nükleotid farklılığı sağlar. Genetik materyalde varyasyon : Polimorfizm

Detaylı

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK (MZERET) SIVI 1 RLIK 213 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Hayvan hücresindeki mitoz bölünmenin bir evresinde, kromozomlar hücrenin ortasında sıraya dizilmiş durumda gözlenmiştir. 2.

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Biyoinformatik Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

Sunum ve Sistematik 1. ÜNİTE: HÜCRE, ORGANİZMA VE METABOLİZMA KONU ÖZETİ

Sunum ve Sistematik 1. ÜNİTE: HÜCRE, ORGANİZMA VE METABOLİZMA KONU ÖZETİ Sunum ve Sistematik 1. ÜNİTE: HÜCRE, ORGANİZMA VE METABOLİZMA KONU ÖZETİ Bu başlık altında, ünitenin en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu

Detaylı