viii çindekiler çindekiler 1. ÜN TE

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "viii çindekiler çindekiler 1. ÜN TE"

Transkript

1 çindekiler iii çindekiler Önsöz... viii T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler... 2 G R fi... 3 DROG TANIMI... 3 Bitkilerin simlendirilmesi... 4 EKSTRE TANIMI... 5 S v Ekstreler... 5 Yumuflak Ekstreler... 5 Kuru Ekstreler... 5 EKSTRAKS YON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER... 6 Sabit Ya... 6 Reçine... 8 Oleorezin... 9 Gummirezin... 9 Oleogummirezin... 9 Balzam... 9 Zamk... 9 Lateks Tentür Konkret Absolü Anfloraj (Sabit ya ile tüketme) Rezinoit Pomat D ST LASYON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER Uçucu Ya Aromatik Su Katran Bitki Çaylar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Bitkisel G da Destekleri B TK SEL GIDA DESTEKLER : TANIM VE LG L TERM NOLOJ B TK SEL GIDA DESTEKLER N N FONKS YONLARI B TK SEL GIDA DESTEKLER N N KULLANIMINDA D KKAT ED LECEK HUSUSLAR B TK SEL GIDA DESTEKLER N N KULLANIMI LE LG L MEVZUAT BAZI ÖNEML B TK SEL GIDA DESTEKLER Domates Çay Soya Fasulyesi Sar msak Biberiye ÜN TE 2. ÜN TE

2 iv çindekiler Ginkgo Sar Kantaron Ginseng Üzüm Ekinasya Keten Tohumu Narenciye Türleri Nar Enginar Diyet Lif PREB YOT KLER PROB YOT KLER S NB YOT KLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Üretim Yöntemleri-1: Ekstraksiyon EKSTRAKS YON TEKN N N TAR HÇES EKSTRAKS YONUN TANIM VE ÖZELL KLER EKSTRAKS YON ÖNCES filemler EKSTRAKS YON PARAMETRELER S cakl k Bas nç Çözücü Parçac k Büyüklü ü Süre Kar flt rma H z ve Kar flt r c Tipi Nem Yüzey Aktif Madde Etkisi Materyalin Por Özelli i EKSTRAKS YON T PLER Kesikli (Batch) Tip Ekstraksiyon Yöntemleri Sürekli (Continuous) Tip Ekstraksiyon Yöntemleri EKSTRAKS YON YÖNTEMLER Çözücülerle Ekstraksiyon Kat -S v Ekstraksiyonu S v -S v Ekstraksiyonu Likens-Nickerson Eflzamanl Distilasyon-Ekstraksiyon S v laflt r lm fl Gazlarla Ekstraksiyon Süperkritik Ak flkanlarla Ekstraksiyon Di er Uygulama fiekilleri EKSTRAKTÖR T PLER Perkolatör Soxhlet Ekstraktörü Döner Ekstraktör Z t Ak ml Helezonik Ekstraktör Kar flt r c l Ekstraktör Bant Tipi Ekstraktör... 56

3 çindekiler v EKSTRAKS YON SONRASI TEMEL filemler Süzme Buharlaflt rma Buharlaflt r c Tipleri Kurutma Kristallendirme Kristallendirme Uygulamalar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Üretim Yöntemleri-II: Distilasyon D ST LASYON D ST LASYON ÖNCES filemler D ST LASYON YÖNTEMLER Su Distilasyonu Buhar Distilasyonu Su-Buhar Distilasyonu Hidrodifüzyon Mikro Distilasyon Mikrodalga Destekli Distilasyon Eflzamanl Distilasyon-Ekstraksiyon Kuru Distilasyon Fraksiyonlu Distilasyon D ST LASYON SONRASI filemler Ay rma Süzme Kurutma Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Üretim Yöntemleri -111: Di er Yöntemler MEKAN K EKSTRAKS YON S kma Yöntemi Meyve Usareleri KATI DESTEK ÜZER NE ADSORPS YON Tepe Bofllu u Yakalama Tekni i Statik Tepe Bofllu u Yakalama Tekni i Vakumlu Tepe Bofllu u Yakalama Tekni i Kat Faz Mikro Ekstraksiyon (SPME) Yöntemi Dald rmal Kat Faz Mikro Ekstraksiyon (Im-SPME) Yöntemi Tepe Bofllu u Kat Faz Mikro Ekstraksiyon (HS-SPME) Yöntemi MEMBRAN DESTEKL EKSTRAKS YON Pervaporasyon POROPLAST EKSTRAKS YONU M KRODALGA DESTEKL EKSTRAKS YON ULTRASON K ENERJ DESTEKL EKSTRAKS YON ÜN TE 5. ÜN TE

4 vi çindekiler ELEKTR K AKIMLI EKSTRAKS YON TURBO UYGULAMALAR Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 7. ÜN TE Kalite Kontrol G R fi Tüm Monograflara Uygulanan Genel Koflullar TOZ NCEL VE ELEK BOYUTLARI ÖRNEKLEMEN N GENEL KURALLARI TANIMA TESTLER Makroskopik ve Mikroskopik Analizler Makroskobik nceleme Organoleptik ncelemeler Mikroskopik ncelemeler Mikroflimik Yöntemler nce Tabaka Kromatografisi GENEL TESTLER Yabanc Madde Miktar Tayini Kül Miktar Tayini Ekstre Edilebilir Madde Tayini Su Miktar Tayini Uçucu Ya Miktar Tayini ÖZEL TESTLER Ac l k Derecesi Tayini Hemolitik Aktivite Tayini fiiflme ndisi Köpürme ndisi Tanen Miktar Tayini K RL L K TAY NLER Pestisit Kal nt lar Tayini Arsenik ve A r Metal Analizleri Radyoaktif Kirlilikler Mikroorganizma Kirlilikleri KÜLTÜR VASATLARI VE M KROORGAN ZMA SUfiLARI NCE TABAKA KROMATOGRAF S NDE KULLANILAN ADSORBANLAR REAKT F VE ÇÖZELT LER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Farmakope Analizleri TÜRK FARMAKOPELER TAR HÇES TÜRK FARMAKOPES N N S STEMAT Türk Farmakopesinde Farmakognozik Yöntemler Bitkisel droglarda tanen miktar tayini Ekstrelerde Kuru Art k

5 çindekiler vii Türk Farmakopesinde Fiziksel ve Fizikokimyasal Yöntemler Türk Farmakopesinde Tan ma Yöntemleri Türk Farmakopesinde S n r Testleri Türk Farmakopesinde Miktar Tayinleri Su Tayini (Yar mikro yöntem ile su tayini) AVRUPA FARMAKOPES NDE YER ALAN B TK SEL MONOGRAFLAR Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Kaynaklar T bbi ve Aromatik Bitkilerle lgili Di er Standartlar G R fi DÜNYA SA LIK ÖRGÜTÜ (WORLD HEALTH ORGANIZATION- WHO) MONOGRAFLARI WHO Kalite Kontrol Metotlar T bbi Bitkilerin De erlendirilmesinde WHO K lavuzu ESCOP (EUROPEAN SCIENTIFIC COOPERATIVE ONPHYTOTHERAPHY) MONOGRAFLARI KOM SYON E MONOGRAFLARI (COMPLETE GERMAN COMMISSION E MONOGRAPHS - THERAPEUTIC GUIDE TO HERBAL MEDICINES) NG L Z B TK SEL FARMAKOPES (BRITISH HERBAL PHARMACOPOEIA) (BHP) H ND STAN AYURVED K FORMÜLLER VE AYURVED K FORMÜLASYONLARIN FARMAKOPE STANDARTLARI (AYURVEDIC FORMULARY OF INDIA AND PHARMACOPOEIAL STANDARDS FOR AYURVEDIC FORMULATIONS) H NT AYURVED K FARMAKOPES (AYURVEDIC PHARMACOPOEIA OF INDIA) (API) H NT B TK SEL FARMAKOPES JAPON B TK SEL LAÇLAR STANDARTLARI Ç N HALK CUMHUR YET FARMAKOPES AMER KA B RLEfi K DEVLETLER FARMAKOPES VE ULUSAL FORMÜLER (USP-NF) YA LARIN VE D ER L P TLER N ANAL Z NDE ALMAN STANDART METOTLARI TOPLAM KAL TE YÖNET M Uluslararas Standardizasyon Örgütü (ISO - International Organization for Standardization) Türk Standartlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Kaynaklar ÜN TE

6 viii Önsöz Önsöz T bbi ve aromatik bitkiler tarih boyunca insanlar n sa l n korumalar na ve hastal klar n iyilefltirmelerine yard mc olmufl, kiflisel bak m ve hijyen ürünleri olarak günümüze kadar önemlerini korumufllard r. T p, eczac l k ve kozmetik sektörü bu do al kaynaklar ya oldu u gibi, ya özüt veya etken madde kayna olarak, ya da daha etkin sentetik maddeler için model olarak kullanmaktad r. Dünya Sa l k Örgütü (WHO) ne göre dünya nüfusunun %80 i bitkisel ilaçlarla tedavi olmaktad r. Modern ilaçlar n da neredeyse yar s do al ürünlerden oluflmaktad r. nsan sa l için bu denli önemi olan t bbi ve aromatik bitkisel kaynaklar n ak lc bir flekilde ve kaliteli ürünler üretiminde kullan lmalar gerekmektedir. Bu kitap t bbi ve aromatik bitkisel ürünlerin üretiminden, kalite kontrolüne kadar geçen süreçler hakk nda bilgiler içermekte olup, ilaç ve g da ürünleri aras nda kalan bitkisel g da takviyelerini de ayr bir ünite olarak ifllemektedir. Anadolu Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakognozi ana bilim dal nda görevli uzman ö retim üyeleri taraf ndan titizlikle derlenen bu bilgilerin e itiminizde yararl olaca kanaatindeyim. Program n sürdürülebilmesi için sa lad klar ortam ve verdikleri destek için Anadolu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Davut Ayd n ile Aç kö retim Fakültesi Dekan Prof. Dr. Ayd n Ziya Özgür ve Program Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz K l ç a müteflekkirim. Kitab n haz rlanmas ndaki destek ve yard mlar için de erli ünite yazar arkadafllar m Prof. Dr. Nefle K r mer, Prof. Dr. Betül Demirci, Doç. Dr. Temel Özek ile Arafl. Grv. Ecz. Hale Gamze Duymufl a ve AÖF personeline teflekkür ederim. Editör Prof.Dr. K. Hüsnü Can Bafler

7

8 1TIBB VE AROMAT K B TK SEL ÜRÜNLER N ÜRET M VE KAL TE KONTROLÜ Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; T bbi ve aromatik bitkilerden elde edilen bitkisel ürünleri tan mlayabilecek, Bitkisel ürünlerin elde edilifl yöntemlerini karfl laflt rabilecek, Bitkisel ürünlerin özelliklerini aç klayabilecek, Bitkisel ürünlerin kullan m alanlar n tart flabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Uçucu Ya Sabit Ya Aromatik Su Reçine Katran Balzam Zamk Konkret Absolü Pomat Tentür nfüzyon Dekoksiyon çerik Haritas T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler G R fi DROG TANIMI EKSTRE TANIMI EKSTRAKS YON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER D ST LASYON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER

9 T bbi ve Aromatik SIRA S ZDE Bitkisel Ürünler DÜfiÜNEL M SIRA S ZDE DÜfiÜNEL M G R fi SORU SORU Bitkiler insanl n varoluflundan itibaren baflta beslenme ve tedavi D KKAT amaçl olmak üzere çok çeflitli amaçlarla kullan lm flt r. Do al kaynaklar n öneminin her geçen D KKAT gün artt günümüzde ülkemiz zengin bitki çeflitlili i ile büyük bir potansiyele sahiptir. Ülkemizde den fazla bitki türünün bulundu u tahmin edilmektedir. SIRA S ZDE SIRA S ZDE Bu türlerin yaklafl k %30 u aromatik özellikte yani kendilerine has koku ve tatlar olan bitkilerdir. Ülkemizde yetiflen bitki türlerinden yaklafl k AMAÇLARIMIZ kadar bitki türü ise halk aras nda çeflitli flekillerde t bbi amaçlarla kullan lmaktad r. AMAÇLARIMIZ Daha fazla bilgi için Bafler, K.H.C., Honda, G., Miki, W. (1986). Herb K Drugs T Aand P Herbalists in Turkey, Tokyo. Bu ünite kapsam nda, t bbi ve aromatik bitkilerden çeflitli yöntemlerle TELEV ZYON elde edilen bitkisel ürünler hakk nda bilgiler verilecektir. DROG TANIMI NTERNET Drog, kökeni Farsça oldu u san lan bir kelimedir. Tan m olarak; ilaçlar n haz rlanmas nda kullan lan, tedavi özelli i olan, biyolojik, inorganik veya sentetik kökenli ilaç hammaddelerine verilen isimdir. Farmakognozi nin kapsam na girenler biyolojik kaynakl olanlard r. Biyolojik kökenli droglar elde edildikleri kaynaklara göre flu flekilde s n fland r l r; Bitkisel droglar Hayvansal droglar Bitkisel droglar n say s , hayvansal droglar n say s ise 100 kadard r. Bir bitkinin tümü veya birkaç organ drog olarak kullan labilece i gibi, bitkiden yaralama yoluyla elde edilen ya da kendili inden salg lanan maddeler ile bitkiden özel bir ifllem sonunda elde edilen maddeler de drog olarak kullan labilir. Bir bitkiden tek bir drog elde edilebildi i gibi birden fazla drog da elde edilebilir. Buna bir örnek; Nane yapraklar, yapraklardan distilasyonla elde edilen uçucu ya ve ya dan kristallendirilerek ayr lan mentol birer drogdur. Bitkilerin drog olarak kullan lan k s mlar n bafll calar flunlard r: Yaprak (Folium) Kök (Radix) Çiçek (Flos) Yumru (Tuber) Gövde, dal veya kök kabu u (Cortex) So an (Bulbus) K T A P TELEV ZYON NTERNET

10 4 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü Tentür: Bitki materyalinin etanolle haz rlanm fl s v ekstresidir. Meyve (Fructus) Dal uçlar (Summitates) Tohum (Semen) Saplar (Stipites) Odun (Lignum) Meyve kabu u (Pericarpium) Bitki k s mlar n n Latince karfl l klar parantez içinde verilmifltir. Bitkiden yaralama yoluyla elde edilen ya da kendili inden salg lanan droglara örnek olarak; Zamk (Gummi) Maz lar (Gallae) Reçine (Resina) Usare (Succus) Reçineli zamk (Gummiresina) Mum (Cera) Niflasta (Amylum) Katran (Pix) Sabit ya (Oleum) Balzam (Balsam) Uçucu ya (Aetheroleum) Uçucu ya, zamk ve reçine kar fl m (Oleogummiresina) Droglar n kullan l fl flekilleri 1. Do al halde: Çeflitli droglar n ( hlamur, adaçay, hatmi çiçe i, meyan kökü gibi) infüzyon veya dekoksiyon halinde, bilhassa halk aras ndaki kullan m fleklidir. 2. Galenik preparatlar halinde: Etkin maddesi bilinmeyen veya birden fazla etkin madde tafl yan droglar ekstre, tentür, flurup, kapsül, kafle vb. galenik preparatlar halinde kullan l r. 3. laç ilkel maddelerinin elde edilmesinde: laç haz rlanmas nda kullan lan birçok bileflik (kinin, kodein, morfin, emetin vb.) kimyasal sentez yolunun olmamas veya masrafl ve zor olmas ndan dolay bitkisel droglardan elde edilmektedir. Bitkilerin simlendirilmesi Bitkilere Latince isim verilirken o bitkiye ait bir özellik, d fl görünüfl, yetiflti i ortam, fayda veya zarar, etkisi gibi özellikler vurgulanmak istenir. Bitkiler, Latince iki kelimeden yap lm fl bir kombinasyon (binomial) ile isimlendirilir. Bir bitki ad ndaki ilk kelime, bitkinin cins (genus), ikinci kelime ise tür (species) ad na karfl l k gelir. Cins ismi özel isimdir, bir isim veya isim olarak kabul edilen bir kelimedir. Çok farkl bir kökene sahip olabilir, örne in, bitkinin eski veya yerli ad (Rosa) olabildi i gibi, tan nm fl bir kiflinin ismi de (Cinchona) olabilir. Cins ad tekildir ve ilk harfi büyük olarak yaz l r. Bir bitki ad ndaki türü tan mlayan ikinci kelime, genellikle bir s fatt r, bazen isim de olabilir. E er bir s fatsa cins ad n n cinsiyetine uygun olarak ve Latincedeki çekim kurallar na göre yaz l r, örne in Rosa damascena. Droglar da bilimsel olarak bitki isimlerinde oldu u gibi Latince iki sözcükle ve belirli kurallara ba l olarak isimlendirilirler. Genel kural olarak, ilk kelime elde edilen drog ya da maddenin ad d r ikinci kelime ise bitkinin kullan lan k sm n ya da organ n belirtir ve bir tamlama yap l r. ÖRNEK 1.1 ÖRNEK 1.2 Bitki ad : Mentha piperita (Nane) Drog ad : Menthae piperitae folium veya Folium Menthae piperitae (Nane yapraklar ) ( lki Avrupa Farmakopesinin kabul etti i flekildir). Bitki ad : Melissa officinalis (O ulotu) Drog ad : Melissae folium (O ulotu yapra ) Drog ad : Melissae aetheroleum (O ulotu uçucu ya )

11 1. Ünite - T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler Bir bitkinin ismini bilimsel olarak belirleyen bu iki sözcü ün ard ndan bir flah s ad yaz l d r. Bu kifli, o bitkiye Latince ad ilk defa veren kiflidir. Örne in: Orchis anatolica BOISSIER, Mentha piperita L. Bu örneklerde görüldü ü üzere kiflinin ad bazen tam bazen de k salt lm fl olarak yaz lmaktad r. Genellikle üçten fazla heceden oluflan isimler k salt l r (BOISSIER yerine Boiss.), çok tan nm fl kiflilerin ismi ise tek harfle (LINNAEUS veya Linne yerine L.) yaz l r. Bitkiler aleminde s n fland rmada tür temel olmas na ra men alttür ve varyete gibi daha alt birimlere de ayr labilir. Türden küçük farklar ile ayr lan ve birbiri ile çak flan bir alanda yay l fl gösteren populasyonlar varyete farkl co rafik alanda yay l fl gösteren populasyonlar ise alttür olarak tan mlan r. S n fland rmada yani taksonomi de kullan lan en küçük birim takson olup, duruma göre bir cins, tür, alt tür, varyete veya kemotip takson olarak adland r l r. Benzer karakterleri tafl yan, birbirine akraba olan bitkiler (cinsler) bir familya alt nda toplan r. Familya ad, o familyadaki bir cins ad ndan hareketle ve ismin gövdesine -aceae sonekinin ilavesiyle türetilir: Malva - Malvaceae Tilia - Tiliaceae Rosa - Rosaceae Lilium - Liliaceae Populasyon: Belirli bir yerde bulunan ve aralar nda gen al flverifli olan bireyler toplulu udur. 5 EKSTRE TANIMI Avrupa Farmakopesi nin tan m na göre ekstre, genellikle kuru haldeki bitkisel veya hayvansal kökenli droglardan çeflitli yöntemlerle elde edilen, s v, kat veya yar kat k vamda olabilen preparatlard r. Ekstreler tiplerine göre; S v ekstreler, Yumuflak ekstreler, Kuru ekstreler, olmak üzere üçe ayr l r. S v Ekstreler Bir k s m kütlesi veya hacmi orijinal kuru dro un bir k s m kütlesine eflde er olacak flekilde haz rlanan ak flkan özellikte preparatlard r. S v ekstreler etanolün suyla uygun seyreltmeleri ya da su kullan larak haz rlan rlar. Yumuflak Ekstreler Ekstraksiyon iflleminde kullan lan çözücünün ifllem sonunda k smen yo unlaflt r lmas sonucu elde edilirler. Kuru Ekstreler Ekstraksiyon iflleminde kullan lan çözücünün ifllem sonunda yo unlaflt r larak tamamen uzaklaflt r ld kat preparatlard r. Bitkisel materyalden hareketle haz rlanan bitkisel ekstreler; çok say da ve kar - fl k yap da olup ço u t bbi aç dan önemli kimyasal maddeler içerir. Etkili bileflikleri bitkiden ay rmak amac yla materyalin ve bilefliklerin yap s na uygun ekstraksiyon yöntemleri uygulan r. Uygulanabilecek ekstraksiyon yöntemleri özetle fiekil 1.1 de gösterilmifltir.

12 6 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü Elde edilen ham ekstre, seçilen ekstraksiyon yönteminin uygun olup olmad - n görmek için belirli bileflik gruplar na özgü kimyasal testler ile test edilmelidir. Örne in, drog bir yaprak ise, ekstre, istenen aktif maddenin yan s ra klorofil ve di- er pigmentler, organik ve inorganik asitler, reçine, ya gibi istenmeyen birçok maddeyi içerebilir. Bu nedenle, aktif bileflikleri bu istenmeyen maddelerden ay rmak için de iflik saflaflt rma yöntemleri (s v -s v ekstraksiyonu, kristallendirme, çöktürme, distilasyon, süblimasyon gibi) kullanmak gerekir. Ekstre haz rlanmas nda kullan lacak bitki numunesinin cins ve tür tayini do ru yap ld ktan sonra ekstre edilmesi gerekmektedir. Yanl fl drogla çal fl lmas halinde harcanan zaman, madde, malzeme ve emek bofla gitmifl olacakt r. fiekil 1.1 Ekstraksiyon yöntemleri. EKSTRAKS YON MEKAN K EKSTRAKS YON ÇÖZÜCÜLERLE YAPILAN EKSTRAKS YON D ST LASYON PRESLE SIKMAK MASERASYON KURU D ST LASYON YARALAMA NFÜZYON YAfi D ST LASYON DEKOKS YON PERKOLASYON DEVAMLI EKSTRAKS YON SU D ST LASYONU BUHAR D ST LASYONU SU-BUHAR D ST LASYONU EKSTRAKS YON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER Ekstraksiyon; droglar n içindeki etken maddeleri çekip ç karmak anlam na gelmektedir. Elde edilecek maddenin özelliklerine ba l olarak ve maddenin drogdan iyi bir verimle elde edilmesine imkân verecek bir ekstraksiyon yöntemi seçilmelidir. Elde edilen ürüne ekstre ad verilir. Ekstre baz yay nlarda ekstrakt fleklinde de geçmektedir. Bu bölümde, bitkilerden mekanik ekstraksiyon ve çözücülerle ekstraksiyon yöntemleri ile elde edilen bitkisel ürünler hakk nda bilgiler verilecektir. Ekstraksiyon yöntemleri ile ilgili detayl bilgiler Ünite 3 de anlat lacakt r. Sabit Ya Bitki ve hayvanlarda depo maddesidir. Bitkilerde özellikle tohum veya meyvelerde bulunur. So ukta veya s cakta bir mekanik ekstraksiyon yöntemi olan presle s kma yöntemi ile veya çözücü ile tüketme yoluyla elde edilirler. Sabit ya lar, gli-

13 1. Ünite - T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler 7 serin ve ya asitlerinden oluflur. Ya asitlerinin gliserinle yapt triesterlerdir. Yani, sabit ya lar n ana bilefleni trigliseritlerdir. Trigliseritler, yaprak gibi vegetatif organlarda bulunmazken, meyve ve tohumlarda (zeytin, susam, f st k, soya fasulyesi gibi) yüksek oranda bulunurlar. H 2 C _ O _ CO _ R 1 H 2 C _ O _ CO _ R 2 H 2 C _ O _ CO _ R 3 R 1, R 2, R 3 : Ya asidi Vegetatif organ: Yüksek bitkilerin yaprak, kök ve gövdelerine vejetatif organ denir. Trigliserit Gliserin in her üç alkol grubu ayn asit ile esterleflmifl ise basit trigliserit denir. Ya larda basit trigliseritler bulunmakla birlikte daha çok gliserin in üç alkol grubunun iki veya üç ayr ya asitiyle esterleflmesinden oluflan karma trigliseritler bulunur. Gliseritler, farkl ya asitlerinin gliserinle esterleflmeleri ile meydana gelirler. Gliseritlerde en çok bulunan ya asitleri flunlard r: Laurik asit: H 3 C-(CH 2 ) 10 -COOH Miristik asit: H 3 C-(CH 2 ) 12 -COOH Palmitik asit: H 3 C-(CH 2 ) 14 -COOH Stearik asit: H 3 C-(CH 2 ) 16 -COOH Oleik asit: H 3 C-(CH 2 ) 7 -CH=CH-(CH 2 ) 7 -COOH Linoleik asit: H 3 C-(CH 2 ) 4 -CH=CH-CH 2 -CH=CH-(CH 2 ) 7 -COOH Ya asitleri alifatik monokarboksilli asitlerin önemli bir grubunu oluflturur. Ya asitleri genellikle uzun ve düz zincir halinde (dallanmam fl) bulunur ve çift say da karbon içerirler. Bir ya asidi zincirindeki tüm karbon atomlar çifte ba içermiyorsa böyle ya asitlerine doymufl ya asitleri denir ve bu tip ya lar genellikle kat d r. Çifte ba içeren ya asitleri ise doymam fl ya asidi olarak adland r l r ve genellikle s v halde bulunurlar. Bir ya n doymam fll k derecesi ya asitlerindeki çifte ba say s na ba l d r. Doymam fl ya asitleri çifte ba lar na hidrojen alabilirler, bu flekilde kat hale geçerler. Bu yöntemle ya lar n doymam fll k dereceleri azalt larak ac malar önlenmifl olur. S v ya lardan margarinlerin haz rlan fl bu flekildedir. Sabit ya lar, organik çözücülerde çok, alkolde ise belli oranda çözünürler. Sabit ya lar n safl k tayininde; yo unluk, k r lma indisi, optik çevirme, viskozite, su miktar, çözünürlük, yabanc ya kontrolü ve ya asidi bileflimi önemlidir. Ayr ca; Asit indisi, Sabunlaflma indisi, Sabunlaflmayan madde miktar, Ester indisi, Peroksit say - s, yot indisi gibi kimyasal sabitler ya n kalitesinin belirlenmesinde önemlidir. Sabit ya lar, asit veya alkalilerle hidroliz olarak ya asitleri ve gliserine parçalan rlar. Bu olaya saponifikasyon yani sabunlaflma denir. Sabit ya lar eczac l kta, liniment, krem ve suppozituvar yap m nda kullan lmaktad r. Badem ya (Amygdalae oleum), susam ya (Sesami oleum), keten ya- (Lini oleum), hint ya (Ricini oleum) en çok kullan lan ya lardan baz lar d r. Çözücülerle ekstraksiyon yöntemi ile elde edilen ya lar çözücünün uzaklaflt r lmas ndan sonra az da olsa çözücü içermeleri nedeniyle g da endüstrisinde pek tercih edilmezler, so ukta s kma yöntemi ile elde edilen ya lar tercih edilir. S cakta s kma ile elde edilen ya lar ise teknikte örne in sabun yap m nda kullan l r.

14 8 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü Resim 1.1 Çörekotu tohumu ve sabit ya. (G. flcan) Tablo 1.1 Baz Bitkisel Kaynakl Sabit Ya lar. Sabit ya Bitki Latince Ad Türkçe Ad Latince Ad Türkçe Ad Papaveris oleum Haflhafl ya Papaver somniferum Haflhafl Cacao oleum Kakao ya Theobroma cacao Kakao Soyae oleum Soya ya Glycine soja Soya Olivae oleum Zeytin ya Olea europaea Zeytin Gossypii oleum Pamuk ya Gossypium hirsutum Pamuk Colophonium: Kolofan, terementi nin distilasyonundan kalan art kt r. Reçine Reçineler kompleks yap l, az çok kat amorf maddelerdir. Reçineler genellikle bitkilerin salg kanallar veya salg ceplerinde bulunurlar. Bazen de reçine hücrelerinde, d fl veya iç salg tüylerinde bulunabilirler. Ço u bitkilerin normal fizyolojik ürünleri olduklar halde (Coniferae, Burseraceae, Convolvulaceae, Leguminosae, Apiaceae familyalar na dahil bitkilerde oldu u gibi) bazen de patolojik bir etkenle yaralama sonucu bitkilerdeki miktarlar artar (örn. Pinus). Reçineler Convolvulaceae familyas bitkilerinde oldu u gibi glikozit ba yla flekerlere ba l halde de bulunabilirler. Reçinelerin rengi havayla oksitlenerek koyulafl r. Deriflik sülfürik asitle k rm z renk verirler. Is t ld klar nda önce yumuflar sonra erirler. Suda ve petrol eterinde çözünmezler. Alkol, kloroform ve eterde tamamen çözünürler. Su buhar ile sürüklenmezler. Reçineler, bitkilerde tek bafllar na bulunmazlar. Ço u zaman uçucu ya larla (oleorezin), zamklarla (gummirezin) veya uçucu ya ve zamkla birlikte (oleogummirezin) bulunurlar. Reçinelerin kimyasal yap lar tam ayd nlat lmam fl olmakla birlikte reçine asitleri, reçine alkolleri (rezinoller), reçine fenolleri (rezinotannoller), esterler ve rezenlerden (politerpenik nötral bileflikler) oluflmaktad r. Reçine tafl yan droglara örnek; Colophonium (Pinus türleri- Çam türleri), Guaiacum (Guaiacum officinale), Mastix (Pistacia lentiscus- Sak z a ac ), Cannabis herba (Cannabis sativa- Esrar), Podophyllinum (Podophyllum peltatum) Baz reçineler fizyolojik etkilidir: Örne in, Esrar reçinesi halusinojenik, analjezik (a r kesici), Convolvulaceae (örn. Jalapa reçinesi) ve Cucurbitaceae reçineleri

15 1. Ünite - T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler 9 purgatif (ba rsak hareketlili ini artt r c ), Terementi antiseptik, Asa foetida anthelmentiktir (kurt düflürücü). Baz reçineler haricen kullan l rlar, örn. Euphorbia reçineleri rubefiyan (ciltte kan ak fl n h zland r c etki), Podofillum reçinesi antineoplastiktir (tümör tedavisinde etkilidir). Oleorezin Uçucu ya ve reçine kar fl m d r. Genellikle sar ms renkli, bal k vam nda, özel kokulu maddelerdir. A aç veya çal lar n gövde ve dallar na yap lan yaralama sonucunda elde edilirler. Örnek; Copaifera türlerinden Copahu. Gummirezin Reçine ve zamk kar fl m maddelerdir. Oleogummirezin De iflik oranlarda uçucu ya, reçine ve zamk tafl yan kar fl mlard r. Kuvvetli kokulu, de iflik renkli kütleler halindedir. Su, etanol, eter ve kloroform gibi çözücülerde k smen çözünürler. Örnek, Ferula türlerinden Galbanum, Commiphora türlerinden Mirra (Mürrüsafi), Boswellia türlerinden Olibanum. Balzam Canl a aç veya bitkilerin gövde veya dallar na yap lan yaralama sonucu akan hofl kokulu yar kat ürünlerdir. Bir baflka ifade ile aromatik özellikte balzamik asitler tafl yan oleorezinler balzam ad n al r. Bileflimlerinde yüksek oranda benzoik ve sinnamik asitler ile esterleri bulunur. Suda çözünmezler ancak organik çözücülerde kolayl kla çözünürler. Balzamlar, oleorezin grubu maddelerdir. Fark yüksek miktarda aromatik asit tafl malar d r. Balzamlar antiseptik özelliktedirler ve genellikle yara iyi edici olarak kullan l r. Balzam tafl yan droglara örnekler; Balsamum Peruvianum- Peru Balzam Elde edildi i bitki: Myroxylon balsamum Balsamum Tolutanum- Tolu Balzam Elde edildi i bitki: Myroxylon pereirae Styrax Liquidus- S ala Ya Elde edildi i bitki: Liquidambar orientalis Resim 1.2 Yaralama yöntemi. (Farmakognozi ABD) Zamk Asitlerle monosakkaritlerin birleflmesi sonucu oluflan, yap flkan, kokusuz, tats z maddelerdir. Özellikle Leguminosae, Rosaceae ve Rutaceae familyas bitkilerinde gövde ve dallarda yaralama veya böcek sokmas sonucu oluflan patolojik ürünlerdir. Bitkide zamk hücre çeperindeki selülozun baz enzimler etkisiyle de iflmesi sonucu oluflur. Zamklar n ço u suda viskoz çözelti oluflturarak k smen çözünür (ör. Arap zamk - Acaciae gummi), baz lar flifler ve jel meydana getirir (ör. Kitre zamk -Tragacantha). Zamklar, süspansiyon, emülsiyon, tablet yap m nda kullan l r. Ayr ca baz zamklar n (Kitre zamk ) tekstil ve boya sanayinde, matbaac l kta ve g da sanayinde kullan m vard r. Kitre zamk ülkemizin önemli ihraç maddelerinden biridir.

16 10 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü Resim 1.3 Haflhafl bafl. (Farmakognozi ABD) Lateks Genellikle bitkilerin yaralanmas sonucu akan, süt görünümünde bir maddedir. Bitkide özel lateks kanallar nda bulunmaktad r. Lateks kanallar na, Moraceae, Euphorbiaceae, Apocynaceae gibi familyalara dahil bitkilerde rastlan r. Papaveraceae, Asteraceae familyalar nda ise izole hücreler halindedir. Lateks, alkol ya da asit ilavesiyle veya s etkisiyle koagüle olur. Baz lateksler fizyolojik olarak aktif maddeler içermeleri nedeniyle önemlidir. Örne in, Afyon (Opium), Haflhafl (Papaver somniferum) meyvelerinin çizilmesiyle akan bir latekstir. Morfin, kodein, tebain gibi narkotik ve a r kesici etkili afyon alkaloitleri tafl r. Tentür Bitkisel materyalin alkol veya sulu alkol ile tüketilmesi sonucu elde edilen s v preparatlard r. Tentürleri haz rlamak için genellikle flöyle bir yol izlenir: 1 k s m kurutulmufl ve toz edilmifl drog 5 k s m alkol ile kapal bir kap içerisinde s k s k çalkalanarak 10 gün bekletilir ve bu süre sonunda süzülür. Bekletme ifllemi karanl k bir ortamda ve oda s cakl nda yap lmal d r. Kuvvetli etkili droglar için 1 k s m droga 10 k s m alkol ilave edilerek ayn flekilde iflleme tabi tutulur. Konkret Taze aromatik bitki materyali uygun bir apolar organik çözücü ile (benzen, hekzan, heptan gibi) ekstre edilir. Organik çözücüye geçen uçucu ya, sabit ya, renk maddeleri ve mumlar çözücünün alçak bas nçta uçurulmas sonucunda elde edilen bakiyeye konkret ad verilir. Bu flekilde ülkemizde gül ve tütün konkretleri elde edilmektedir. Resim 1.4 Gül ya, konkret ve absolü. (G. flcan) Absolü Konkretin etanolle ekstraksiyonu sonucu elde edilir. Konkret etanol ile tüketilirse kokulu maddeler alkole geçer. Etanollü ekstrenin -15 C gibi düflük derecelerde dondurulmas ile mumlar kat hale geçer. So- ukta süzüldükten sonra alçak bas nç alt nda alkolün uzaklaflt r lmas yla uçucu ya ca zengin, koyu renkli, s v veya yar kat özellikteki absolü elde edilir. Absolü parfümeride kullan l r.

17 1. Ünite - T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler 11 Anfloraj (Sabit ya ile tüketme) Uçucu ya veriminin düflük oldu- u ve buna ba l olarak di er distilasyon yöntemlerinin uygun olmad durumlarda kullan lan pahal bir yöntemdir. Bunun için taze drog (özellikle s ya hassas çiçekler) renksiz, kokusuz, yumuflak ince bir sabit ya tabakas (iç ya ve domuz ya ile haz rlanan özel bir kar fl m) üzerine serilir. Bir süre temasta b rak l r. Bu süre sonunda mekanik yolla veya elle toplanan petallerin yerine tazeleri konur ve petallerdeki uçucu ya lar n sabit ya a geçmesiyle bir süre sonra doyan sabit ya kaz narak al n r ve etanolle ekstre edilir. Etanolün alçak bas nçta yo unlaflt r lmas ile absolü elde edilir. Bu yöntem halen, nadir de olsa, Fransa da baz özel parfümlerin haz rlanmas nda kullan lmaktad r. Resim 1.5 Anfloraj yöntemi. (K.H.C. Bafler) Rezinoit Kuru bitki materyali kullan larak haz rlanan konkrettir. Bitki materyali etanol gibi polar bir çözücü ile ekstre edildikten sonra çözücünün alçak bas nç alt nda tamamen uzaklaflt r lmas ile elde edilir. Pomat Anfloraj yöntemi ile elde edilen üründür. Daha detayl bilgi için bkz: Ünite 3, syf: 46 D ST LASYON YÖNTEM LE ELDE ED LEN B TK SEL ÜRÜNLER Uçucu Ya Aromatik bitkilerden veya bitkisel droglardan distilasyon yöntemi ile elde edilen kendine has koku, tat, renk ve görünümleri yan s ra uçucu özelli e sahip, oda s - cakl nda s v halde olan fakat bazen donabilen ya ms kar fl mlard r. Uçucu ya lar bitkilerde genellikle salg tüyleri, salg kanallar gibi özel salg organlar nda bulunurlar. Uçucu ya lar n yayd klar koku ile böcekleri cezbederek tozlaflmaya yard mc oldu u, böcekleri kaç r c etkide olanlar n ise bitkinin korunmas nda etkili oldu u düflünülmektedir. Ayr ca uçucu ya tafl yan bitkilerin genellikle s cak iklim bölgelerinde fazla yetiflmesi nedeniyle uçucu ya n bitkinin üzerindeki havay ba layarak fazla su kayb n önledi i san lmaktad r. Lamiaceae, Apiaceae, Asteraceae, Rosaceae, Rutaceae gibi baz familyalar uçucu ya tafl yan cinsleri nedeniyle önem kazanm fllard r. Örne in, Lamiaceae familyas ndan Thymus (kekik), Lavandula (lavanta), Mentha (nane), Melissa (o ulotu) gibi cinsler de erli uçucu ya kaynaklar d r. Uçucu ya bitkinin herhangi bir organ nda örne in; çiçek (gül), kabuk (tarç n), çiçek tomurcu u (karanfil), yaprak (nane), stigma (safran), meyve kabu u (portakal), meyve (anason), tohum (hardal), kök (melekotu), rizom (zencefil), so an (sar msak) veya bütününde (herba) (kekik) bulunabilir. Uçucu ya lar, ya tafl yan bitki k s mlar ndan, genellikle distilasyon yöntemi ile elde edilirler. Hangi tip distilasyonun (fiekil 1.1) uygulanaca uçucu ya miktar

18 12 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü ve bileflenlerine ba l olarak seçilir. Örne in, buhar distilasyonu, kurutulmufl olan bitkisel materyal ile çal fl l yorsa seçilir. Su distilasyonu ise daha ziyade taze materyale uygulanan bir yöntemdir. Uçucu bilefliklerin distilasyonun yan s ra so ukta s kma (narenciye meyve kabuklar nda), organik çözücülerle ekstraksiyon ya da s - v laflt r lm fl gazlarla ekstraksiyon yöntemleriyle de elde edilmesi mümkündür. Ancak ekstraksiyon yöntemleriyle elde edilen aromatik maddeler uçucu ya olarak tan mlanmazlar. Uçucu ya lar n ço u sudan hafiftir (karanfil ve tarç n ya gibi birkaç ya hariç) ve suyla SIRA kar flmad ndan S ZDE suyun üstünde toplan rlar. Ancak bileflimlerindeki SIRA S ZDE oksijenli bilefliklerin bir k sm suda çözünürler. Bu özelliklerine dayan larak aromatik sular haz rlanmaktad r. DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M Uçucu ya lar, petrol eteri, benzen, eter, etanol gibi organik çözücülerin ço unda çözünürler. Sulu etanolde çözünebilme özellikleri uçucu ya lar sabit ya lardan SORU ay r r. Uçucu SORU ya lar n sabit ya lardan di er önemli bir fark, bir filtre ka d na damlat l p aç kta b rak ld klar nda uçucu ya lar hiçbir iz b rakmadan uçmalar na D KKAT ra men sabit D KKAT ya lar n kal c bir leke b rakmas d r. Uçucu ya lar çok say da bilefli in kar fl m ndan oluflurlar. Bu nedenle kimyasal kompozisyonlar oldukça karmafl kt r. Uçucu ya lar n bilefliminde genellikle hidrokarbonlar ve bunlar n oksijenli türevleri bulunur. Uçucu ya lar n ço u terpenoit SIRA S ZDE SIRA S ZDE kökenlidir. Çok az bir k sm nda uçuçu alifalik hidrokarbonlar ve aromatik benzen AMAÇLARIMIZ türevleri terpenlerle kar fl m halindedir. Terpenler, (C 5 H 8 ) genel formülüne uyan AMAÇLARIMIZ izopren ünitelerinin birbirine ba lanmas sonucu oluflurlar. K T A P Distilasyon yöntemleri K T A P ile ilgili daha fazla bilgi için Ünite 4 e bak n z. TELEV ZYON TELEV ZYON NTERNET NTERNET zopren Karbon say s na göre terpenler: ki izopren molekülünden oluflan 10 karbonlu terpenler Monoterpen Üç izopren molekülünden oluflan 15 karbonlu terpenler Seskiterpen Dört izopren molekülünden oluflan 20 karbonlu terpenler Diterpen olarak adland r l r. Uçucu ya lar n ço unda monoterpenler, seskiterpenler ve hatta diterpenler ile bunlar n oksijenli türevleri bulunur. Bunlar d fl nda fenil propanoitler, ya asitleri ve esterleri gibi baz bileflikler uçucu ya lar n bilefliminde yer alabilir. Uçucu ya lar n içerdi i bileflikler Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometrisi ad verilen bir teknikle tan mlanabilmektedir. Uçucu ya lar taze elde edildikleri zaman genellikle renksizdirler (istisna olarak karanfil ve tarç n ya k rm z, papatya ya mavi mürekkep rengindedir). Uçucu ya lar uzun süre hava, fl k ve s ya maruz b rak l rlarsa olumsuz yönde etkilenip, oksitlenebilir, reçineleflebilirler. Özelliklerini yitirip, renklerini kaybedebilirler. Bu nedenle uçucu ya lar, koyu renkli cam ya da aluminyum kaplarda, a z s k ca kapal bir flekilde, serin bir yerde saklanmal d r.

19 1. Ünite - T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünler 13 Uçucu ya n belli derecedeki etanolde çözünürlük oran safl k kontrolünde yard mc olur. Ayr ca, yo unluk, optik çevirme, k r lma indisi gibi fiziksel testler ile asit say s, karbonil say s, ester say s gibi kimyasal testler uçucu ya lar n kalite kontrolünde uygulanan yöntemlerdir. Uçucu ya lar koku ve tat özelliklerinden dolay bafll ca parfümeri ve g da sanayiinde kullan lmaktad r. Pek çok uçucu ya antiseptik özelliklerinin yan s ra çeflitli hastal klarda kullan lmaktad r. Örne in, Ökaliptus uçucu ya solunum yollar, Ard ç uçucu ya idrar yollar antisepti idir. Kekik ya fungusit (mantar öldürücü), Kenopod uçucu ya anthelmentik (barsak kurtlar n düflürücü) etkilidir. Nane ya mide salg s n artt r c, rezene, anason gibi meyve uçucu ya lar karminatif (gaz söktürücü), papatya ya ise antienflamatuar (iltihap önleyici) etkili olarak bilinmektedir. Aromatik Su Droglar n, uçucu maddelerini ya da uçucu ya lar n su içinde çözünebilen k s mlar n içeren preparatlard r. Bir baflka ifade ile, droglar n distilasyonu sonucu elde edilen uçucu ya ayr lm fl dam t k sudur. Hidrosol veya ya alt suyu olarak da isimlendirilmektedir. Aromatik sular, uçucu ya n suda çözünen terpenik maddelerinin yan s ra çok az miktarda uçucu ya içermektedir. Uçucu ya- n suda çözünen terpenik bileflikleri daha çok oksijenli bilefliklerdir. yi kalite aromatik su, berrak olmal, süspansiyon veya emülsiyon fleklinde uçucu ya tafl mamal d r. Aromatik sudaki bulan kl k fazla miktarda uçucu ya tafl d n gösterir. Aromatik bitkilerin distilasyonu s ras nda bir yan ürün olarak elde edilen ya alt sular önceleri at lmaktayken son dönemlerde özellikle tedavi edici özelliklerinin anlafl lmas yla ticari önem kazanm fllard r. Gül suyu, nane suyu gibi sular n kullan m çok eskilere dayanmas na ra men özellikle son y llarda bitkilerle tedaviye olan ilginin artmas sonucu kekik, adaçay, biberiye, s rgan sular gibi çeflitli aromatik sular n ticari olarak üretimi gündeme gelmifltir. Örne in, günümüzde en çok talep edilen aromatik sulardan kekik suyu baz da köylerinde basit imbiklerde üretilmektedir. Suyun üzerinde toplanan uçucu ya ayr ld ktan sonra geriye kalan su, mide-barsak rahats zl klar nda, fleker hastal nda, kolesterol, tansiyon ve ülsere karfl kullan lmaktad r. Resim 1.6 Aromatik sular. (K.H.C. Bafler) Katran Coniferae odunlar kuru kuruya ve havas z ortamda yüksek s da distile edilir. Bu s rada uçucu maddeler k smen olduklar gibi k smen de parçalanarak distile olurlar. Bu iflleme pirojenasyon ad verilir. Katran eldesinde k y lm fl odunlar toplama kab na dibindeki bir boru vas tas yla ba l, içi oyuk bir kab n içerisine yerlefltirilir. Kab n havayla temas tamamen kesilir ve üzerindeki demir potada kömür yak l r. Meydana gelen afl r s cakl k etki-

20 14 T bbi ve Aromatik Bitkisel Ürünlerin Üretimi ve Kalite Kontrolü siyle s ile bozunma sonucu odundan ayr lan ya ms madde dipteki toplama kab nda birikir. Bu materyal gün içinde üç tabakaya ayr l r. Katran en dipte kal r, ya ms tabaka ise ortadaki suyun üzerinde toplan r. Katranlar, siyah renkli, özel kokulu, ak c l fazla olmayan s v lard r. Tan nma ve miktar tayinleri için özel yöntemler yoktur. skandinavya, Polonya ve Rusya gibi çeflitli ülkelerde katran elde edilmektedir. Ülkemizde de baz bitkilerin katran elde edilmektedir; Pinus silvestris odunundan Çam katran (Liquida pix) Juniperus oxycedrus odunundan Ard ç katran (Juniperi pix) Betula alba odunundan Hufl katran (Betulae pix) Katranlar antiseptik özellikte maddelerdir. Haricen deri hastal klar nda ve baz yaralar n tedavisi amac yla halk aras nda hala kullan lmaktad r. Resim 1.7 Adaçay haz rlan fl. (Farmakognozi ABD) Bitki Çaylar Günlük rahats zl klar olarak tan mlanan birtak m basit hastal klarda koruyucu veya tedavi edici özelli e sahip etkin madde ya da maddeleri içeren bitkinin tamam veya de iflik k s mlar ndan haz rlanan çaylard r. Bitki çaylar n n kullan m amaçlar ; Öncelikle hastal klardan korucuyu olarak kullan mlar söz konusudur. Hastal k durumlar nda ise tedaviye destek ya da do rudan tedavi edici amaçl olarak kullan l rlar. Bitki çaylar n n haz rlanmas nda kullan lacak droglar; kaba veya ince do ranm fl halde veya kesilmifl halde kullan l rlar. E er yapraklar kullan lacaksa genellikle dört köfleli parçalar halinde kesilerek kullan ma haz rlan r. Odunlar, kökler ve kabuklar ince yongalar haline getirilerek kullan l r. Meyve ve tohumlar ise genellikle bir bütün halindedir, baz durumlarda kullan m öncesinde dövülürler. Haz rlan fl flekillerine göre bitki çaylar ; Poflet çaylar Çözünür (haz r) çaylar Püskürtmeli kurutulmufl ekstreler Çay granülleri fleklinde olabilirler. Bitki çaylar n n haz rlanmas, siyah çay haz rlama tekni inde oldu u gibidir. Parçalanm fl kuru drog üzerine kaynar su ilave edilir, 5-10 dakika kadar bekletilir ve süzülür. Bu basit yöntemin farkl versiyonlar vard r. Bu yöntemler farmakopelerde dekoksiyon, infüzyon ve maserasyon olarak adland r lmaktad r. Bitki çaylar n n haz rlanmas nda dikkat edilecek hususlardan biri, e er uçucu ya tafl yan droglardan çay haz rlanacaksa drog çok ince toz edilmemesinin yan s ra kesinlikle kaynat lmamal d r (uçucu bileflikler kayba u rayabilece i için), drog üzerine kaynar su ilave edilir, 5-10 dakika beklenir ve bu süre sonunda tüketilir. Sadece kök ve kabuk droglar kaynat larak çay haz rlan r. Müsilaj tafl yan droglar ise so uk suda ve oda s cakl nda birkaç saat bekletilmek suretiyle haz rlan r.

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER 7. 1. N TRO VE AM NO B LEfi KLER a. Nitrobenzen ve Nitrotolüen b. Anilin 7.2. AROMAT K OKS JENL B LEfi KLER a. Benzil Alkol b. Benzaldehit c. Tereftalik Asit ve Polyester

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN

Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN Öğr. Gör. Süleyman GÖKMEN GİRİŞ Fonksiyonel Gıda Tanımı Et Ürünlerine Tedbirli Yaklaşım Et ürünlerine Konjuge Linoleik asit ilavesi Et ürünlerine Diyet Lifi İlavesi Et ürünlerine Probiyotik İlavesi Et

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42)

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) 12 Ağustos 2008 SALI Resmî Gazete Sayı : 26965 Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; siyah çayın tekniğine

Detaylı

Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar

Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar Ek-1/B TÜRK STANDARTLARINA GÖRE TİCARİ KALİTE DENETİMİNE TABİ ÜRÜNLER Bitkisel Yemeklik Yağlar No GTİP Madde İsmi İlgili Standart Standardın Farklı Uygulanacak Maddesi 1 107.90.90.00.00 Diğerleri (Soya

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Öğretimde Planlama ve

Öğretimde Planlama ve Öğretimde Planlama ve Değerlendirme Ders sorumlusu: prof. Dr. Đnci MORGĐL Hazırlayan: Sait Mehmet ERGÜN BEYTEPE 2007 Konu: Karanfil, kekik, biberiye gibi baharatlar niçin hoş kokuya sahiptir? Konu Seçimi

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI

PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ. PROJE EKĠBĠ Süleyman SÖNMEZ Ercan AKÇAY Serkan DOĞAN. PROJE DANIġMANLARI TÜBĠTAK-BĠDEB LĠSE ÖĞRETMENLERĠ (FĠZĠK, KĠMYA, BĠYOLOJĠ VE MATEMATĠK) PROJE DANIġMANLIĞI EĞĠTĠMĠ ÇALIġTAYLARI LĠSE-1 (ÇALIġTAY 2011) FĠZĠK GRUP SES-2011 PROJE ADI DOĞAL ÇEVRECĠ SEBZE-MEYVE KURUTMA SĠSTEMĠ

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ SÜRGÜN YAPRAK ÇİÇEK MEYVELER 10 Bitkisel Ürünlerden Yararlanma Şekilleri Şifalı bitkilerden aşağıda belirtilen yöntemler kullanılarak yararlanılmaktadır. İnfusyon (Infusion):

Detaylı

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü

Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü Mardin Piyasasında Tüketime Sunulan Bulgurların Bazı Fiziksel Özelliklerinin Türk Standartlarına Uygunluklarının İstatistikî Kontrolü - doi: 10.17932/ IAU.IAUD.m.13091352.2015.7/26.15-21 Şerzan ASLAN 1

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme

temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme Yüzey Kaliteleri, flleme Yöntemleri ve Temizleme.1. Paslanmaz Çelik Yass Mamullerde Yüzey Kaliteleri Paslanmaz çelikler çok farkl yüzey kalitelerinde

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER

DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER. S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon. Önleyici Ürünler 4DOZAJLAMA ÜN TELER 4DOZAJLAMA ÜN TELER DOZAJ UN TELER VE POMPALARI Ç N ÜRÜNLER S hhi Su Sistemleri için Kireç Tafl ve Korozyon Önleyici ler Kireç tafl ve korozyon önleyici ürünler, teknik kullan mda kristal formda polifosfat

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

BULUġ BĠLDĠRĠM FORMU/ GIDA

BULUġ BĠLDĠRĠM FORMU/ GIDA Sayfa 1/ 7 / GIDA Bu forma uygun olarak yapacağınız çalışma, Buluşunuzun tarafımızdan en iyi şekilde tanımlanabilmesi ve İleride hukuk önünde istenen korumanın elde edebilmesi için temel teşkil edecektir.

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com www.gedikdokum.com Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar Is tma sistemlerinin balanslanmas sayesinde tüm sisteme do ru zamanda, gerekli miktarda debi ve dolay s yla gereken s her koflulda sa lanabilir.

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER

K MYA 8 ÜN TE II ESTERLER ÜN TE II ESTERLER 2. 1. ESTERLEfiME LAYI, GENEL YAPILARI, ADLANDIRILMALARI 2. 2. ESTERLER N TA B AT TA BULUNUfiLARI, GENEL ELDE ED LME Y L L A R I VE ÖZELL KLER 2. 3. YA LAR, H DRJENLENME LAYI VE MARGAR

Detaylı

STYROPOR ĐÇEREN ÇĐMENTO VE ALÇI BAĞLAYICILI MALZEMELERĐN ISIL VE MEKANĐK ÖZELLĐKLERĐ*

STYROPOR ĐÇEREN ÇĐMENTO VE ALÇI BAĞLAYICILI MALZEMELERĐN ISIL VE MEKANĐK ÖZELLĐKLERĐ* STYROPOR ĐÇEREN ÇĐMENTO VE ALÇI BAĞLAYICILI MALZEMELERĐN ISIL VE MEKANĐK ÖZELLĐKLERĐ* Yaşar BĐÇER1 - M.Şükrü YILDIRIM - Cengiz YILDIZ Fırat Üniversitesi ÖZET Son yıllarda gerek enerji talebi ve maliyetleri,

Detaylı

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular Doku, ortak bir yapıyı oluşturmak ve bir işlevi yerine getirmek için birlikte çalışan hücrelerin oluşturduğu gruptur. Bitkilerin büyüme

Detaylı

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu

Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Bitkilerde Çiçeğin Yapısı, Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Oluşumu Çiçeğin Yapısı Tohumlu bitkilerin eşeyli üreme organı çiçektir. Açık tohumlu bitkilerin çiçeklerine kozalak adı verilir. Erkek kozalaklarda

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Biberiye Eter Yağı. Biberiye Eter Yağı

Biberiye Eter Yağı. Biberiye Eter Yağı Biberiye Eter Yağı Biberiye, küçük, sürekli yeşil, açık mor, mavi çiçekli Akdeniz bölgesinde yetişen bir çalılıktır. Bu bitkiyi halk tıbbında uzun yıllar boyunca kullanıyorlardı. Eski Yunanlılar ve Romalılar,

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210

Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi. Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Sayı:2013/Rm-37 Sayfa:205-210 KONU İLGİ Buzağılarda Protein Beslemesi ve Buzağı Mamasının Önemi Besleme TERCÜME VE DERLEME Ürün Müdürü Esra ÇINAR

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24)

TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24) Amaç TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24) Yayımlandığı R.Gazete: 25.05.2008-26886 MADDE1 (1) Bu tebliğin amacı; sofralık zeytinin tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretim, hazırlama, işleme,

Detaylı

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Döküm. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Prof. Dr. Akgün ALSARAN Döküm Döküm, sıvı haldeki akıcı olan malzemelerin, üretilmek istenen parçanın biçiminde bir boşluğa sahip olan kalıplara dökülerek katılaştırıldığı bir üretim yöntemidir.

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT)

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT) 1. MADDE / MÜHTAHZARIN TANIMI Diamonyum Fosfat (DAP), : 67/548/EEC Direktiflerine göre zararlı sınıfında değildir. 2.İNSAN SAĞLIĞI Deriyle Temasta Gözle temasta Yutulduğunda Uzun Süreli Etkileri : Gübreler

Detaylı

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ

ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Adı:Evaporatif Soğutma Deneyi ÖZEL LABORATUAR DENEY FÖYÜ Deneyin Amacı:Evaporatif Soğutucunun Soğutma Kapasitesinin ve Verimin Hesaplanması 1.Genel Bilgiler Günümüzün iklimlendirme sistemleri soğutma

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016

Besinsel Yağlar. Besinde Lipitler. Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinsel lipitlerin fonksiyonu nedir? 09.03.2016 Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Besinde Lipitler Suda çözünmezler

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

BUHAR TESĐSATLARINDA KULLANILAN KONDENSTOPLAR VE ENERJĐ TASARRUFLARI

BUHAR TESĐSATLARINDA KULLANILAN KONDENSTOPLAR VE ENERJĐ TASARRUFLARI BUHAR TESĐSATLARINDA KULLANILAN KONDENSTOPLAR VE ENERJĐ TASARRUFLARI Cafer ÜNLÜ Makina Mühendisi 1952 yılında doğdu. 1975 yılında Makina Mühendisi oldu. 1976-1980 yılları arasında Türkiye Halk Bankası

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Amaç BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete :04.09.2008-26987 Tebliğ No: 2008/52 Bebek Formülleri Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Yayımlandığı

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

SU YUMUfiATMA C HAZLARI. YUMUfiATMA

SU YUMUfiATMA C HAZLARI. YUMUfiATMA 2 SU YUMUfiATMA C HAZLARI YUMUfiATMA Yeraltindaki katmanlarda mevcut olup suda çözünen mineraller, özellikle kalsiyum ve magnezyum tuzlar, suda sertli e neden olurlar. Suyun sertli i ise kireçtafl oluflumuna

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇİFTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) ne ait tarla arazisi,

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

Doğanın Gizemi. Küçük Bir Damlada Büyük Bir HazineEsans

Doğanın Gizemi. Küçük Bir Damlada Büyük Bir HazineEsans Doğanın Gizemi Yücel Aksoy BD MAYIS 2016 Küçük Bir Damlada Büyük Bir HazineEsans Yıl 1920. Fransız kimyager ve ünlü parfüm üreticisi Rene-Maurice Gattefosse, kliniğinde çalışırken, ciddi şekilde elini

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: EDOSĐL Sıvı Mineralli Ovma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Genel temizlik/bakım hijyeni ürünü Üretici/Tedarikçi:

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora)

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora) Elma, armut ve ayva gibi yumuşak çekirdekliler ile diğer bazı kimi sert çekirdekliler konukçusudur. Asıl zararı yumuşak çekirdeklilerde olu hastalık özellikle elma ve armutta şiddetli zararlara neden olmaktadır.

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans

Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak. Trans yağ asitleri, trans Trans yağ nedir? Trans Yağ ğ bir yağ ğ asidi türüdür. Birçok gıda maddesinde doğal olarak trans yağ bulunur. Trans yağ asitleri, trans konfigürasyonunda en az bir çift bağ ğ bulunduran doymamış yağ asitleridir

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu 02 Amblem ve Logo Amblem Çizim 3 Logotype Yerleflim 4 Amblem/Logo Yerleflim 5 Amblem/Logo

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1 IQ8Quad Her ortam için do ru dedektör IQ8Quad alg lama prensipleri Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page 2 02 03 Do ru seçim Hiçbir yang

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK

RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK (13.4.2010 R.G. 60 EK III A.E. 239 Sayılı Tüzük) RESTORANCILAR BİRLİĞİ YASASI (46/2008 Sayılı Yasa) Madde 5 Tahtında Yapılan Tüzük

Detaylı

Eğitim modülü 2. Isı yalıtımı - temel bilgiler

Eğitim modülü 2. Isı yalıtımı - temel bilgiler Eğitim modülü 2 Isı yalıtımı - temel bilgiler Dış cephe yalıtım sistemlerine dış etkiler Güneş Gerilmeler = (Çekme-/Basınç-) kuvvetleri Sıcaklık,,,,,,,, Yağmur Yalıtım Yalıtım sistemlerinin faydaları ve

Detaylı

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU 8. Ders Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU YAPILAN ÇALIŞMALAR YÜRÜRLÜĞE GİREN MEVZUAT: Yönetmelik: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 21.03.2014 tarihli

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI TC. TEKĠRDAĞ VALĠLĠĞĠ Ġl Çevre ve Orman Müdürlüğü MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI 12 OCAK 2011 MALKARA/TEKĠRDAĞ SU KĠRLĠLĠĞĠ: Yeryüzündeki sular, güneşin sağladığı

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI

FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI FINDIĞIN HASAT,HARMAN VE DEPOLANMASI Hasat: Hasata başlamadan önce fındık bahçelerinde genel bir temizlik yapılmalıdır.bölgenin yağışlı olması ve buna bağlı olarakta yabancı ot ve dikenlerin bol ve hızlı

Detaylı