Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1

2 DEMANSLI YILLARA DEÐER KATAN AKTÝVÝTELER ErgoterapÝ AktÝvÝtelerÝ Uðraþ TerapÝsÝ AktÝvÝtelerÝ RehabÝlÝtasyon AktÝvÝtelerÝ Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Saðlýk ve Sosyal Hizmetler Daire Baþkanlýðý Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü ÝBB BASIMEVÝ 1.Basým: Mart Adet

3 Bu kitap Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü tarafýndan yayýna hazýrlanmýþtýr. Kitabýn ilmi ve fikri muhtevasý ile dil bakýmýndan sorumluluðu bölüm yazarlarýna aittir. Kitabýn basým organizasyonu, telif ve daðýtým hakký Ýstanbul Büyükþehir Belediyesine aittir. KÝTAP KAPAÐI Kitap kapaðýnýn dizaynýnda demans hastalýðýnýn karakteristiði olan unutma konsept olarak konu edilmiþtir. Hastalýðýn ilerlemesi ile birlikte unutulanlar artarken hatýrlananlarýn sayýsý azalýyor. Kitap kapaðýndaki merkezde daha az bir alaný kaplayan renkli kýsým gittikçe küçülen hafýzayý temsil ederken, periferideki gri kýsým ise gittikçe büyüyen unutulan anýlarý temsil ediyor. Kitap kapaðýndaki alegori tam olarak demans hastalýðýnýn bu iki yönünü anlatýyor.

4 DEMANSLI YILLARA DEÐER KATAN AKTÝVÝTELER Bilimsel Kurul Prof. Dr. Mehmet Akif KARAN Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi Ýç Hastalýklarý Anabilim Dalý / Geriatri Bilim Dalý Prof. Dr. Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý / Yaþlýlýk Psikiyatrisi Bölümü Prof. Dr. Hasan DURSUN Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi / Saðlýk ve Sosyal Hizmetler Daire Baþkanlýðý Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü / Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi Prof. Dr. Rukiye PINAR Marmara Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Fakültesi Hemþirelik Bölümü Ýç Hastalýklarý Anabilim Dalý Prof. Dr. Ali SEYYAR Sakarya Üniversitesi Ýktisadi ve Ýdari Bilimler Fakültesi Sosyal Siyaset Anabilim Dalý Editör Dr. Nurullah YÜCEL Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Saðlýk ve Sosyal Hizmetler Daire Baþkanlýðý Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü Sekreterya Yasemin EKÞÝOÐLU Yasemin CAMCI Fatih AKSU Gülistan BAHAT ÖZTÜRK Fotoðraf-DVD Esra ÖZCAN Sinan KANDEMÝR Kapak Zeynep EROL SULTANOÐLU

5

6 Saygýdeðer Yaþlý Dostlarý, Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi olarak insan a hizmet verme bilinciyle, çaðýn gereklerine göre deðiþen ihtiyaçlarý belirlemekte ve bu ihtiyaçlara yönelik planlar, programlar hazýrlayýp yürürlüðe koymaktayýz. Sosyal belediyecilik anlayýþýný kendimize rehber edindiðimiz bu yolda hizmetlerimizi; ihtiyaç duyulan her alanda, en kaliteli þekilde her yaþtan vatandaþlarýmýza götürmekteyiz. Bu hizmetler arasýnda çaðýn getirdiði deðiþimlerle beraber önemi ve gerekliliði her geçen gün artan yaþlý bakýmý da bulunmaktadýr. Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi olarak ihtiyaç sahibi yaþlý insanlarýmýza gereken bakýmý, bilimsel kriterler ýþýðýnda en modern biçimiyle yapabilmek amacýyla Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü Kayýþdaðý tesislerimizde vatandaþlarýmýza hizmet vermekteyiz. Yaþlýlarýmýzýn ihtiyaçlarý göz önünde bulundurularak hizmet verilen bu tesisimizde, yaþlýlarýmýza bakýma muhtaçlýk derecesi ve saðlýk durumlarýna göre farklý sitelerde hizmet verilmektedir. Teknoloji ve saðlýk alanýnda elde edilen geliþmelere baðlý olarak insan ömrü uzamakta bunun sonucunda da demans/alzheimer hastalýðý da geliþmiþ ülkelerdeki yaþlý nüfusunun önemli bir sorunu haline gelmektedir. Hastalýkla beraber ortaya çýkan deðiþik problemler demanslý yaþlýlarýmýzýn bakýmýný diðer yaþlýlarýmýzýn bakýmýndan farklýlaþtýrmaktadýr.

7 Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü nde hizmet alan yaþlýlarýmýz arasýnda demans/alzheimer hastalýðý olan sakinlerimize, tesisimizde farklý ihtiyaçlarý doðrultusunda kendilerine özel programlara uygun olarak bakým verilmektedir. Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü Kayýþdaðý tesislerinde 132 demanslý yaþlýmýza kurumsal bakým hizmetleri verilmektedir. Kurumumuz Türkiye de, demanslý yaþlý bakýmýnda bilimsel çalýþmalarýn yapýldýðý, en modern tedavi seçeneklerinin uygulandýðý öncü bir merkez haline gelmiþtir. Ýstanbul Darülaceze Müdürlüðü çalýþanlarýnýn yýllar süren deneyimi ve bilim adamlarýmýzýn engin bilgi ve tecrübelerinin bir araya gelmesi ile ortaya çýkan bu kitap, demanslý yaþlýlara hizmet veren tüm kurumlarýn ve ailesinde demanslýya bakým veren halkýmýzýn her zaman baþvurabilecekleri bir kaynak olacaktýr. Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi olarak verdiðimiz hizmetin kalitesini geliþen dünya standartlarýna uygun olarak yükseltmek için sürekli çalýþmaktayýz. Bu çalýþmalarýmýzýn bir ürünü olan bu kitabýn hazýrlanmasýnda emeði geçen herkese teþekkür eder, çalýþmamýzýn demanslý yaþlýlarýmýza bakým veren Türkiye deki tüm kurumlara ve ailelere yardýmcý olmasýný dilerim.

8 ÝÇÝNDEKÝLER ÖNSÖZ 9 GÝRÝÞ I. ZÝHÝNSEL AKTÝVÝTELER Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU, Yasemin EKÞÝOÐLU, Fatma ZENGÝN DAÐIDIR, Mehtap TÝRYAKÝ II. PSÝKOMOTOR AKTÝVÝTELER Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU, Yasemin CAMCI, Esra POLAT, Melek KARADAÐ III. SANAT AKTÝVÝTELERÝ Reyhan YILMAZER, Yasemin EKÞÝOÐLU, Mukadder ÜNAL, Sibel AKAN, Sevgi KAÞKAYA IV. EGZERSÝZ VE SPORTÝF AKTÝVÝTELER Hasan DURSUN, Alý KUZ, Sevgi Nafýa ERDOÐAN, Hasan SERT, Erdem KIZILBOÐA V. DEMANSLILARA UYGUN MÝMARÝ DÜZENLEMELER Zeynep EROL SULTANOÐLU VI. MÜZÝK AKTÝVÝTELERÝ Mehmet Akif KARAN, Gülistan BAHAT ÖZTÜRK, Fatih AKSU, Nurten KAYA, Abdülkadir TEKÝN VII. HOBÝ AKTÝVÝTELERÝ Mehmet Akif KARAN, Gülistan BAHAT ÖZTÜRK, Fatma Nur ÇAKIR, Yeliz ÖNCÜ, Mahmut YELTEN VIII. OYUN AKTÝVÝTELERÝ Rukiye PINAR, Nurullah YÜCEL, Adem YETER, Hülya TAÞÇI IX. DIÞ MEKAN AKTÝVÝTELERÝ Mustafa KARAGÖZ, Zeynep LAÇÝN, Zennur ÇÝFTÇÝ, Ýbrahim KOÇHAN X. MANEVÝ BAKIM AKTÝVÝTELERÝ Ali SEYYAR, Mustafa KARAGÖZ, Nurullah YÜCEL, Fatih AKSU, Gülüþan UÇAR XI- PAYLAÞIM SAATÝ AKTÝVÝTELERÝ Reyhan YILMAZER, Fatih AKSU, Gülsen YENÝGÜN, Meryem BALTACIOÐLU XII. SOLUNUM REHABÝLÝTASYONU AKTÝVÝTELER Hasan DURSUN, Emine UZDU, Sabriye DAÐ, Cüneyt SEVÝNÇ XIII. DEMANSLI YAÞLILARIN KURUMSAL BAKIMA UYUM SAÐLAMASI VE BAKIM VERENLERÝN TÜKENMÝÞLÝK SENDROMU Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU, Nurullah YÜCEL, Yasemin CAMCI, Yasemin EKÞÝOÐLU, Tahir KARABULUT KAYNAKÇA

9

10 ÖNSÖZ Dr. Nurullah YÜCEL Yaþlýlýk, insan hayatýnda fiziksel ve ruhsal deðiþimlerin görüldüðü bir dönemdir. Kiþinin tüm organ ve sistemlerinde yaþlýlýða baðlý fizyolojik fonksiyon kaybý görülmesi, bu kiþilerde birçok kronik hastalýða sebep olmakta ve beraberinde günlük ilaç kullanýmýný artýrmaktadýr. Kiþinin karakterine de yansýyan bu deðiþimleri kabul etmesi ve bunlara uyum saðlamasý bazý zorluklarý beraberinde getirmektedir. Bu dönemde kiþi, yaþlýlýðýn doðasý gereði kendini sosyal hayattan izole etmektedir. Etrafýndaki insanlarla iletiþimi azalmakta olan yaþlýnýn, ayný zamanda hayat ile olan baðlarý da zayýflamaktadýr. Bununla beraber yaþlýlýðýn beraberinde getirdiði hastalýklar, özellikle demans/alzheimer hastalýðý, bu dönemi daha da güç hale dönüþtürmektedir. Demans, sýklýkla yaþlýlarda ortaya çýkan bir rahatsýzlýktýr. En sýk demans sebebi olan Alzheimer Hastalýðý, kiþinin geçmiþte edindiði bilgileri korurken yeni öðrenilen bilgileri çabuk unutmasýna sebep olur. Çevresine olan ilgisi zamanla kaybolan yaþlýnýn, sosyal hayattan kendisini izole etmesi, zamanýnýn çoðunu evinde ve yataðýnda geçirmesine sebebiyet vermektedir. Bunun sonucunda yaþlýya bakým veren kiþilerde de ciddi týbbi ve psikolojik sorunlar ortaya çýkmaktadýr. Demanslý yaþlýnýn bakýma muhtaçlýðý arttýkça ilaçlarýný düzenli olarak almasý, yemeðini üç öðün yemesi, alt bezinin günde dört defa deðiþtirilmesi aile için bazen imkânsýz olmaktadýr. Bu durum sadece yaþlýlarýn yaþam kalitesini olumsuz etkilemekle kalmayýp, ailenin ve bakým veren kiþilerin de günlük yaþantýlarýný olumsuz yönde etkilemekte ve bu kiþilerde tükenmiþliðe neden olmaktadýr. Bu kitap, demans /Alzheimer hastalýðý olan yaþlýnýn bakýmýný kolaylaþtýrmak, yaþam kalitesini artýrmak, ailesinin ve bakým veren kiþilerin günlük yaþamlarýndaki zindeliðini korumak ve demanslý yaþlýlarýn aktiviteler ile yaþamlarýna deðer katmak amacý ile hazýrlanmýþtýr. Her yaþlýnýn farklý olduðu düþüncesi göz önünde tutularak, bireysel bakým modeli ne uygun olarak hazýrlanan kitabýmýz, yaþlýnýn demans derecesine ve bakýma muhtaçlýk durumuna göre tasarlanmýþtýr. 9

11 Bu aktiviteler teorik bilgilerden ziyade pratikte uygulanmýþ aktiviteler olup neticesinde birçok güzel sonuca ulaþmýþtýr. Ýlerleyen zamanlarda elde ettiðimiz bilgilerle ve yaptýðýmýz uygulamalarla geniþletilebilecek olan aktivitelerimizin kurumlarda çalýþan bakým personelinin mesleki kariyerlerine de katkýda bulunabileceðini düþünmekteyiz. Kitabýmýzý bakým personeli, hemþire, psikolog, sosyolog, mimar, fizyoterapist gibi farklý meslek gruplarýndan uzmanlar ile psikiyatri, nöroloji, fizik tedavi ve iç hastalýklarý uzmanlýðý alanlarýnda en yetkili akademik camia bir araya gelerek hazýrlamýþtýr. Demanslý yaþlýya çok yönlü bir bakým hizmetinin planlanmasýnda ekibimiz multidisipliner ve interdisipliner bir yaklaþýmla çalýþýlmasýnýn önemine dikkat çekmektedir. Bu çalýþmayla Türkiye de demanslý yaþlýlara verilen kurumsal bakým hizmetleri kalitesinin arttýrýlmasýna katký saðlamak en önemli hedefimizdir. Demanslý Yýllara Deðer Katan Aktiviteler kitabýnýn, düþünce aþamasýndan sizlerin eline geçinceye kadarki süreçte bizleri teþvik eden ve desteklerini esirgemeyen Site hekimlerimize, Ýstanbul Darülaceze Müdürü Av. Tayfun KARALÝ ye ve Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Saðlýk ve Sosyal Hizmetler Daire Baþkaný Dr. Mehmet YILDIRIM a teþekkür ederiz. 10

12 GÝRÝÞ Prof. Dr. Mehmet Akif KARAN Prof. Dr. Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU Uzm. Dr. Gülistan BAHAT ÖZTÜRK Bunama (týp dili ile demans), edinsel olarak biliþsel (kognitif) yeteneklerde, günlük yaþam aktivitelerini bozacak düzeyde bozulmalar olmasýdýr (1). Deðiþik hastalýklarýn sonucu olarak ortaya çýkan klinik bir tablo olduðu için tek baþýna bir hastalýk olarak deðil, (pek çok farklý hastalýðýn sebep olabildiði bir klinik sonuç ) sendrom olarak tanýmlanýr. Sýklýkla beyinde hücresel bozulmaya (nörodejenerasyon) sebep olan çok sayýda hastalýðýn (Alzheimer hastalýðý, vasküler demans, Lewy cisimcikli demans, Parkinson demansý, Frontotemporal demans, Huntington hastalýðýna baðlý demans) sonucu olarak ilerleyici þekilde görülmekle birlikte ensefalit (beyin iltihabý), kafa travmasý veya karbon monoksit zehirlenmesi gibi bazý diðer hastalýklar sekel bulgu olarak ilerleyici olmayan demans sendromuna sebep olabilir. Her demans sendromunun ayrý klinik yansýmalarý ve tedavi seçenekleri vardýr. Alzheimer Hastalýðý (AH) en sýk rastlanan demans çeþididir ve 1906 yýlýnda nöropatolog Dr. Alois Alzheimer tarafýndan tanýmlanmýþtýr. Halen 65 yaþ üstü toplumun %5 i AH tanýsý almaktadýr. Her beþ yaþ aralýðý için de sýklýk ikiye katlanmaktadýr. Buna göre 85 yaþ üzeri kiþilerin %30-50 si AH tanýsý alýr. Türkiye de bu oran 70 yaþ üzeri kiþilerde yapýlan bir çalýþmada % 9,8 olarak belirlenmiþtir. Ülkemiz nüfus sayýmý sonuçlarýný ele alýrsak toplumun % 6 sý halen 65 yaþýn üzerindedir. Ancak 2020 de, bu oran %10-12 ye yükselecek ve demans önümüze daha da yaygýn bir hastalýk olarak çýkacaktýr. Yani yaþ ortalamasý gitgide artan, yaþlanan toplumumuzda hastalarda çok hýzlý bir þekilde artmaktadýr. Halen Türkiye de 400,000 civarýnda AH hastasý olduðu tahmin edilmektedir. Sýk görülen Alzheimer hastalýðýna diðer tüm nörodejeneratif hastalýklar eklenince ileri yaþlarda demansýn neredeyse bir halk saðlýðý sorunu olduðu ortaya çýkar. Alzheimer Hastalýðý na baðlý geliþen demansta en önde etkilenen beyin iþlevi bellektir. Yani hastalýk unutkanlýk ile baþlar. Kiþi gördüðü, duyduðu, algýladýðý bilgileri kayýt edemez, bellek depolarýna gönderemez ve bilgi lazým olunca da hatýrlayamaz. Hastalýðýn ilerlemesi ile konuþma, nesneleri adlandýrma, olaylar hakkýnda akýl yürütme, geleceði ve yapacaklarýný planlama, neyin gerçek neyin olmadýðýný ayýrt edebilme gibi diðer beyin becerileri de bozulur. Bunlarýn sonucunda para hesabý yapma, yemek piþirme, temizlik yapma, seyahat etme, yolunu bulma gibi beceriler kaybolur. Ýleri aþamada ise hastalar basit günlük yaþam aktivitelerinde, yemek yemekte, idrar ve dýþký tutabilmekte, tek baþýna yürüyebilmekte bile zorlanýrlar, maalesef hastalýðýn sonuna doðru tamamýyla bir bebek gibi bakýma muhtaç hale gelirler. Demans evreleri kabaca erken, orta ve aðýr evre olarak sýnýflandýrýlabilir. Hafif evre demansý iþte ve ev dýþýnda baðýmsýzlýðýn bozulmaya baþladýðý, orta demansý, bunlar tümüyle baðýmlýlaþýrken ev yaþamý ve kendine bakýmda sorunlarýn baþladýðý, aðýr demansý ise sürekli 11

13 bakým gereken, tümüyle baðýmlý bir durum olarak tarif edebiliriz (2). Tipik olarak Alzheimer Hastalýðý nda sað kalým süresi 8-10 yýl civarýndadýr (1). Hezeyanlar (sanrý: sapmýþ, yanlýþ inançlar), halüsinasyonlar (gerçekte var olmayan algýlama: görsel veya duysal olabilir), depresyon, anksiyete (sýkýntý, endiþe), ajitasyon (huzursuzluk, saldýrganlýk) gibi psikiyatrik belirtiler özellikle ileri evrelerde hastalýða eþlik eder. Yukarýda özetlendiði üzere demanslý bireylerin günlük yaþam aktivitelerinde, demansýn evresine ve tipine göre, deðiþik düzeylerde kýsýtlamalar oluþur. Benzer þekilde yine demansýn evresine ve demansa sebep olan hastalýða baðlý olarak yukarýda bahsedilen hezeyan, halüsinasyon, anksiyete, ajitasyon ve depresyon gibi psikiyatrik belirtiler ortaya çýkar. Ne yazýk ki henüz en sýk demans tipi olan Alzheimer hastalýðý ve yukarýda sýralanan diðer dejeneratif beyin hastalýklarýna baðlý demanslarýn tedavisinde (þifa saðlayan) demansý tamamen düzelten ilaçlara sahip deðiliz. Bununla birlikte hastalýðýn doðal sürecini deðiþtiremese de, hastalýk ilerlemesini ve hastalýða iliþkin belirtileri geciktirebilen ve semptomatik yarar saðlayan ilaç tedavileri vardýr ve yaygýn olarak kullanýlmaktadýr. Öte yandan ilaç dýþý davranýþ-uðraþý tedavileri de demanslý hastanýn tedavisinde önemli yer tutar (1). Her iki tip tedavinin ortak amacý demans nedeniyle bozulma sürecinde veya riskinde olan iþ yapabilme gücü yani günlük yaþam aktivitelerinin idamesi ve iyileþtirilmesi, saðlýðýn ve yaþam kalitesinin düzeltilmesi, bakým verenlerin yükünün azaltýlmasý ve demanslý hastanýn yaþamýnýn rahat, basit ve güvenli kýlýnmasýdýr. Özellikle agresif ve ajite davranýþlarýn tedavisinde ilaç dýþý giriþim birinci basamak tedavi olarak kullanýlmalýdýr. Rutin bakým pratiðinde sýklýkla göz ardý edilen davranýþ tedavileri, demanslýlarýn ihtiyaç duyduklarý veya yapmak istedikleri aktiviteleri yapmalarýna yardýmcý olabilir, böylelikle bireylerin günlük yaþam aktivitelerini yapabilme kabiliyetlerini iyileþtirmede yararlý olabilir (3). Demansýn özellikle erken dönemlerinde hastalar öz bakým ve diðer aktiviteler konusundaki eðitimlerden faydalanabilirler. Bu fayda demansýn ilerlemesini yavaþlatan týbbi tedavilerden yararlanan hastalarda daha belirgindir. Uðraþý terapistleri demanslý bireylerin tedavisinde demansýn evresine göre içeriði deðiþen çok sayýda yaklaþýmdan faydalanýrlar. Bu yaklaþýmlarýn örnekleri kitabýmýzda farklý alt bölümler altýnda detaylandýrýlmýþ, hangi aktivitelerin hangi evre demanslýlarda uygun olacaðýna iliþkin kýsa bilgiler verilmiþtir. Zihinsel Aktiviteler ile (renkler ve þekillerin birlikte yorumlanmasý, kavramlar arasý iliþki kurulmasý, olaylarýn sýralanmasý, sabah ve akþamýn, mevsimlerin, ayýn vurgulanmasý, saatin kaç olduðunun birlikte yorumlanmasý, bu saat dönemlerinin günün hangi kýsmýna karþýlýk geldiðinin, günün söz konusu bölümlerinde ne yapýldýðýnýn birlikte yorumlanmasý, vb.) bireyin zaman, mekân ve kiþi oryantasyonunun korunmasý ve iyileþtirilmesine yardýmcý olunabilir; dikkati yoðunlaþtýrma kapasitesinin artýrýlmasý ya da idamesi ve dolayýsý ile yaþam kalitesinin artmasý saðlanabilir. Demanslýlara hatýrlatýcý ipuçlarý kullanma becerileri geliþtirilerek, bir süre daha günlük yaþam aktivitelerini idame ettirmeleri saðlanabilir. Bellek yardýmcýlarý olarak kullanýlan defterler, listeler sýklýkla iþe yararlar. Hastalarýn mevcut zihinsel kapasitelerini dikkat, bellek, dil, soyutlama, planlama, olaylarý deðerlendirme ve görsel mekânsal iþlevlerde desteklemek mevcut hastalýkla baþa çýkma kapasitelerini artýrmak ana hedeftir. 12

14 Psikomotor Aktiviteler bölümünde örneklendirildiði üzere ( halka sýralama, denge saðlama, kuka oyunu, hamur yoðurma, vida sýkma, bebek giydirme, vb.) geçmiþte ilgilendikleri aktiviteler ile uyumlu aktivitelerin beraber yapýlmasý birey ile diyaloðu saðlamak ve iletiþimi pekiþtirmek, aktivitelere katýlýmýný saðlamak, el becerilerini ve vücut esnekliklerini idame ettirmek, negatif davranýþsal belirtileri kontrol etmek için faydalý olabilir. Paylaþým Saati Aktiviteleri kýsmýnda örneklendirildiði üzere hatýrlama terapileri ile bireysel veya gruplar halinde eski deneyimler paylaþýlabilir ve konu hakkýnda konuþmalarý saðlanabilir. Eski anýlarýn anlatýlmasý ve paylaþýlmasý, bu konuda yorumlar yapýlmasý (askerlik anýlarý, meslek anýlarý, okul anýlarý, eski bayramlar, vb.) belleði daha diri tutmaya, bireylerin terkedilmiþ duygularýndan sýyrýlmasý ve depresif belirtilerinin önüne geçilmesi için faydalý olabilir. Genellikle fotoðraflar, ev aletleri, müzik ve ses kayýtlarý ve geçmiþte kullanýlan herhangi bir alet hatýrlamada yardýmcý olabilir. Hobi Saati Aktiviteleri ve Sanat Aktiviteleri ve Müzik Aktiviteleri bölümlerinde örneklendirildikleri üzere tanýdýk, kýsa süreli aþina olunan iþlerin yaptýrýlmasý (örneðin aþçýlýk yapmýþ demanslý hastaya demansýn evresine göre gözetim altýnda melemen, limonata gibi nispeten kolay yiyeceklerin hazýrlatýlmasý, bayanlara havlu iþlemesi, tülbent oyalamasý, örgü yaptýrýlmasý, vb.), aþina olunan müziklerin seçilerek bireye dinletilmesi, beraber söylenmesinin teþviki, halk oyunlarýna mümkünse katýlýmlarýnýn saðlanmasý, resim yapma imkânýnýn saðlanmasý ve teþviki, dil kullanýmý zor hale gelmiþ olan hastalarýn kendini bir þekilde ifade etmesinde, yine hem bellek kaybýný azaltmada, depresif yakýnmalarýn azalmasýnda, sosyalleþmenin ve iletiþimin saðlanmasý, dikkatin ve motor becerilerin idamesinin saðlanmasýnda yararlý olabilir. Özellikle yemek ve banyo esnasýnda dinletilen müzik ile demanslý bireylerin davranýþsal problemlerinde azalma saðlanabilir. Hafýza ile ilgili sorunlarý olan demanslýlara hatýrlatýcý ipuçlarý kullanmalarý önerilerek, bir süre günlük yaþam aktivitelerini idame ettirmeleri saðlanabilir. Bilindiði gibi, gerek yaþlýlýða, gerek yaþla birlikte sýklýðý artan hipertansiyon, diyabet gibi sistemik hastalýklara, gerekse de demansa ikincil olan fizyolojik, fiziksel ve biliþsel ve psikolojik deðiþiklikler sonucu olan hareketsizlik (inaktivite), sebep olduðu pek çok problem ile hem yaþam süresini hem de günlük yaþam aktivitelerini olumsuz yönde etkileyebilir. Egzersiz ve Spor Aktiviteleri ile demanslý bireylerin motor aktivitelerinin zinde kalmasý, uzun süre kullanýlmamaya ikincil geliþebilecek kontraktürlerin önlenmesi ve inaktiviteye ikincil ortaya çýkabilecek sistemik problemlerin oluþmasý engellenebilir; demanslý bireylerde sýk karþýlaþýlan depresyonda, özellikle bazý demans türlerine eþlik eden aþýrý yemek tüketimini düzenlemede yardýmcý olabilir. Yine hafif bir fiziksel egzersiz veya yürüyüþ demanslý bireylerin davranýþsal problemlerinde azalma saðlayabilir. Demans genellikle yaþlý bireylerin bir hastalýðý olduðundan solunum fonksiyonlarýnda yaþlanma ile iliþkili meydana gelen azalmalar, solunum sistemine ait eþlik eden hastalýklara (kronik bronþit, astým, vb.) ikincil bozulmalar ve demansýn ileri evresinde yataða baðýmlý hale gelinmesi nedeniyle hareketsizlikten kaynaklanan solunum problemleri Solunum Rehabilitasyonu Aktiviteleri ile azaltýlabilir. 13

15 Oyun Aktiviteleri ile kurgulama, yargýlama, kendini ifade etme, iletiþim kurabilme, günlük yaþamýný sürdürebilme becerileri bozulmuþ, bir baþka ifade ile tekrar çocukluklarýna dönmüþ demans hastalarýnýn yeniden yapýlandýrmasý ve öðretilmeleri amaçlanabilir. Amacý olan, duyularý uyaran, kiþisel tercihleri ve kapasiteleri göz önünde bulunduran oyun aktiviteleri ile demanslýlarýn yaþam kaliteleri artýrýlabilir, bireyler kendilerini daha iyi ifade edebilir, sosyal izolasyon duygularý azaltýlarak daha kolay iletiþim kurmalarý, duyu-kas ve sinir uyarýlmalarý ile kas koordinasyonu, güç ve tonusunda iyileþme, uyku kalitesinde artýþ ve depresif belirtilerde azalma saðlanabilir. Manevi Bakým Aktiviteleri ile kiþinin geçmiþ hayatýnda mensubu olduðu din veya benzeri ahlaki öðretileri ile uyumlu ritüellerin parçasý olmalarý saðlanarak, söz konusu aktiviteye aþinalýðýn saðladýðý pozitif etki ve manevi huzur hissiyatý ile yaþam kalitelerinin artýrýlmasý, yine depresif belirtilerinin önüne geçilmesi, davranýþsal belirtilerinin azaltýlmasý saðlanabilir. Dýþ Mekân Aktiviteleri aþina olunan yerlerin seçilmesi halinde aþinalýkla iliþkili pozitif etkileriyle, aþina olunan yerlerin olmadýðý durumda özellikle hafif ve orta evrelerdeki bazý demanslýlarda, demanslý bireyin hareket etmesine, deðiþik aktivitelere katýlýmýný saðlayarak yaþam kalitesinin artmasýna, motor fonksiyonlarýnýn korunmasýna aracýlýk edebilir. Özellikle bakýmevine yerleþtirilmek, ilk dönemde demanslýnýn konfüzyonunu (kafa karýþýklýðýný) ve ajitasyonunu artýrabilir. Bu dönemde tekrarlanan güven verici cümleler, yeni ortamýna oryante olmasýný saðlamak amacýyla bakýmevinin ne ve neresi olduðunun tekrar tekrar anlatýlmasý ve yeni personelin dikkatli þekilde tanýtýmý bu dönemi kolaylaþtýrýr. (1). Kitabýmýzýn Kuruma Uyum Saðlama Aktiviteleri bölümünde bu konuya iliþkin öneriler detaylandýrýlmýþtýr. Yine kitabýmýzda ayrý bir bölüm halinde Demanslýlara Uygun Mimari Düzenlemeler detaylandýrýldýðý üzere kiþisel odasýnda uygun oda düzeninin saðlanmasý (kiþisel odasýnda takvimin bulunmasý, geçmiþ yaþamýnda kendisi ve sevdiklerine iliþkin fotoðraflarýn bulundurulmasý, kiþisel deðer verdiði ve ilgi duyduðu eþyalara yer verilmesi, ýslak zeminlerde kaymayan zemin kaplamalarýnýn saðlanmasý, kenarlarýna takýlabilecek yer kaplamalarý yerine uygun zemin kaplamalarýnýn tercih edilmesi, vb.) davranýþsal belirtilerin kontrol edilmesinde, bireyin oryantasyonunun saðlanmasýnda ve azalan biliþsel kapasitesi nedeniyle risk altýnda olan güvenliðinin saðlanmasýnda yararlý olabilir. Bahçe düzenlemesi ve gün ýþýðýnýn demanslýlar için uygulanabilir örnekleri detaylandýrýlmýþtýr. 14

16 1. BÖLÜM ZÝHÝNSEL AKTÝVÝTELER Prof. Dr. Iþýn BARAL KULAKSIZOÐLU Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý / Yaþlýlýk Psikiyatrisi Bölümü Yasemin EKÞÝOÐLU / Psikolog Fatma ZENGÝN DAÐIDIR / Uzman Psikolojik Danýþman Mehtap TÝRYAKÝ / Bakým Personeli D E M A N S L I Y I L L A R A D E Ð E R K A T A N A K T Ý V Ý T E L E R 15

17

18 ZÝHÝNSEL AKTÝVÝTELERÝN AMAÇLARI Bilgi birikimini korumak Dikkat yoðunlaþtýrma kabiliyetini korumak Algýlama süreçlerini kuvvetlendirmek Öðrenme becerisini korumak Belleði güçlendirmek Nesneleri tanýma-anlamlandýrma süreçlerini korumak Zaman- mekân oryantasyonunu saðlamak Hayal gücünü kullanmasýný saðlamak Farklý renk ve þekilleri algýlamasýný saðlamak Olaylar arasýnda baðlantý kurma becerisini korumak Neden sonuç iliþkisini korumak Gerçeklikle olan baðlarýn korunmasýna yardýmcý olmak Þekil bilgisini korumak El becerilerini desteklemek El-göz koordinasyonunu saðlamak Gözlem yeteneðini korumak Kavramlar arasý iliþki kurabilme yeteneðini korumak Meyve bilgisini korumak Sayý sayma becerisini korumak Renk bilgisini korumak Hayvan bilgisini korumak Günlük yaþam olaylarý ile iliþkisini korumak Nesne bilgisini korumak Yorumlama becerisini korumak Mevsim bilgisini korumak Zýt kavramlar bilgisini korumak Duyusal farkýndalýðýný artýrmak Zihinsel süreçler, demans rahatsýzlýðýna baðlý gerilemenin en fazla olduðu alandýr. Yaþlýnýn düþünme, öðrenme, bilme ve yargýlama gibi biliþsel süreçlerinde bozulmalara rastlanýlmaktadýr. Bu bozulmalarýn ilerlemesini yavaþlatmak için düzenlenen bu bölümde, aktivitelerin verimli olabilmesi için; yaþlýnýn kültürel özelliklerine ve eðitimine dikkat edilmesi gerekir. 17

19

20 ZÝHÝNSEL AKTÝVÝTELER Kavramlarý Tanýma Çorap Eþleþtirme Hangi Nesne Ne Ýþe Yarar Mevsim Meyve ve Sebzeleri Saat Oyunu Lego Aktivitesi Olaylarý Sýralama Hikâye nin Sonunu Getirme Normal Olmayan Yanlýþ Bir Özelliði Bulma Þekiller ve Renkler Hafýza Kartlarý Ýliþki Kurma Meyve Sepeti Renkli Þekilleri Yerleþtirme Hayvanlar ve Yavrularý Hayvanlar ve Ürünleri Hayvanlar ve Yaþadýklarý Yerler Durum Çözüm Hava Durumu ve Mevsimler Günlük Ýþler Zýt Kavramlar Geometrik Þekiller ile Resim Oluþturma Obje Takibi Pirinç- Nohut Sesleri Ayýrt Etme 19

21

22 KAVRAMLARI TANIMA Kimlere: Hafif, orta ve ileri derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Meslekler, taþýtlar, hayvanlar, sayýlar, nesneler, zýt kavramlar, sebzeler, meyveler ve giyecek resimlerinin bulunduðu kartlar. Uygulama Yaþlý ile karþýlýklý oturulur. Demanslý yaþlýya sýra ile kartlar gösterilir. Karttaki resim doðrultusunda Alzheimer hastasý ile iletiþime geçilir. Karttaki resmin ne resmi olduðu, ne iþe yaradýðý, nerelerde kullanýldýðý, vb. soru ve yönlendirmelerle aktiviteye devam edilir 21

23 ÇORAP EÞLEÞTÝRME Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Hafif derece demanslýlara çift çorap, orta derece demanslýlara çift çorap Uygulama Masanýn üzerine yaþlýnýn demans derecesine göre çiftler halinde karýþýk þekilde çoraplar konulur. Bunlarýn içersinden çoraplarý eþleþtirmesi istenir Eþleþtirme esnasýnda yaþlýya bulmak istediði çorabýn özellikleri hatýrlatýlýr. Doðru eþi bulduðunda olumlu pekiþtireç verilir. Yanlýþ eþ ile eþleþtirilmiþ ise doðruyu bulmasý için yardýmcý olunur. Aradýðý çorabýn özellikleri söylenir. El ve göz iþareti ile çorabýn eþi gösterilmez. Aktivite esnasýnda; Çorabýn erkek, kadýn veya çocuk çorabý mý olduðu, çorabýn ne iþe yaradýðý ve çorabýn niçin giyildiði, vb. sorular sorulur. Bu þekilde yaþlýlarýn aktiviteye katýlýmý saðlanýr. Yarýþma heyecaný ile sürdürülen aktivite sonunda en çok çorap eþleþtiren yaþlýya bir çift çorap hediye edilir. 22

24 HANGÝ NESNE NE ÝÞE YARAR Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Amacý Yaþlýnýn günlük yaþamda kullandýðý nesneleri tanýmlayarak bu nesnelerin iþlevleri hakkýndaki bilgi birikimini korumasý amaçlanýr. Kullanýlacak Malzemeler Yaþlýlarýn günlük hayatta kullandýklarý ve hatýrlayabilecekleri nesneler (Kalem, defter, saat, top, çorap, telefon, kaþýk, çatal, bardak, sürahi, tornavida, vb.). Hafif derece demanslý grubunda nesne, Orta derece demanslý grubunda nesne ile aktivite düzenlenir. Uygulama Gruptaki her yaþlýnýn bir tane nesneyi eline almasý ve bu nesneye odaklanmasý istenir. Nesnenin adýnýn ne olduðu, þeklinin nasýl olduðu, nelerden yapýldýðý, hangi iþlere yaradýðý, günlük hayatta kullanýmý, nerelerden satýn alýnabileceði, vb. sorular ile grup üyelerinin aktif katýlýmý saðlanýr. Aktivite sonunda sürahi ve bardak hakkýnda konuþulduktan sonra meyve suyu sürahiye doldurulur ve Alzheimer hastalarýna ikram edilir. Orta derece demanslýlarda; masaya konan nesnelerin daha basit, anlaþýlýr ve dikkat çekici renkler olmasý gerekir. 23

25 MEVSÝM MEYVE VE SEBZELERÝ Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Meyve ve sebzelerden oluþan puzzle (yap-boz) ve Yaþlýlarýn sebzeleri görsel olarak algýlamasý için canlý mevsim sebze ve meyveleri (Pýrasa, ýspanak, havuç, mandalina, kiraz, karpuz, kavun, þeftali, vb.). Uygulama Masanýn üzerine meyve ve sebzelerden oluþan puzzle (yap-boz) konulur. Bu puzzle (yap-boz)da yaþlýnýn sebze ve meyvelerdeki benzerlikleri bulmasý, eksikleri tamamlamasý istenir. Yaþlýnýn mümkünse yardým almamasý, düþünmeye teþvik edilir. Ayrýca mevsim meyve ve sebzeleri de aktivitede bulundurulur. Yaþlýnýn meyve ve sebzeleri eline almasý, incelemesi ve temas etmesine imkan verilir. Puzzle çalýþmasý ve mevsim meyve sebzeleri incelenirken, alzheimer hastasý ile bunlar hakkýnda konudan çok uzaklaþmadan aktivite boyunca iletiþim saðlanmaya çalýþýlýr. Sebzelerin ve meyvelerin isimleri, faydalarý, hangi sebzeden hangi yemeðin yapýldýðý, bu sebzelerin hangi mevsimlerde yetiþtiði, nerelerde yetiþtikleri vb. konularda konuþulur. Aktivite sonunda yaþlýlara meyve ikram edilir. Yaþlýlarýn kabuklarýný soyup bir birlerine ikram etmeleri konusunda teþvik edilir. 24

26 SAAT OYUNU Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Saat ve saatlere uygun görsel öðelerle anlatýlmýþ olay kartlarý. Örneðin sabah saat 9 u gösteren bir saat figürü ve yataktan kalkan insan resmi. Bunun gibi günün tamamýný gösteren resimler. Uygulama Yaþlý ile karþýlýklý bir þekilde oturulur. Masanýn üzerine duvar saati konulur. Ardýndan saat deðiþik zamanlara getirilir. Saat günün hangi vaktine giriyor? (sabah, öðle, akþam), ve bu saatlerde neler yapýlýr? gibi zamana uygun sorular sorulup cevap beklenir. Alzheimer hastasýnýn cevap veremediði durumlarda yardýmcý olunur ve ardýndan tekrar onun anlatmasý beklenir. 25

27 LEGO AKTÝVÝTESÝ Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Legolar ve þekillerin resmedildiði kartlar. Uygulama Masanýn üzerine farklý renkler ve deðiþik þekillerde olan legolar konulur. Ardýndan farklý þekillerin resmedilmiþ olduðu kartlardan her yaþlýya birer tane verilir ve resimde gördüðü þekli legolarý kullanarak yapmasý istenir. Alzheimer hastasý ile bu çalýþmayý yaparken arada þekiller hakkýna konuþulur ( legonun hangi renk ve nasýl bir þekil olduðu gibi). 26

28 OLAYLARI SIRALAMA Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Kullanýlacak Malzemeler Olaylarýn baþlama, geliþme ve sonuç bölümlerinin olduðu resimli kartlar. Bunlar herhangi bir olay kartý olabilir. Örneðin; sabah kalkýldýðýnda yapýlan olaylarý sýralayan kartlarý düzgün bir biçimde olay sýralamasýna göre dizme (yataktan kalkýlýr-kahvaltý yapýlýr-diþ fýrçalanýr, vb.). Uygulama Farklý durumlarýn resmedildiði kartlarýn ilk baþlangýç olaný yaþlýya gösterilir ve beraberce incelenip resim hakkýnda yorumlar yapýlýr. Ardýndan Alzheimer hastasýndan bu olaydan sonra neler olabileceði hakkýnda tahmin yapmasý istenir. Daha sonra diðer kartlar sýralanýr ve içinden yaþlýnýn tahmin ettiði olayý bulup ilk kartýn yanýna sýralamasý istenir. 27

29 HÝKAYENÝN SONUNU GETÝRME Kimlere: Hafif ve orta derece demanslý Amacý Bir temaya yoðunlaþýp anýlarýný hatýrlayýp, anlatmasýný saðlamak. Kullanýlacak Malzemeler Kýsa, basit dille anlatýlmýþ olan hikâyeler.. Uygulama Okuyacaðýmýz hikâyeyi dinlemeleri istenir. Hikâye yavaþ, anlaþýlýr bir þekilde tane tane okunur. Anlamadýklarý taktirde tekrar edebileceði söylenir. Ardýndan siz olsaydýnýz bu hikâyeye nasýl devam ederdiniz?, diye Alzheimer hastasýna sorulur ve onu dinleyip beraberce yorumlar yapýlýr. Hafif evredeki demanslýyý hikâye okumaya veya anlatmaya teþvik edilir. 28

014-015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "7. AKIL OYUNLARI ÞAMPÝYONASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 7. Akýl Oyunlarý Þampiyonasý, 18 Nisan 015 tarihinde Özel Sancaktepe Bilfen Ortaokulu

Detaylı

2014-2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "4. AKIL OYUNLARI TURNUVASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 4. Akýl Oyunlarý Turnuvasý, 21 Þubat 2015 tarihinde Özel Sancaktepe Okyanus Koleji

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý CEBÝRSEL ÝFADELER ve DENKLEM ÇÖZME Test -. x 4 için x 7 ifadesinin deðeri kaçtýr? A) B) C) 9 D). x 4x ifadesinde kaç terim vardýr? A) B) C) D) 4. 4y y 8 ifadesinin terimlerin katsayýlarý toplamý kaçtýr?.

Detaylı

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer Hastalarý D u r u m - Ö n g ö r ü - Ö n e r i P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer hastalarý örneðinde bakýma muhtaçlýk sorunu ele alýnacak, gelecek üzerine öngörüler ortaya konulacak

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

1 2 3 4 7 8 9 10 11 12 13 14 16 19 21 23 24 25 26 27 28 30 32 33 37 41 42 44 46 47 48 50 52 54 56 Kurum Kimliði Logo Logo Þube Logolarý Logonun Renkli Kullanýmý Logonun Siyah-Beyaz Kullanýmý Logonun Diþi

Detaylı

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R ÝÇÝNDEKÝLER A. BÝRÝNCÝ ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta...9 Düzlem...10 Geometrik Cisimler ve Modelleri...12 Geometrik Cisimler ve Yüzeyleri...14 Haftanýn Testi...16 Veri Toplama - Þekil Grafiði...18 Tablo...20

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma Ýçindekiler 1. FASÝKÜL 1. ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta Düzlem ve Düzlemsel Þekiller Geometrik Cisimlerin Yüzleri ve Yüzeyleri Tablo ve Þekil Grafiði Üç Basamaklý Doðal Sayýlar Sayýlarý Karþýlaþtýrma

Detaylı

2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı

2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı 2011 2012 Eğitim Öğretim Yılı Ders Programı Dersin Adı: Türkçe Dil Bilgisi Yaş Grubu: 1-3 yaş Ögretmen: İmge Şahin Email: sahin_imge@hotmail.com Değerli Veliler, Bu yıl okul öncesi (1-3 yaş) sınıfını beraber

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük korumasý Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçýðý Açýklama: 1. Ýlk önce makineyi test ediniz. 2. Sýcaklýk ayarýný yapýnýz. 3. Sýcaklýk alarm parametre ayarlarý (AL

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim Matematik 1. Fasikül ÜNÝTE 1 Geometriye Yolculuk ... ÜNÝTE 1 Geometriye Y olculuk Çevremizdeki Geometri E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim E E E E E Üçgenler

Detaylı

Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri

Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri 1 2 1 1 2 Çok Sýcak Soðuk Sýcak Çok Soðuk D B C Çorba Kutuplar Yanardað Sonbahar Yukarýda yer alan 1. ve 2. kutudakiler

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýda verilen iþlemleri sýrayla yapýp, soru iþareti yerine yazýlmasý gereken sayýyý bulunuz. A) 7 B) 8 C) 10 D) 15 2. Erinç'in 10 eþit metal þeridi vardýr. Bu metalleri aþaðýdaki

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP

OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP OTOMATÝK BETON BLOK ÜRETÝM TESÝSÝ NHP 520 Profesyonellik detaylarda gizli... Kolay ve pratik kalýp deðiþimi için tasarlanmýþ açýlýr makina gövdesi, kalýp deðiþtirme için gereken zamaný kýsaltmaktadýr.

Detaylı

ÖDEME YÖNETÝMÝ SFS FÝNANSAL SÝSTEM ÇÖZÜMLERÝ Tahsilat Sorununa Kesin Çözüm S Ý G O R T A Þ Ý R K E T Ý B A N K A A C E N T E SÝGORTA ÜRÜNLERÝ TAHSÝLATINDA EN ÝLERÝ TEKNOLOJÝ Poliçe / Tahakkuk - Ýptal Zeylname

Detaylı

2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI KELEBEK GRUBU

2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI KELEBEK GRUBU 2012-2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI KELEBEK GRUBU KASIM AYI BÜLTENİ,neleri edemez KIZILAY HAFTASI DÜNYA SİNEMA GÜNÜ DÜNYA ÇOCUK HAKLARI GÜNÜ ÖĞRETMENLER GÜNÜ 10 KASIM ATATÜRKÜ ANMA HAFTASI SONBAHAR-RÜZGÂR-ŞEMSİYE

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN

PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN YAZ OKULU Çocuklarýnýza YAZ KEYFiNi GYM PARK YAZ OKULUNDA YAÞATIN ONLINE KAYIT facebook.com/gympark instagram.com/gym_park twitter.com/gym park info@gympark.com.tr www.gympark.com.tr 0 236 233 00 55 0

Detaylı

1. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL

1. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 1. Fasikül TEMA 5 Hayal Gücü TEMA 6 Eðitsel ve Sosyal Etkinlikler r, ýt lý z. Sa ma k l ra atý a S l O ek t Se ek T T ... Ýçindekiler 5. TEMA: HAYAL GÜCÜ Açelyanýn Bir Günü Harf Hece Test 1 Kelime Test

Detaylı

LEGOLİNO. HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma

LEGOLİNO. HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma LEGOLİNO HEDEF-1 Legolino oyununu tanıma 1-1 Oyunla ilgili dikkatini toplar. 1-2 Anlatılanları dikkatle dinler. 1-3 Parçaları kendisinin çıkarıp tekrar toplaması gerektiğini bilir. 1-4 Uygulama kutusunu

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

(Domuz Gribi Virüsü) Bu Broþür Ankara Tabip Odasý Tarafýndan Hazýrlanmýþtýr. ANKARA ÞUBELERÝ Kasým 2009 - ANKARA Tasarým : Cafer ASLAN Baský : Mattek Matbaacýlýk Bas. yay. Tan. San. Tic. Ltd. Þti. GMK

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 12 EKİM-16 EKİM 2015

Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 12 EKİM-16 EKİM 2015 12 EKİM PAZARTESİ Ö.Ç BİLFEN ANAOKULU 5 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 12 EKİM-16 EKİM 2015 SERBEST ZAMAN ETKİNLİĞİ: Çocuklarla selamlaşılır. Çocuklar istedikleri ilgi köşelerinde (eğitici oyuncak, lego,

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I K U L L A N I C I E L K Ý T A B I Kesme Hızı Kesme hýzý fonksiyonlarý: Kalýnlýk ve kesilecek olan madde Akým ayarýnýn deðeri Akým ayarý kesilmiþ kenarlarýn kalitesini etkiler. Kesimin geometrik

Detaylı

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU 13 OCAK 2011 Bu program, Avrupa Birliði ve Türkiye Cumhuriyeti tarafýndan finanse edilmektedir. YENÝLÝKÇÝ YÖNTEMLERLE KAYITLI ÝSTÝHDAMIN

Detaylı

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUEN GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ 1 SONBAHAR VE YAPRAKLAR Sonbahar Mevsimin de gözlemlediğimiz hava olaylarını isimlendirdik. Sonbahar mevsimine ait giysileri ayırt ettik. Rüzgâr

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ 2006

ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU ADIYAMAN ÜNÝVERSÝTESÝ 2006 KURUMSAL KÝMLÝK KILAVUZU GÝRÝÞ KURUMSAL KÝMLÝK HAKKINDA Adýyaman Üniversitesinin misyon ve vizyonuna uygun kurumsal kimlik çalýþmasý bu dökümanda detaylandýrýlarak sunulmuþtur. Kurumsal kimlik oluþturulurken,

Detaylı

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU ARI GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU ARI GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU ARI GRUBU EKİM AYI BÜLTENİ DÜNYA HAYVANLARI KORUMA GÜNÜ DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ DÜNYA EL YIKAMA GÜNÜ CUMHURİYET BAYRAMI Kale nedir? Ev ve kale resimlerini inceleme Nasıl bir evde yaşadığını

Detaylı

2014 2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ÝLKOKULLAR ARASI 2. Zeka Oyunlarý Turnuvasý 7 Mart Silence Ýstanbul Hotel TURNUVA PROGRAMI 09.30-10.00 10.00-10.45 11.00-11.22 11.35-11.58 12.10-12.34 12.50-13.15

Detaylı

Ý Z M Ý R 7. Ý L E R Ý YA Þ S E M P O Z Y U M U Palyatif Bakým MÝMARÝ SAÐLIK HÝZMETLERÝ KÜLTÜR VE SANAT SOSYAL POLÝTÝKALAR SOSYAL HÝZMETLER 18-19 Mart 2014 B a l ç o v a T e r m a l O t e l, ÝZMÝR Ýzmir

Detaylı

Akýlcý Çözümler Üretiyoruz Finansal Yönetim ve Excel Eðitimleri Pratik, bütün öðretmenlerin en iyisidir. Publius Syrus EÐÝTÝMÝN AMACI MS Excel, günümüzde, iþ hayatýnda yoðun þekilde kullanýlan, vazgeçilmez

Detaylı

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI Yarýþmanýn Amacý 1. ÝTHÝB 1.ÝTHÝB Teknik Tekstiller Proje Yarýþmasý, Ýstanbul Tekstil ve Hammaddeleri Ýhracatçýlarý Birliði'nin Türkiye Ýhracatçýlar Meclisi'nin katkýlarýyla Türkiye'de teknik tekstil sektörünün

Detaylı

ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU EYLÜL EKİM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI

ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU EYLÜL EKİM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU EYLÜL EKİM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI SINIF ETKİNLİKLERİ Eylül Ekim ayı etkinliklerimiz Oyun teması ile başladı. TÜRKÇE DİL Türkçe Dil Etkinliklerimizde ilk bir haftalık süreçte;

Detaylı

18.Esri Kullanıcıları Toplantısı 7-8 Ekim 2013 ODTÜ-ANKARA

18.Esri Kullanıcıları Toplantısı 7-8 Ekim 2013 ODTÜ-ANKARA ALZHEIMER ÇOCUKLARı (2012-2075 YıLLARı ARASı ALZHEIMER HASTA SAYıSı DEĞIŞIMI VE DAĞıLıŞı) Feride CESUR Yenimahalle Halide Edip Anadolu Sağlık Meslek Lisesi Coğrafya Öğretmeni İÇERİK Çalışmanın Amacı Alzhemer

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

TÜRKÝYE BÜYÜK MÝLLET MECLÝSÝNÝN DIÞ ÝLÝÞKÝLERÝNÝN DÜZENLENMESÝ HAKKINDA KANUN

TÜRKÝYE BÜYÜK MÝLLET MECLÝSÝNÝN DIÞ ÝLÝÞKÝLERÝNÝN DÜZENLENMESÝ HAKKINDA KANUN TÜRKÝYE BÜYÜK MÝLLET MECLÝSÝNÝN DIÞ ÝLÝÞKÝLERÝNÝN DÜZENLENMESÝ HAKKINDA KANUN Kanun Numarasý : 3620 Kabul Tarihi : 28/3/1990 Resmi Gazete : Tarih: 6/4/1990 Sayý: 20484 Dýþ Ýliþkiler MADDE 1- Türkiye Büyük

Detaylı

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði Türkiye Biliþim Derneði, biliþim sektöründe çalýþan üst ve orta düzey yöneticilerin mesleki geliþimi ve dayanýþmalarýný geliþtirmek amacýyla her yýl düzenlediði

Detaylı

II. BÖLÜM ZİHİNSEL AKTİVİTELER. Alzheimer Hastası ile Yaşamak. Zihinsel süreçler, Alzheimer demans hastalığında gerilemenin en fazla olduğu

II. BÖLÜM ZİHİNSEL AKTİVİTELER. Alzheimer Hastası ile Yaşamak. Zihinsel süreçler, Alzheimer demans hastalığında gerilemenin en fazla olduğu II. BÖLÜM ZİHİNSEL AKTİVİTELER Zihinsel süreçler, Alzheimer demans hastalığında gerilemenin en fazla olduğu alandır. Yaşlının düşünme, öğrenme, bilme ve yargılama gibi bilişsel süreçlerinde bozulmalar

Detaylı

verter Dört mevsim daha konforlu, ekonomik ve uzun ömürlü tesisler için.. verter A member of the Uygulama Teorisi: Benzeþim Kurallarý: Debi Basýnç Güç Q 1 Q 2 = n 1 n 2 H 1 n 1 = H 2 ( n2 P 1 n 1 = P 2

Detaylı

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere Yaþlýya ve Demanslý Hastaya Psikososyal Yaklaþým Doç. Dr. Erol GÖKA*, Uz. Dr. Çiðdem AYDEMÝR* A. YAÞLILIKLA ÝLGÝLÝ BAZI TEMEL KONU- LAR Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere yaþlý denileceði oldukça

Detaylı

57 Zihinsel Engelli Çocuklarýn Evde Bakýmý ve Hemþirelik Yaklaþýmý Caring Of A Mental-Impaired Child At Home And Nursing Approach 1 Yrd. Doç. Dr. H. Demet GÖNENER 2 Öðr. Gör. Yelda GÜLER 3 Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

ÖZEL EFDAL GÖZTEPE ANAOKULU 2014-2015 ÇİÇEK GRUBU EYLÜL AYI BÜLTENİ

ÖZEL EFDAL GÖZTEPE ANAOKULU 2014-2015 ÇİÇEK GRUBU EYLÜL AYI BÜLTENİ ÖZEL EFDAL GÖZTEPE ANAOKULU 2014-2015 ÇİÇEK GRUBU EYLÜL AYI BÜLTENİ UMUTLAR NEREDE BÜYÜRSE MUCİZELER ORADA ÇİÇEK AÇAR OKULUM BENİM HAKKIMDA HERŞEY EVİMİZ-AİLEMİZ İLKÖĞRETİM HAFTASI Okulunu tanıma Okulunun

Detaylı

21-23 Kasým 2011 Çeþme Ýzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atýf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz

Detaylı

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ ÝÇÝNDEKÝLER 1.BÖLÜM: KURUMSAL RENK STANDARDI 3 2.BÖLÜM: KURUMSAL TEXT STANDARDI 4 3.BÖLÜM: LOGO DESENÝ VE METRIC YAPISI 5-6-7-8 4.BÖLÜM: LOGOSU NUN

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle ÖNSÖZ Biliþim Sektörünün deðerli çalýþanlarý, sektörümüze katký saðlayan biliþim dostlarý, Bilindiði üzere Türkiye Biliþim Derneði, Biliþim Sektörünün geliþmesi amacýyla tam 38 yýldýr çalýþmalarýna aralýksýz

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

Satýþ Noktasý Satýþlarýnýzý garsonlar ya da kasiyer aracýlýðý ile Ürünleri belli gruplar altýnda toplayabilir, resimli menüler aracýlýðý ile dokunmatik ekranlarla ya da el terminalleriyle satýþ Menüler

Detaylı

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GUBU: 48 60 AY E K İ M

OKULUN ADI: DERİN DÜŞLER ANAOKULU YAŞ GUBU: 48 60 AY E K İ M AYLAR E K İ M 2 0 1 2 PSİKOMOTOR ALAN AMAÇ 1- Bedensel koordinasyon gerektiren hareketleri yapabilme. 1- Sözel yönergelere uygun olarak ısınma hareketleri yapar. 10- Belli bir yükseklikten atlar. 12- Pedal

Detaylı

CAMÝ ISITMA SÝSTEMLERÝ KULLANIM KILAVUZU

CAMÝ ISITMA SÝSTEMLERÝ KULLANIM KILAVUZU 10.09.2008 CAMÝ ISITMA SÝSTEMLERÝ KULLANIM KILAVUZU OMAK MAKÝNA SANAYÝÝ ve TÝCARET LÝMÝTED ÞÝRKETÝ DR. MEDÝHA ELDEM SOKAK 69/3 KOCATEPE /ANKARA TEL : 312 433 31 33 (PBX) FAKS : 312 434 05 22 E-POSTA :

Detaylı

Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX.

Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX. Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX. Sorunlar yok: Sadece çözümler var! Yüksek kalitedeki özel-yapý malzemeleri ile ilgili ARDEX ilk adresinizdir. Ürün yelpazesi

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

ÇİÇEK GRUBU 2013-2014 HAZİRAN AYI BÜLTENİ YAZ MEVSİMİ BABALAR GÜNÜ DÜNYA ÇEVRE GÜNÜ TATİL Yaz mevsiminde havada meydana gelen değişiklikler neler? Yaz mevsiminde hayvanlarda ne gibi değişiklikler olur?

Detaylı

KRÝSTAL KÝMYASAL ÜRÜNLER ÝMALATI SAN. TÝC. LTD. ÞTÝ. 1996 yýlýnda GALERÝ KRÝSTAL A.Þ. bünyesinde kurulmuþtur. 4.000m2 lik kapalý alanda otel buklet malzemesi olarak adlandýrýlan sarf malzemelerinin imalatý

Detaylı

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI

ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI ÖZEL EFDAL ERENKÖY ANAOKULU PENGUENLER GRUBU NİSAN AYI BÜLTENİ ÇİÇEKLER TEMASI 23NİSAN ULUSAL EGEMENLİK VE ÇOCUK BAYRAMI Bitkileri tanıdık. Bitkileri gözlemledik. Bitki türlerini isimlendirdik. Bitkilerin

Detaylı

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI Okulöncesi eğitim çevresini merak eden, öğrenmeye ve düşünmeye güdülenmiş çocuğun bu özelliklerini yönetme, teşvik etme ve geliştirme gibi çok önemli bir görevi üstlenmiştir.

Detaylı

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için NEDEN KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için SAP Business One çözümünü seçmelerinin nedeni 011 SAP AG. Tüm haklarý saklýdýr. SAP Business One müþterileri SAP'ye olan güvenlerini gösteriyor.000+

Detaylı

ÇİÇEK GRUBU 2013-2014 EĞİTİM DÖNEMİ EKİM AYI BÜLTENİ 29 EKİM CUMHURİYET BAYRAMI DÜNYA HAYVANLAR GÜNÜ DÜNYA ÇOCUK GÜNÜ DÜNYA EL YIKAMA GÜNÜ KULELER Atatürk ün hayatını öğrenme Atatürk ün ülkemize kazandırdıkları

Detaylı

ARI GRUBU ŞUBAT AYI BÜLTENİ 2013 2014

ARI GRUBU ŞUBAT AYI BÜLTENİ 2013 2014 ARI GRUBU ŞUBAT AYI BÜLTENİ 2013 2014 SEVGİ GÜLEN DİŞLER SÜT Sevgi nedir? Sevgini nasıl gösterirsin? Birinin seni sevdiğini nasıl anlarsın? Kendimde en çok sevdiğim şeyler. Arı grubu neleri seviyor? Arkadaşına

Detaylı

EKİM 2015/2016 ANASINIFI BÜLTENİ. Ekim 2015 Bülten

EKİM 2015/2016 ANASINIFI BÜLTENİ. Ekim 2015 Bülten EKİM 2015/2016 ANASINIFI BÜLTENİ AYIN TEMASI -Ben kimim ve fiziksel özelliklerim -Ailem -Sonbahar Mevsimi -29 Ekim Cumhuriyet Bayramı BEN KĠMĠM VE AĠLEM Aile resimlerimizi okula getirerek ailemizi arkadaşlarımıza

Detaylı

CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ

CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ EKİM 2014 AYLIK REHBERLİK BÜLTENİ Çocuğumla Nasıl Oyun Oynayacağım? Oyun nedir? Oyun, çocukların dünyayı algılamalarını, hayal ile gerçek dünya arasında köprü kurmalarını

Detaylı

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit MV 1 geprüfte Sicherheit Teknik Katalog PANEL RADYATÖRLERÝ EN 44 ISO 9001:000 T S E BAG UV PRODUCTO CONFORME A NORMAS Épitésügyi Minóségellenórzó Intézet GÝRÝÞ Bu katalog genelinde siz sayýn müþterilerimize,

Detaylı

3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR?

3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR? 3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR? DAVET MEKTUBU Deðerli Katýlýmcýlar, Kentlerimizi daha saðlýklý bir geleceðe taþýmanýn yollarýný aradýðýmýz Kent ve Saðlýk Sempozyumlarýnýn ilkinde

Detaylı

Keyifle geçirilecek zamanlar için... online alýþveriþ www.unigo.com.tr 2 en iyi oyun matý 3 4 Unigo Playmat, çocuklarýmýzýn renkli dünyasý için tasarlanmýþ, onlara güvenli bir oyun alaný sunan alternatif

Detaylı

ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ

ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ Vantaan kaupunki Sosiaali- ja terveysvirasto / Puheterapia Monikielisen lapsen puheen ja kielen kehityksen tukeminen ÇOK DÝLLÝ ÇOCUÐUN KONUÞMASI VE DÝLÝNÝN GELÝÞMESÝ NASIL DESTEKLENMELÝ turkki ÇOK DÝLLÝ

Detaylı

DÜZENLEME KURULU Prof. Dr. Ýlhan Elmacý Prof. Dr. Salim Göktepe Prof. Dr. Lütfü Hanoðlu Doç. Dr. Engin Çakar BÝLÝMSEL KURUL Ýlhan Elmacý Salim Göktepe Lütfü Hanoðlu Serdar Geyik Engin Çakar Evren Yaþar

Detaylı