BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169"

Transkript

1 2 KLITIMIN BÖLÜM KTILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULMLRI Genetik Nedir? Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları Mendel İlkeleri ve Uygulamaları Mendel Genetiğinin Genişletilmesi Kromozom Teorisi Eşeye Bağlı Kalıtım... 4 Kromozom Sayısındaki Değişmeler Kromozom Yapısındaki Değişmeler Etkinlikler Test (, 2, 3, 4, 5) Biyoteknolojinin Tanımı ve Günümüzdeki Önemi Klasik Biyolojik Yöntemler Modern Biyoteknolojik Yöntemler Gen Klonlama Genetik Mühendisliği Uygulamalarının Yararları Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar Okuma Metni Etkinlikler Test... 79

2 Gregor Johann Mendel ( ) Bezelyeler ile yaptığı çaprazlamaların sonucunda 866 yılında kalıtımın temel kurallarını yayınlamıştır. KTILIM ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK. GENETİK NEDİR? Özelliklerin bir kuşaktan bir sonraki kuşağa aktarımına kalıtım, bunu inceleyen biyoloji alt dalına ise genetik adı verilir. Binlerce yıldır biyolojik özelliklerin kalıtımı bilindiği halde, bu konuyla ilgili mekanizmalar anlaşılamamıştır. Kalıtım mekanizmalarını açıklayan ilk bilimsel çalışmalar Mendel tarafından 860 lı yıllarda gerçekleştirilmiştir. Mendel çalıştığı manastırın bahçesinde bezelyeler ile yaptığı deneylerin sonuçlarını 866 yılında yayınlamış; fakat bu çalışması, 900 lü yılların başında yeniden keşfedilene kadar anlaşılamamıştır. Mendel, özelliklerin kalıtımından sorumlu birimlere faktör adını vermiştir. Bu kalıtım faktörlerinin, yani genlerin, kromozomlar üzerinde yer aldığı ve onlarla birlikte kalıtıldığı düşüncelerini 902 yılında Walter S.Sutton ve Theodor Boveri ortaya koymuştur. Kalıtımın kromozom teorisi olarak bilinen bu teori, genlerin kromozomlar üzerinde aktarıldığına doğrudan kanıtlar sağlayan Morgan ve Bridges in çalışmalarıyla desteklenmiştir. Gen terimi, ilk kez Wilhelm Johannsen tarafından 909 yılında kullanılmıştır. 953 yılında DN molekülünün yapısı James Watson ve Francis Crick tarafından ayrıntılı olarak açıklanmıştır li yıllarda, insan genom projesi ile insan kromozomları üzerinde yer alan civarındaki genin yeri ve her bir genin DN nükleotit dizisi ortaya çıkarılmıştır. Mendel genetiğini kavrayabilmek için öncelikli olarak kalıtımla ilgili bazı kavramları öğrenmemiz gerekir. Kalıtımla İlgili Kavramlar Karakter: Bireyler arasında çeşitlilik gösteren, bir nesilden diğer nesile aktarılabilen özelliklere denir. Bezelyelerdeki çiçek rengi ve tohum şekli örnek olarak verilebilir. Gen: DN molekülü içinde yer alan ve belirli bir proteinin sentezi için şifre veren bölüme denir. Bezelyelerde bulunan bir gen çiçeklerin mor renkli olmasını, diğer bir gen ise tohum şeklinin düz olmasını sağlar. lel gen: ynı karaktere etki eden genlerden her birine denir. lel genler benzer ya da farklı olabilirler. Bezelyelerde çiçek rengi karakterinin ortaya çıkmasını sağlayan biri mor diğeri beyaz çiçekler için iki farklı alel gen bulunur. Bu genlerin biri anneden diğeri babadan gelir. Bu nedenle alel genler aynı kromozom üzerinde bulunamaz. Homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında yer alırlar. Mor çiçek aleli Homolog kromozom çifti BÖLÜM Beyaz çiçek aleli ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Çiçek rengi geni lokusu Bezelyelerde çiçek rengi karakterine etki eden mor çiçek aleli ve beyaz çiçek aleli homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında yer alır. 07

3 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Dominant gen: Baskın genlerdir. Homozigot ya da heterozigot durumda etkisini fenotipte gösterir. Baskın genler büyük harf ile gösterilir. Bezelyelerde mor çiçek rengi baskın olup M harfi ile, düz tohum şekli baskın olup D harfi ile gösterilir. Resesif gen: Çekinik genlerdir. Sadece homozigot oldukları durumda etkisini fenotipte gösterebilirler. Çekinik genler dominant geni simgeleyen harfin küçüğü ile gösterilir. Bezelyelerde beyaz çiçek rengi çekinik olup m harfi ile, buruşuk tohum şekli çekinik olup d harfi ile gösterilir. Homozigot: Bir karaktere ait anne ve babadan aynı alellerin gelmesi durumudur. Bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili anne ve babadan mor çiçek alelini alan bireyin genotipi bu özellik bakımından homozigottur (MM). Çiçek rengi bakımından anne ve babadan beyaz çiçek alelini alan bireyin genotipi de bu özellik bakımından homozigottur (mm). MM Homozigot mm Homozigot Heterozigot Çiçek rengi bakımından homozigot ya da heterozigot genotipteki bezelyeler Heterozigot: Bir karaktere ait anne ve babadan farklı alellerin gelmesi durumudur. Bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili anneden mor, babadan beyaz çiçek alelini alan bireyin genotipi, bu özellik bakımından heterozigottur (Mm). Genotip ve Fenotip: Baskın ve çekiniklik durumu yüzünden bir canlının dış görünüşü her zaman onun genetik içeriğini yansıtmayabilir. Bu nedenle fenotip adı verilen bir canlının görünür özellikleri ile onun genetik yapısı olan genotipini birbirinden ayırmamız gerekir. Bezelyelerde çiçek rengi örneğinde MM ve Mm bitkileri farklı genotiplerde fakat aynı fenotipte (mor) olan bitkilerdir. B. OLSILIK İLKELERİ VE UYGULMLRI Mendel in başarılı olmasında olasılık ilkelerini doğru bir biçimde kullanması önemli bir etken olmuştur. Bu bölümde Mendel in kullandığı olasılık ilkelerini örnekler ile inceleyeceğiz. Mm Olasılık ölçüsü 0 ile arasında değişiklik gösterir. Olması kesin olan bir olayın olma olasılığı iken, olması kesin olarak mümkün olmayan bir olayın olma olasılığı 0 dır. İki yüzü tura olan bir parada tura gelme olasılığı iken, yazı gelme olasılığı 0 dır. Normal bir parada ise tura gelme olasılığı /2 iken yazı gelme olasılığı da /2 dir. Buna göre, MM genotipindeki bir bezelyeden M alelini taşıyan bir gamet; mm genotipindeki bir bezelyeden m alelini taşıyan bir gamet oluşturma olasılıkları dir. Mm genotipindeki bir bezelyenin gametinde baskın alelin (M) bulunma olasılığı /2 iken, çekinik alelin (m) bulunma olasılığı da /2 dir. 08

4 /2 /2 /2 /4 /2 MM Homozigot bask n mm Homozigot çekinik Mm Heterozigot bask n Mayoz Mayoz Mayoz M M M M Homozigot bask n birey bir çeflit gamet oluflturur. Oluflan gametlerin tamam bask n aleli (M) tafl r. m m m m Homozigot çekinik birey bir çeflit gamet oluflturur. Oluflan gametlerin tamam çekinik aleli (m) tafl r. M M m m Heterozigot bask n birey iki çeflit gamet oluflturur. Oluflan gametlerin /2 si bask n aleli (M), /2 si de çekinik aleli (m) tafl r. Şansa bağlı bir olayın bir defa denenmesinden elde edilen sonuçlar, aynı olayın daha sonraki deneme sonuçlarını etkilemez. Çünkü bağımsız olayların sonuçları bağımsızdır. Örneğin metal bir parayı havaya attığımızda /2 olasılıkla yazı, /2 olasılıkla tura gelir. ynı parayı üç defa havaya attığımız zaman üçü de tura gelebilir. Dördüncünün yazı veya tura gelme ihtimali yine /2 dir. Şansa bağlı iki bağımsız olayın aynı anda gerçekleşme olasılığı, bunların ayrı ayrı olma olasılıklarının çarpımına eşittir. Örneğin aynı anda havaya atılan iki metal paradan birinin tura gelme olasılığı /2, diğerinin de tura gelme olasılığı /2 dir. İkisinin aynı anda tura gelme olasılığı ise bu paraların ayrı ayrı tura gelme olasılıklarının çarpımına eşittir. Bu da 2 2 = 4 tür. Genetikte kullanılan olasılık ilkelerinden bir diğeri de toplama kuralıdır. Buna göre iki ya da daha çok yol ile olabilen bir olayın olasılığı, bu yolların bağımsız olasılıklarının toplamıdır. Örneğin aynı anda havaya atılan iki paradan birinin yazı, diğerinin tura gelme olasılığı bu kuralla bulunabilir. Çünkü, bu olay için iki farklı yol bulunur. Birinci paranın yazı, ikinci paranın tura gelme ihtimali /4 tür. Birinci paranın tura, ikinci paranın yazı gelme ihtimali de /4 tür. Öyleyse, aynı anda havaya atılan iki paradan birinin yazı diğerinin tura gelme ihtimali /4 + /4 = /2 dir. ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik /4 /4 /4 Çarpma Kuralı: Şansa bağlı iki bağımsız olayın aynı anda gerçekleşme olasılığı, bunların ayrı ayrı olma olasılıklarının çarpımına eşittir. C. MENDEL İLKELERİ VE UYGULMLRI Daha öncede belirttiğimiz gibi kalıtım mekanizmalarını açıklayan ilk bilimsel çalışmalar Mendel tarafından gerçekleştirilmiştir. Mendel yaptığı denemelerde bezelye (Pisum sativum) bitkisini seçmiştir. Bu seçim ona birçok avantaj sağlamıştır. Mendel yedi ayrı karakter bakımından birbirinden kolayca ayırt edilebilen bezelye çeşitlerini seçmiştir. Örneğin çiçek rengi karakterinin izlenmesi için seçilen iki arı soydan biri yalnızca mor renkli çiçeklere sahipken, diğeri yalnızca beyaz renkli çiçeklere sahiptir. ynı şekilde tohum şekli karakterinin izlenmesi için seçilen iki arı soydan biri sadece 09

5 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Karakter Baskın özellik Çekinik Özellik Çiçek rengi Tohum rengi Tohum şekli Tohum zarfı şekli Tohum zarfı rengi Gövde uzunluğu Çiçek durumu Mor Sarı Düz Yassı Yeşil Uzun ksiyal Beyaz Yeşil Buruşuk Kıvrık Sarı Kısa Terminal Mendel in bezelyelerle yaptığı genetik çalışmalarda izlediği yedi karakter. sarı renkli tohumlara sahipken, diğeri sadece yeşil renkli tohumlara sahiptir. Mendelin çalışmalarında takip ettiği yedi karakter ve bunların baskınlık çekinik durumu yandaki tabloda gösterilmiştir. Bezelyelerin deney bitkisi olarak kullanılmasının bir nedeni de hızlı ve kolay üreyen bir bitki olmasıdır. Bir bitkinin hızlı büyümesi, onun kısa bir süre içinde çiçek açıp tohum vermesine ve bu tohumlardan yeni bir kuşak elde edilmesine olanak sağlar. Bezelyelerin bu özelliği, Mendel in bir yıl içinde birden fazla kuşak üzerinde çaprazlama denmeleri yapmasına olanak sağlamıştır. Bezelye bitkisinin deneysel bir bitki olarak kullanılmasının belki de en büyük avantajı, bu bitkinin üreme sisteminin kolayca kontrol edilebilmesidir. Böylece Mendel hangi bitkinin hangisi ile eşleştiğini kolayca takip edebilmiştir. Bezelye bitkisi aynı çiçek üzerinde hem erkek (anter) hem de dişi (pistil) organa sahiptir. Bu yüzden bezelyelerde kendi kendini dölleme gerçekleşebilir. Mendel, bezelyelerin bu özelliğini kullanarak, deneylerine başlarken incelediği karakter bakımından arı döl (homozigot gen taşıyan bireyler) bireyleri seçmiştir. Örneğin mor çiçekli bir bezelyenin sürekli olarak kendi kendini döllemesi ile oluşan tohumlardan mor çiçek rengine sahip bitkiler gelişiyorsa, bu bitki çiçek rengi bakımından homozigot (MM) genotipli olacaktır. Mendel çalışmalarında kendi kendine döllemeyle beraber çapraz döllenmeyide kullanmıştır. Bunun için, polen oluşumu tamamlanmadan önce erkek organların başçık kısımlarını keserek uzaklaştırmıştır. Daha sonra başka bir bitkiden aldığı polenleri bu köreltilmiş bitkiye taşıyarak çapraz döllenmeyi gerçekleştirmiştir. Böylece bir karakter bakımından farklı özellik gösteren iki birey arasında çapraz döllenmeyi sağlayarak hibrit (melez) bireyler elde etmiştir. Örneğin homozigot mor (MM) ve homozigot beyaz (mm) genotipindeki bireyleri çaprazladığında, birinci kuşak yavruların tamamının mor renkli olduğunu görmüştür. tasal kuflak Karpel (Difli) Mor renkli çiçeklerin erkek organlar n n baflç k kıs mlar kesilir. Mor 3 Beyaz Stamenler (erkek) 2 Beyaz renkli çiçe in polenleri, mor renkli çiçe in difli organ na aktar l r. Döllenen difli organ meyve oluflturur. 4 Elde edilen tohumler ekilir. Birinci kuflak yavrular 5 Hepsi mor çiçekli olan yavrular elde edilir. 0

6 2 Genotip MM (homozigot) Mm (heterozigot) Mm (heterozigot) Fenotip Mor Mor Mor mm Beyaz (homozigot) Oran :2: Oran 3: Genotip ve fenotip: Monohibrit çaprazlamanın F 2 dölünde iki çeşit fenotip bulunur. Genotip çeşidi ise üçtür. Çünkü mor çiçekli bitkiler MM ya da Mm genotipinde olabilirler. 3 Mendel deneylerine başlarken incelediği karakter açısından zıt özellik gösteren homozigot genotipteki bireyleri seçmiştir. Homozigot olan iki çeşidin çaprazlanması ya da eşleştirilmesine hibridizasyon adı verilir. Burada homozigot ebeveynlere P kuşağı (atasal kuşak) ve bunların hibrit yavrularına da F kuşağı (birinci filial kuşak, filial kelimesi latincede oğul anlamına gelir) denir. Bu F kuşağının kendi kendini döllemesine izin verilerek F 2 kuşağı (ikinci filial kuşak) meydana getirilir. Mendel tüm özellikleri en azından bu ilk üç kuşak yani, P, F ve F 2 kuşakları boyunca izlemiş ve elde ettiği tüm sonuçları kayıt altına almıştır. Mendelin bezelyeler üzerinde yaptığı çaprazlamalar iki grupta incelenir.. Monohibrit Çaprazlama Mendel çalışmalarına tek bir karakter bakımından farklı bezelyeleri melezleyerek başlamıştır. Homozigot mor ve beyaz çiçekli bezelyelerin çaprazlanması ile oluşan F dölündeki tüm bezelyelerin mor çiçek rengine sahip olduğu görülmüştür. Mendel, F bitkilerinin kendi kendine döllenmelerine izin verip, elde ettiği tohumları ekerek oluşturduğu F 2 bitkilerinden 705 inin mor çiçekli, 224 ünün ise beyaz çiçekli olduğunu görmüştür. Bu veriler, üç mor: bir beyaz oranına karşılık gelmektedir. Mendel bu sonuçlara bakarak beyaz çiçek renginden sorumlu genin F bitkilerinde kaybolmadığını; ancak, bu bitkilerdeki çiçek rengini mor çiçek geninin etkilediği sonucuna varmıştır. Mendele göre, mor çiçek baskın bir özelliği, beyaz çiçek ise çekinik bir özelliği ifade etmiştir. P kufla (ebeveynler) F kufla (hibritler) F 2 kufla Oran 3: 705 bitki mor çiçekli Mor çiçekler X Beyaz çiçekler Bütün bitkiler mor çiçekli 224 bitki beyaz çiçekli ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Mendel aynı çaprazlamayı altı karakter üzerinde daha denemiş ve yaptığı her çaprazlamada çiçek rengi karakterinin aktarımına benzer sonuçlar elde etmiştir. Örneğin bezelyelerdeki tohum şekli düz ya da buruşuk olabilir. Mendel, homozigot düz ve homozigot buruşuk tohum şekline sahip bezelyeleri çaprazladığında, F dölündeki tüm bezelyelerin baskın özellik olan düz tohum şekline sahip olduğunu görmüştür. Bu bitkilerin kendileştirilmesiyle oluşan F 2 kuşağında ise tohumların %75 i düz, %25 i buruşuk tohum şekline sahip olmuştur.

7 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Bezelye de (Pisum satium) mor renkli ve beyaz renkli çiçekler. şağıda Mendel in bezelye bitkilerinde yedi karakter için yaptığı F çaprazlarının sonuçları gösterilmiştir: Karakter Çiçek rengi Çiçek durumu Tohum rengi Tohum biçimi Tohum zarfı biçimi Tohum zarfı rengi Gövde uzunluğu Baskın özellik Mor ksiyal Sarı Düz Yassı Yeşil Uzun X Çekinik özellik F2 Kuşağı Baskın : Çekinik Oran X 705: : Beyaz X 65: : Terminal X 6022: : Yeşil X 5474: : Buruşuk X 882: : Kıvrık X 428: : Sarı X 787: : Kısa Yukarıdaki tabloda görüldüğü gibi, tüm F 2 döllerinde fenotip oranı yaklaşık olarak 3: dir. Mendel, monohibrit çaprazlamaların birbirleriyle uyumlu sonuçlarını değerlendirerek birbirine bağlantılı dört farklı kısma ayırabileceğimiz bir görüş ileri sürmüştür. Burada Mendel in bazı orijinal terimleri yerine modern olan terimler kullanılacaktır. Örneğin Mendel in kalıtsal faktör terimi gen ile arı soy terimi homozigot ile ifade edilecektir. Mendelin monohibrit çaprazlama ilgili değerlendirmesi aşağıda verilmiştir.. Karakterlerin nesilden nesile aktarımını sağlayan kalıtsal birimlere gen adı verilir. Örneğin bezelyelerdeki mor çiçek oluşumundan bir gen sorumludur. Bugün bu kavram, DN ve kromozom ile ilişkilendirilmektedir. Her gen belirli bir kromozomun belirli bir lokusunda bulunmaktadır. 2. Kalıtsal karakterler her bir organizmada çiftler halinde bulunan genler tarafından kontrol edilmektedir. Biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karaktere etki eden bu genlere alel gen adı verilir. Bezelyelerde çiçek rengi karakterinin ortaya çıkmasını sağlayan biri mor diğeri beyaz çiçekler için iki farklı alel gen bulunur. nne ve babadan gelen aleller aynı ise bireyin genotipi o karakter bakımından homozigot, farklı ise heterozigot olarak adlandırılır. 3. Bir karaktere ait iki farklı alele sahip bir bireyde, fenotipte etkisini gösteren gene baskın gen, fenotipte etkisini gösteremeyen gene çekinik gen adı verilir. Mendelin homozigot mor ve beyaz bezelyeleri çaprazlayarak elde ettiği F dölündeki bireyler, ebeveynlerinin birinden mor çiçek alelini alırken, diğerinden beyaz çiçek alelini al- 2

8 m M homolog kromozomlar n ayr lmas m m M M kardefl kromatitlerin ayr lmas m m M M Mayoz bölünme ve alellerin ayrılması: Mayoz hücre bölünmesi, belirli bir genin (örneğin, tohum rengini belirleyen genin) alellerinin ayrılmasını sağlayan bir mekanizmadır. Şekilde, her biri belirli bir genin farklı alelini taşıyan homolog kromozomların birinci mayoz bölünmesi sırasında, birbirinden ayrılışları görülmektedir. Meydana gelen her bir spor, her alelin sadece bir kopyasını taşıyan bir kromozomu alır; ve en sonunda oluşan gametlerin her biri de, kendisinden önce oluşan hücredeki aynı aleli taşır. mıştır. F dölündeki tüm bitkiler mor çiçek rengine sahip olduğuna göre, çiçek rengi karakterinde mor çiçek aleli baskın, beyaz çiçek aleli çekiniktir. 4. Her bir karakterin iki aleli gamet oluşumu sırasında ayrılır. Böylece organizmanın eşey ana hücrelerindeki iki alelden yalnızca birisi gametlerde bulunur. Kromozomlar açısından bakıldığında bu ayrılma, homolog kromozomların mayoz sırasında farklı gametlere dağılmasından kaynaklanır. Buna göre, Mendel in P kuşağındaki homozigot mor çiçekli (MM) bir bezelye tek çeşit gamet oluşturur. Fakat, F kuşağındaki heterozigot mor çiçekli (Mm) bir bezelye; gametlerinin /2 sine mor çiçek alelini (M), /2 sine ise beyaz çiçek alelini (m) gönderip iki çeşit gamet oluşturur. Mendel in yaptığı monohibrit çaprazlamayı Punnett karesinde göstererek elde ettiği sonuçları daha rahat görebiliriz. P kufla Fenotip Mor çiçek Beyaz çiçek Genotip MM mm Gametler M m F kufla Fenotip Genotip F x F Fenotip Genotip Gametler F 2 kufla X Tamam mor çiçekli Mm X F çapraz Mor çiçek Mor çiçek Mm Mm /2 M /2 m /2 M /2 m /2 M Punnet karesinin kurulmas /2 M /2 m ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik /2 m /4 MM /4 Mm Fenotip Fenotip çeflidi = 2 Fenotip oran = 3: /4 Mm /4 mm (3/4 mor çiçek, /4 beyaz çiçek) Genotip Genotip çeflidi = 3 Genotip oran = :2:(/4 homozigot dominant (MM), /2 heterozigot dominant (Mm), /4 homozigot çekinik (mm) ). 3

9 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Bağımsız Genlerde Gamet Çeşidinin Bulunması Farklı karakterlere ait genlerin farklı kromozomlar üzerinde bulunmasına bağımsız genler denir. şağıda, bezelyelerde üç ayrı karakteri belirleyen gen çiftlerinin üç ayrı homolog kromozom çifti üzerindeki yerleşimi gösterilmiştir. Mor çiçek abb genotipindeki bir bireyde ve B genleri farklı kromozomlar üzerinde bulunmaktadır. a) Bu bireyin mayoz bölünme ile oluşturacağı gamet çeşidi sayısını bulunuz. b) Bu bireyin ab genotipinde bir gamet oluşturma olasılığı kaçtır? Genotip: aabb Beyaz çiçek Sarı tohum Yeflil tohum Burufluk tohum Burufluk tohum Bezelyelerde çiçek rengi, tohum rengi ve tohum şekli ayrı kromozomlardaki genler ile belirlendiğinden bağımsız genlerdir. Bağımsız genlere sahip bireylerin oluşturacağı gamet çeşidi sayısı 2 n formülü ile hesaplanabilir. Buradaki n heterozigot kromozom sayısıdır. a Genotip: abb a Soru a) a Bb genotipindeki $ = bireyin heterozigot kromozom sayısı ikidir (n = 2). Buna göre bu birey; 2 2 = 4 çeşit gamet oluşturur. b) Mayoz bölünme ile oluşan bir gamette a alelinin bulunma ihtimali /2, B alelinin bulunma ihtimali /2 dir. Buna göre, ab genotipinde bir gametin oluşma a ihtimali Bb $ = tür Bir genotipten meydana gelebilecek gamet çeşidini bulabilmek için çatallandırma yöntemi kullanılır. Bunun için alellerden biri alınır ve diğer alellerin homozigot (tek çizgi) ya da heterozigot (çatal) olmasına göre dallandırılır. Sonuçta oluşacak kombinasyon sayısı gamet çeşidi sayısını verir. B b B b B b Oluflturdu u gametler /2 ab /2 ab Oluflturdu u gametler /4 B /4 b /4 ab /4 ab Genotip: BBRr B Genotip: abbrr a B b B b R r R r R r R r R r Oluflturdu u gametler /2 BR /2 Br Oluflturdu u gametler /8 BR /8 Br /8 br /8 br /8 abr /8 abr /8 abr /8 abr Bir genotipten meydana gelebilecek gamet çeflitlerinin çatallandırma yöntemi ile bulunması 4

10 Düzgün tohum şekline sahip iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda düzgün ve buruşuk tohum şekline sahip bezelyeler oluşmuştur. a) Çaprazlanan bireylerin genotipini bulunuz. b) Çaprazlama sonucunda düzgün tohum şekline sahip bezelye oluşma olasılığı nedir? c) Çaprazlama sonucunda heterozigot genotipte bezelye oluşma olasılığı nedir? Heterozigot koyu renkli iki fare çaprazlanıyor (Koyu renk aleli baskın (), açık renk aleli çekiniktir (a)). a) çık renkli bir fare oluşma olasılığı kaçtır? b) Koyu renkli dişi bir fare oluşma olasılığı kaçtır? c) Homozigot dominant bir fare oluşma olasılığı kaçtır? a) Düzgün tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda buruşuk tohumlu bezelyeler oluşuyorsa düzgün tohum şekli baskın (D), buruşuk tohum şekli çekiniktir (d). Buna göre çaprazlanan bireylerin ikiside Dd genotipindedir. b) P G : : F : Dd x Dd D d D d DD Dd Dd dd Düzgün tohumlu Burufluk tohumlu Düzgün tohumlu bezelye oluşma olasılığı 3 4 tür. c) Heterozigot (Dd) genotipte bezelye oluşma olasılığı 3 dir. a) 4 b) 3 8 c) 4 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Esmer tenli bir anne ile beyaz tenli bir babanın ilk çocukları beyaz tenli olmuştur. (Esmer tenli aleli baskın (E), beyaz ten aleli çekiniktir (e)). a) nne ve babanın genotipini bulunuz. b) Esmer tenli bir erkek çocuklarının doğma olasılığı kaçtır? a) nne Ee, Baba ee; b) 4 5

11 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Sarı ve yeşil tohumlu bezelyelerin çaprazlanması sonucunda eşit oranda sarı ve yeşil tohumlu bezelyeler oluşmuştur. Buna göre, I. Oluşan yeşil tohumlu bezelyelerin genotipi homozigottur. II. Çaprazlamaya katılan sarı tohumlu bezelyeler bir çeşit gamet oluşturur. III. Oluşan sarı tohumlu bezelyelerin genotipi heterozigottur. yargılarından hangileri doğrudur? (Sarı tohum aleli baskın, yeşil tohum aleli çekiniktir.) r geni homozigot durumda iken öldürücü bir gendir. Buna göre, bu özellik bakımından heterozigot genotipteki iki bireyin çaprazlanması sonucu doğacak bireylerin yaşama olasılığı kaçtır? abbrrnn genotipindeki bir bireyde kaç çeşit gamet oluşur? (, B, r ve N genleri ayrı kromozomlar üzerindedir.) I ve III BB cc DD aa bb CC dd Gamet Gamet Zigot Yukarıdaki zigottan gelişen bir bireyin abcd genotipinde bir gamet oluşturma olasılığı kaçtır? 6 6

12 2. Dihibrit Çaprazlama Mendel monohibrit çaprazlamaların doğal bir uzantısı olarak, iki karakterin aynı anda aktarımını inceleyen deneyleri de tasarlamıştır. İki karakter bakımından birbirinden farklı olan bireyler arasında yapılan çaprazlamaya dihibrit çaprazlama denir. Monohibrit çaprazlamada takip ettiğimiz çiçek rengi karakterini bir kenara bırakıp, dihibrit çaprazlamada bezelyelerdeki tohum rengi ve tohum şekli karakterlerinin birlikte aktarımını inceleyelim. Tohum rengi karakterinde sarı tohum rengi baskın (S), yeşil tohum rengi ise çekiniktir (s). Tohum şekli karakterinde düz tohum şekli baskın (D), buruşuk tohum şekli ise çekiniktir (d). Homozigot sarı ve düz (SSDD) tohumlu bir bezelye ile homozigot yeşil ve buruşuk (ssdd) tohumlu bir bezelyenin çaprazlanması ile oluşan F dölündeki tüm bezelyelerin sarı ve düz (SsDd) tohumlu olduğu görülmüştür. Mendel, F bitkilerinin kendi kendine döllenmelerine izin vererek elde ettiği F 2 bitkilerinin; 305 inin sarı ve düz, 08 inin sarı ve buruşuk, 0 inin yeşil ve düz, 32 sinin yeşil ve buruşuk tohumlu olduğunu görmüştür. F 2 bitkilerinin yaklaşık olarak 9/6 sı sarı ve düz, 3/6 sı sarı ve buruşuk, 3/6 sı yeşil ve düz, /6 sı da yeşil ve buruşuk tohumlu olmuştur. Mendel bu verileri kullanarak dihibrit çaprazlamada fenotip oranının 9 : 3 : 3 : olduğu sonucuna ulaşmıştır. Mendel, F 2 bitkilerinde ortaya çıkan bu sonuçları değerlendirerek son ilkesi olan bağımsız dağılım ilkesini ortaya koymuştur. Buna göre, gamet oluşumu sırasında farklı karakterleri denetleyen alel genler birbirinden bağımsız olarak ayrılırlar. Bu yüzden F kuşağındaki melez bitkiler (SsDd) mayoz bölünme ile; /4 SD, /4 Sd, /4 sd, /4 sd olmak üzere dört çeşit gamet oluşturur. Mendel in yaptığı dihibrit çaprazlamayı Punnett karesinde göstererek elde ettiği sonuçları daha rahat görebiliriz. P kufla Fenotip Genotip Gametler F kufla Sar düz tohum SS DD SD Yeflil burufluk tohum ss dd sd ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Fenotip Genotip Tamam sar düz tohum Ss Dd F x F X Fenotip Genotip Sar düz tohum Ss Dd Sar düz tohum Ss Dd Gametler 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd F 2 kufla Punnett karesinin kurulmas 7

13 F x F X Fenotip Genotip Sar düz tohum Ss Dd Sar düz tohum Ss Dd Gametler 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik F 2 kufla SD Sd sd sd SD Sd sd sd SS DD SS Dd Ss DD Ss Dd SS Dd SS dd Ss Dd Ss dd Ss DD Ss Dd ss DD ss Dd Ss Dd Ss dd ss Dd ss dd Punnett karesinin kurulmas 9/6 Sar düz 3/6 Yeflil düz 3/6 Sar burufluk /6 Yeflil burufluk Punnett karesi incelendiğinde F 2 tohumlarında dört farklı fenotipin oluştuğu görülür. Bu tohumların 9/6 sı sarı düz, 3/6 sı yeşil düz, 3/6 sı sarı buruşuk, /6 sı ise yeşil buruşuktur. Buna göre dihibrit çaprazlamada fenotip oranı 9 : 3 : 3 : dir. Birbirine zıt iki çift özelliğin birbirinden bağımsız olarak bir sonraki nesile aktarıldığı bilindiğine göre dihibrit çaprazlamanın bütün olası F 2 fenotip ve genotip frekansları olasılığın çarpım kanunu uygulanarak hesaplanabilir. şağıdaki örnekte çarpım kuralı uygulanarak dihibrit çaprazlamaya ait bir problemin çözümü verilmiştir. ÖRNEK Heterozigot sarı ve düz tohumlu (SsDd) iki bezelye bitkisi çaprazlanıyor. (Tohum rengi ve şekli karakterleri farklı kromozomlar üzerinde olup, sarı tohum rengi aleli (S) ile düz tohum şekli aleli (D) baskındır). a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit fenotip oluşur? b) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? c) Çaprazlama sonucunda sarı ve düz tohumlu bezelyelerin oluşma olasılığı nedir? d) Çaprazlama sonucunda SsDD genotipinde bezelyelerin oluşma olasılığı nedir? ÇÖZÜM Tohum rengi ve şekli karakterleri farklı kromozomlar üzerinde olduğuna göre birbirinden bağımsız olarak aktarılacaktır. Bu yüzden bu iki karakterin monohibrit çaprazlama sonuçlarında çarpım kanunu uygulanarak dihibrit sonuçlarını hesaplayabiliriz. 8

14 rh RrHh RH (a) F kufla RrHh RH Rh rh rh RRHH RRHh RrHH RrHh RH RRHh RRhh RrHh Rrhh Rh RrHh RrHH RrHh rrhh rrhh rh RrHh Rrhh rrhh rrhh rh (b) F2 kufla Domates bitkisinde dihibrit çaprazlama: Domates bitkisinde kırmızı (R) meyve rengi portakal renge (r) karşı, tüylü (H) gövde de tüysüz (h) gövdeye karşı dominanttır. Kırmızı meyveli ve tüylü gövdeli homozigot dominant (RRHH) bir domates bitkisi ile portakal renkli meyveli ve tüysüz gövdeli homozigot resesif (rrhh) bir domates bitkisi çaprazlanınca; (a) F kuşağında meydana gelen bireyler her iki karakter bakımından heterozigot durumdadır. (b) F kuşağı bireyleri dört çeşit gamet üretirler; ve F 2 kuşağındaki bireylerin, alellerin 6 kombinasyonu sonucu oluştuğu görülür. P: G: Tohum rengi Ss x Ss Tohum flekli Dd xdd S s S s D d D d F: SS Ss Ss ss DD Dd Dd dd Sarı tohum Yeflil tohum Düz tohum Burufluk tohum Fenotip çeşidi = 2 Fenotip çeşidi = 2 Fenotip oranı = 3 : Fenotip oranı = 3 : (3/4 sarı; /4 yeşil) (3/4 düz; /4 buruşuk) Genotip çeşidi = 3 Genotip çeşidi = 3 Genotip oranı = : 2 : Genotip oranı = : 2 : (/4 SS : /2 Ss : /4 ss) (/4 DD : /2 Dd : /4 dd) a) Tohum rengi ve şekli karakterleri ile ilgili 2 şer çeşit fenotip oluştuğuna göre, çarpım kuralına göre oluşabilecek fenotip çeşidi sayısı 2.2 = 4 tür. b) Tohum rengi ve şekli karakterleri ile ilgili 3 er çeşit genotip oluştuğuna göre, çarpım kuralına göre oluşabilecek genotip çeşidi sayısı 3.3 = 9 dur. c) Sarı tohumlu bezelye oluşma ihtimali 3/4, düz tohumlu bezelye oluşma ihtimali 3/4 tür. Çarpım kuralına göre sarı ve düz tohumlu bezelye oluşma ihtimali = 9 6 dir. d) Ss genotipinde bir bezelye oluşma ihtimali /2, DD genotipinde bir bezelye oluşma ihtimali /4 tür. Çarpım kuralına göre SsDD genotipinde bezelye oluşma ihtimali 2 4 = 8 dir. Monohibrit Dihibrit ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Fenotip çeşidi 2 4 Fenotip oranı 3: 9:3:3: Genotip çeşidi 3 9 Genotip oranı :2: (:2:).(:2:) Monohibrit ve dihibrit çaprazlamada fenotip çeşidi ve oranı ile genotip çeşidi ve oranını gösteren tablo 9

15 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik a Bb x a bb genotipli bireyler çaprazlanıyor ( ve B genleri ayrı kromozomlar üzerindedir). a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit fenotip oluşur. b) Çaprazlama sonucunda, b fenotipinde erkek bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? GG Nn x Gg Nn genotipli bireyler çaprazlanıyor (G ve N genleri ayrı kromozomlar üzerindedir). a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? b) Çaprazlama sonucunda GG NN genotipinde dişi bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? Düzgün ve sarı tohumlu bir bezelye bitkisinin buruşuk ve yeşil tohumlu bir bezelye bitkisiyle çaprazlanması ile oluşan yeni bitkiler arasında buruşuk ve yeşil tohumlu bezelyelerin bulunduğu görülüyor (Tohum şekli ve tohum rengi genleri bağımsız olup, düzgün tohumluluk (D) ve sarı tohumluluk (S) baskın genlerdir). a) Çaprazlanan bireylerin genotipini bulunuz. b) Düzgün ve yeşil tohumlu bir bezelyenin oluşma olasılığı kaçtır? P: G: F: a x a Bb x bb a, a B b, b a a aa Bb bb Y Z Z 3 a B b a) karakteri ile ilgili 2 çeşit (, a), B karakteri ile ilgili 2 çeşit (B, b) fenotip oluşur. Çarpım kuralına göre bu çaprazlama sonucunda 2.2 = 4 çeşit fenotip oluşur. b) Bu çaprazlama sonucunda fenotipinde birey oluşma ihtimali 3/4, b fenotipinde birey oluşma ihtimali /2 dir. Çarpım kuralına göre, b fenotipinde erkek birey oluşma ihtimali = 3 6 dır. a) 6 b) 6 a) DdSs x ddss b) 4 İki bağımsız karakterin ikisi içinde heterozigot genotipli bir birey, bu iki bağımsız karakterin birisi için heterozigot, diğeri için homozigot çekinik genotipli bir bireyle çaprazlanıyor. a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? b) Çaprazlama sonucunda her iki karakter bakımından dominant fenotipte bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? a) 6 b)

16 abbnn x abbnn genotipli bireyler çaprazlanıyor. (, B ve N genleri ayrı kromozomlar üzerindedir.) a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit fenotip oluşur? b) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? c) Çaprazlama sonucunda, b, N fenotipinde bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? MmNnRr x MmnnRR genotipli bireyler çaprazlanıyor (M, N ve R genleri ayrı kromozomlar üzerindedir.) a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit fenotip oluşur? b) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? c) Çaprazlama sonucunda MmnnRR genotipinde bir birey oluşma ihtimali kaçtır? P: G: F: 2 a x a Bb x Bb a a B b B b a a aa Y a P: Nn x Nn G: N n N n BB Bb Bb bb Y 3 B b 4 F: NN Nn Nn nn Y 3 N n 4 4 a) Çaprazlamalar sonucunda, B ve N karakterleri ile ilgili 2 şer çeşit fenotip oluşur. Çarpım kuralına göre bu çaprazlama sonucu = 8 çeşit fenotip oluşur. b) Çaprazlamalar sonucunda, B ve N karakterleri için 3 er çeşit genopit oluşur. Çarpım kuralına göre bu çaprazlama sonucu = 27 çeşit genotip oluşur. c) Bu çaprazlama sonucunda fenotipinin oluşma ihtimali 3/4, b fenotipinin oluşma ihtimali /4, N fenotipinin oluşma ihtimali 3/4 tür. Çarpım kuralına göre bu çaprazlama sonucunda, b, N fenotipinde bir bireyin oluşma ihtimali = 64 9 tür. a) 4 b) 2 c) 8 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik G, H, R fenotipindeki iki bireyin çaprazlanması sonucunda g, h, r fenotipinde bir birey oluşmuştur. (G, H ve R genleri ayrı kromozomlar üzerindedir.) a) nne ve babanın genotipini bulunuz. b) Çaprazlama sonucunda G, h, r fenotipinde erkek bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? c) Üç karakter içinde heterozigot genotipte bir bireyin oluşma olasılığı kaçtır? a) nne GgHhRr Baba GgHhRr b) 3 c)

17 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Soyağaçları: Bilim insanlarının hazırladıkları soyağaçları, özellikle kalıtsal hastalıkların takibi için önemli bir katkı sağlar. Yukarıdaki resimde otozomlarda baskın bir genle aktarılan Huntington hastalığının geniş bir ailede kuşaklar boyu aktarımını gösteren bir soyağacı verilmiştir. İNSNLRD MENDEL KLITIMI Bezelyeler genetik çalışmalar için oldukça uygun organizmalardır. ncak, aynı şeyi insanlar için söyleyemeyiz. Üremenin geç başlaması ve az sayıda yavru oluşturma özelliği bu durumun nedenlerinden sadece ikisidir. yrıca Mendel in bezelyeler ile yaptığı çaprazlamaların bir çoğunu insanlara uygulamak mümkün değildir. Tüm bu olumsuzluklara karşın insanların kendi kalıtımını öğrenmeye karşı duyduğu önlenemez bir dürtü var olup, bu konu insanların ilgisini çekmektedir. Bu durum, genetikçileri daha önce gerçekleşmiş evliliklerin sonuçlarını analiz etmeye yönlendirmiştir. Belirli bir özellik açısından bir aile ile ilgili mümkün olduğunca bilgi toplayıp daha sonra bu özelliğin ebeveynlerden çocuklara kuşaklar boyunca geçişini bir ağaç halinde özetlemek yani aile soyağacı oluşturmak iyi bir yöntemdir. Soyağaçlarında kareler (r) erkekleri, daireler (m) ise dişileri ifade etmektedir. Dişi ve erkek arasında çizilmiş yatay çizgiler (m r) ise evlilik bağını göstermektedir. yrıca, doğan çocuklar soldan sağa doğru doğma sıralarına göre dizilir. İçi taralı olarak gösterilen bireyler ise izlenmekte olan özelliği fenotiplerinde göstermektedir. şağıda otozomlarda taşınan biri baskın diğeri çekinik iki farklı özelliğin kalıtımı, soyağaçları ile gösterilmiştir. a) Baskın bir özelliğin kalıtımı: Birinci kuflak (Büyük atalar) kinci kuflak Üçüncü kuflak Bb bb bb Bb Bb bb bb Bb Bb l n aç kl olan ( B ) BB ya da Bb bb bb l n aç kl olmayan ( b ) Otozomlarda taşınan alın açıklığı dominant bir gen olup B ile sembolize edilir. Bu durumda, alın açıklığı olmayan bireylerin homozigot çekinik oldukları bilinir ve soyağacında genotiplerinin yerleri doldurulabilir (bb). yrıca alın açıklığı olan her iki büyük atanın heterozigot oldukları bellidir (Bb). Çünkü, bunlar homozigot baskın olsalardı (BB) tüm çocuklarında alın açıklığının bulunması gerekirdi. İkinci kuşaktaki alın açıklığına sahip çocuklar bir Bb x bb evliliği sonucu oluştukları için heterozigot olmak zorundadır (Bb). Bu soyağacının üçüncü kuşağında yalnızca iki kız kardeş bulunur. Bunlardan alın açıklığı olan birey Bb x Bb evliliği sonucu oluştuğundan, BB ya da Bb genotipine sahip olabilir. lın açıklığı olmayan birey ise bb genotipindedir. 22

18 b) Çekinik bir özelliğin kalıtımı: Birinci kuflak (Büyük atalar) kinci kuflak Üçüncü kuflak (iki k zkardefl) ya da a a a aa a aa aa a a aa Yapıflık kulak memesi ( a ) ya da a aa Serbest kulak memesi ( ) Yapışık kulak memesi otozom kromozomlarda taşınan çekinik bir özellik olup a harfi ile simgelenir. Serbest kulak memesi ise baskın bir özellik olup harfi ile simgelenir. Yukarıdaki soyağacında taralı olan bireyler çekinik olan yapışık kulak memesi özelliğine sahiptirler. Dikkat edilirse üçüncü kuşakta ilk doğan çocuğun anne ve babasında bu özellik görülmese de, yapışık kulak memesine sahiptir. Bu durum, bu özelliğin çekinik bir genle aktarıldığını kanıtlar. Eğer baskın bir genle aktarılsaydı anne ya da babadan en az birinde bu özelliğin bulunması gerekirdi. şağıdaki soyağacında otozomal çekinik bir hastalığı (n) fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 2? Buna göre, ve 2 numaralı bireylerin bu hastalığa (n) sahip bir kız çocuklarının olma olasılığı kaçtır? nn Nn NN ya da Nn Soru? NN ya da Nn Nn Yukarıda da görüldüğü gibi ve 2 numaralı bireyler Nn genotipindedir. Buna göre, bu ailenin n fenotipinde bir çocuklarının olma olasılığı kız çocuklarının olma olasılığı 4 dir. Çarpım kuralına göre; bu ailenin bu hastalığa sahip (n) bir kız çocuklarının olma olasılığı = 8 dir. nn ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik 23

19 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik : Difli birey : Erkek birey Yukarıdaki soyağacında otozomal çekinik bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre kaç numaralı bireylerin genotipi tam olarak bulunamaz? : Difli birey : Erkek 6 7 Yukarıdaki soyağacında taralı bireyler otozomal çekinik bir özelliği fenotipinde göstermektedirler. 2 a a aa aa a Soyağacında aktarılan özellik otozomal çekinik bir özellik (a) olduğuna göre, taralı bireylerin genotipi aa dır., 2 ve 5 nolu bireyler taralı olmadığına göre fenotipleri dır. ve 2 nin çocuklarında otozomal çekinik özellik görüldüğüne göre bu bireyler a genotipindedir. 5 nolu bireyin genotipi ise ya da a olabileceğinden tam olarak bulunamaz Yalnız 5 Buna göre, I. 3 nolu birey ilgili geni ve 2 nolu bireylerden almıştır. II. 6 nolu bireyin genotipi tam olarak bulunamaz. III. 4 ve 5 nolu bireyler heterozigot genotiptedir. yorumlarından hangileri yapılabilir? I, II ve III 24

20 Gizem yfle li Hasan Zeynep Onur : Difli birey : Erkek Yukarıdaki soyağacında otozomlarda taşınan çekinik bir genin belirlediği özelliğin kalıtımı gösterilmiştir. Taralı bireyler bu özelliği fenotipinde gösterdiğine göre, I. Gizem ve Hasan ın doğacak olan çocuklarında bu özellik görülemez. II. yşe ve li bu özellik bakımından heterozigot genotiptedir. III. Zeynep ve Onur un doğacak olan tüm çocuklarında bu özellik görülür. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? : Difli birey : Erkek Yukarıdaki soyağacında taralı bireyler otozomal dominant bir özelliği fenotipte göstermektedir. Buna göre numaralı bireylerin genotipini yazınız (Otozomal dominant birey fenotipini B olarak alınız) II ve III ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik bb 2 Bb 3 bb 4 Bb 25

21 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Eksik baskınlık: slanağzı bitkilerinde kırmızı ve beyaz çiçek alelleri arasında eksik baskınlık görülür. Bu nedenle iki alele bağlı olarak kırmızı (Ι K Ι K ), beyaz (Ι B Ι B ) ve pembe (Ι K Ι B ) olmak üzere üç farklı fenotip ve genotip ortaya çıkar. KONTROL ÇPRZLMSI Baskın özelliği gösteren bir bireyin genotipini öğrenmek amacıyla aynı karakter bakımından homozigot çekinik bireyle çaprazlanmasına kontrol çaprazlaması denir. Mor çiçekli bir bezelyenin genotipi MM ya da Mm olabilir. Bunu öğrenmek için mor çiçekli bitki, homozigot çekinik genotipte olan beyaz çiçekli bir bitki ile çaprazlanır. Çaprazlama sonunda oluşan tüm bireyler mor çiçek rengine sahipse, genotipi araştırılan birey homozigot (MM) tur. Çaprazlama sonunda oluşan bireylerin /2 si mor, /2 si beyaz çiçekliyse, genotipi araştırılan birey heterozigot (Mm) tur. M M Mm Bask n fenotip Bilinmeyen genotip MM ya da Mm E er MM ise bütün yavrular mor Mm Mm m Mm m Çekinik fenotip Bilinen genotip mm E er Mm ise yavrular n /2 'si mor, /2 'si beyaz mm Mm mm D. MENDEL GENETİĞİNİN GENİŞLETİLMESİ 20. yüzyılda genetikçilerin yaptığı çalışmalar, kalıtım ilkelerinin Mendel in tarif ettiğinden çok daha karmaşık olduğunu ortaya koymuştur. Mendel in bezelyelerde incelediği yedi karakter ayrı kromozomlar üzerinde (bağımsız gen) olup, karakteri ortaya çıkaran genlerden biri diğerine tam baskındır. Fakat bu durum tüm kalıtsal karakterler için aynı değildir. Farklı karakterlere ait genler aynı kromozom üzerinde bulunabildiği gibi (bağlı gen), bir karaktere etki eden iki alel gen arasında tam baskınlık durumu da görülmeyebilir. Bu bölümde Mendel genetiğini genişleterek, Mendel tarafından açıklanamayan eksik baskınlık, eş baskınlık ve çok alellik gibi durumları inceleyeceğiz.. Eksik Baskınlık Bir özelliği kontrol eden iki alelin birbirlerine baskın ya da çekinik olmaması durumudur. slanağzı bitkisinin çiçek rengi ve endülüs tavuklarındaki tüy rengi eksik baskınlığa örnek olarak verilebilir. Bunlarla ilgili çaprazlamalarda eksik baskın genler, sembol olarak üslü harflerle gösterilir. Örneğin aslanağızlarında kırmızı çiçek aleli Ι K, beyaz çiçek aleli Ι B simgeleri ile gösterilebilir. m M m Mm m 26

22 P kufla F kufla slanağızlarında kırmızı (Ι K Ι K ) ve beyaz (Ι B Ι B ) çiçekli bireyler çaprazlandığında F kuşağındaki tüm bireyler pembe renkli (Ι K Ι B ) olur. Bu üçüncü fenotip, heterezigotların, kırmızı homozigotlara göre daha az pigment içermesi sonucu oluşur. Bunun nedeni, çiçek rengini belirleyen kırmızı ve beyaz renk alellerinin birbirlerine karşı tam olarak baskın ya da çekinik olmamasıdır. Pembe renkli F bitkilerinin kendileştirilmesi sonucu oluşan F 2 kuşağındaki bitkilerin biri kırmızı, ikisi pembe, biri beyaz fenotipli olur. Görüldüğü gibi F 2 kuşağında fenotip oranı : 2 : dir. Yani genotip ve fenotip aynı oranla temsil edilir. Çünkü her genotip farklı bir fenotipin ortaya çıkmasını sağlar. Fenotip : Pembe çiçek (%00) Genotip : I K I B (%00) F 2 kufla Fenotip : /4 kırmızı çiçek /2 pembe çiçek /4 beyaz çiçek Genotip : /4 I K I K /2 I K I B /4 I B I B K rm z I K I K Gametler Yumurta /2 I B I K /2 I K I K I B Gametler I K I B I K I K I B I B /2 I K I K I B I B Beyaz I B I B /2 I B Sperm Punnett karesi incelendiğinde F 2 kuşağındaki bitkilerde fenotip ve genotip çeşidinin 3 olduğu görülür. Bu bitkilerdeki fenotip ve genotip oranı ise : 2 : dir. 2. Eş Baskınlık Mendel tarafından açıklanan tam baskınlık durumunda heterozigot genotipteki bireyler fenotipte baskın karakterin özelliğini gösterir. Eksik baskınlıkta ise iki alel birbirine karşı baskın ya da çekinik olmadığı için heterozigot genotipli bireylerin fenotipi, iki alelin arasındaki bir özelliğe sahiptir. Eş baskın olarak adlandırılan durumda ise heterozigot genotipteki bireylerde, her iki alel de fenotipi ayrı ayrı ve farklı bir şekilde etkiler. Bu durumun en iyi örneklerinden birisi insanlarda M, N ve MN olarak bilinen üç farklı kan grubunun bulunuşudur. Bu gruplandırma, alyuvarların zarında bulunan M ve N antijenlerine dayanır. lyuvar zarında yalnızca M antijeni taşıyan bireyler M, yalnızca N antijeni taşıyan bireyler ise N kan grubuna sahip olurlar. lyuvarlarının zarında M ve N antijenlerini birlikte bulunduran bireyler ise MN kan grubunda olurlar. ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Fenotip Genotip lyuvarın zarındaki antijen M MM M antijeni N NN N antijeni MN MN M ve N antijeni İnsanlarda M, N ve MN fenotipli kan gruplarının genotipleri ve içerdiği antijen çeşitleri 27

23 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Yuvarlak ve sarı tohumlu bir bezelye bitkisinin, heterozigot olup olmadığını anlamak için, I. YYss, II. yyss, III. yyss genotipine sahip bireylerden hangileri ile çaprazlanması gerekir? (Yuvarlak tohum (Y) ve sarı tohum (S) özellikleri baskındır.) fenotipindeki bireyin kontrol çaprazlaması sonucunda, I. II. a III. aa genotipine sahip bireylerden hangileri oluşabilir? Kırmızı ve beyaz çiçek rengine sahip aslanağzı bitkileri çaprazlandığında F dölündeki tüm bireylerin pembe renkli olduğu görülüyor. F dölündeki bireyler kendi aralarında çaprazlanırsa, I. Ι K Ι K II. Ι K Ι B III. Ι B Ι B genotipine sahip aslanağzı bitkilerinden hangileri oluşabilir? (Ι K : Kırmızı, Ι B : Beyaz, K ve B eksik baskın) 2 : Difli birey : Erkek Yuvarlak tohum (Y), buruşuk tohum (y), sarı tohum (S) ve yeşil tohum (s) olduğuna göre; yuvarlak ve sarı tohumlu bezelyenin genotipini öğrenmek amacıyla kontrol çaprazlaması yapmak gerekir. Kontrol çaprazlaması aynı karakterler bakımından homozigot çekinik bir bireyle yapılır. Buna göre kontrol çaprazlaması için yyss genotipindeki birey kullanılır. 2 Yalnız II II ve III I, II ve III : Difli birey : Erkek 3 4 slanağzı bitkilerine ait yukarıdaki soyağacında pembe renkli bireyler taralı olduğuna göre, I. 3 numaralı birey kırmızı renklidir. II. numaralı birey heterozigot genotiptedir. III. 4 numaralı birey heterozigot genotiptedir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? 3 4 Yalnız III 28

24 Yabanıl Chinchilla 3. Pleiotropi Klasik Mendel kalıtımında bir gen sadece belirli bir fenotipik karakteri belirler. ncak, bu durum her zaman geçerli değildir. Tek bir genin birden fazla fenotipik özelliği etkilemesine pleiotropi adı verilir. Örneğin Drosophila da beyaz göz renginin meydana gelmesini sağlayan çekinik bir gen, aynı zamanda dişilerde sperm depolayan torbanın şeklini de belirler. ynı şekilde Drosophila da larvaların yarı şeffaf olmasını sağlayan çekinik bir gen, larvaların gelişimini de engelleyerek ölüme neden olur. Siyam kedilerinde gövdenin açık renkli, bacakların ise koyu renkli olmasından sorumlu olan alel, aynı zamanda bu kedilerin gözlerinin şaşı olmasına yol açar. İnsanda kistik fibrozis ve orak-hücre anemisi pleiotropik alellerin neden olduğu hastalıklara örnek olarak verilebilir. Kistik fibrozis otozomlarda taşınan çekinik bir alelin (a) homozigot olması durumunda ortaya çıkar. Bu genin normal aleli (), belirli hücreler ve hücre dışı sıvı arasında klor iyonunun taşınmasında işlev gören zar proteinini kodlamaktadır. Bu özellik bakımından homozigot genotipte (aa) olan bireylerin hücre zarındaki bu kanallar ya kusurludur ya da hiç yoktur. Bu nedenle hücre dışındaki sıvıda anormal derecede yüksek klor derişimi ortaya çıkar. Bu durum bazı hücrelerin üzerini mukusun kaplamasına ve hücrelerin normalden daha kalın ve yapışkan hale gelmesine neden olur. Mukus; pankreasta, akciğerlerde, sindirim kanalında ve diğer organlarda artar ve bağırsaklardan emilen besin miktarının azalması, kronik bronşit ve tekrarlayan bakteriyel enfeksiyonlar gibi çoklu etkiye (pleiotropi) neden olur. İnsanda orak hücre anemisine yol açan alel, aynı zamanda, bu aleli taşıyan heterozigot bireylerin sıtmaya karşı daha dirençli olmasını sağlar. ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Siyam kedisinde vücudun renklenmesinden sorumlu alel, pleiotropik etki gösterir. Himalaya lbino Çok alellik: Çok alellik insan dışındaki hayvan popülasyonlarında da görülebilir. Örneğin tavşanlarda kürk rengi; yabanıl (C), chinchilla (C ch ), himalaya (C h ) ve albino (C a ) olmak üzere dört farklı gen ile denetlenir. Bu genler arasındaki baskınlık durumu C > C ch > C h > C a dir. 4. Çok lellik Bir popülasyonda aynı karaktere etki eden ikiden fazla alelin bulunması durumudur. Her bireyde bu alellerden yalnızca ikisi bulunur. Çünkü bir gamet bu alellerden sadece birini taşır. İnsanlarda BO kan grupları çok alelliğe örnek olarak verilebilir. Bu özellik, B ve O olmak üzere üç farklı alel ile kontrol edilir. Baskınlık durumu = B > O şeklindedir. Kan grubunu alyuvar zarında bulunan antijenler belirler. lyuvar zarında antijeni 29

25 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik taşıyan birey kan grubunda, B antijeni taşıyan birey B kan grubundadır. lyuvar zarında ve B antijenlerini birlikte taşıyan birey B kan grubunda iken, antijen taşımayan birey O kan grubundadır. kyuvarlar tarafından üretilen ve plazmada bulunan antikorlar ise uygun olmayan kan alış verişlerinde çökelmeye neden olur. Fenotip Genotip lyuvardaki antijen Plazmadaki antikor, O anti B B BB, BO B anti B B, B O OO anti, antib İnsanların kan grubu açısından genotip ve fenotipleri Birbirleriyle uyumlu olan kan gruplarının bilinmesi kan nakilleri açısından son derece önemlidir. Çünkü insanlar yabancı kan faktörlerine karşı antikor adı verilen özel proteinler üretirler. Eğer vericinin kanında alıcı için yabancı bir protein ( ya da B antijeni) var ise alıcı tarafından üretilen antikorlar (anti ya da anti B) yabancı proteine tutunur ve kan hücreleri birbirine yapışarak kümelenir. Bu olaya çökelme (aglütinasyon) adı verilir. Oluşan çökelme damarın tıkanmasına yol açacağından ölüme neden olur. Kan grubunu belirlemek amacıyla bireyden alınan kan örneklerinin üzerine ve B antikorlarını içeren serumlar ayrı ayrı damlatılır. Çökelmenin olması, ilgili antijenin varlığını kanıtlar. Böylece kan grubu belirlenir. Birey no I II III nti serumu damlatılıyor nti B serumu damlatılıyor Bireyin kan grubu B O IV B Çökelme yok Çökelme var İnsanlarda serum kullanılarak kan gruplarının belirlenmesi 30

26 nne ve babanın kan gruplarına bakılarak doğabilecek çocukların hangi kan grubuna sahip olabileceği önceden bilinebilir. Örneğin heterozigot B kan grubundaki bir anne ile heterozigot kan grubundaki bir babanın çocuklarında görülebilecek kan grubu olasılıkları Punnett karesinde gösterilebilir. P Kufla ı : Genotip : Gametler : F kuşağı 2 O 2 B BO x x O B O x O B 2 B 4 BO 4 O 2 O 4 OO 4 Punnett karesinde de görüldüğü gibi genotipi heterozigot olan B kan gruplu bir anne ile genotipi heterozigot olan kan gruplu bir babanın çocukları /4 olasılıkla, /4 olasılıkla B, /4 olasılıkla B ve /4 olasılıkla O kan grubuna sahip olabilirler. UYRI Çok alel ile aktarılan bir özellikte, popülasyonda oluşabilecek genotip n. ^n+ h çeşidi sayısı formülü ile hesaplanır. 2 Bu formülde n aynı karaktere etki eden alel gen sayısıdır. ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Soru Tavşanlarda kürk rengi yabanıl, chinchilla, himalaya ve albino olmak üzere dört alel ile kontrol edilmektedir. Buna göre bir tavşan popülasyonunda oluşabilecek genotip çeşidi sayısı kaçtır? Tavşanlarda kürk rengi 4 farklı alel tarafından denetlenir. n = 4 olduğuna göre, oluşabilecek genotip çeşidi sayısı 0 dur. 4. ^4+ h 2 3

27 ÜNİTE 2 KLITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik Heterozigot kan grubundaki bir anne ile heterozigot B kan grubundaki bir babanın O kan grublu erkek çocuğunun olma olasılığı kaçtır? B kan grubundaki anne ile B kan grubundaki babanın ilk çocukları kan grubuna sahiptir. a) nnenin kan grubu ile ilgili genotipini bulunuz. b) İkinci çocuklarının B kan grubunda olma olasılığı kaçtır? B : Difli birey : Erkek B B? 2 3 Yukarıdaki soyağacında anne, baba ve iki çocuğun kan grupları verilmiştir. Buna göre 3. çocuğun BO genotipinde olma olasılığı kaçtır? nne nti nti B Baba nti nti B P: G: F: 2 O x BO O B O B O BO OO \ \ \ \ B B O Bu ailenin O kan grubunda bir çocuğun olma olasılığı 4 erkek bir çocuğun olma olasılığı 2 dir. Çarpım kuralına göre bu ailenin O kan grubunda erkek çocuğunun olma olasılığı 4 2 = 8 dir. a) BO b) 2 B B B? : Çökelme var : Çökelme yok Yukarıda anne ve babaya ait kanların, nti ve ntib içeren serumlarla verdikleri çökelme durumları gösterilmiştir. Bu aileninin O kan grubunda bir çocuğu olduğuna göre; a) nne ve babanın genotiplerini bulunuz. b) Bu ailede antijeni taşıyan bir kız çocuk doğma olasılığı kaçtır? a) nne BO, Baba: O b) 4 32

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KALITIMIN BÖLÜM KATILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

Mutasyon: DNA dizisinde meydana gelen kalıcı değişiklik. Polimorfizm: iki veya daha fazla farklı fenotipin aynı tür popülasyonunda bulunmasıdır.

Mutasyon: DNA dizisinde meydana gelen kalıcı değişiklik. Polimorfizm: iki veya daha fazla farklı fenotipin aynı tür popülasyonunda bulunmasıdır. Allel: Bir genin seçenekli biçimi Wild Tip: Normal allel. Bireylerin çoğunda bulunan Mutasyon: DNA dizisinde meydana gelen kalıcı değişiklik Polimorfizm: iki veya daha fazla farklı fenotipin aynı tür popülasyonunda

Detaylı

Mendel Genetiği, Kalıtım, Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji

Mendel Genetiği, Kalıtım, Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Mendel Genetiği, Kalıtım, Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji MENDEL GENETİĞİ Ebeveyn (ana-baba) ile oğul bireyler arasındaki benzerlik ve farklılıkların nasıl veya hangi oranlarda ortaya çıkabileceğini

Detaylı

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4 KALITIM 1 AaBb X AaBb şeklindeki çaprazlanmadan 256 oğul birey oluşmuştur. ab fenotipindeki bireyler oluştuktan kısa bir süre A) 32 B) 64 C) 128 D) 192 E) 240 2 2) Bir karakter üzerinde A, B, C, D, E şeklinde

Detaylı

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ T T ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım BÖLÜM KLITIM....................05 Kalıtımla İlgili Kavramlar................05 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları..........05 Modern Genetik.......................08

Detaylı

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM- KALITIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK... 9 BÖLÜM-2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 95 Kalıtımla İlgili Kavramlar... 9 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları... 9 Modern Genetik... 22

Detaylı

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I )

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları yeşil gözlü

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1 Kalıtım : Bir canlının sahip olduğu özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik: Canlı soyları arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen kalıtım birimine genetik denir. Anne ve babadan gelen eşey hücreleri zigotu oluşturur. Bu hücrelerle birlikte gelen

Detaylı

KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR

KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMKAR KALITIM Anne ve babanın karakterlerinin oğul döllere nasıl aktarıldığı, döller arasında benzerlik ve farklılıkların nasıl ortaya çıktığını araştıran bilim dalına kalıtım veya

Detaylı

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 4. KONTROL ÇAPRAZLAMASI

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 4. KONTROL ÇAPRAZLAMASI 1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 4. KONTROL ÇAPRAZLAMASI Eksik baskınlık (ekivalentlik): Bazı karakterlerde allel genler, birbirine tam baskınlık göstermezler. Bireyler, bu karakterler

Detaylı

10. Sınıf II. Dönem Biyoloji Dersi 1. Yazılı Sınavı

10. Sınıf II. Dönem Biyoloji Dersi 1. Yazılı Sınavı Ad Soyadı: No: Tarih: 10. Sınıf II. Dönem Biyoloji Dersi 1. Yazılı Sınavı 1) Modern genetik veya biyoteknoloji çalışmalarına 4 örnek veriniz. İstediğiniz birini açıklayınız. (10p) 2) Diploit bir erkek

Detaylı

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 1.Ünite : Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 2. KONU: KALITIM Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini inceleyen bilim

Detaylı

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI 1. Fatma, melez sarı bezelyeleri birbiri ile çaprazladığında oluşabilecek ihtimalleri pasta grafik ile gösteriyor. Fatma nın çizmiş olduğu grafik aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

MENDEL VE GEN KARAMI

MENDEL VE GEN KARAMI MENDEL VE GEN KARAMI Karakter-Özellik Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Çiçeklerde mor ya da

Detaylı

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64 Mor çiçekli bir bitki kendini polenleri ile tozlaştırıldığında, sadece mor çiçekli yeni nesil üretilmiştir. Bu çaprazlama.. örnektir 1. hibridleşmeye. 2. eksik baskınlığa 3. Trihibrid kalıtıma. 4. ayrılma

Detaylı

KALITIM MENDEL VE GEN FİKRİ

KALITIM MENDEL VE GEN FİKRİ KALITIM MENDEL VE GEN FİKRİ Orak hücreli anemi hastalığına sahip olan bireyler sıtma hastalığına karşı dirençli bireylerdir. Avrupa kraliyet ailelerinde akraba evlilikleri sonucu, hemofili hastalığı büyük

Detaylı

Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar.

Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Mendel ve Gen Fikri Mendel, kalıtımın iki yasasını belirlemede bilimsel yaklaşımı kullandı. Mendel kalıtımında olasılık kuralları geçerlidir. Kalıtım şekilleri, genellikle basit Mendel genetiğinin öngördüğünden

Detaylı

Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Johann Mendel 1822 yılında, Orta Avrupa daki Heinzendorf köyünde, köylü bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. 1843 Olomouc Felsefe Enstitüsü nden mezun oldu. 1843 de Gregor adını alarak Çek Cumhuriyetinin

Detaylı

KALITIMIN İZLERİ MBG 111 BİYOLOJİ I. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER

KALITIMIN İZLERİ MBG 111 BİYOLOJİ I. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER KALITIMIN İZLERİ MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Kalıtımın Gizemi Eski bitki biyologları, melezler bitkilerle yaptıkları çalışmalarda şaşırtıcı sonuçlar ortaya

Detaylı

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir.

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. Mendel Genetiği Mendel genetiği Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. 1866 da Gregor Mendel genetik disiplininin temelini aydınlatan biz dizi deney yayınlamıştır. 20. yüzyıl

Detaylı

KALITIMIN GENEL İLKELERI. Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1

KALITIMIN GENEL İLKELERI. Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1 KALITIMIN GENEL İLKELERI Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım-1 Eşey Tayini Kromozoma dayalı eşey saptanması çok hücreli canlılarda gerçekleştirilebilir. Otozomal kromozomlar üzerinde her iki eşeye ait özellikleri

Detaylı

HAFTA II Mendel Kanunları

HAFTA II Mendel Kanunları Biyoteknoloji ve Genetik I HAFTA II Mendel Kanunları Prof. Dr. Hilal Özdağ hilalozdag@gmail.com 2225826/125 1822 de doğdu. Lise den sonra felsefe okudu. 1843 te manastıra kabul edildi. 1849 ta papazlık

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. ÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Canlıların belirli çevre koşullarında yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleri sayesinde ortama uyum sağlamasına adaptasyon

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B KALITIM (6 SAAT) 1 Gen 2 Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3 Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

3) Aşağıda verilen ifadelerden hangisi mayoz bölünmenin sebep olduğu faydalardan değildir?

3) Aşağıda verilen ifadelerden hangisi mayoz bölünmenin sebep olduğu faydalardan değildir? 1) 3) Aşağıda verilen ifadelerden hangisi mayoz bölünmenin sebep olduğu faydalardan değildir? A) Genetik yapısı aynı hücreler oluşur. B) Tür içi çeşitliliğin ortaya çıkmasını sağlar. C) Eşeyli üreme için

Detaylı

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Modern Genetik Biyoloji Ders Notları A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Bazı omurgasız hayvanlarda ve tam çiçek bulunduran bitkilerin büyük çoğunluğunda hem dişi hem de erkek organ birlikte bulunur. Bazı canlılarda

Detaylı

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji MİTOZ -. Ünite 6. Deniz yıldızının kopan parçasının yenilenmesi (onarım), ağaç gövdesinin büyümesi (büyüme) ve zigotun embriyoya dönüşmesi mitoz bölünme ile gerçekleşirken insanlarda yumurta hücresinin

Detaylı

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK Eksik baskınlık (ekivalentlik): Bazı karakterlerde allel genler, birbirine tam baskınlık göstermezler. Bireyler, bu karakterler yönünden heterozigot

Detaylı

CİNSİYETE BAĞLI KALITIM

CİNSİYETE BAĞLI KALITIM CİNSİYETE BAĞLI KALITIM *Cinsiyetin belirlenmesi: Eşeyli üreyen hayvanlarda cinsiyetin belirlenmesi farklı şekillerde olabilmektedir. Bazı hayvanlarda cinsiyetin belirlenmesi, çevre koşulları tarafından

Detaylı

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ?

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ? ÜN TE I KALITIM I. KALITIM NED R? II. OLASILIK LKELER VE UYGULAMALARI III. MENDEL LKELER VE UYGULAMALARI A.Monohibrit Çaprazlama B. Dihibrit Çaprazlama IV. ÇOK ALELL L K V. EKS K BASKINLIK VI. GENOT PLER

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM Mitoz Bölünme Hücreler neden mitoz bölünme geçirir? 1 Büyüme ve gelişme için 2 Yıpranan doku ve organların onarılması için 3 Eşeysiz üreyen canlılarda üremenin sağlanması için.

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

HAFTA II Mendel Genetiği

HAFTA II Mendel Genetiği GENETĐK 111-503 HAFTA II Mendel Genetiği Doç. Dr. Hilâl Özdağ 1865 Gregor Mendel kalıtım kurallarının temellerini attı. http://www.dnaftb.org/dnaftb/1/concept/ 1 Seçilen Özellikler Hartl DL, Jones EW,

Detaylı

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM Anahtar Kavramlar: Gen Genetik Fenotip Genotip Kalıtım Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B- KALITIM (6 SAAT) 1- Gen 2- Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3- Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur.

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur. ALELLER ARASINDAKİ DOMİNANTLIĞIN DERECESİ 1. EKSİK BASKINLIK Bazı özelliklerin ortaya çıkmasında genlerden biri diğerine tam baskınlık kuramaz. Bu nedenle heterozigot bireylerde her iki genin özelliği

Detaylı

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz?

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz? 4) İnsanlarda kahverengi gözlülük yeşil gözlülüğe baskındır.aşağıda verilen göz genotiplerinden hangisine sahip olan aileden, yeşil gözlü çocuk olma ihtimali yoktur? 1) Himalaya tavşanı, tüyü kazınıp buz

Detaylı

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI 11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI *** Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Ancak sizlerin de bildiği gibi konu tekrarı yapmak, soru çözerek pekiştirmek,

Detaylı

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016 2015-2016 8. Sınıf TEOG Tutarlılık Fen ve Teknoloji Sorularımızın TEOG sorularıyla benzeşmesi, bizler için olduḡu kadar, bu kaynaklardan beslenen yüz binlerce öḡrenci ve yüzlerce kurum için büyük bir güven,

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 2015-2016 8.SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 2015-2016 8.SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 1 FEN VE TEKNOLOJİ Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAYISI : 20

Detaylı

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER BİR GENİN ALLELLERİ ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER Heterozigotlarda farklı allellerin etkileşim biçimleri karakterlerin fenotipte ortaya çıkış ve kalıtımını etkiler. Mendel yasalarından

Detaylı

Kromozom nedir? kromozom mikronla

Kromozom nedir? kromozom mikronla KROMOZOM 2 Kromozom nedir? Çekirdeğin içinde ipliksi halde bulunan parçalara kromozom adı verilir. Çift olarak bulunup 2n ile gösterilirler. Kromozomlar, elektron mikroskobunda İ, V, J harfleri gibi biçimlerde

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis)

Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis) Rekombinasyon ve Bağlantı Analizi (Recombination and Linkage Analysis) Mayoz bölünme sırasında aynı kromozom (bir kromatid) üzerindeki genler gametlere beraberce, başka bir ifade ile bağlı (zincirlenmiş)

Detaylı

Biyoloji 8 Ders Notu

Biyoloji 8 Ders Notu T.C. M LLÎ E T M BAKANLI I AÇIK Ö RET M OKULLARI (AÇIK Ö RET M L SES - MESLEK AÇIK Ö RET M L SES ) Biyoloji 8 Ders Notu Haz rlayan Arife K Z ANKARA 2014 SUNUfi De erli Aç k Ö retim Lisesi Ö rencileri;

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 1) 48 saat karanlıkta bekletilen bir saksı bitkisinden bu sürenin sonunda bir yaprak kopartılmış (1. yaprak) ve bitki aydınlık ortamda 12 saat bekletilmiştir. Bu sürenin sonunda

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK SIVI KSIM 1 Saat: 09.00 FE VE TEKOLOJİ 1. Tabloda bazı canlı türlerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayıları verilmiştir. Tür Kromozom sayısı (n) Çekirge Meyve sineği 8 Kedi

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 1) Aşağıdaki grafikte, ph derecesi ile X, Y ve Z enzimlerin tepkime hızı arasındaki ilişki gösterilmiştir. 2) Aşağıdaki şemada kloroplast ile mitokondri arasındaki madde alış

Detaylı

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI 1. 4. Yukarıdaki şekil için aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır? A) Hücre 2 kere mitoz bölünme geçirmiştir. B) Oluşan yavru hücreler ana hücrenin aynısıdır. C) Kromozom sayısı değişmemiştir.

Detaylı

KAN GRUPLARI ALYUVARLARINDA;

KAN GRUPLARI ALYUVARLARINDA; KAN GRUPLARI BÜTÜN İNSANLARDA KANIN YAPISI VE GÖ- REVLERİ AYNIDIR. İNSAN ALYUVARINDA VE KAN PLAZMASINDA BAZI PROTEİNLERİN BU LUNUP BULUNMAMASINA GÖRE BİRBİRLE- RİNDEN FARKLILIK GÖSTERİR. BU FARKLI- LIK

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #9

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #9 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #9 1) Hücre teknolojisi yöntemlerinin gelişmesi, kök hücrelerden faydalanmaya başlanmasına, ayrıca hücre ve doku kültürü ile ilgili çalışmalarda önemli gelişmeler kaydedilmesine

Detaylı

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar.

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.2. Mitozu, çekirdek bölünmesi ile başlayan ve birbirini takip eden evreler olarak tarif eder. 1.3. Mitozda kromozomların

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.. 8. SIIF I. DÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1.. Öğretmen öğrencilerine, Çok yüksekte uçan bir kartal, koyu renkli toprağa sahip çalılık bir alanda bulunan aynı büyüklükteki kahverengi

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Gelişimin Biyolojik Temelleri Öğr. Gör. Can ÜNVERDİ Konular kod kalıtım örüntüleri Down sendromu Fragile x sendromu Turner sendromu Klinefelter sendromu Prader willi sendromu danışma

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

ÜNİTE I HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1.1 HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücre bölünmesi canlılar aleminde görülen en önemli biyolojik olaylardan biridir.

ÜNİTE I HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1.1 HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücre bölünmesi canlılar aleminde görülen en önemli biyolojik olaylardan biridir. ÜNİTE I HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1.1 HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücre bölünmesi canlılar aleminde görülen en önemli biyolojik olaylardan biridir. Hücre büyürken, hücre zan genişler, hacmi artar. Ancak hücrenin

Detaylı

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER

GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER GENLER ARASINDAKİ ETKİLEŞİMLER Rh ve AB0 uyuşmazlıkları AB0 sisteminde A ve B antikorları doğal olarak bulunmaz Rh sisteminde Rh antijeni doğal olarak bulunmaz rh İlk aktarımda Alıcıda kuvvetli bir reaksiyon

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 09.00 1. K. Ayşe nin ailesinin saç şekli özelliği (dış görünüş) bakımından kalıtımı şematik olarak verilmiştir. L aba (Düz saçlı) Anne (Kıvırcık saçlı) M

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. K. Ayşe nin ailesinin saç şekli özelliği (dış görünüş) bakımından kalıtımı şematik olarak verilmiştir. L aba (Düz saçlı) Anne (Kıvırcık

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

1- Aşağıda verilen mayoz bölünme geçirmekte olan hücrelerin evrelerini ve her birinin kromozom sayısını yazınız. (6*1,5=9 ) 5- Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliği sağlayan olaylar nelerdir? (2*4=8 ) Profaz_I

Detaylı

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI Biyoloji Dersi Öğretim Programının temelleri üreme, kalıtım ve yaşadığımız çevre konularıyla ilgili somut ve öğrencileri motive edici örnekler üzerine kurulmuştur.

Detaylı

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil)

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil) Olasılık Olasılıkta 0 hiçbir şansı olmayan olay ve 1 her zaman meydana gelen olay anlamına gelir.bir olayın olasılığı Olasılık denklemi kullanılarak hesaplanır : P=olayın olma olasılığı P = # beklenen

Detaylı

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5.

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5. SINIF Mitoz - Mayoz Bölünme TEST. Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ile başlar ve birbirini takip eden evrelerle devam eder. 4. Aşağıda mayoz bölünmenin özellikleriyle ilgili bilgiler veriliyor.. Bir ana

Detaylı

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK LS 2 ÜNÝVERSÝTE HAIRLIK Ö-DE-BÝR AINLARI BÝOLOJÝ DENEME SINAVI A Soru sayýsý: 0 anýtlama süresi: 5 dakika Bu testle ilgili yanýtlarýnýzý optik formdaki Biyoloji bölümüne iþaretleyiniz. Doðru yanýtlarýnýzýn

Detaylı

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN Kalıtım ve Genetik Nedir? Ozan EREN Kromozomlar ve Genler Saç rengi, saç sekli, göz rengi, dil yuvarlama gibi özellikler çevremizdeki bireyler arasında farklılık göstermektedir. Bu özellikler kalıtsal

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU:8. Sınıf 1. Ünite SBS Deneme Sınavı 1- Mitoz bölünme için aşağıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği bilgi yanlıştır? Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar. Önce sitoplazma bölünmesi sonra çekirdek

Detaylı

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu BYM613 Genetik MühendisliM hendisliği Hacettepe Üniversitesi Biyomühendislik BölümüB 2012-2013 2013 Güz G z DönemiD Salı 9.00-11.45, D9 Dr. Eda Çelik-AKDUR edacelik@hacettepe.edu.tr İçerik Tanımlar: Gen,

Detaylı

Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler

Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler Doç. Dr. Sibel Aylin Uğur İstanbul Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü-Genetik 13. Ulusal Sinirbilim

Detaylı

EŞEYE BAĞLI KALITIM. ÜNİTE 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM 1 Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik

EŞEYE BAĞLI KALITIM. ÜNİTE 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM 1 Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik EŞEYE BAĞLI KALITIM Cinsiyeti belirleyen kromozomlar X ve Y kromozomlarıdır. Bu kromozomların üzerinde yer alan genlere eşeye bağlı genler denir. Bu genler dişilerde X kromozomları, erkeklerde ise X ve

Detaylı

Dominant (Baskın) Kalıtım

Dominant (Baskın) Kalıtım Dominant (Baskın) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007

Detaylı

Süreklilik gösteren özellikler çoğunlukla iki ya da daha fazla gen tarafından kontrol edilirler.

Süreklilik gösteren özellikler çoğunlukla iki ya da daha fazla gen tarafından kontrol edilirler. KANTİTATİF GENETİK Giriş Bu bölümde genetik etkileşim gösteren bazı örnekler tartışılacaktır. Süreklilik gösteren özellikler çoğunlukla iki ya da daha fazla gen tarafından kontrol edilirler. Bu genler,

Detaylı

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ BENZER SORULARI 18.

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ BENZER SORULARI 18. TEOG SINAV SORUSU-1 ANABİLİM HAFTA SONU ÖDEVİ 26.09.2014 2. Aşağıdaki tabloyu ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) oluşuna göre doldurunuz. İFADELER D Y Kromozomlar kalıtım birimi olan genleri taşırlar.

Detaylı

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir?

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir? This information (1) on Autosomal Dominant genetic disorders is in Turkish Otozomal Baskın Genetik Hastalıklar (Kadınlar İçin) (İngilizce si Autosomal Dominant Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalığa,

Detaylı

MITOZ. Çözüm. Kazanımlar 4. Kazanımlar HÜCRE BÖLÜNMESİ. Örnek -1 <$> Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi

MITOZ. Çözüm. Kazanımlar 4. Kazanımlar HÜCRE BÖLÜNMESİ. Örnek -1 <$> Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi MITOZ Kazanımlar 4 Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini, öğrenmiş olacağım. HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücreler büyüyüp gelişirken madde ve enerji gereksinimleri

Detaylı

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi.

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi. KONU 9. HÜCRE BÖLÜNMESİ MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar birçok canlı grubu tarafından gerçekleştirilebilir. Mitoz bölünme sonunda bölünen hücrelerden

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

10. SINIF. Mitoz ve Eşeysiz Üreme TEST. 4. I. Beslenme II. Büyüme III. Solunum IV. Protein sentezi V. İğ ipliği sentezi

10. SINIF. Mitoz ve Eşeysiz Üreme TEST. 4. I. Beslenme II. Büyüme III. Solunum IV. Protein sentezi V. İğ ipliği sentezi 10. SINIF Mitoz ve Eşeysiz Üreme 1. I. Hücre yüzey alanının, hücre hacmi için yetersiz kalması II. Hücre metabolizma hızının artması III. Hücre sitoplazmasının dış etmenlerle eksilmesi IV. Zar üzerinden

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir.

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. 1. TEOG Deneme 1 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. Bir araştırmacı belirli özelliklere sahip canlıların, bu özelliklere sahip olmayan

Detaylı

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK (MZERET) SIVI 1 RLIK 213 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Hayvan hücresindeki mitoz bölünmenin bir evresinde, kromozomlar hücrenin ortasında sıraya dizilmiş durumda gözlenmiştir. 2.

Detaylı

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER GİRİŞ Mendel kalıtımında eğer genler bağımsız ise kalıtıldıklarında kabaca belli oranlarda ve sıklıkla

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

Axymaz/biyoloji OLASILIK. Olasılık prensiplerinin yeni nesillere uyarlanışı Monohibrid çaprazlama:

Axymaz/biyoloji OLASILIK. Olasılık prensiplerinin yeni nesillere uyarlanışı Monohibrid çaprazlama: OLASILIK Kalıtımda kullanılan iki önemli olasılık yasası şunlardır. 1-Şansa bağlı olan iki ayrı olayın sonuçları birbirinden bağımsızdır. 2-Şansa bağlı iki olayın aynı anda olma olasılığı bu olayların

Detaylı

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur?

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? 30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? A) Tohum B) Meyve C) Polen D) Embriyo E) Yumurta 39. Çiçekli bitkilerin üremesinde

Detaylı

MAYOZ VE EŞEYLİ YAŞAM DÖNGÜLERİ

MAYOZ VE EŞEYLİ YAŞAM DÖNGÜLERİ MAYOZ VE EŞEYLİ YAŞAM DÖNGÜLERİ Kalıtıma giriş Ebeveynler yavrularına gen adı verilen kodlanmış bilgileri verirler. Genler DNA parçalarıdır. Çoğu gen, hücreyi özgün enzimler ve diğer proteinleri sentezlemesi

Detaylı

Kan Grubu Sistemleri ve Uygunluk Testleri. Prof.Dr.Ziya Bayraktaroğlu Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi

Kan Grubu Sistemleri ve Uygunluk Testleri. Prof.Dr.Ziya Bayraktaroğlu Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Kan Grubu Sistemleri ve Uygunluk Testleri Prof.Dr.Ziya Bayraktaroğlu Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi 23 kan grup sistemi 250 kan grup antijeni Duffy,Rhesus,MNS,Lutheran,Kell, P,Lewis,KIDD,Diego,Cartwright,Xg,Scannia,

Detaylı

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders UYGULAMALI GENETİK Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders Genetik Nedir?* Bir bireyin morfolojik ve anatomik özelliklerini nasıl kazandığını, neden kendi türüne ait bireylere diğerlerinden

Detaylı

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER Kromozomların içerisinde DNA lar yer alır. DNA nın bölümleri ise, genleri oluşturur. DNA Nedir? Deoksribo nükleik asittir. Hücrenin

Detaylı

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 A Aşağıdaki ifadelerin yanındaki boşluklara doğru ise D yanlış ise Y harfini yazınız. 1. Hayvan hücresinde sitoplâzma bölünmesi ara lamel

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ 1 Genetik mühendisliği canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır. Genetik mühendisleri

Detaylı

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları A. Mayoz Bölünme Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları Eşeyli üremenin temelidir. Eşey ana hücrelerinden (2n), eşey hücrelerini (n) oluşturan özelleşmiş bölünme şeklidir. Mayoz I ve II olarak birbirini

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 12. Hafta (03.12.2013) 1 Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) 2 Genetik: Biyolojinin

Detaylı

2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2003 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Bir hücrede oksijenli solunum, protein sentezi, fotosentez olaylarının tümünün gerçekleşebilmesi için, bu hücrede; I. ribozom, II. kloroplast, III. mitokondri,

Detaylı

Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri.

Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri. Hazırlayan: Gökçe Ok /Köprü Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri. Adenin: Adenintimin protein çiftinin bir azotlu bir bileşeni. Alel:

Detaylı