KİTLESEL AFETLERDE EZİLME SENDROMLU HASTALARIN TEDAVİSİ İÇİN TAVSİYELER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KİTLESEL AFETLERDE EZİLME SENDROMLU HASTALARIN TEDAVİSİ İÇİN TAVSİYELER"

Transkript

1 NEPHROLOGY DIALYSIS TRANSPLANTATION Basic and clinical renal science KİTLESEL AFETLERDE EZİLME SENDROMLU HASTALARIN TEDAVİSİ İÇİN TAVSİYELER Çalışma Grubu Eş Başkanları: Mehmet Şükrü Sever ve Raymond Vanholder Çeviri Editörü: Rümeyza Kazancıoğlu

2 KİTLESEL AFETLERDE EZİLME SENDROMLU HASTALARIN TEDAVİSİ İÇİN TAVSİYELER RECOMMENDATIONS FOR THE MANAGEMENT OF CRUSH VICTIMS IN MASS DISASTERS i i

3 Kitlesel Afetlerde Ezilme Sendromlu Hastaların Tedavisi İçin Tavsiyeler European Renal Best Practice (ERBP) ve Oxford University Press in izinleri ile Türkçe ye çevrilmiştir. Bu Kitabın Türkçe Baskısı Türk Böbrek Vakfı nın Desteği ile Gerçekleştirilmiştir. ii

4 İÇİNDEKİLER Uyarı Çalışma Grubu Üyeleri Temel Tavsiyeler Özet Önsöz Kısaltmalar Bölüm I: Tanımlar ve Temel Kavramlar I.1: Felaket, ezilme sendromu, akut böbrek hasarı (ABH) ve akut böbrek yetersizliği (ABY) ile ilgili terminoloji I.2: Tanı ve tedavi yöntemleriyle ilgili terminoloji Bölüm II. Afet Sahasındaki Girişimler II.1: Sağlık personelinin kişisel durumunun belirlenmesi II.2: Erken dönemde girişimin planlanması II.3: Afetzedeyi enkazdan çıkarmadan önce girişim i8 II.4: Enkazdan çıkarma işlemi sırasında girişim i10 II.5: Enkazdan çıkarmadan hemen sonra genel yaklaşım i10 II.6: Kurtarma sonrasında erken dönemde sıvı tedavisi ve idrar miktarının takibi i12 II.7: Kurtarma sonrasında alınması gereken diğer önlemler i15 Bölüm III: Hastaneye Başvuru Aşamasında Girişimler III. 1: Hastaneye başvuru aşamasında tüm afetzedelere genel yaklaşım i17 III. 2: Hastaneye başvuru aşamasında ezilme sendromlu hastalara özel yaklaşım i20 Bölüm IV: Ezilme Sendromlu Hastalarda Fasyotomi ve Amputasyonlar IV.1: Fasyotomiler i26 IV.2: Amputasyonlar i27 Bölüm V: Ezilme Sendromlu Hastalarda ABH dan Korunma ve Tedavi V.1: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH dan korunma i28 V.2: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH nın oligürik dönemde konservatif tedavisi i29 V.3: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH ında diyaliz tedavisi i31 V.4: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH nın poliürik dönemde tedavisi i35 V.5: Geç dönemde hastaların izlenmesi i35 Bölüm VI: Ezilme Hasarı Zemininde Gelişen ABH da Klinik Seyir Sırasında Ortaya Çıkan Tıbbi Komplikasyonların Tanısı, Önlenmesi ve Tedavisi VI: Ezilme hasarı zemininde gelişen ABH da klinik seyir sırasında ortaya çıkan tıbbi komplikasyonların tanısı, önlenmesi ve tedavisi i36 Bölüm VII: Ezilme Sendromlu Afetzedelerin Tedavisi Aşamasında Lojistik Konular VII.1: Afetler sonrasında yardım sürecinde lojistik konular i38 VII.2: Tıbbi personel ve malzeme yardımının genel lojistik planlaması i39 VII.3: Tıbbi personel ve malzeme yardımının renal lojistik planlaması i40 Bölüm VIII: Renal Afetlere Yanıt Programının Oluşturulması VIII.1: Afetler öncesinde hazırlıklar i42 VIII.2: Afetler sonrasında alınması gereken önlemler i45 Ek: I. Depremlerin ardından travma hastalarının ilk değerlendirilmesi ve tedavisi i49 II. Triyaj i51 III. International Society of Nephrology (ISN) nin Renal Afet Yardım Komitesi (RDRTF) i52 IV. Sınır Tanımayan Hekimler [Médecins Sans Frontières (MSF)] i54 V. Avrupa Renal İyi Uygulamalar Kılavuzu (ERBP) i55 VI. Prospektif veri toplama ve değerlendirme formları i56 Açıklamalar i59 Kaynaklar i60 iii Sayfa iii iv v i1 i2 i3 i4 i5 i7 i7

5 UYARI ÖNERİLERİN KULLANILMASI Bilgi sağlamak ve karar verirken yardımcı olmak üzere düzenlenen bu tavsiyeler 2011 Ağustos ayındaki en güncel bilgilere dayanmaktadır. Bu öneriler standart bir bakımı tanımlamaya yönelik değildir; standart bir bakım çerçevesi olarak kabul edilmemeli ve özel bir tedavi yöntemi olarak yorumlanmamalıdır. Uygulamadaki farklılıklar kaçınılmazdır ve klinisyenler hastaların ihtiyaçlarını karşılarken mevcut kaynaklarını ve kurumun ya da uygulama tipinin getireceği kısıtlamaları göz önüne almalıdır. Bu önerilerden yararlanacak her sağlık çalışanı herhangi bir klinik durumda bu önerilerin uygulanabilirliğini değerlendirmekle sorumludur. AÇIKLAMA Avrupa Renal İyi Uygulamalar Kılavuzu (ERBP) ve Uluslararası Nefroloji Derneği (ISN) Renal Afet Yardım Komitesi (RDRTF) grup üyeleri kişisel profesyonel işlerine yönelik ya da dış ilişkileri sonucunda ortaya çıkabilecek mevcut olan veya gerçekleşebilecek çıkar ilişkilerinden sakınmak için her türlü çabayı gösterir. Çalışma grubunun bütün üyeleri çıkar ilişkisi olabilecek veya çıkar ilişkisi olarak algılanabilecek tüm ilişkilerini gösteren onay formlarını doldurmuş, imzalamış ve teslim etmişlerdir. Konuyla ilgili tüm bilgiler ISN-RDRTF de dosyalanmıştır. iv

6 ÇALIŞMA GRUBU ÜYELERİ Çalışma Grubu Eş Başkanları Mehmet Şükrü Sever, MD İstanbul Üniversitesi İstanbul, Türkiye Raymond Vanholder, MD, PhD Ghent University Hospital Ghent, Belgium Çalışma Grubu Itamar Ashkenazi, MD Hillel Yaffe Medical Center Hadera, Israel Ori Better, MD Israel Institute of Technology, Technion Bat Galim, Haifa, Israel Martin De Smet, MD Médecins Sans Frontières Brussels, Belgium Garabed Eknoyan, MD Baylor College of Medicine Houston, Texas, US Eric Hoste, MD, PhD Ghent University Hospital Ghent, Belgium Norbert Lameire, MD, PhD Ghent University Hospital Ghent, Belgium Didier Portilla, MD University of Arkansas for Medical Sciences Little Rock, Arkansas, US Gavin Becker, MD The Royal Melbourne Hospital Melbourne, Australia Adrian Covic, MD C. I. Parhon University Hospital Iasi, Romania Kai-Uwe Eckardt, MD University of Erlangen-Nuremberg Erlangen, Germany Noel Gibney, MB FRCP(C) University of Alberta Edmonton, Canada Rümeyza Kazancıoğlu, MD Bezmialem Vakıf Üniversitesi İstanbul, Türkiye Valerie Luyckx, MD, MB BCh University of Alberta Edmonton, Canada Serhan Tuğlular, MD Marmara Üniversitesi İstanbul, Türkiye Wim Van Biesen, MD, PhD Ghent University Hospital Ghent, Belgium Çeviri Editörü: Dr. Rümeyza Kazancıoğlu - Bezmialem Vakıf Üniversitesi, İstanbul Çevirmenler: Bölüm I: Dr. Mehmet Koç - Marmara Üniversitesi, İstanbul Bölüm II: Dr. Serhan Tuğlular - Marmara Üniversitesi, İstanbul Bölüm III: Dr. Rümeyza Kazancıoğlu - Bezmialem Vakıf Üniversitesi, İstanbul Bölüm IV: Dr. Tevfik Aydın Kazancıoğlu - H.Ö. Sabancı Holding A.Ş., İstanbul Bölüm V: Dr. Fevzi Ersoy - Akdeniz Üniversitesi, Antalya BölümVI: Dr. Kübra Kaynar - Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon Bölüm VII: Dr. Caner Çavdar - Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Bölüm VIII: Dr. Belda Dursun - Pamukkale Üniversitesi, Denizli Ekler: Dr. Savaş Öztürk - Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstanbul v

7 TEMEL TAVSİYELER Bölüm II. Afet Sahasındaki Girişimler II.1: Sağlık personelinin kişisel durumunun belirlenmesi Potansiyel olarak destek verebilecek sağlık ekibi: Kurtarma operasyonlarına katılmadan önce kendilerinin felaket ile ilişkili sorunlarını çözmüş ve ailelerinin konaklama ve diğer gereksinimlerini planlamış olmalıdır; Genel felaket kurtarma çalışmalarına katılamayacak iseler durumlarını, koordinasyonu üstlenen makamlara en kısa zamanda bildirmeli; geçici süreyle yerel kurtarma çalışmalarına ve tıbbi faaliyetlere katılmayı düşünmelidir. II.2: Erken dönemde girişimin planlanması Felaket durumunda yardım sunabilecek kişi ve kurumlar, bir felaket sonrasında gerekebilecek olası girişimlerin yeri, tipi ve boyutu ile ilgili önceden hazırlık yapmış olmalıdır. II.3: Afetzedeyi enkazdan çıkarmadan önce girişim II.3.A: Hasarlı binalara girmeden önce kendi kişisel güvenliğinizi sağlayın. Kısmen veya tamamen yıkılmış binalardan afetzedelerin çıkarılma işlemine doğrudan katılmayın. Önceden kurtarılmış olan yaralıların destek ve tedavilerine odaklanın. II.3.B: Enkaz altında sıkışmış yaralıları doğru tedavi edebilmek amacıyla hayat desteği, ezilme yaralanmaları, sıvı tedavisi ve ezilme zemininde gelişmiş ABH hakkında bilgi edinin. II.3.C: Enkaz altında sıkışmış yaralının tıbbi değerlendirmesine, afetzede henüz enkaz altından çıkarılmadan önce, kendisi ile iletişim kurulur kurulmaz başlayın. II.3.D: Yaralı henüz enkaz altındayken ulaşılabilen ilk ekstremiteye geniş çaplı bir venöz giriş yolu yerleştirin. İki saat süreyle, erişkinlere 1000 ml/saat, çocuklara ise ml/kg/ saat hızında izotonik sodyum klorür verin; daha sonra hızı, erişkinlerde 500 ml/saat e, çocuklarda ise 10 ml/kg/saat e, hatta daha azına düşürün. Çok az miktarda bile olsa potasyum içeren solüsyonlardan (örneğin; Ringer Laktat) kaçının. II.3.E: Enkaz altından çıkartmanın zamanlamasını orada bulunan kurtarma ve sağlık ekipleriyle birlikte kararlaştırıp planlayın. Olanak varsa, çıkarma işlemi sırasında yaralıları tekrar değerlendirin. II.4: Enkazdan çıkarma işlemi sırasında girişim II.4.A: Enkazdan çıkarılma işlemi sırasında (bu işlem genellikle dakika sürer) 1000 ml/ saat hızında izotonik sodyum klorür verin. Eğer çıkarma işlemi 2 saatten daha uzun sürerse, sıvı uygulamasını 500 ml/saat hızını geçmeyecek şekilde azaltın ve verilecek sıvının miktarını yaş, kilo, travma tipi, ortam ısısı, idrar hacmi ve tahmin edilen toplam sıvı kaybına göre ayarlayın. II.4.B: Olay yerinde amputasyonu ezilme sendromunu önlemek için değil, yalnızca hayat kurtarmak indikasyonu ile (örnek olarak; enkaz altında sıkışmış bir yaralıyı kurtarabilmek amacıyla) uygulayın/uygulatın. II.5: Enkaz altından çıkardıktan hemen sonra genel yaklaşım II.5.A: Enkaz altından çıkarılan afetzedeleri çökme ihtimali olan yapılardan olabildiğince hızlı şekilde uzaklaştırın. Hayatı tehdit eden bulguları kontrol edin ve gerekli medikal girişimlerin boyutunu ve tipini saptayabilmek amacıyla birincil yaklaşımı uygulayın. Hangi hastaların öncelikle tedavi edilmesi gerektiğini belirleyebilmek amacıyla sağkalım olasılığı düşük olan yaralıları ayırın. vi

8 II.5.B: Arteriyel turnikeyi yalnızca hayatı tehdit eden kanamaları durdurmak indikasyonu ile uygulayın. II.5.C: Birincil yaklaşım sırasında atlanmış olabilecek herhangi bir yaralanmayı tanımak ve tedavi edebilmek için, sadece hafif yaralanmaları olanlarda ve görünür ezilme yaralanması olmayan olgularda bile, ikincil yaklaşımı ı mümkün olur olmaz uygulayın. Her bir afetzede için bir yaralanma listesi çıkarın ve ezilme sendromunun geç bulgularını (idrar miktarında azalma, idrar renginde koyulaşma, üremik belirti ve bulgular) izleyin. II.6: Kurtarma sonrasında erken dönemde sıvı tedavisi ve idrar miktarının takibi II.6.A: Ezilme yaralanması zemininde gelişmiş ABH nın önlenebilmesi için tüm yaralılara kurtarılmayı takiben olabildiğince erken dönemde sürekli sıvı verin; etkinlik ve kolay bulunabilirlik açısından tercih edilen sıvı izotonik sodyum klorürdür. II.6.B: Gereken sıvı hacmini belirleyebilmek için yaralıların hidrasyon durumunu değerlendirin. Eğer kurtarma öncesinde hiç intravenöz sıvı verilmemişse, kurtarılmayı takiben, mümkün olur olmaz, erişkinler için 1000 ml/saat hızında (çocuklarda ml/kg/saat hızında) izotonik sodyum klorür başlatın. Altı saat süresince, toplam 3-6 L sıvı vermeye devam ederken yaralıyı düzenli olarak kontrol edin. Demografik özellikleri, tıbbi belirti ve bulguları, çevresel ve lojistik faktörleri göz önünde bulundurarak sıvı miktarını her bir hasta için ayrı ayrı belirleyin. Daha sonraki sıvı uygulaması hakkında karar vermek için idrar hacmini ve hemodinamik durumu değerlendirin. II.6.C: İdrar çıkışını yakından izleyin; bilinci açık hastalardan idrarlarını bir kaba yapmalarını isteyin; kontrollü idrar yapma mümkün değil ise erkek hastalarda prezervatifli sonda kullanın. Uygun sıvı tedavisine rağmen idrar çıkışı gözlenmezse, üretral kanama ve laserasyonu dışladıktan sonra, idrar sondası takın. II.6.D: Hipovolemi bulunmadığı halde anüri sürüyorsa ve sıvı tedavisine idrar yanıtı yoksa, verilecek günlük sıvı miktarını bir önceki gün ölçülen (veya tahmin edilen) tüm sıvı kayıplarına ek olarak, ml/gün ile sınırlayın. II.6:E: İntravenöz sıvı uygulamasına idrar yanıtı varsa (idrar volümü 50 ml/saat in üstünde), yaralılar yakın takip edilemiyorsa sıvıları 3-6 L/gün olacak şekilde sınırlandırın. Yakın izlem yapılabiliyorsa 6 L/gün den daha fazla sıvı vermeyi düşünün. II.7: Kurtarma sonrasında alınması gereken diğer önlemler II.7.A: ABH ile ilişkili olan veya olmayan tüm diğer ek sorunları (örneğin; havayolu obstrüksiyonu, solunum sıkıntısı, ağrı, hipotansiyon, hipertansiyon, miyokard iskemisi ve infarktüsü, kalp yetersizliği, kırıklar ve kontamine yaralar) tedavi edin. II.7.B: Hiperpotasemiyi mümkün olan en erken zamanda tanıyın ve tedavi edin. II.7.C: Stabilize olur olmaz, hastayı ilk fırsatta bir hastaneye nakledilmek üzere hazırlayın. II.7.D: Yatak sıkıntısı nedeniyle hastalar eve erken gönderilirlerse en az 3 gün boyunca idrar rengini ve miktarını kontrol etmelerini önerin. Oligüri, koyu renkli idrar, ödem ve bulantı gibi ezilme sendromu bulguları gelişirse hemen tıbbi yardım istemeleri konusunda hastaları uyarın. Bölüm III: Hastaneye Başvuru Aşamasında Girişimler III.1: Hastaneye başvuru aşamasında tüm afetzedelere genel yaklaşım III.1.A:Afetzedelerin uygun tedavi alanlarına triyajını sağlayın. vii

9 III.1.B: Ezilme sendromlu hastaların takip ve tedavisini kabul görmüş travma ve ABH kılavuzlarına göre yönlendirin. III.1.C: Fizik muayene sırasında hastaların hidrasyon durumunu değerlendirin. Eğer mümkün ise santral venöz basıncı ölçün. Ancak, bu basıncın mutlak değerinden ziyade, bu değerde ortaya çıkan dinamik değişiklikleri dikkate alın. Söz konusu değişiklikler vücut sıvı durumunu daha iyi yansıtır. III.1.D: Hipovolemik felaketzedelerde altta yatan nedenleri saptayarak tedavi edin. Kolloidler yerine kristaloid içeren sıvıları tercih edin. III.1.E: Tüm açık yaraların infekte olduğunu varsayın. Nekroz veya belirgin infeksiyon varlığında antibiyotiklere ilave olarak cerrahi debrimanı da öngörün. Antibiyotiklere başlamadan önce kültür alın. Son beş yıl içerisinde aşılandığı kesinlikle belirlenen hastalar dışında, tüm açık yarası olan hastalara tetanoz toksoidi uygulayın. III.1.F: Hipotermi mevcut ise düzeltin. III.1.G: Tüm hastaları kaydedin; kayıtları tıbbi, sosyal ve hukuki nedenlerle saklayın. III.2: Hastaneye başvuru aşamasında ezilme sendromlu hastalara özel yaklaşım III.2.A: Yaraları hafif bile olsa, tüm afetzedeleri ezilme sendromunun semptom ve bulguları açısından takip edin. III.2.B:Uygulanmakta olan tüm sıvıları kontrol edin; verilmekte ise potasyum içeren sıvıları hemen durdurun. III.2.C:Serum potasyum düzeyini en kısa zamanda ölçün. Laboratuar çalışmıyorsa veya test yapmak gecikecek ise (istat gibi) hasta başı ölçüm aletlerini kullanın ya da elektrokardiyografi çekerek hiperpotasemik bulguların varlığını arayın. III.2.D:Hiperpotasemi mevcutsa hızla tedavi edin. Acil tedaviyi yaptıktan sonra vücuttan potasyumu uzaklaştıran diğer girişimleri hemen planlayın. 1) Acil önlemler: kalsiyum glukonat, glukoz-insülin infüzyonu, sodyum bikarbonat ve β-2 agonistleridir. Hemen ardından uygulanacak olan 2) Diğer önlemler ise: diyaliz ve kayeksalat tedavisidir. III.2.E: Üretral kanama ve/veya laserasyonu dışladıktan sonra tüm ezilme sendromlu hastalara idrar çıkışını takip etmek üzere sonda takın. Pelvis kırığı ve parapleji gibi başka bir indikasyon yok ise ve idrar toplamak mutlak gerekli değilse (örneğin; hastada oligoanürik ABH gelişmiş ise veya böbrek fonksiyonları normale dönmüş ise) sondayı en erken zamanda çıkarın. III.2.F: İdrar tahlili yapın; mümkünse idrar sedimentine bakın. III.2.G: Oligürik hastalarda volüm fazlalığı varsa sıvı verilmesini kısıtlayın ve hastanın ihtiyacına göre diyaliz ile birlikte veya ondan bağımsız şekilde ultrafiltrasyona başlayın. III.2.H: Eşlik etmekte ise asidoz, alkaloz, semptomatik hipokalsemi ve infeksiyon gibi diğer acil durumları da tedavi edin. Bölüm IV: Ezilme Sendromlu Hastalarda Fasyotomi ve Amputasyonlar IV.1: Fasyotomiler IV.1.A: Kompartman içi basınç ölçümü veya fizik muayene bulguları ile kesin indikasyon konulmamışsa, kompartman sendromunu tedavi etmek için rutin olarak fasyotomi yapmayın / yaptırmayın. viii

10 IV.1.B: Kontrindikasyonu yoksa, artan kompartman içi basıncın tedavisi için koruyucu önlem olarak mannitol uygulamasını göz önüne alın. IV.2: Amputasyonlar IV.2.A: Hastanın hayatını tehdit ediyorsa yaralanmış ekstremiteyi ampute edin/edilmesini sağlayın. IV.2.B: Amputasyonları sadece mutlak indikasyon varlığında uygulayın. IV.2.C: İndike ise amputasyonları mümkün olan en erken zamanda yapın. Bölüm V: Ezilme Sendromlu Hastalarda ABH dan Korunma ve Tedavi V.1: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH dan korunma Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH varlığında da diğer nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan ABH da uygulanan korunma ve tedavi prensiplerini uygulayın: V.1.A: Hipovolemik hastalarda normovolemiyi sağlamak için erken ve hızlı bir şekilde sıvı vermeye başlayın; normovolemik hastalarda ise yeterli idrar akımını sağlamak üzere sıvı verilmesini devam ettirin. V.1.B: Ezilme sendromu zemininde gelişebilecek ABH yı önlemek için yavaş sürekli diyaliz teknikleri, lup diüretikleri ve dopamin kullanılması gibi faydası kanıtlanmamış tedavi uygulamalarından uzak durun. V.2: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH nın oligürik döneminde konservatif tedavi V.2.A: Tedavi prensiplerine karar verirken, başlangıçta oligürik seyreden daha sonra ise poliürik düzeylere varan idrar miktarını dikkate alın. V.2.B: Hasta oligürik iken: V.2.B.1: Böbrek fonksiyonlarının düzelmesi üzerine kötü etki yapan faktörler varsa önleyin, ortadan kaldırın ya da tedavi edin. Bu faktörlerden bazıları: nefrotoksik ajanlar, üriner sistem obstrüksiyonları, üriner ya da sistemik infeksiyonlar, hipotansiyon, hipertansiyon, kalp yetersizliği, gastrointestinal kanama ve anemi. V.2.B.2: Sıvı-elektrolit bozukluklarını gecikmeden tedavi edebilmek için, serum potasyumunu günde en azından iki kere tayin edin; alınan ve çıkarılan sıvı miktarını, serum sodyum, fosfor ve kalsiyum düzeylerini ise günde en azından bir kere ölçün. V.2.B.3: Her gün en az bir kez kan gazı tayini yapın. Eğer serum ph sı 7.1 in altına düşerse bikarbonat başlayın. Buna rağmen ph düşmeye devam ederse bikarbonat dozunu artırın. Bikarbonat tedavisini kalıcı bir çözüm olarak değil, ancak diyaliz hazır hale gelene kadar geçici bir tedavi olarak öngörün. V.2.B.4: Katabolizmayı önlemek ve yara iyileşmesine yardımcı olabilmek için, dengeli protein, karbonhidrat ve lipid vererek uygun beslenme şartlarını sağlayın. V.2.B.5: Hastayı medikal ve cerrahi komplikasyonların ortaya çıkışı açısından sürekli olarak değerlendirin; gelişen komplikasyonları hızla tedavi edin. ix

11 V.3: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH da diyaliz tedavisi V.3.A: Diyaliz hayat kurtarıcıdır. Sıvı- elektrolit ve asit- baz dengesi bozuklukları ortaya çıktığında afetzedelerde diyaliz tedavisinin başlatılabilmesi için elden gelen tüm çabayı gösterin. V.3.B: Diyaliz dozunu bireyselleştirin; diyalizin yoğunluk ve sıklığına karar verirken böbrek yetersizliğinin hayatı tehdit eden komplikasyonlarının düzeltilmesini hedefleyin. V.3.C: Diyaliz tedavisinin zamanında başlatılabilmesi için afetzedeleri hiperpotasemi, hipervolemi ve ciddi üremik toksisite gibi diyaliz indikasyonlarının ortaya çıkışı açısından yakından izleyin. V.3.D: Yavaş, sürekli diyaliz modaliteleri ve periton diyalizi de ezilme sendromlu hastaların tedavisinde yarar sağlayabilir; ancak, renal replasman tedavisi için ilk seçenek olarak daima hemodiyalizi tercih edin. V.3.E: Kanama diyatezi bulunan hastalarda antikoagülan içermeyen hemodiyaliz ya da periton diyalizi uygulayın. V.3.F: Diyaliz desteğine son verildikten sonra diyalizin tekrar başlanmasını gerektirebilecek klinik ve laboratuar bulgularını dikkatle izleyin. V.4: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH nın poliürik dönemde tedavisi V.4.A: Ezilme sendromu zemininde gelişen ABH nın düzelme dönemi genellikle poliüri ile seyreder. Bu dönemde hipovolemiyi önleyin ve elektrolit dengesini sağlayın. V.4.B: Böbrek fonksiyonları düzelmeye başladığında, klinik ve biyokimyasal parametreleri yakından izleyerek verilen sıvıların miktarını yavaş yavaş azaltın. V.5: Geç dönemde hastaların izlenmesi Ezilme sendromlu afetzedeleri, geç dönemde ortaya çıkabilecek böbrekle ilgili ve sistemik olumsuz etkiler açısından yılda en azından bir kere kontrol edin. Bölüm VI: Ezilme Hasarı Zemininde Gelişen ABH da Klinik Seyir Sırasında Ortaya Çıkan Tıbbi Komplikasyonların Tanısı, Önlenmesi ve Tedavisi VI.1A: En iyi sonucu alabilmek için klinik seyir sırasında tüm komplikasyonları yakından izleyin; önlemeye çalışın; en uygun şekilde tedavi edin. VI.1.B: İnfeksiyonları erken dönemde teşhis ve tedavi edin. VI.1.C: Bakteriyemi ve sepsis riskini azaltabilmek için intravasküler kateterleri mümkün olan en kısa zamanda çıkarın. VI.1.D: Kompartman sendromunun neden olduğu periferik nöropati omurilik travmasını taklit edebilir; doğru tedaviyi uygulayabilmek için ayırıcı tanı yapın. VI.1.E: Afetzedelere psikolojik destek sağlayın. Özellikle intihar fikri olan hastaların yakın çevresinde akrabalarını, personelden birini ya da üçüncü bir kişiyi bulundurun. Bölüm VII: Ezilme Sendromlu Afetzedelerin Tedavisi Aşamasında Lojistik Konular VII.1 Afetler sonrasında yardım sürecinde lojistik konular VII.1.A: Etkin lojistik desteğin organize edilebilmesi için kitlesel afetin boyutu ve şiddeti erken dönemde öngörülmelidir. x

12 VII.1.B: Etkin bir kurtarma planının yapılabilmesi amacıyla mümkün olan en kısa sürede ezilme sendromlu hastaların sayısı belirlenmelidir. VII.1.C: Afet bölgesindeki sağlık kuruluşlarında herhangi bir ciddi hasar olup olmadığı ve bu kuruluşlardaki tıbbi malzeme durumu saptanmalıdır. VII.1.D: Mümkün olan ilk fırsatta ezilme sendromlu hastalar, afet bölgesinden uzak, güvenli ve tam donanımlı merkezlere gönderilmelidir. VII.1.E: Sağlık hizmetlerini iyi bir şekilde organize etmek için hastaneye yatış sıklığı ve bunun zamanlaması öngörülmelidir. VII.1.F: Psikolojik problemleri ve tıbbi riskleri azaltmak amacıyla afet alanındaki cesetler mümkün olan en kısa süre içerisinde uzaklaştırılmalıdır. VII.2 Tıbbi personel ve malzeme yardımının genel lojistik planlaması VII.2.A: Tükenme sendromunu önleyebilmek amacıyla tıbbi personelin dinlenmeksizin, aralıksız çalışmasına izin verilmemelidir. Bir yönetici tıbbi personeli yorgunluk açısından izlemeli ve personelin ne zaman dinleneceğine karar vermelidir. VII.2.B: En deneyimli personel afetin ilk günlerinde görevlendirilmelidir. VII.2.C: Diğer bölgelerden gönderilmekte olan yardım malzemeleri afet bölgesine ulaşıncaya kadar mevcut olan tıbbi malzemeleri tutumlu kullanılmalıdır. VII.2.D: Kan ürünleri bağışını etkin bir biçimde yönlendirebilmek ve zaman zaman aşırı, zaman zaman da yetersiz bağış süreçlerinin önüne geçebilmek için kan bağışı çağrılarını planlanmalı ve belirli bir süreye yayılmalıdır. VII.3: Tıbbi personel ve malzeme yardımının renal lojistik planlaması VII.3.A: Çok sayıda ezilme sendromlu afetzedenin aniden sevk edilmeleriyle baş edebilmek için afet bölgesine yakın ve uzak çevredeki nefroloji birimleri afete hazırlanma planları oluşturmalıdır. VII.3.B: Stoklarda devamlılığı sağlayabilmek ve afet bölgesine dışarıdan acil yardım temin edebilmek için ezilme sendromlu afetzedelerin tedavisinde kullanılacak tıbbi malzeme miktarı önceden tanımlanmalıdır. VII.3.C: Gereklilik halinde, diyaliz personeli fonksiyonel olmayan birimlerden çalışan birimlere aktarılmalıdır. VII.3.D: Kronik diyaliz hastalarının diyaliz merkezlerine yerleştirilmesi yeniden planlanmalıdır. Bölüm VIII: Renal Afet Yanıt Programının Oluşturulması VIII.1: Afetler öncesinde hazırlıklar VIII.1.A: Renal afet yardım stratejileri, afetin hemen ardından neler yapılması gerektiğini açık şekilde tarif etmelidir. VIII.1.B: Renal afet yardım ekipleri koordinatörleri, ön değerlendirme ekibi üyelerini, enkaz altından kurtarıcıları ve tıbbi personeli içermelidir. VIII.1.C: Afet sonrasında etkin bir yanıtın hızla oluşturulabilmesi için lokal diyaliz merkezlerinin ve sevk hastanelerinin haritası önceden hazırlanmalıdır. xi

13 VIII.1.D: Halkı, kurtarma ekiplerini, tıbbi ekipleri ve (para)-medikal personeli ve kronik diyaliz hastalarını hedefleyen eğitim programları geliştirilmelidir. Bu programlar herhangi bir afet gerçekleşmeden önce peryodik şekilde prova edilmelidir. VIII.1.E: Dışarıdan gelen ve bölgede bulunan medikal ve (para)-medikal personelin konuşlandırılması, malzemelerin dağıtımı ve diyaliz hizmetinin sağlanması önceden planlanmalıdır. VIII.1.F: Afet yanıt senaryoları dışarıdan gelen yardım ekipleri ile işbirliğinin planlanmasını da içermelidir. VIII.2: Afetler sonrasında alınması gereken önlemler VIII.2.A: Renal Afet Yardım Komitesi [Renal Disaster Relief Task Force (RDRTF)] başkanı ve lokal koordinatörler en kısa sürede iletişim kurulmalıdır. VIII.2.B: Belirlenmiş bir koordinatörün önderliğinde daha önceden geliştirilmiş olan aksiyon planları en kısa sürede yürürlüğe konulmalıdır. xii

14 Nephrol Dial Transplant (2012) 27 [Suppl 1]: 1]: i1 i1 doi: /ndt/gfr716 Abstract ÖZET Kitlesel Recommendations Afetlerde Ezilme for thesendromlu management Hastaların of crush Tedavisi victims iniçin mass Tavsiyeler disasters afet aims sırasında to assist yardım medics, sağlayan paramedics tıbbi and personele, rescue paramediklere team members who ve kurtarma provide care ekibi during üyelerine disasters. rehber Development olmayı amaçlar. of the Tavsiyelerin recommendations oluşturulması followed an aşamasında explicit process literatür of taramaları literature review yapılmış, and, ayrıca also internet and aracılığı face-to-face ile ve discussions. yüzyüze tartışmalar The chapters gerçekleştirilmiştir. cover medical and Bölümler logistic afetin measures, meydana to be getirebileceği taken both at the problemlerle disaster fieldbaşa and çıkabilmek in the hospitals, için to hem cope afet with alanında, the problems hem created de hastanelerde by a catastrophe. uygulanabilecek Recommendations medikal ve were lojistik basedönlemleri on retrospective içermektedir. analysestavsiyeler and case reports geriye on dönük past disasters, analizleri, and geçmiş also expert afetlerdeki judgment olgu orsunumlarını opinion. Since ve there aynı zamanda are no randomized uzman görüşlerini controlledtemel trials, almıştır. no GRADE Bu konuda approachyapılmış was usedrandomize to developkontrollü the recommendations, çalışmaların bulunmamasından and no strengths of dolayı recommendations önerilerin or oluşturulmasında levels of evidence derecelendirme are provided. yaklaşımı kullanılamamış, önerilerin gücü ve kanıt düzeyleri gösterilememiştir. Anahtar Keywords: kelimeler: Crush syndrome; Ezilme sendromu; disaster victims; afet hastaları; rhabdomyolysis; rabdomiyoliz; acute akut kidney böbrek injury; hasarı; logistics, lojistik; renal renal replacement replasman tedavisi; therapy; Avrupa European Renal Renal İyi Best Uygulamalar Practice; Renal Kılavuzu; Disaster Renal Relief Afet Yardım Task Force; Komitesi; Médecins Sınır Sans Tanımayan Frontières Hekimler InBu citing çalışma thissite document, edileceği the zaman following aşağıdaki format format should kullanılmalıdır: be used: Sever MS, Vanholder R and the Workgroup on Recommendations Sever MS, Vanholder for the R and Management the Workgroup of Crush on Recommendations Victims in Mass Disasters. for the Management Recommendations of Crush for Victims the management in Mass of Disasters. crush victims Recommendations in mass disasters. for Nephrol the management Dial Transplant of crush 2012; victims 27: Supplement in mass disasters. 1, i1 i67. Nephrol Dial Transplant 2012; 27: Supplement 1, i1 i67. Ó The Author Published by Oxford University Press on behalf of ERA-EDTA. All rights reserved. For Permissions, please

15 Nephrol Dial Transplant (2012) 27 [Suppl 1]: i2i1 doi: /ndt/gfr /ndt/gfr716 Abstract ÖNSÖZ Recommendations Büyük depremler for düzenli the management olarak meydana of crush gelmektedir. victims in mass Bu disasters kaynaktaki aimsöneriler to assistyalnızca medics, nefrologlara paramedics and değil, rescue aynı team Tahran members ve İstanbul who provide gibi yoğun carenüfuslu during disasters. şehirler, Akdeniz Development zamanda of the recommendations büyük felaketler followed sırasında angörev explicit yapan process diğer of literature Havzası, review Hindistan, and, also Endonezya internet and gibi face-to-face ülkelerin discussions. yoğun sağlık The çalışanlarına chapters coverda medical yöneliktir. and logistic Büyük measures, popülasyonları to be taken nüfuslu both bölgeleri, at the disaster Çin in field büyük and inbir thekısmı, hospitals, Japonya to cope ve withetkilediği problems gerçeği created ve çoğu by a catastrophe. felaketlerin Recommendations sonrasında ortaya were Kaliforniya based onböyle retrospective büyük analyses felaketler andiçin caseyüksek reports on risk past çıkan disasters, kaotik and also durumlar expert da judgment göz önüne or opinion. alınarak Since öneriler there are taşımaktadır no randomized [1-3]. controlled trials, no GRADE approach wasgenelde used to develop basit temel the recommendations, ifadeler ile sınırlı and tutulmuştur. no strengths of recommendations or levels of evidence are provided. Depremlerin ardından ortaya çıkan ezilme sendromu, Bilgi ve tavsiyeleri aktarırken felaketlerin öncesinde, beraberinde akut böbrek hasarı olsa da olmasa da, travmatik sırasında ve sonrasında medikal, lojistik ve koordinasyon ani ölümlerden sonra, ölümlerin en sık ikinci sebebidir; açısından neler yapılabileceğini adım adım tanımladık. ancak böbrek ile ilgili sorunlar toplam mortaliteyi önemli Amacımız sahada ve hastanede zor koşullar altında Keywords: Crush syndrome; disaster victims; rhabdomyolysis; acute kidney injury; logistics, renal replacement ölçüde artırmaktadır. Öte yandan, ezilme sendromlu doğrudan uygulanabilen, kolay ulaşılabilen öğretici bilgiyi therapy; European Renal Best Practice; Renal Disaster Relief Task Force; Médecins Sans Frontières hastalarda görülen böbrek komplikasyonlarının etkin sağlamak ve felaketlere hazırlanma aşamasında alınacak tedavisinde iki durum özellikle dikkate alınmalıdır: önlemleri tarif etmekti. Netlik sağlayabilmek amacıyla 1. Sağlık kuruluşlarının durumu: Ciddi komplikasyonları önerilen tıbbi girişimleri kurtarmanın aşamalarına göre Inolan citingezilme this document, sendromlu the following hastalar eğitilmiş format should sağlık gruplandırdık; örneğin hastaların enkazdan çıkartılma be used: Sever MS, Vanholder R and the Workgroup personeli ve gerekli ekipmanı içeren hastanelere öncesini, kurtarma operasyonu aşamasını ve sonrasını Recommendations for the Management of Crush Victims in Mass Disasters. Recommendations for the management ihtiyaç duyarlar; bundan dolayı lojistik destek hayati göz önüne alarak tarifler yaptık; böylece zaman zaman of crush victims in mass disasters. Nephrol Dial Transplanttekrarlar 2012; 27: kaçınılmaz Supplement hale 1, geldi. i1 i67. önem taşır. 2. Uzmanlık: Ezilme sendromu günlük pratikte nadirdir; ancak uygulanmayan tıbbi bilgilerin kolayca unutulacağı da bilinmektedir. Sonuç olarak bu hastaların tedavisinde hatalar sık görülür. Bu sebeplere bağlı olarak nefrologlar genel afet senaryolarından bağımsız bir şekilde, kendi afet senaryolarını hazırlamalı, lojistik planlar yapmalı ve ezilme sendromlu hastaların tedavisi için açık ve pragmatik kılavuz(lar) oluşturmalıdır. Ancak, iyi tasarlanmış, randomize, kontrollü çalışmalardan kaynaklanan bu tür kılavuzları oluşturma aşamasında metodolojik zorluklar vardır. Maalesef, nefroloji bilimi randomize kontrollü çalışmaların az olduğu bir disiplindir [4]. Bu durum büyük felaketlerden sonra ezilme hastalarının tedavisini konu alan sismonefroloji alanında daha da belirgindir [5]. Çünkü ezilme sendromunun tam bir deneysel modeli yoktur ve gerekli bilgi sadece düşük derece kanıtı olan sınırlı sayıdaki geriye dönük analizlerden, olgu sunumlarından ve uzman görüşlerinden edinilebilir. Bu sebeple Avrupa Renal İyi Uygulamalar Kılavuzu (ERBP) Danışma Kurulunun terminolojide önerdiği değişiklik doğrultusunda bu çalışmanın başlığında rehber değil, tavsiyeler terminolojisini kullandık [6]. Aynı sebeplerden bu kaynakta kanıt düzeyini ve gücünü de gösteremedik. Burada iki konuyu özellikle vurgulamak istiyoruz: 1. Elinizdeki kılavuz sadece nefroloji bakış açısından afet bölgesinde hayat kurtarıcı temel girişimlere yoğunlaşmıştır; afet ile ilişkili olarak ezilme hastalarında meydana gelen diğer birçok komplikasyon detaylı olarak tartışılmamıştır; ancak okuyucu bu durumlar için yeterli olabilecek kaynaklara yönlendirilmiştir. 2. Medikal ve lojistik öneriler temelde lojistik yönden önemli sorunlara yol açan, kitlesel afetler sırasındaki uygulamayı tarif etmektedir. Kolayca başa çıkılabilecek küçük felaketlerde burada tariflenen bazı prensipler (örneğin; afet sahasında ağır yaralı hastaların terkedilmesi) geçerli olmayabilir. Elinizdeki kaynağın kitlesel afetler sonrasında ezilme sendromu zemininde böbrek sorunu ortaya çıkan hastaların tedavisinde yararlı olacağı umudunu taşıyoruz. ISN-RDRTF Kitlesel Afetlerde Ezilme Sendromlu Hastaların Tedavisi İçin Tavsiyeler Çalışma Grubu Adına: Dr. Mehmet Şükrü Sever Dr. Raymond Vanholder Ó The Author Published by Oxford University Press on behalf of ERA-EDTA. All rights reserved. For Permissions, please

16 Nephrol Dial Transplant (2012) 27 [Suppl 1]: 1]: i3i1 doi: /ndt/gfr /ndt/gfr716 KISALTMALAR Abstract ABH: Recommendations Akut Böbrek for the Hasarı management of crush victims in mass disasters aims to assist medics, paramedics and rescue ABY: team members Akut who Böbrek provide Yetersizliği care during disasters. Development of the recommendations followed an explicit process of literature review and, also internet and face-to-face discussions. The chapters cover medical and logistic measures, to be ATLS: taken both at Advanced the disaster Trauma field and Life insupport the hospitals, (İleri to Travma cope with Hayat thedesteği problems Klavuzu) created by a catastrophe. Recommendations ATN: were based Akut on retrospective Tubuler Nekroz analyses and case reports on past disasters, and also expert judgment or opinion. Since there CDC: are no randomized Center controlled for Disease trials, Control no GRADE (Hastalık approach Kontrol was ve Önleme used to develop Merkezi) the recommendations, and no strengths of recommendations or levels of evidence are provided. CK: Kreatin fosfokinaz CRAMS: Circulation, Respiration, Abdomen/Thorax, Motor, Speech (Dolaşım, Solunum, Abdomen/Toraks, Motor, Konuşma) CSF: Keywords: Serebrospinal Crush syndrome; sıvı disaster victims; rhabdomyolysis; acute kidney injury; logistics, renal replacement DİK: therapy; European Dissemine Renal intravasküler Best Practice; koagülasyon Renal Disaster Relief Task Force; Médecins Sans Frontières EKG: Elektrokardiyografi ERBP: European Renal Best Practice (Avrupa Renal İyi Uygulamalar Pratiği) EAS: In citing this Enkaz document, altında geçirilen the following süre format should be used: Sever MS, Vanholder R and the Workgroup on GKS: Recommendations Glasgow for Koma the Skalası Management of Crush Victims in Mass Disasters. Recommendations for the management HA: of crush victims Human inalbumin mass disasters. Nephrol Dial Transplant 2012; 27: Supplement 1, i1 i67. IHD: İntermitan Hemodiyaliz ISN: International Society of Nephrology IV: Intravenöz KDIGO: Kidney Disease Improving Global Outcomes MSF: Medecins Sans Frontieres (Sınır Tanımayan Hekimler) NGO: Sivil toplum örgütü PD: Periton Diyalizi RDRTF: Renal Disaster Relief Task Force (Böbrek Afetleri Yardım Komitesi) RIFLE: Risk, Injury, Failure, Loss, End Stage Renal Failure SDBH: Son dönem böbrek hastalığı SRRT: Yavaş Sürekli Renal Replasman Tedavisi START: Simple Triage and Rapid Treatment (Basit Triyaj ve Hızlı Tedavi Sistemi) SVB: Santral venöz basınç Td: Tetanoz, Difteri TDP: Taze Donmuş Plazma Dpt: Difteri, Pertusis,Tetanoz TIG: Tetanoz immunglobulin ARDS: Akut solunum zorluğu sendromu NSAİİ: Non-steroid anti-inflamatuar ilaç HES: Hidroksietil nişasta GFR: Glomeruler filtrasyon miktarı BUN: Kan üre azotu SF: Serum Fizyolojik Ó The Author Published by Oxford University Press on behalf of ERA-EDTA. All rights reserved. For Permissions, please

17 Nephrol Dial Transplant (2012) 27 [Suppl 1]: i4-i6 i1 doi: /ndt/gfr /ndt/gfr716 Abstract Bölüm I: Tanımlar ve Temel Kavramlar Recommendations for the management of crush victims in mass disasters aims to assist medics, paramedics and rescue team members who provide care during disasters. Development of the recommendations followed an explicit process of literature Bölüm review I.1: and, Afet, also internet ezilme and face-to-face sendromu discussions. ve esinlenerek The chapters kısaltılmıştır] cover medical (ağrı, andbasınç logisticartışı, measures, parestezi, to be taken akut both böbrek at the disaster hasarı field (ABH) and in the/ hospitals, akut böbrek to cope withnabızsızlık, the problems parezi created ve by solukluk) a catastrophe. varlığı Recommendations ile tanı konulur were based on retrospective analyses and case reports on past [19]. disasters, Bunlar and arasında also expert ağrı judgment şiddetli or ve opinion. sürekli Since olup erken there are yetersizliği no randomized (ABY) controlled ile ilgili trials, terminoloji no GRADE approach wasdönemlerde used to develop başlar; the recommendations, mutlaka kompartman and no strengths sendromu of recommendations or levels of evidence are provided. gelişimini akla getirmelidir. Nabızsızlık geç bir bulgu olup Afet (veya Felaket): Ağır ve yaygın hasara, çoğu zaman geri dönüşümsüz iskemiyi düşündürür; bu yaralanmalara ve hayat veya mülkiyet kayıplarına yol nedenle ortaya çıkmadan önce medikal ya da cerrahi açan ve düzeltilebilmesi için özel ve yoğun efor gerektiren olarak tedavi edilmelidir (bkz. Bölüm IV, s.i26). Bu durumlar. Keywords: Bu Crush olaylar syndrome; sırasında disaster toplumun victims; yaşantısı rhabdomyolysis; ve sendrom acute intraabdominal kidney injury; kompartman logistics, renal sendromu ndan replacement therapy; altyapısı European ağır bir şekilde Renaletkilenir. Best Practice; Renal Disaster Relieftamamen Task Force; farklıdır. Médecins Söz Sans konusu Frontières durum abdomino-pelvik Kitlesel afet: Afetzedelerin sayısı sebebi ile lokal bölgenin hasarı ya da abdominal travma, cerrahi, akut sistemin tedavi imkanlarının aşıldığı büyük afetler. pankreatit veya rüptüre aort anevrizması gibi hastalıkların Doğal afet: Insanların yol açmadığı, ancak doğal sonucunda intraabdominal basıncın artmasına bağlı güçlerin In citingdengelerinin this document, bozulması the following sonucunda format ortaya should çıkan be used: olarak Sever gelişir; MS, akut Vanholder böbrek hasarı R andda the dahil Workgroup olmak üzere on ve Recommendations etkilediği toplumda foryoğun the Management yıkım, ölüm of ve Crush acılara Victims sebep inçoklu Massorgan Disasters. fonksiyon Recommendations bozukluğuna for sebep the management olabilir (bkz. olan of crush afetler. aşağısı). victims in mass disasters. Nephrol Dial Transplant 2012; 27: Supplement 1, i1 i67. İnsan kaynaklı afet: Doğal değil, ancak insanların yıkıcı/zararlı aktiviteleri sonucunda gerçekleşen afetler. Tıbbi afetler: İnsanlar ile yaşadıkları çevre arasında dengelerin bozulması sonucunda ortaya çıkan tıbbi problemlerin büyük boyutlara erişmesi, böylece lokal imkanlar ile baş edilememesi ve dışarıdan yardıma ihtiyaç duyulması durumu. Afetzede: Doğal ya da insan kaynaklı afetler sonrasında fiziki, maddi ya da psikolojik travmaya uğramış olan ölü ya da canlı insan. Rabdomiyoliz: Travma ya da travma olmaksızın çizgili kasların hasarı sonucunda intraselüler maddelerin sistemik dolaşıma geçerek klinik ve laboratuar bozuklukları tetiklemesi. Teşhis için farklı ( U/L arasında) serum kreatin fosfokinaz (CK) değerleri önerilse de [7-9], genel olarak herhangi bir laboratuar için normalin üst sınırının beş misli yüksekliği tanı için yeterli kabul edilmektedir [8, 10-13]. Enkaz altından çıkarma: Enkaz altından afetzedenin kurtarılması. Kompartman sendromu: Belirli bir anatomik boşlukta basınç artışı (> 20 mmhg) sonucunda dokularda iskemik değişikliklerin gelişmesi [14,15]. Kritik bir değere ulaşıldıktan sonra mikrovasküler dolaşım bozulur, özellikle sinir ve kas hücrelerinin iskemik hasarı ve rabdomiyoliz ağırlaşır [16, 17]. Şüphelenilmesi durumunda bir monitöre bağlanan iğnenin kas içine yerleştirilmesi ile doğrudan basınç ölçümü yapılabilir veya kası içeren ekstremitenin çevresinin ölçümü ile veya diğer klinik bulguların yardımı ile dolaylı olarak tanı konulabilir. Klinisyenler kitlesel felaketler sırasında doğrudan ölçümlerden ziyade kas çevresindeki artışa ve klinik bulgulara dayanarak tanı koyarlar [18]. İskemi geliştikten sonra iskeminin 6 P bulgusunun [İngilizce P harfi ile başlayan altı kelimenin (Pain, Pressure, Paresthesia, Pulselessness, Paresis ve Pallor) baş harflerinden Ó The Author Published by Oxford University Press on behalf of ERA-EDTA. All rights reserved. For Permissions, please Ezilme: Karşıt güçlerin arasında sıkışma sonucunda organ hasarı ya da kırıkların ortaya çıkması. Ezilme hasarı: Çöken malzemenin veya enkazın yol açtığı hasar sonucunda kaslarda ödem ve/veya vücudun etkilenen kısımlarında nörolojik hasar oluşması [20]. Ezilme sendromu: Kasın travmaya uğramasına bağlı ezilme hasarı ve sistemik bulgular [16, 21, 22]. Sistemik bulgular arasında akut böbrek hasarı (ABH), sepsis, akut solunum distress sendromu (ARDS), dissemine intravasküler koagülasyon (DİK), kanama, hipovolemik şok, kalp yetersizliği, aritmiler, elektrolit bozuklukları ve psikolojik travma yer alır [20, 23]. Renal Afet: Çok sayıda hastanın bir felaket sonrasında major travmaya maruz kalması ve ezilme sendromu zemininde böbrek yetersizliği geliştirmesidir [24]. Bu hastaların çoğu kurtarılmanın ilk saatlerinde hayattadır; fakat ileri dönemlerde özellikle lokal diyaliz merkezleri hasar gördüyse ölebilir. Felaket sonrası erken dönemde hayatta kalabilen afetzedelerde travmadan sonraki en sık ikinci ölüm sebebi ezilme sendromudur [25]. Ayrıca, lokal diyaliz merkezlerinin hasara uğraması sonucunda kronik diyaliz hastaları da ciddi risk altında kalır [26-28]. Böbrek yetersizliği: Glomeruler filtrasyon miktarı (GFR) nin <15 ml/dk/1.73 m2 olması, böylece üremik semptom ve bulguların ortaya çıkması. Bu tablo morbidite ve mortalite sebebidir; komplikasyonların önlenmesi için renal replasman tedavisine (RRT) ihtiyaç duyulur. Oligüri: İdrar çıkışının 500 ml/gün altında olması. Anüri: İdrar çıkışının 50 ml/gün altında olması. Akut böbrek yetersizliği (ABY): Aniden ve sürekli olarak böbrek fonksiyonlarının azalması sonucunda azotlu (örneğin; üre ve kreatinin) ya da azotsuz yıkım ürünlerinin birikmesidir [30]. Bu kavram son yıllarda ciddi olarak yeniden değerlendirmeye uğramış ve akut böbrek hasarı/bozulması (ABH) kavramı tanımlanmıştır (bkz. aşağısı) [31-32].

18 Bölüm I: Tanımlar ve Temel Kavramlar Akut Böbrek Hasarı (ABH): Bu terim böbrek fonksiyonu belirteçlerinde hafif değişikliklerden renal replasman tedavisi (RRT) ne kadar değişen derecede böbrek fonksiyonlarındaki akut bozulmayı kapsar; evresi RIFLE sınıflaması ile belirlenir. RIFLE akronimi, Risk (Risk), Hasar (Injury) ve Yetmezlik (Failure) olmak üzere giderek artan böbrek hasarı şiddeti evrelerini ve sonlanım sınıflamaları olan Kayıp (Loss) ve Son Dönem Böbrek Hastalığı [End-Stage Renal Disease= Son Dönem Böbrek Hastalığı (SDBH)] evrelerini kapsar. Şiddet evrelemesi serum kreatinin değerlerindeki veya idrar çıkışlarındaki değişmelerden en kötü olanı dikkate alınarak yapılır. İki sonlanım noktası olan Kayıp ve SDBH ise böbrek fonksiyonlarındaki kaybın süresi ile birbirinden ayrılır (Şekil 1) [32]. RIFLE sınıflaması, felaket ezilme hastalarında tıbbi komplikasyonları, tedavide kullanılacak yöntemleri, lojistik destek ihtiyaçlarını ve taburcu olma anındaki böbrek fonksiyonlarını tahmin etmede kullanışlı olabilir; ancak hayatta kalma ihtimalini öngörmede muhtemelen işe yaramaz [33]. Bölüm I.2: Tanı ve tedavi yöntemleriyle ilgili terminoloji Triyaj: Mümkün olduğunca çok hayat kurtarmak ve öncelikle tedavi edilmesi gerekenleri belirlemek amacıyla hastaların ayrılması ve sınıflandırılması. Tıbbi kaynakların tedaviden en fazla fayda görecek hastalara yönlendirilmesi için triyaj seçici olmalıdır [34]. Triyaj, felaket alanında, sahra hastanelerinde, ikincil ve üçüncül tedavi merkezlerinde özetle, her evrede ve her yerde yapılabilir. Birincil Yaklaşım: Hayatı tehdit eden durumların tespiti ve aynı anda tedavisi için yapılan temel değerlendirmedir. Yaralılara yapılacak girişimler (kolay hatırlanabilmesi) için A.B.C.D.E harfleri ile kısaltılarak özetlenmiştir: A havayolu idamesini, B solunumu ve ventilasyonu, C dolaşımı, D hareket zaafını (veya nörolojik değerlendirmeyi), ve E göz önüne çıkarmayı veya afetzedenin soyulmasını (bkz. Ekler sayfa i49) ifade eder. İkincil Yaklaşım: Travma hastasının detaylı olarak incelenmesidir; incelemenin yapıldığı yere göre farklılıklar gösterebilir. Felaket alanında birincil yaklaşımda gözden kaçan yaralanmaları tespit ve tedavi etmek amacıyla tüm vücudun hızlıca muayene edilmesini kapsar. Buna karşın hastaneye kabulde, tam bir hikâye almayı, detaylı fizik muayeneyi, teşhis amaçlı radyolojik görüntülemeyi ve laboratuar testleri gibi detaylı incelemeleri içerir. Fasyotomi: Kompartman içi basıncını azaltmak amacıyla yaralanan kasın fasyasında cerrahi insizyon yapılmasıdır. Diyaliz: Böbrek yetersizliğinin tedavisi için kanın temizlenmesi, veya farklı yöntemler ile kanın yarı geçirgen bir zardan geçirilerek üremik-toksik maddelerin vücut dışına alınması işlemidir. Mevcut diyaliz yöntemleri aralıklı (intermittan) hemodiyaliz veya hemo(diya) i5 Şekil 1. ABH için RIFLE kriterleri. 32 numaralı referanstan izinle, değiştirilerek kullanılmıştır. *Kalıcı ABY (kayıp), 4 haftadan fazla süreyle renal replasman tedavisi (RRT) gerekliliği, SDBH ise 3 aydan fazla süreyle diyaliz ihtiyacı olarak tanımlanır. Kısaltmalar: ABY: akut böbrek yetmezliği; GFR: glomeruler filtrasyon oranı; Serum krea.: serum kreatinin düzeyi; UO: idrar çıkışı; ESRD: son dönem böbrek hastalığı; s: saat.

19 i6 Bölüm I: Tanımlar ve Temel Kavramlar Tablo 1. Kitlesel felaketler sonrasında temel sağlık yardımının yapılabileceği farklı alanların ve işlemlerin özellikleri [36]. Yer Özellikler İşlem Tipleri Yorumlar Tekli tedavi alanları Tıbbi felaket yardım merkezleri Afetzede toplama noktaları Girişimlerin organize edilebileceği felaket bölgesindeki herhangi bir alan Sağlık personeli 1-2 saat içinde ulaşıp işlemleri başlatabilir Afetzedelerin tekli tedavi alanlarından toplandığı yerlerdir. Her merkez 3-4 km çaplı bir alandaki afetzedelere hizmet vermeli ve bir helikopter alanı bulundurmalıdır. Her alan için en az 3 doktor bulunmalıdır; 12 saatlik vardiya ile çalışan 2 birinci basamak hekimi ve 1 yedek. Afetzedelerin tekli tedavi alanlarından ve felaket tıbbi yardım merkezlerinden toplandığı yerlerdir. Alış veriş merkezleri, spor stadyumları ve golf alanları gibi büyük alanlar bu amaç için uygun yerlerdir. Seçilen alanlar felaket bölgesinde, birbirinden ortalama 15 km mesafede bulunmalıdır. Vital parametrelerin stabilize edilmesi Temel sağlık hizmeti sunulması Tıbbi malzemenin depolanması Personelin sevki Hastaların nakledilmesi Triyaj ve ileri tıbbi bakım Tıbbi bakıma destek yalnız bir sağlık personeli tarafından yapılabilir. Afetzedeler en kısa zamanda tıbbi felaket yardım merkezlerine nakledilmelidir. Bu merkezlerdeki kurtarıcılar en yakın afetzede toplama noktaları (aşağıya bakınız) ve çevredeki hastaneler hakkında bilgi toplamalıdırlar. - - Mümkünse, afetzedeler mevcut olan en uygun nakil yöntemlerinden biri ile olabildiğince erken zamanda nakledilmelidir. filtasyon; periton diyalizi, sürekli arteriovenöz ya da venövenöz hemodiyaliz ya da hemo(diya)filtrasyondur. Afet yanıt planı: Afet öncesinde yapılmış ve felaket anında çeşitli ekipler tarafından yapılması gereken işlemleri tanımlayan plandır. Bir tıbbi afet yanıt planı sağlık görevlilerini en kısa sürede tıbbi bakım sunacak takımlar halinde organize etmelidir. Bu ekiplerin amacı hastaları sahada stabilize etmek ve daha önceden belirlenen toplanma alanlarına ya da sağlam bölge hastanelerine nakillerini sağlamaktır [35, 36]. Girişimlerin tipi, büyüklüğü ve yapılacağı yer, felaketin büyüklüğüne, zamanına, altyapıya olan hasarın şiddetine, nüfus yoğunluğuna, kurtarma aktivitelerinin etkinliğine ve yapılacak işlemler için gereken hazırlıkların düzeyine göre farklılık gösterir [36, 37]. Felakete yanıt planındaki birinci kademe sağlık hizmeti felaket ve yardım arasında geçen zamana bağlı olarak üç aşamada verilir [36]: Tekli (solo) tedavi alanları: 0 1. saatler Tıbbi afet yardım merkezleri: saatler ve Afetzede toplama noktaları: saatler (Tablo 1).

20 Nephrol Dial Transplant (2012) 27 [Suppl 1]: 1]: i7-i16 i1 doi: /ndt/gfr /ndt/gfr716 Abstract Bölüm II. Felaket Sahasındaki Girişimler Recommendations for the management of crush victims in mass disasters aims to assist medics, paramedics and rescue team members who provide care during disasters. Development of the recommendations followed an explicit process of literature Bölüm II.1: review and, Sağlık alsopersonelinin internet and face-to-face kişisel durumunun discussions. The belirlenmesi chapters cover medical and logistic measures, to be taken both at the disaster field and in the hospitals, to cope with the problems created by a catastrophe. Recommendations were Bölüm based II.2: on retrospective Erken dönemde analysesgirişimin and case reports planlanması. on past disasters, and also expert judgment or opinion. Since there are Bölüm no randomized II.3: Afetzedeyi controlled trials, enkazdan no GRADE çıkarmadan approachönce was used girişim to develop the recommendations, and no strengths of recommendations or levels of evidence are provided. Bölüm II.4: Bölüm II.5: Bölüm II.6: Enkazdan çıkarma işlemi sırasında girişim Enkazdan çıkarmadan hemen sonra genel yaklaşım Kurtarma sonrasında erken dönemde sıvı tedavisi ve idrar miktarının takibi Keywords: Crush syndrome; disaster victims; rhabdomyolysis; acute kidney injury; logistics, renal replacement therapy; Bölüm European II.7: Kurtarma Renal Bestsonrasında Practice; Renal alınması Disastergereken Relief Task diğer Force; önlemler Médecins Sans Frontières II.1: Sağlık personelinin kişisel durumunun Felaketleri takiben, fiziksel ve psikolojik kaygılar belirlenmesi In citing this document, the following format should be nedeniyle used: Seversağlık MS, Vanholder personelinin R and performansı the Workgroup azalabilir; on çünkü kendilerinin de, bölgedeki diğer insanlara benzer Recommendations for the Management of Crush Victims in Mass Disasters. Recommendations for the management Potansiyel of crush victims olarak indestek mass disasters. verebilecek Nephrol sağlık Dial ekibi: kayıpları olmuştur [28]. Örneğin, Kobe ve Marmara Transplantdepremlerinin 2012; 27: Supplement ardından, 1, i1 i67. afetzedelere sunulan yardımın Kurtarma operasyonlarına katılmadan önce düzeyi sağlık personelinin ulaşım sorunlarından ve kendilerinin felaket ile ilişkili sorunlarını çözmüş onların ailelerinin yaralanmış olmasından önemli ve ailelerinin konaklama ve diğer gereksinimlerini planlamış olmalıdır; Sağlık ekibi genel felaket kurtarma çalışmalarına katılamayacak iseler durumlarını, koordinasyonu üstlenen makamlara en kısa zamanda bildirmeli; geçici süreyle yalnızca yerel kurtarma çalışmalarına ve tıbbi faaliyetlere katılmayı düşünmelidir. Gerekçe II.1: Potansiyel olarak destek verebilecek sağlık ekibi: Kurtarma operasyonlarına katılmadan önce kendilerinin felaket ile ilişkili sorunlarını çözmüş ve ailelerinin konaklama ve diğer gereksinimlerini planlamış olmalıdır; Kitlesel felaketlerden sonra ortam son derecede karmaşıktır. Sağlık personeli, felaket sahasında veya görevlendirildikleri hastanelerdeki ağır çalışma yükü altında ezilebilirler. Bunun sonucunda evlerine birkaç gün boyunca hiç gidemeyebilirler. Ayrıca, aileleri ile iletişim kuramayabilirler. Bu nedenle, sağlık personeli, felaket koşullarında, kendi ailelerinin temel sağkalım gereklerini yerine getirebilmek için kendilerine gereksinimleri olmadığından emin olmalıdırlar. Kurtarma çalışmalarına tam olarak girmeden önce, kendi ailelerinin konaklama, yiyecek ve diğer gereksinimleri için gerçekçi planlar yapmış olmalıdır [38]. Sağlık ekibi genel felaket kurtarma çalışmalarına katılamayacak iseler durumlarını, koordinasyonu üstlenen makamlara en kısa zamanda bildirmeli; geçici süreyle yalnızca yerel kurtarma çalışmalarına ve tıbbi faaliyetlere katılmayı düşünmelidir. Ó The Author Published by Oxford University Press on behalf of ERA-EDTA. All rights reserved. For Permissions, please ölçüde etkilenmişti [25,28,39]. Sağlık personeli hastanelere ulaşabilse dahi, şok ve yas onların çalışma etkinliğini kısıtlayabilir [37,40,41]. Bu nedenle, yeterli çalışma kapasitesine sahip değillerse, sağlık personeli koordinasyon makamlarını ivedilikle bilgilendirmeli ve yerlerine geçecek elemanların bulunabilmesi için zaman kazandırmalıdır. Bölüm II.2: Erken dönemde girişimin planlanması II.2: Felaket durumunda yardım sunabilecek kişi ve kurumlar, bir felaket sonrasında gerekebilecek olası girişimlerin yeri, tipi ve boyutu ile ilgili olarak önceden hazırlık yapmış olmalıdır. Gerekçe II.2:Felaket durumunda yardım sunabilecek kişi ve kurumlar, bir felaket sonrasında gerekebilecek olası girişimlerin yeri, tipi ve boyutu ile ilgili olarak önceden hazırlık yapmış olmalıdır. Felaketlerden sonra, sağlık çalışanları felaket sahasında, sahra hastanelerinde, hastanelerin acil ünitelerinde ve hastane servislerinde hizmet verebilirler [1,37]. Bu nedenle felakete eğilimli bölgelerde yaşayan sağlık personelinin, bölgesel afet yanıtı senaryolarındaki görevleri hakkında önceden fikirleri olmalıdır [42]. Sahada ve sahra hastanesinde çalışmak hem karmaşık, hem de fiziksel ve ruhsal olarak da yorucudur; çünkü sağkalım şansı düşük olan hastaları terketme gibi zor triyaj kararları verilmesini gerektirebilir veya afetzedelerin ya da yakınlarının stresli ve agresif davranışları ile başa çıkmayı zorunlu kılabilir.

Ezilme Sendromu: Yeni Rehber Neler Getiriyor? 28. Ulusal Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Kongresi 19-23 Ekim 2011; Antalya

Ezilme Sendromu: Yeni Rehber Neler Getiriyor? 28. Ulusal Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Kongresi 19-23 Ekim 2011; Antalya Ezilme Sendromu: Yeni Rehber Neler Getiriyor? Mehmet Şükrü Sever İstanbul Tıp Fakültesi Raymond Vanholder Gent Üniversitesi, Belçika 28. Ulusal Nefroloji, Diyaliz ve Transplantasyon Kongresi 19-23 Ekim

Detaylı

MYOLOGIA CRUSH SENDROMU. Dr. Nüket Göçmen Mas

MYOLOGIA CRUSH SENDROMU. Dr. Nüket Göçmen Mas MYOLOGIA CRUSH SENDROMU Dr. Nüket Göçmen Mas Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi AD Kas hücresi ve kas dokusu Kısalma özelliğini taşıyan hücreye kas hücresi denir. Bunların oluşturduğu dokuya

Detaylı

CRUSH SENDROMU VE MARMARA DEPREMİ NİN ÖĞRETTİKLERİ

CRUSH SENDROMU VE MARMARA DEPREMİ NİN ÖĞRETTİKLERİ 372 KONU 56 CRUSH SENDROMU VE MARMARA DEPREMİ NİN ÖĞRETTİKLERİ Mehmet Şükrü SEVER Crush kelime anlamı olarak ezilme, sıkışma veya travmaya uğrama demektir. Crush hasarı sadece travmayı anlattığı halde,

Detaylı

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyb. Hemş. Dr. Selda ÇELİK İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

EZİLME ( CRUSH ) SENDROMU

EZİLME ( CRUSH ) SENDROMU 1 EZİLME ( CRUSH ) SENDROMU Amaç Prof. Dr. Mehmet Şükrü SEVER Afet tıbbı hakkında genel bilgi sahibi olmak Ezilme sendromu gelişmesi ihtimali olan hastaları tanımak, bu sendromun ortaya çıkmasını önlemek,

Detaylı

HEMODİYALİZE GEÇ BAŞLAMAK GEREKLİDİR. Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

HEMODİYALİZE GEÇ BAŞLAMAK GEREKLİDİR. Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı HEMODİYALİZE GEÇ BAŞLAMAK GEREKLİDİR Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı DİYALİZ BAŞLANGICI SDBY hastalarında o Malnütrisyon o Hipervolemi o Kanama o

Detaylı

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ Dr. Lale Sever Intradiyalitik Komplikasyonlar Sık Kalıcı morbidite Mortalite Hemodiyaliz Komplike bir işlem! Venöz basınç monitörü Hava detektörü

Detaylı

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır.

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Doç. Dr. Onur POLAT Bu Ünitede; Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Ayrıca olağan ve olağan dışı durumlarda hasta ve yaralıların kayıtlarının

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

ABY deekstrakorporaltedavi: Yavaş sürekli tedavi yöntemleri mi? Marmara Üniversitesi NefrolojiBilim Dalı

ABY deekstrakorporaltedavi: Yavaş sürekli tedavi yöntemleri mi? Marmara Üniversitesi NefrolojiBilim Dalı ABY deekstrakorporaltedavi: Hemodiyaliz mi? Yavaş sürekli tedavi yöntemleri mi? Dr. İzzet Hakkı Arıkan Marmara Üniversitesi NefrolojiBilim Dalı Olgu 58 yaşında erkek hasta Tip 2 Diyabetesmellitus, hipertansiyon

Detaylı

CRUSH (EZİLME) SENDROMU ve MARMARA DEPREMİNDEN ÇIKARILAN DERSLER

CRUSH (EZİLME) SENDROMU ve MARMARA DEPREMİNDEN ÇIKARILAN DERSLER 1 TÜRK NEFROLOJİ DERNEĞİ YAYINLARI CRUSH (EZİLME) SENDROMU ve MARMARA DEPREMİNDEN ÇIKARILAN DERSLER Prof. Dr. Mehmet Şükrü SEVER İstanbul Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Türk Nefroloji Derneği / International

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

Böbrek Naklinde Bazal İmmunsupresyonda Kullanılan Ajanlar

Böbrek Naklinde Bazal İmmunsupresyonda Kullanılan Ajanlar Böbrek Naklinde Bazal İmmunsupresyonda Kullanılan Ajanlar Kalsinörin İnhibitörleri Siklosporin Takrolimus Antiproliferatif Ajanlar Mikofenolat Mofetil / Sodyum Azathiopurine Kortikosteroidler Sirolimus

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Diyaliz Sıklığını Azaltma ve Diyalizden Çıkarma Kararı Nasıl Verilmeli. Dr. Hüseyin ÇELİKER Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

Diyaliz Sıklığını Azaltma ve Diyalizden Çıkarma Kararı Nasıl Verilmeli. Dr. Hüseyin ÇELİKER Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Diyaliz Sıklığını Azaltma ve Diyalizden Çıkarma Kararı Nasıl Verilmeli Dr. Hüseyin ÇELİKER Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Hemodiyaliz Normal Diyaliz İşlemi Kronik böbrek yetmezliği

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

HEMODİALİZ HASTALARINA VERİLEN DİYET VE SIVI EĞİTİMİNİN BAZI PARAMETRELERE ETKİSİ

HEMODİALİZ HASTALARINA VERİLEN DİYET VE SIVI EĞİTİMİNİN BAZI PARAMETRELERE ETKİSİ HEMODİALİZ HASTALARINA VERİLEN DİYET VE SIVI EĞİTİMİNİN BAZI PARAMETRELERE ETKİSİ SELDA ARSLAN 1,FİGEN BEKAR TUNÇALP 2 1 Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü; 2 Selçuk Üniversitesi

Detaylı

Dr. Murat Sungur Erciyes Universitesi Tıp Fakultesi İç Hastalıkları ABD. Yogun Bakım Bilim Dalı msungur@erciyes.edu.tr

Dr. Murat Sungur Erciyes Universitesi Tıp Fakultesi İç Hastalıkları ABD. Yogun Bakım Bilim Dalı msungur@erciyes.edu.tr Dr. Murat Sungur Erciyes Universitesi Tıp Fakultesi İç Hastalıkları ABD. Yogun Bakım Bilim Dalı msungur@erciyes.edu.tr Tanım Şok, akut olarak sirkülatuar fonksiyonun bozulması, doku perfüzyonunda yetmezlik

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

Dahiliye kliniğinde hemodiyaliz kararı vermek? Dr. Funda Türkmen

Dahiliye kliniğinde hemodiyaliz kararı vermek? Dr. Funda Türkmen Dahiliye kliniğinde hemodiyaliz kararı vermek? Dr. Funda Türkmen Willien J.Kolff(1911 2009)1943 Hemodiyaliz tedavisi Üremik toksinlerin uzaklaştırılması, asit baz, sıvı elektrolit dengesinin sağlanması

Detaylı

Kalp ve Damar Cerrahı Gözüyle. Op.Dr. Mesut KÖSEM Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Acıbadem International Hastanesi

Kalp ve Damar Cerrahı Gözüyle. Op.Dr. Mesut KÖSEM Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Acıbadem International Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahı Gözüyle Op.Dr. Mesut KÖSEM Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı Acıbadem International Hastanesi Damaryolu konusundaki gelişmeler, kronik hemodiyaliz tedavisini ve diyaliz sektörünü oluşturmuştur.

Detaylı

24 Ekim 2014/Antalya 1

24 Ekim 2014/Antalya 1 Kronik Böbrek Hastalığının Kontrolü ve Yönetimi Doç. Dr. Öznur USTA YEŞİLBALKAN Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İç Hastalıkları Hemşireliği o.u.yesilbalkan@ege.edu.tr 24 Ekim 2014/Antalya 1 SUNUM

Detaylı

Akut Böbrek Yetmezliği: Dr. Fehmi Akçiçek

Akut Böbrek Yetmezliği: Dr. Fehmi Akçiçek Akut Böbrek Yetmezliği: Tedavi Dr. Fehmi Akçiçek Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD, Nefroloji BD Bornova 35100, İzmir fehmi.akcicek@ege.edu.tr ABY Sıklığı Milyon populasyonda yıllık insidens

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi...

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi... HEMOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xiii Şekiller Listesi... xiii I. BÖLÜM HEMOFİLİ TANI

Detaylı

AIG ACİL YARDIM ŞARTLARI HİZMET KAPSAMI

AIG ACİL YARDIM ŞARTLARI HİZMET KAPSAMI AIG ACİL YARDIM ŞARTLARI HİZMET KAPSAMI Tıbbi Danışmanlık Acil Sağlık Hizmetleri Acil Kara Ambulansı Hizmeti : AIG Sigorta AŞ sigortalısının Alarm Merkezi ne ulaşan talebi üzerine, MEDLINE hekimleri tarafından,

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

HASTANELERDE AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI, TEMİNİ VE SATINALMA

HASTANELERDE AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI, TEMİNİ VE SATINALMA HASTANELERDE AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI, TEMİNİ VE SATINALMA Uzm.Ecz. ÖZLEM KALSIN Türkiye Yüksek İhtisas Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 3-6 Nisan 2014, Girne-KKTC

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Konunun Önemi Gebelikte karşılaşılan en sık dahili sorun HİPERTANSİYON (Tüm gebeliklerin % 6-8 i) 1. Kronik

Detaylı

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI Gülseren PEHLİVAN, Nur CANPOLAT, Şennur ERKUT, Ayşe KESER, Salim ÇALIŞKAN, Lale SEVER İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ Omurilik yaralanmaları, omurganın içinde bulunan sinir dokusunun, travma ya da

Detaylı

AFETLERDE İLK YARDIM

AFETLERDE İLK YARDIM Doç. Dr. Onur POLAT Bu Ünitede; Afet durumlarında karşılaşılan güçlüklerin önlenebilmesi, afet sırasında yapılması gerekenler ile tıbbi organizasyon ve koordinasyonun ne şekilde yapılacağı anlatılacaktır.

Detaylı

Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD / Nefroloji BD

Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD / Nefroloji BD Dr. Rümeyza Kazancıoğlu Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD / Nefroloji BD PD NEDİR? TARİHÇE 1744 İlk parasentez ve peritoneal lavaj TARİHÇE 1923 İlk Peritoneal Diyalizi, Georg

Detaylı

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit NEFRİT Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Genel Bilgiler Böbreğin temel fonksiyonlarından birisi idrar üretmektir. Her 2 böbrekte idrar üretimine yol açan yaklaşık 2 milyon küçük ünite (nefron) vardır. Bir nefron

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

Diyabetik Nefropati Tanı ve Tedavide Güncelleme. Dr. Gültekin Süleymanlar Dr. Alper Sönmez

Diyabetik Nefropati Tanı ve Tedavide Güncelleme. Dr. Gültekin Süleymanlar Dr. Alper Sönmez Diyabetik Nefropati Tanı ve Tedavide Güncelleme Dr. Gültekin Süleymanlar Dr. Alper Sönmez Diyabetik Nefropati Tanısında Güncelleme Dr. Alper Sönmez GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim

Detaylı

Renal Replasman Tedavilerinde Maliyet Karşılaştırma. Hemş.Hatice Gönül TOPRAK Aydın Devlet Hastanesi Periton Diyalizi Ünitesi

Renal Replasman Tedavilerinde Maliyet Karşılaştırma. Hemş.Hatice Gönül TOPRAK Aydın Devlet Hastanesi Periton Diyalizi Ünitesi Renal Replasman Tedavilerinde Maliyet Karşılaştırma Hemş.Hatice Gönül TOPRAK Aydın Devlet Hastanesi Periton Diyalizi Ünitesi RRT (Renal Replasman Tedaviler) NEDİR? Böbrek işlevleri vücut ihtiyaçlarına

Detaylı

Deprem Anında Diyaliz Ekibinin Görev ve Sorumlulukları. Diaverum Buca Hemodiyaliz Merkezi Başhemşire Şengül ÖZDEMİR İzmir - 2015

Deprem Anında Diyaliz Ekibinin Görev ve Sorumlulukları. Diaverum Buca Hemodiyaliz Merkezi Başhemşire Şengül ÖZDEMİR İzmir - 2015 Deprem Anında Diyaliz Ekibinin Görev ve Sorumlulukları Diaverum Buca Hemodiyaliz Merkezi Başhemşire Şengül ÖZDEMİR İzmir - 2015 Ülkemiz aktif deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır. Depremler diyaliz hastalarını

Detaylı

Diyaliz tedavisinde ilk seçenek: Periton diyalizi. Neslihan SEYREK, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji BD

Diyaliz tedavisinde ilk seçenek: Periton diyalizi. Neslihan SEYREK, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji BD Diyaliz tedavisinde ilk seçenek: Periton diyalizi Neslihan SEYREK, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji BD KBY PREVALANSI Dünyada SDBY Prevalans ve Prevalans İnsidansı İnsidans USRDS 2009 Önümüzdeki

Detaylı

AKUT BÖBREK HASARINDA RENAL REPLASMAN TEDAVİSİ: NE ZAMAN BAŞLATILMALI, HANGİ YÖNTEM SEÇİLMELİ, NE ZAMAN SONLANDIRILMALI?

AKUT BÖBREK HASARINDA RENAL REPLASMAN TEDAVİSİ: NE ZAMAN BAŞLATILMALI, HANGİ YÖNTEM SEÇİLMELİ, NE ZAMAN SONLANDIRILMALI? AKUT BÖBREK HASARINDA RENAL REPLASMAN TEDAVİSİ: NE ZAMAN BAŞLATILMALI, HANGİ YÖNTEM SEÇİLMELİ, NE ZAMAN SONLANDIRILMALI? Dr. Aykut SİFİL Dokuz Eylül Üniversitesi Georg Ganter 1923 MORTALİTE YB hastalarının

Detaylı

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU...

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU... EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz...iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xv Şekiller

Detaylı

PRE DİYALİZ DÖNEMDE HASTA EĞİTİMİNİN ROLÜ AYTEN KARAKOÇ

PRE DİYALİZ DÖNEMDE HASTA EĞİTİMİNİN ROLÜ AYTEN KARAKOÇ PRE DİYALİZ DÖNEMDE HASTA EĞİTİMİNİN ROLÜ AYTEN KARAKOÇ Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesi Hasta Eğitimi Amerikan Aile Hekimleri Eğiticileri Topluluğu (STFM) hasta eğitimini: Sağlığı

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON Olay Komuta Sistemi HAP Başkanı Operasyon Şefi Alan Yönetimi Tıbbı Bakım Sorumlusu Tehlikeli Madde Direktörü Hastane Ünitesi Acil

Detaylı

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması Tuncay Güçlü S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Biyokimya Bölümü 16-18 Ekim 2014, Malatya GİRİŞ Kronik

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı Olan Hasta Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı??? Yan ağrısı? Sırt ağrısı? Mide ağrısı? Karın ağrısı? Boğaz ağrısı? Omuz ağrısı? Meme ağrısı? Akut Göğüs Ağrısı Aniden başlar-tipik

Detaylı

VAKA SUNUMU. Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi

VAKA SUNUMU. Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi VAKA SUNUMU Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi ÖYKÜ 58 yaşında, erkek hasta, emekli memur, Ankara 1989: Tip 2 DM tanısı konularak, oral antidiyabetik

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 15.07.2014 Madde 5.5 teki Konsültasyon Formu yerine CureMed te 01 ilgili haneye kayıt edilmesi gerektiği, madde 5.16 daki Hasta Tedavi Takip ve İzlem

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

DÜNYA BÖBREK GÜNÜ ETKİNLİĞİ ANALİZİ

DÜNYA BÖBREK GÜNÜ ETKİNLİĞİ ANALİZİ DÜNYA BÖBREK GÜNÜ ETKİNLİĞİ ANALİZİ Elif Bülbül 1,Canan SAYAN 2,Muhammet YETGİN 2,Cemile KESGİN TOKA 3,Reha ERKOÇ 4,Barış DÖNER 4,Rümeyza KAZANCIOĞLU 4 1 Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Detaylı

YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON. Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı

YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON. Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı MÜMKÜN MÜ??? o YOĞUN BAKIM İNFEKSİYONLARI??? o YOĞUN BAKIMDA İNFEKSİYONUN

Detaylı

ÇOCUKLARDA DİYALİZ. Prof. Dr. Mesiha Ekim. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı

ÇOCUKLARDA DİYALİZ. Prof. Dr. Mesiha Ekim. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı ÇOCUKLARDA DİYALİZ Prof. Dr. Mesiha Ekim Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Nefrolojisi Bilim Dalı Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi 19-23 Mayıs 2010 Antalya 2008 yılında ilk defa RRT

Detaylı

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013

KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 KLİMİK İZMİR TOPLANTISI 21.11.2013 OLGULAR EŞLİĞİNDE GÜNDEMDEKİ İNFEKSİYON HASTALIKLARI Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Olgu E.A 57 yaşında,

Detaylı

Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP)

Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP) Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP) Bir sağlık kuruluşunun temel hedefi hasta bakımıdır. Hastaların benzersiz ihtiyaçlarını destekleyen ve bunlara cevap veren bir ortamda en uygun bakımın

Detaylı

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU (AİLE HEKİMİ, AİLE SAĞLIĞI ELEMANI, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ HEKİMİ, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ SAĞLIK PERSONELİ) Prof.

Detaylı

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi

Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi. Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi Çocuklarda Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) ve Tedavisi Tolga F. Köroğlu Dokuz Eylül Üniversitesi 1967: 18.07.2013 2 Tarihçe 1967 Acute Respiratory Distress in Adults 1971 Adult Respiratory Distress

Detaylı

PERİOPERATİF ANEMİ. Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD

PERİOPERATİF ANEMİ. Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD PERİOPERATİF ANEMİ Dr. Hüseyin İlksen TOPRAK İnönü Ün. Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Rean AD 1 SORU? Anemi Neden Önemli? 2 SORU? 3 İnsidans Önemi ANEMİ Tanı Tedavi 4 Anemi Nedir? WHO Hb < 13 g/dl Hb

Detaylı

RENAL ARTER DARLIĞI VE HİPERTANSİYON TEDAVİSİ Medikal tedavi daha iyi

RENAL ARTER DARLIĞI VE HİPERTANSİYON TEDAVİSİ Medikal tedavi daha iyi RENAL ARTER DARLIĞI VE HİPERTANSİYON TEDAVİSİ Medikal tedavi daha iyi Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi, Nefroloji Bilim Dalı Renal arter stenozu Anatomik bir tanı Asemptomatik Renovasküler hipertansiyon

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için Kreatinin yüksekliği genellikle böbrek yetmezliği göstergesi olarak bilinir ama birçok testte olduğu gibi farklı hastalıkların da tanısında kullanılır ve testi etkileyen faktörler yine her testte olduğu

Detaylı

HUMAN ALBÜMİN Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Finansal Analiz Daire Başkanlığı Mali Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı

HUMAN ALBÜMİN  Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Finansal Analiz Daire Başkanlığı Mali Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı HUMAN ALBÜMİN 2013 yılında Stok Takip ve Analiz Daire Başkanlığınca ilaç tasarrufuna teşvik etmek ve maliyetini azaltmak amacıyla Human Albümin çalışması yapılmıştır. ALBUMİN NEDİR? Albumin karaciğerde

Detaylı

İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları

İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları İntradiyalitik Sıvı Elektrolit Bozuklukları Doç. Dr. Eyüp KÜLAH Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi İstanbul Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Hastanesi Kronik Böbrek yetmezliği (KBY) sıvı, asit-baz

Detaylı

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 24.03.2014 CureMed te tanımlanmış anamnez modüller eklendi. 01 FTR Tedavi Formu prosedüre tanımlandı. Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hasta Değerlendirme

Detaylı

ORGAN NAKLİ. Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ

ORGAN NAKLİ. Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ ORGAN NAKLİ Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ RENAL PRELASMAN TEDAVİSİ UYGULANAN HASTA SAYILARI 80000 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 Turk Neph Dial Transpl 2015;24(1):10-16

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALARINA YAKLAŞIM NASIL OLMALIDIR? A) ANAMNEZ (ÖYKÜ,

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ RESİRKÜLASYON NEDİR? Diyaliz esnasında, diyaliz olmuş kanın periferik kapiller dolaşıma ulaşmadan arter iğnesinden geçen

Detaylı

Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ

Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ Kronik Böbrek Hastası Ne Kadar Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ Hipertansiyon i Diyabet Nefrotoksinler Kilo kontrolü Su/sıvı tüketimi Clin J Am Soc Nephrol. 6: 2558-2560, 2011. Doktorum bana

Detaylı

ÇOCUK HASTA DEĞERLENDİRİLMESİ

ÇOCUK HASTA DEĞERLENDİRİLMESİ DEĞERLENDİR SINIFLANDIR ÇOCUK HASTA DEĞERLENDİRİLMESİ KARAR VER UYGULA AMAÇLAR Çocuk Değerlendirme Üçgeni nin 3 ayrı öğesini tanımak Elde edilen verilerle ilk olası tanıyı oluşturmak Öykü ve fizik muayeneye

Detaylı

Acil Yardım Organizasyonu. Devletler acil yardım organizasyonunu üç temel öğe üzerine yapılandırırlar: İtfaiye Polis Ambulans

Acil Yardım Organizasyonu. Devletler acil yardım organizasyonunu üç temel öğe üzerine yapılandırırlar: İtfaiye Polis Ambulans Doç. Dr. Onur POLAT Acil Yardım Organizasyonu Devletler acil yardım organizasyonunu üç temel öğe üzerine yapılandırırlar: İtfaiye Polis Ambulans 2 Tanımlar Acil durum: Erken dönemde nitelikli yardım başlatılmazsa

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

Akut Mezenter İskemi. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Akut Mezenter İskemi. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Akut Mezenter İskemi Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Anatomi Etyoloji/Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Giriş Tüm akut mezenter iskemi

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

ELEKTRONİK NÜSHA. BASILMIŞ HALİ KONTROLSUZ KOPYADIR.

ELEKTRONİK NÜSHA. BASILMIŞ HALİ KONTROLSUZ KOPYADIR. SAYFA NO 1/4 GİRİŞİMSEL RADYOLOJİK TETKİKLER İÇİN HASTA BİLGİLENDİRME VE RIZA FORMU Ünitenin Adı : Hastanın Adı ve Soyadı : Protokol No : Girişimsel radyolojideki işlemler; görüntüleme kılavuzluğunda cerrahiye

Detaylı

Toraks Travmalarında Hasar Kontrol Cerrahisi Teknikleri

Toraks Travmalarında Hasar Kontrol Cerrahisi Teknikleri Doç. Dr. Onur POLAT Toraks Travmalarında Temel kuralın tanı ve tedavinin aynı anda başlaması olduğu gerçeği hiçbir zaman unutulmamalıdır. Havayolu erken entübasyon ile sağlanmalı, eğer entübasyonda zorluk

Detaylı

HEMODİYALİZ DOZU Uygulamada Yaşanan Sorunlar

HEMODİYALİZ DOZU Uygulamada Yaşanan Sorunlar HEMODİYALİZ DOZU Uygulamada Yaşanan Sorunlar Dr. Bülent Tokgöz Erciyes Üniversitesi HEMODİYALİZ DOZU Uygulamada Yaşanan Sorunlar Diyaliz dozu nasıl belirlenir? Kt/V hesabı nasıl yapılır? Yeterli diyaliz

Detaylı

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Dr. Ayşegül Örs Zümrütdal Başkent Üniversitesi-Nefroloji Bilim Dalı 20/05/2011-ANTALYA Böbrek kistleri Genetik ya da genetik olmayan nedenlere bağlı olarak, Değişik

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

Özel Medical Park Bahçelievler Hastanesi Genel Yoğun Bakım Ünitesi

Özel Medical Park Bahçelievler Hastanesi Genel Yoğun Bakım Ünitesi ARDS Tedavisinde Farklı Uygulamalar Doğruer K,, Şenbecerir N, Özer T, Yüzbaşıoğlu Y Özel Medical Park Bahçelievler Hastanesi Genel Yoğun Bakım Ünitesi I. Dünya savaşından beri, thoraks yaralanması olmaksızın,

Detaylı

KOMPARTMAN SENDROMU. Patofizyoloji. KS Nedenleri. Ödem

KOMPARTMAN SENDROMU. Patofizyoloji. KS Nedenleri. Ödem KOMPARTMAN SENDROMU 10.08.2010 Dr.Günay YILDIZ Kompartman Sendromu (KS),damar ve sinir içeren kapalı boşluklarda doku basıncının, perfüzyonu engelleyecek kadar artması sonucu ortaya çıkan hipoksiyle birlikte

Detaylı

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER Siren SEZER, Şebnem KARAKAN, Nurhan ÖZDEMİR ACAR. Başkent Üniversitesi Nefroloji Bilim

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ Sami Uzun 1, Serhat Karadag 1, Meltem Gursu 1, Metin Yegen 2, İdris Kurtulus 3, Zeki Aydin 4, Ahmet

Detaylı

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır.

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 1 / 5 1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk a detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 2. Kapsam: Bu talimat çocuk ın değerlendirilmesine ilişkin faaliyetleri

Detaylı

DİYALİZE ERKEN BAŞLANMALI (?) Dr. Oktay OYMAK Erciyes Üniversiresi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

DİYALİZE ERKEN BAŞLANMALI (?) Dr. Oktay OYMAK Erciyes Üniversiresi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı DİYALİZE ERKEN BAŞLANMALI (?) Dr. Oktay OYMAK Erciyes Üniversiresi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13. Ulusal Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi, Antalya, 2011 KBY de Böbrek Yetmezliği 5

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi

FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi FEN kurs 2009 risk değerlendirmesi Prof. Dr. Volkan Korten Marmara Üniversitesi Tıp T p Fakültesi İnfeksiyon Hastalıklar kları ve Klinik Mikro. ABD. Risk? Başlangıç tedavisine yanıtsızlık değil. Ciddi

Detaylı

HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI. Prof. Dr. Oğuz KARABAY

HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI. Prof. Dr. Oğuz KARABAY HASTANE İNFEKSİYONLARININ SÜRVEYANSI Prof. Dr. Oğuz KARABAY Hastane İnfeksiyonları Tanım Hastalar hastaneye başvurduktan sonra gelişen ve başvuru sırasında kuluçka döneminde olmayan yada hastanede oluşmasına

Detaylı

AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ...

AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ... İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: AFETLERİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ GENEL ETKİLERİ... 1 BÜTÜN DOĞAL AFETLERDE ORTAK SAĞLIK SORUNLARI... 3 Toplumsal Tepkiler... 3 Bulaşıcı Hastalıklar... 4 Nüfusun Başka Bir Yere Taşınması...

Detaylı

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E.

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İletişim A. GENEL TANITIM Dönem 6, tıp eğitiminin önceki 5 yılında edinilen bilgi,

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ İĞİ

KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ İĞİ KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ Dr. Mürvet M YILMAZ ŞİŞLİ ETFAL HASTANESİ NEFROLOJİ KLİNİĞİ İĞİ Kronik Böbrek Yetmezliği KBY, glomerüler ler filtrasyon değerinde erinde azalmanın

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA REZİDÜEL RENAL FONKSİYON VE İNVAZİF OLMAYAN ATEROSKLEROZ BELİRTEÇLERİ İLİŞKİSİ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA REZİDÜEL RENAL FONKSİYON VE İNVAZİF OLMAYAN ATEROSKLEROZ BELİRTEÇLERİ İLİŞKİSİ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA REZİDÜEL RENAL FONKSİYON VE İNVAZİF OLMAYAN ATEROSKLEROZ BELİRTEÇLERİ İLİŞKİSİ Yaşar Çalışkan 1, Halil Yazıcı 1, Tülin Akagün 1, Nadir Alpay 1, Abdullah Özkök 1, Nihat Polat

Detaylı