Ekokardiyografi. Professor of Medicine Director, Echocardiography Laboratory University of Michigan Health System Ann Arbor, Michigan

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ekokardiyografi. Professor of Medicine Director, Echocardiography Laboratory University of Michigan Health System Ann Arbor, Michigan"

Transkript

1

2 Feigenbaum Ekokardiyografi Yedinci Bask William F. Armstrong, MD Professor of Medicine Director, Echocardiography Laboratory University of Michigan Health System Ann Arbor, Michigan Thomas Ryan, MD John G. & Jeanne Bonnet McCoy Chair in Cardiovascular Medicine Professor of Internal Medicine Division of Cardiovascular Medicine The Ohio State University Medical Center Director, The Ohio State University Heart Center Columbus, Ohio Çeviri Editörü Prof. Dr. Çetin Erol Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal GÜNEfi TIP K TABEVLER

3 Feigenbaum Ekokardiyografi Copyright 2011 ISBN: Orjinal Ad : Feigenbaum s Echocardiography Yay nevi: Lippincott Williams & Wilkins Orjinal ISBN: Çeviri Editörü: Prof. Dr. Çetin Erol Kitab n 5846 ve 2936 say l Fikir ve Sanat Eserleri Yasas Hükümleri gere ince (kitab n bir bölümünden al nt yap lamaz, fotokopi yöntemiyle ço alt lamaz, resim, flekil, flema, grafik v.b. ler kopya edilemez) tüm haklar Günefl T p Kitabevleri Ltd fiti. ne aittir. Yay nc ve Genel Yay n Yönetmeni: Murat Y lmaz Genel Yay n Yönetmeni Yard mc s : Polat Y lmaz Yay n Dan flman : Ali Aktafl Yay n Koordinatörü: Nuran Karacan Dizgi-Düzenleme: Olcay Tafldemir Kapak Uyarlama: hsan A n Bask : Ayr nt Bas mevi - vedik Organize Sanayi Bölgesi 28. Cad. 770 Sok. No: 105-A Ostim/ANKARA Telefon: (0312) Faks: (0312) UYARI Medikal bilgiler sürekli de iflmekte ve yenilenmektedir. Standart güvenlik uygulamalar dikkate al nmal, yeni araflt rmalar ve klinik tecrübeler fl nda tedavilerde ve ilaç uygulamalar ndaki de iflikliklerin gerekli olabilece i bilinmelidir. Okuyuculara ilaçlar hakk nda üretici firma taraf ndan sa lanan ilaca ait en son ürün bilgilerini, dozaj ve uygulama flekillerini ve kontrendikasyonlar kontrol etmeleri tavsiye edilir. Her hasta için en iyi tedavi fleklini ve en do ru ilaçlar ve dozlar n belirlemek uygulamay yapan hekimin sorumlulu undad r. Yay nc ve editörler bu yay ndan dolay meydana gelebilecek hastaya ve ekipmanlara ait herhangi bir zarar veya hasardan sorumlu de ildir. GÜNEfi TIP K TABEVLER ANKARA M. Rauf nan Sokak No: S hhiye/ankara Tel: (0312) Faks: (0312) STANBUL Gazeteciler Sitesi Sa lam Fikir Sokak No: 7/2 Esentepe/ stanbul Tel: (0212) Faks: (0212) KOfiUYOLU fiube Kofluyolu Caddesi No: 51/1 Kofluyolu-Kad köy/ stanbul Tel&Faks: (0216)

4 çindekiler Çeviriye Katk da Bulunanlar Önsöz Teflekkür Çeviri Editörünün Önsözü xv xvii xviii xix Bölüm 1 Ekokardiyografinin Hikayesi 1 Harvey Feigenbaum, M.D. Çeviri: Dr. rem Dinçer Farkl Ekokardiyografi Tekniklerinin Geliflimi 2 Kaydeden Ekokardiyogramlar 5 Kardiyak Sonograflar 5 Ekokardiyografi E itimi ve Organizasyonlar 6 Önerilen Okumalar 7 Bölüm 2 Fizik ve Enstrümantasyon 9 Çeviri: Dr. Asife fiahinarslan Fiziksel Prensipler 9 Ultrason ve Doku Aras ndaki Etkileflim 10 Transdüser 12 Ultrason Huzmesini dare Etmek 14 Çözünürlük 16 Görüntü Oluflturma 17 Ultrason Enerjisinin letilmesi 19 Gösterim Seçenekleri 20 Görüntü Oluflturman n Ödünleri 22 Sinyal fllenmesi 22 Doku Harmonik Görüntüleme 23 Artefaktlar 25 Doppler Ekokardiyografi 26 Doppler Ultrasonunun Prensipleri 26 Doppler Formatlar 29 Renkli Ak m Görüntüleme 32 Renkli Doppler Görüntülemenin Teknik K s tl l klar 33 Doppler Artefaktlar 34 Doku Doppler Görüntüleme 35 Ultrasonun Biyolojik Etkileri 35 Önerilen Okumalar 37 Bölüm 3 Özel Ekokardiyografi Teknik ve Yöntemleri 39 Çeviri: Dr. Bahad r Da deviren ve Dr. Osman Akdemir Görüntüleme Cihazlar ve Yöntemleri 39 M-Mod Ekokardiyografi 39 ki-boyutlu Ekokardiyografi 40 Renkli B-Mod Tarama 40 v

5 vi çindekiler Doppler ncelemesi 40 Renkli Ak m Doppler Görüntüleme 43 Renkli Doppler M-Mod Görüntüleme 43 Doku Doppler Görüntüleme 45 Speckle Tracking 48 Doku Karakterizasyonu 50 Kalp Ultrasonu Bilgilerinin Elde Edilifli 51 Transtorasik Ekokardiyografi 51 Tafl nabilir Ultrason Cihazlar 52 Özel Tek Hatl nceleme Transdüserleri 52 Transözofajiyal Ekokardiyografi 53 Üç-Boyutlu Ekokardiyografi 55 Epikardiyal Görüntüleme 61 ntrakardiyak Ekokardiyografi 62 ntravasküler Ultrason 63 Dijital Eko Laboratuar 63 Önerilen Okumalar 66 Bölüm 4 Kontrast Ekokardiyografi 67 Çeviri: Dr. Abdullah Do an ve Dr. Akif Arslan Ultrason Kontrast n n Kayna 67 Kontrast Ajanlar 67 Güvenlik 69 Klinik Kullan m 69 Ultrasonun Kontrast Maddelerle Etkileflimi 70 Tespit Yöntemleri 71 Cihaz Ayarlar 71 Aral kl Görüntüleme 72 Düflük Mekanik ndeksli Görüntüleme 72 Kontrast Tespitini Etkileyen Di er Mekanik Faktörler 72 Doppler Görüntüleme 73 Kontrast Ardefaktlar 73 Boflluk içi Kontrast n Tespiti ve Kullan m 76 ntramural Boflluk Ak m, Trabekülasyon, Eksik Dolufl 77 Doppler Sinyallerinin Artt r lmas 78 fiant Tayini 81 Çeflitli Durumlar n Saptanmas 84 Miyokart Perfüzyon Kontrast Ekokardiyografisi 85 Önerilen Okumalar 89 Bölüm 5 Ekokardiyografik De erlendirme 91 Çeviri: Dr. H. Asuman Kaftan Transduserlerin Seçimi 93 Hasta Pozisyonu 93 Transduserin Yerlefltirilmesi 95 Transtorasik De erlendirmede Yaklafl m 96 Parasternal Uzun-Eksen Görüntüleri 96 Parasternal K sa-eksen Görüntüleri 97 Apikal Görüntüler 102 Subkostal De erlendirme 106 Suprasternal Görüntüler 107 ki Boyutlu Görüntülerin Yerleflimleri 108 Ekokardiyografik Ölçümler 111 Sol Ventrikül Duvar Bölgeleri 112 M-Mod De erlendirme 113 Transözefajiyal Ekokardiyografi 114 Transözefajiyal Ekokardiyografik Görüntüler 115 Tarama Testi Olarak Ekokardiyografi 120 Ekokardiyografide E itim 120 Önerilen Okumalar 120

6 çindekiler vii Bölüm 6 Sol Ventrikül Sistolik Fonksiyonunun De erlendirilmesi 123 Çeviri: Dr. Kurtulufl Özdemir, Dr. Hakan Ak ll ve Dr. Gökhan Altunbafl Genel Bilgiler 123 Do rusal Ölçümler 123 Sol Ventrikül Fonksiyonunun Dolayl M-Mod Göstergeleri 125 ki Boyutlu Ölçümler 126 Sol Ventrikül Fonksiyonlar n n Üç Boyutlu Ekokardiyografi ile De erlendirilmesi 128 Sol Ventrikül Kütlesinin Hesaplanmas 131 Fizyolojik ve Patolojik Hipertrofi 132 Bölgesel Sol Ventrikül Fonksiyonu 133 Kantitatif Teknikler 133 skemik Olmayan Duvar Hareket Bozukluklar 135 Prematür Ventriküler Kontraksiyonlar 139 Pil Ritimleri 139 Ventriküler Preeksitasyon 139 Ameliyat Sonras Kardiyak Hareket 140 Posteriyor Bask (Kompresyon) 141 Perikardiyal Konstriksiyon (S k flt rma) 142 Global Sol Ventrikül Fonksiyonunun Doppler ile De erlendirilmesi 142 Miyokard Performans ndeksi 143 Sol Ventrikül Sistolik Fonksiyonlar n n Belirlenmesinde Di er Teknikler 144 Sol Ventriküler dp/dt nin Belirlenmesi 145 Sol Ventrikül Fonksiyonunun De erlendirilmesinde Daha Yeni ve Geliflmifl Metodlar 146 Strain ve Strain Rate (H z) Görüntülenmesi 148 Ventriküler Torsiyon 155 Sonuç 155 Önerilen Okumalar 156 Bölüm 7 Sol Ventrikül Diyastolik Fonksiyonunun De erlendirilmesi 159 Çeviri: Dr. Zehra Gölbafl Normal Diyastolik Fonksiyon 159 Diyastolik Disfonksiyonun Evreleri 160 Normal Diyastolik Fonksiyon 160 Bozulmufl Gevfleme, 1. Derece 161 Yalanc Normalleflme, 2. Derece 162 Restriktif Dolufl (Geri Dönüflümlü), 3. Derece 162 Restriktif Dolufl (Geri Dönüflümsüz), 4. Derece 163 Diyastolik Fonksiyonun Doppler-Eko De iflkenleri 163 zovolümik Gevfleme Zaman 163 Mitral Girifl Yolu 164 Renkli M-mod Ak m Yay lma H z (Vp) 165 Mitral Anulüs H z Doku Doppleri 166 Pulmoner Ven Ak m Örnekleri 167 Sol Atriyal Hacim 169 Valsalva Manevras 171 Diyastolik Disfonksiyonun Di er flaretleri 171 Diyastolik Disfonksiyona Çok Yönlü Yaklafl m 172 Sol Ventrikül Dolufl Bas nçlar n n Tahmini Ölçümü 175 Diyastolik Fonksiyon De erlendirilmesinde Stres Testi 175 Normal Ejeksiyon Fraksiyonlu Kalp Yetersizli inin Ay r c Tan s 180 Özel Hasta Gruplar nda Diyastolik Disfonksiyonun De erlendirilmesi 180 Sinüs Takikardisi 180 Atriyal Fibrilasyon 181 Mitral Kapak Hastal 181 Hipertrofik Kardiyomiyopati 181 Diyastolik Disfonksiyonu Olan Hastalarda Prognoz 181 Önerilen Okumalar 182

7 viii çindekiler Bölüm 8 Sol ve Sa Atriyum ve Sa Ventrikül 185 Çeviri: Dr. Emrullah K z ltunç ve Dr. Yusuf Tavil Sol Atriyum 185 Sol Atriyal Çap ve Volümler 185 Sol Atriyal Fonksiyon 188 Atriyal Septum 190 Pulmoner Venler 193 Sa Atriyum 196 Sa Atriyal Trombüs 199 Sa Atriyal Kan Ak m 200 Sa Ventrikül 203 Sa Ventriküler Çap ve Volümler 204 Sa Ventrikül Yüklenmesi 209 Sa Ventriküler Displazi 213 Önerilen Okumalar 214 Bölüm 9 Hemodinami 217 Çeviri: Dr. Dilek Ural ve Dr. Fatih Aygün M-Mod ve ki Boyutlu Ekokardiyografinin Kullan m 217 Kan Ak m n Say ya Dökmek 218 Kan Ak m Ölçümünün Klinik Uygulamas 221 Bas nç Gradiyentlerini Ölçmek 223 Bernoulli Denkleminin Uygulamalar 228 Bas nç Yar lanmas n Belirlemek 233 Devaml l k Denklemi 236 Proksimal Eflh z Yüzey Alan (PISA) 237 Miyokardiyal Performans ndeksi 239 Önerilen Okumalar 240 Bölüm 10 Perikardiyal Hastal klar 241 Çeviri: Dr. H. Yekta Gürlertop Klinik Genel Bak fl 241 Perikardiyumun Ekokardiyografik De erlendirlirilmesi 241 Perikardiyal S v n n Tespit ve Ölçümü 242 Perikardiyumun Direkt Görüntülenlenmesi 246 Perikardiyal Efüzyonun Plevralden Ayr m 248 Kardiyak Tamponat 248 Kardiyak Tamponatta Ekokardiyografik Bulgular 249 Tamponad n Doppler Bulgular 251 Perikardiyal Konstriksiyon 254 Ekokardiyografik Tan 254 Konstriksiyonda Doppler Ekokardiyografik Bulgular 256 Efüzyo Konstriktif Perikarditler 257 Konstriktif Perikardite Karfl Restiriktif Kardiyomiyopati 258 Di er Perikardiyal Bozukluk ve Gözlemler 259 Postopertif Efüzyonlar 259 Ekokardiyografi Klavuzlu Perikardiyosentez 260 Perikard n Konjenital Yoklu u 261 Perikardiyal Kist 261 Önerilen Okumalar 262 Bölüm 11 Aort Kapak Hastal 263 Çeviri: Dr. Aytül Belgi Y ld r m Aort Darl 263 Aort Darl n n n Doppler ile De erlendirilmesi 266 Darl n Derecelendirilmesinde Di er Yaklafl mlar 275 Aort Darl n n Derecelendirilmesi 275 Aort Darl n n De erlendirilmesinde Dobutamin Ekokardiyografi 276 Aort Darl n n Do al Seyri 276 Klinik Karar Verme 278

8 çindekiler ix Aort Yezmezli i 280 Uygunluk Kriterleri 280 M- Mod ve ki Boyutlu Görüntüleme 280 Aort Yetmezli i Tan s 283 Aort Yetmezli inin Derecelendirilmesi 286 Akut-Kronik Aort Yetmezli i Ay r m 291 Sol Ventrikül Durumunun Saptanmas 291 Aort Kapa n Nadir Anomalileri 293 Önerilen Okumalar 293 Bölüm 12 Mitral Kapak Hastal klar 295 Çeviri: Dr. Cihangir Kaymaz ve Dr. Hacer Ceren Tokgöz Mitral Kapak Anatomisi 295 Mitral Kapak Hastal n n Fizyolojisi 297 Mitral Darl 297 Romatizmal Mitral Darl nda ki-boyutlu Ekokardiyografi 298 Konjenital Mitral Darl 301 M-Mod Ekokardiyografi 301 Transözefageal Ekokardiyografi 302 Üç-Boyutlu Ekokardiyografinin Rolü 303 Darl k Ciddiyetinin Anatomik Tespiti 303 Darl k Ciddiyetinin Doppler Ekokardiyografik Ölçümü 304 Egzersiz Gradiyentleri 307 Mitral Darl n n kincil Özellikleri 307 Atriyal Fibrilasyon 309 Sekonder Pulmoner Hipertansiyon 310 Giriflim Konusunda Karar Verme 310 Mitral Yetersizlik 310 Mitral Yetersizli in Doppler De erlendirmesi 311 Flail Leafletler 313 Fonksiyonel Mitral Yetersizli i 318 Mitral Yetersizlik Ciddiyetinin Saptanmas 320 Mitral Yetersizlik De erlendirmesinde Di er Göz Önünde Bulundurulmas Gerekenler 324 Mitral Kapak Prolapsusu 326 Çeflitli Mitral Kapak Anormallikleri 330 Mitral Anulus Kalsifikasyonu 331 Mitral Kapak Tümörleri 331 Mitral Kapak Anevrizmas 332 Endokardit ve Kapak Perforasyonu 334 Anuler Dehissens 334 Radyasyon Hasar 334 Karsinoid ve Diyet lac Valvulopatisi 334 Önerilen Okumalar 335 Bölüm 13 Triküspid ve Pulmoner Kapaklar 337 Çeviri: Dr. Emre Demir ve Dr. Cahide Soydafl Ç nar Klinik Bak fl 337 Pulmoner Kapak 337 Pulmoner Kapak Darl 341 Pulmoner Kapak Yetmezli i 342 Di er Pulmoner Kapak Hastal klar 343 Sa Ventrikül Ç k fl Yolunun De erlendirilmesi 344 Triküspid Kapak 345 Triküspid kapa n Doppler ile De erlendirilmesi 346 Triküspid Kapak Darl 348 Triküspid Kapak Yetmezli i 348 Pacemaker ve Kateterin Oluflturdu u Triküspid Yetmezli i 349 skemik Kalp Hastal 350 Triküspid Kapak Yetmezli i Derecelendirilmesi 351 Sa Ventrikül Sistolik Bas nc n n Hesaplanmas 353

9 x çindekiler Triküspid ve Pulmoner Kapak Yetmezli ine Neden Olan Di er Spesifik Hastal klar 355 Karsinoid Kalp Hastal 355 Endokardiyal Fibroelastozis 357 Ebstein Anomalisi 357 Triküspid Kapak Rezeksiyonu 357 Kardiyak Biyopsi 359 Tümör ve Di er Kitleler 359 Önerilen Okumalar 359 Bölüm 14 nfektif Endokardit 361 Çeviri: Dr. Nihal Özdemir ve Dr. Suzan Hatipo lu Klinik Bak fl 361 Vejetasyonun Ekokardiyografik Özellikleri 361 Ekokardiyografinin Tan sal Do rulu u 366 Tan sal Kriterlerin Geliflimi 367 Endokarditin Komplikasyonlar 368 Prognoz ve Risk Tahmini 374 Protez Kapak Endokarditi 375 Enfekte ntrakardiyak Cihazlar 377 Sa Kalp Endokarditi 378 Endokarditli Hastaya Yaklafl m 379 Önerilen Okumalar 383 Bölüm 15 Yapay Kalp Kapa 385 Çeviri: Dr. Mehmet Özkan ve Dr. Mehmet Ali Astarc o lu Yapay Kalp Kapa Tipleri 385 Normal Yapay Kapak Fonksiyonlar 386 Yapay Kapa Bulunan Hastalarda Ekokardiyografinin Uygulanmas 392 Yapay Kapaklara Genel Yaklafl m 394 Yapay Aortik Kapaklar 397 Yapay Mitral Kapaklar 402 Fonksiyon Bozuklu unun Özgül Nedenleri 402 Obstrüksiyon 402 Enfektif Endokardit 409 Mekanik Ar zalar 415 Sa Taraftaki Yapay Kapaklar 415 Kapakl Kondüitler 419 Mitral Kapak Onar m 419 Önerilen Okumalar 424 Bölüm 16 Ekokardiyografi ve Koroner Arter Hastal 427 Çeviri: Dr. L. Elif Sade Klinik Genel Bak fl 427 Koroner Sendromlar n Patofizyolojisi 427 Duvar Hareket Bozukluklar n n Saptanmas ve De erlendirilmesi 431 Üç Boyutlu Ekokariyografinin Yeri 436 Doku Doppler Görüntüleme ve Benek Takibi 437 skemik Miyokard n De erlendirilmesinde Kullan lan Di er Metotlar 438 Klinik Sendromlar n Ekokardiyografi ile De erlendirilmesi 438 Anjina Pektoris 438 Akut Miyokart nfarktüsü 438 Duvar Hareket Bozuklu unun Do al Seyri 444 Prognoz Bak m ndan Önemi 446 Akut Miyokart Enfarktüsünde Sistolik ve Diyastolik fllevin Doppler ile De erlendirilmesi 446 Akut Miyokart nfarktüsünün Komplikasyonlar 448 Perikart Efüzyonu 448 nfarktüs Yay l m /Akut Yeniden fiekillenme 450 Serbest Duvar Y rt lmas 450 Ventrikül Trombüsü 451

10 çindekiler xi Sa Ventrikül nfarktüsü 451 Akut Mitral Yetersizlik 453 Ventrikül Septumunun Rüptürü 455 Kardiyojenik fiok 457 Kronik Koroner Arter Hastal 457 Sol Ventrikül Anevrizmas 457 Yalanc Sol Ventrikül Anevrizmas 460 Kronik Yeniden fiekillenme 462 Ventrikül Duvar nda Trombüs 462 Mitral Yetersizlik 464 Kronik skemik fllev Bozuklu u 465 Do rudan Koroner Görüntüleme 468 Kawasaki Hastal 470 Aterosklerozun Do rudan Görüntülenmesi 470 Önerilen Okumalar 471 Bölüm 17 Stres Ekokardiyografi 473 Çeviri: Dr. Yelda Tayyareci ve Dr. Saide Aytekin Fizyolojik Temel 473 Yöntem 475 Koflu Band 475 Bisiklet Ergometrisi 476 Dobutamin Stres Ekokardiyografi 477 Dipiridamol ve Adenozin 478 Üç Boyutlu Stres Ekokardiyografi 478 Farkl Stres fiekillerinin Seçilmesi 479 Stres Ekokardiyografinin Yorumlanmas 479 Duvar Hareketlerinin S n fland r lmas 482 Strese Duvar Hareket Cevab 484 Koroner Arter Lezyonlar n n Yerleflimi 484 Semptomlar ve Elektrokardiyografik De ifliklikler ile Korelasyon 485 Koroner Arter Hastal n n Ortaya Konulmas 486 Miyokard Perfüzyon Görüntülemesinin Rolü 488 Nükleer Teknikler ile Karfl laflt rma 491 Stres Ekokardiyografi Uygulamalar 492 Stres Ekokardiyografinin Prognostik De eri 492 Miyokard nfarktüsü Sonras Stres Ekokardiyografi 495 Revaskülarizasyon Sonras Stres Ekokardiyografi 496 Operasyon Öncesi Risk De erlendirmesi 498 Kad nlarda Stres Ekokardiyografi 499 Miyokard Canl l n n De erlendirilmesi 501 Kalp Kapak Hastal klar nda Stres Ekokardiyografi 502 Diyastolik Stres Ekokardiyografi 503 Önerilen Okumalar 505 Bölüm 18 Dilate Kardiyomiyopatiler 507 Çeviri: Dr. Necmi Ata ve Dr. Hüseyin U ur Yaz c Klinik ve Ekokardiyografik Bak fl 507 Dilate Kardiyomiyopati 507 Sistolik ve Diyastolik Fonksiyonlar n Doppler ncelemesi 512 Diyastolik Fonksiyonun De erlendirilmesi 514 Miyokardiyal Performans ndeksi 516 Dilate Kardiyomiyopatide kincil Bulgular 517 Dilate Kardiyomiyopatinin Etyolojisi 518 Dilate Kardiyomiyopatide Prognoz Belirlenmesi 521 Temel ve leri Tedavide Ekokardiyografinin Rolü 523 Konjestif Kalp Yetmezli i için Biventriküler Kalp Pili Tak lmas 523 Kalp Transplantasyonu ve Di er Geliflmifl Destek Cihazlar 527 Ventrikül Destek Cihazlar 530

11 xii çindekiler Miyokarditler 534 Peripartum Kardiyomiyopati 536 Chagas Miyokarditi 536 Önerilen Okumalar 537 Bölüm 19 Hipertrofik ve Di er Kardiyomiyopatiler 539 Çeviri: Dr. Cemil Gürgün ve Dr. Selcen Yakar Tülüce Genel Bak fl 539 Hipertrofik Kardiyomiyopati 539 Hipertrofik Kardiyomiyopatinin Ekokardiyografik De erlendirmesi 539 Obstrüktif Kardiyomiyopatide Sol Ventrikül Ç k fl Yolunun De erlendirilmesi 541 Hipertrofik Kardiyomiyopatide Mitral Yetersizlik 546 Hipertrofik Kardiyomiyopatinin Tipleri 547 Mid Kaviter Obstrüksiyon 548 Aile Bireylerinin Taranmas 549 Hipertrofik Kardiyomiyopatiye Benzer Durumlar 550 Son Dönem Hipertrofik Kardiyomiyopati 553 Hipertrofik Kardiyomiyopati Tedavisi 554 nfiltratif ve Restriktif Kardiyomiyopati 554 Restriktif Kardiyomiyopatinin Ekokardiyografik De erlendirmesi 555 Kardiyak Amiloidoz 556 Restriktif Kardiyomiyopati 556 Konstriktife Karfl Restriktif Kalp Hastal 556 Endokardiyal Fibroelastoz ve Hipereozinofilik Sendrom 559 Önerilen Okumalar 560 Bölüm 20 Konjenital Kalp Hastal klar 561 Çeviri: Dr. Omaç Tüfekçio lu, Dr. Burcu Demirkan ve Dr. Kaz m Bafler Ekokardiyografik De erlendirme Anatomiye Segmenter Yaklafl m 562 Kardiyak Situs 562 Ventriküler Morfoloji 563 Büyük Arter Ba lant lar 564 Sa Ventrikül Girifl Anomalileri 565 Sol Ventrikül Girifl Bozukluklar 566 Pulmoner Venler 566 Sol Atriyum 567 Mitral Kapak 570 Sa Ventriküler Ç k fl Yolunun Anomalileri 571 Sa Ventrikül 571 Pulmoner Kapak 573 Pulmoner Arter 573 Sol Ventrikül Ç k fl Yolu Anomalileri 575 Subvalvüler Darl klar 576 Valvüler Aortik Stenoz 578 Supravalvüler Aortik Stenoz 580 Aorta Koartasyonu 581 Kardiyak Septasyonda Anormallikler 584 Atriyal Septal Defekt 584 Ventriküler Septal Defekt 590 Endokardiyal Yast kç k Defekti 600 Anormal Vasküler Ba lant lar ve Yap lar 600 Patent Duktus Arteriyozus 600 Anormal Sistemik Venöz Ba lant lar 602 Anormal Pulmoner Venöz Ba lant lar 603 Koroner Dolafl m Anomalileri 608 Konotrunkal Anomaliler 612 Fallot Tetralolojisi 612 Büyük Damarlar n Transpozisyonu 615 Çift Ç k ml Sa Ventrikül 621 Persistan Trunkus Arteriozus ve Aortopulmoner Pencere 623

12 çindekiler xiii Ventriküler Geliflim Anormallikleri 623 Tek Ventrikül 624 Triküspit Atrezisi 626 Cerrahi S ras nda ve Sonras nda Ekokardiyografik De erlendirme 628 Sistemik Arter Pulmoner Arter Shuntlar 628 Fontan Prosedürü 629 Sa Ventrikül-Pulmoner Arter Konduitleri 630 Önerilen Okumalar 632 Bölüm 21 Aorta Hastal klar 633 Çeviri: Dr. Do an Erdo an ve Dr. Bayram Ali Uysal Normal Aortik Anatomi 633 Ekokardiyografik De erlendirme 634 Aortik Dilatasyon ve Anevrizma 637 Marfan Sendromu 640 Sinüs Valsalva Anevrizmas 643 Aortik Diseksiyon 645 Ekokardiyografik Tan 646 ntramüral Hematom 653 Aortik Diseksiyonun Do al Seyri ve Komplikasyonlar 655 Aortik Ateroma 657 Aortan n Di er Muhtelif Patolojileri 661 Aort Koarktasyonu 661 Aortik Yalanc Anevrizma 661 Aortik Travma 661 Aortan n Enfeksiyonlar 662 Aortik Trombüs 663 Takayasu Arteriti 664 Önerilen Okumalar 665 Bölüm 22 Yo un Bak m Ünitesi (YBÜ) ve Operatif/Perioperatif Uygulamalar 667 Çeviri: Dr. Mehmet Uzun Dahiliye Yo un Bak m Birimlerindeki Hastalar n De erlendirilmesi 667 Hipotansiyon ve fiok 667 Hipoksinin De erlendirilmesi 671 Acil Bölümde Ekokardiyografi 671 Kalp Durmas Sonras Ekokardiyografi 673 Ameliyattan Önce, S ras nda ve Sonras nda Ekokardiyografi 673 Mitral Kapak Cerrahisinde Ekokardiyografinin Rolü 676 Triküspid Kapak Onar m 687 Aort Kapak fllemlerinde Ekokardiyografinin Rolü 687 Çeflitli Uygulamalar 692 Kalp Cerrahisinin Ameliyat S ras nda Oluflan Di er Komplikasyonlar 693 Kalp D fl fllemlerin Ameliyat S ras nda zlemi 696 Kalple lgili fllemlerin Geç Dönem Komplikasyonlar 696 Ameliyat D fl ve Giriflimsel fllemlerin zlenmesi 698 Giriflimsel Kalp fllemleri 700 Kateterizasyon Laboratuvar ndaki Di er Uygulamalar 708 Önerilen Okumalar 708 Bölüm 23 Kitleler, Tümörler ve Emboli Kaynaklar 711 Çeviri: Dr. Necla Özer Normalin Varyantlar ve Artefaktlar: Yanl fl Pozitif Bulgu Nedenleri 711 Ekokardiyografinin Rolü 712 Kardiyak Tümörler 712 Primer Tümörler 712 Kalbin Metastatik Tümörleri 717

13 xiv çindekiler ntrakardiyak Trombüsler 720 Sol Ventrikül Trombüsleri 720 Sol Atriyal Trombüs 726 Sa Atriyal Trombüs 731 Spontan Eko Kontrast 731 Sistemik Embolide Ekokardiyografinin Rolü 732 Psödotümörler ve Di er Kardiyak Kitleler 736 Önerilen Okumalar 739 Bölüm 24 Sistemik Hastal klarda Ekokardiyografi ve Klinik Problemin Çözümü 741 Çeviri: Dr. Sümeyye Güllülü Ekokardiyografi ve Sistemik Hastal klar 741 Hipertansiyon 741 Diyabetes Mellitus 743 Tiroid Hastal klar 743 Kronik Böbrek Yetersizli i 744 Ba Dokusu/Otoimmün Hastal klar 746 Sistemik Lupus Eritematozis 746 Antifosfolipid Antibody Sendromu 747 Skleroderma/Raynaud Fenomeni 747 Marfan Sendromu 748 Kronik Karaci er Hastal ve Siroz 750 Kronik Obstrüktif Akci er Hastal 752 Pulmoner Hipertansiyon 753 Çeflitli Hastal klar 757 Sarkoidoz 757 Hemokromatoz 758 Müsküler Distrofi/Glikojen Depo Hastal 758 Hipereozinofili 758 Karsinoid Sendrom 759 Orak Hücre Anemisi 759 nsan mmünyetmezlik Virüsü 759 Diyet- laç Valvülopatisi 760 Obezite 760 Klinik Sunumlar ve Problemlerin Çözümü 760 Konjestif Kalp Yetersizli i 760 Dispnenin De erlendirilmesi 761 Akut Pulmoner Emboli 762 Ekokardiyografik Bulgular 762 Atriyal Fibrilasyon 763 Nörojenik Miyokardiyal Stunning 766 Senkop 767 Kardiyak Aritmilerin De erlendirilmesi 767 Kemoterapi S ras nda ve Öncesinde Hastalar n De erlendirilmesi 768 Radyasyona Ba l Kardiyak Hastal k 768 Atlet Kalbi ve Atletik Yar flmalar için Tarama 769 Gebelikte Kalp 770 leri Yafl n Etkileri 772 Önerilen Okumalar 773 NDEKS 775 DVD ÇER KLER Konferanslar Akut Miyokart nfarktüsü Aortik Sendromlar Atriyal Fibrilasyon Mitral Yetersizlik Video Atlas

14 Çeviriye Katk da Bulunanlar Prof. Dr. Osman Akdemir Maltepe Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Hakan Ak ll Konya Akademi Hastanesi Dr. Gökhan Altunbafl Selçuk Üniversitesi Meram T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Dr. Akif Arslan Süleyman Demirel Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Mehmet Ali Astarc o lu Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. Necmi Ata Eskiflehir Osmangazi Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Fatih Aygün Kocaeli Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Saide Aytekin Florence Nightingale Hastanesi Kardiyoloji Klini i Uzm. Dr. Kaz m Bafler Türkiye Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. Cahide Soydafl Ç nar Ege Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Bahad r Da deviren Maltepe Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Dr. Emre Demir Ege Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Burcu Demirkan Türkiye Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. rem Dinçer Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Abdullah Do an Süleyman Demirel Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Do an Erdo an Süleyman Demirel Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Zehra Gölbafl Türkiye Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. Sümeyye Güllülü Uluda Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Cemil Gürgün Ege Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. H. Yekta Gürlertop Trakya Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Dr. Suzan Hatipo lu Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. H. Asuman Kaftan Pamukkale Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Cihangir Kaymaz Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i xv

15 xvi Çeviriye Katk da Bulunanlar Dr. Emrullah K z ltunç Gazi Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Kurtulufl Özdemir Selçuk Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Nihal Özdemir Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. Necla Özer Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Mehmet Özkan Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Uzm. Dr. L. Elif Sade Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Asife fiahinarslan Gazi Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Doç. Dr. Yusuf Tavil Gazi Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Hacer Ceren Tokgöz Kartal Kofluyolu Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Doç. Dr. Omaç Tüfekçio lu Türkiye Yüksek htisas E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Uzm. Dr. Selcen Yakar Tülüce zmir Atatürk E itim ve Araflt rma Hastanesi Kardiyoloji Klini i Prof. Dr. Dilek Ural Kocaeli Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Dr. Bayram Ali Uysal Süleyman Demirel Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Mehmet Uzun GATA Haydarpafla E itim Hastanesi Kardiyoloji Klini i Yrd. Doç. Dr. Hüseyin U ur Yaz c Eskiflehir Osmangazi Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Prof. Dr. Aytül Belgi Y ld r m Akdeniz Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Uzm. Dr. Yelda Tayyareci Florence Nightingale Hastanesi Kardiyoloji Klini i

16 Önsöz Ekokardiyografi, kardiyoloji prati inde temel ve tamam yla entegre olmufl olgun bir teknolojiye evrilmifltir. Neredeyse tüm kalp hastal biçimlerinin tedavisinde önemli bir rol oynar. Modern ultrason platformlar ve gerçek zamanl üç boyutlu ekokardiyografi, Doppler doku görüntülemesi ve speckle tracking gibi yeni görüntüleme yöntemleri do rulu u art rm fl ve uygulama alanlar n geniflletmifltir. Daha önceki bask larda oldu u gibi Feigenbaum s Echocardiography eserinin 7. Bask s da a rl kl olarak ekokardiyografinin kan tlanm fl kullan mlar na odaklanmaktad r ve as l olarak klinik ekokardiyografi prati iyle ilgilenenler hedeflenmektedir. Uygun oldu unda en yeni teknikler ve uygulamalara da yer verdik ama ancak klinik kullan mda fayda gösterilmiflse. Biz bu yeni yöntemlerin geleneksel yaklafl mlar n yerini nas l al p onlar iyilefltirdi ini ve rekabet eden modalitelerle nas l karfl laflabileceklerini göstermeye çal flt k. Ancak mümkün oldu unca platforma özgü referanslar vermekten uzak durmaya çal flt k ve bunun yerine teknolojinin jenerik ve klinik olarak önemli uygulanmas na odakland k. Ekokardiyografik tan daki birçok soruna görüntüyü alan kiflinin de il hekimin perspektifinden bakmaya çal flt k. Ekokardiyografideki yeni fleyleri anlat rken bilgiyi klinik ba lamda vermenin en faydal oldu una inan yoruz. Bunun sebeplerinden birisi ekokardiyograf olarak bizlerin ayn zamanda klinisyen ve konsültan olmam zd r. Biz sadece bir rapor sunmuyoruz; ayn zamanda bunu, eko bulgular n ba lama oturtmas için klinik tavsiye ile de destekliyoruz. lave olarak görüntülemenin kullan lma oranlar ndaki yo- un bask lar sebebiyle biz bir ekokardiyogram n ne zaman ve ne s kl kta yap laca dahil olmak üzere kan ta dayal k lavuz kullan m sunmaya çal flt k. Biz özellikle mümkün oldu unda ekokardiyografi kullanmak için yeni gelifltirilen Uygunluk Kriterlerini dahil ettik. Bu titizlikle haz rlanm fl olan kriterler bir ekokardiyografi istemenin uygun oldu u ve uygun olmad dönemlerle ilgili tavsiyeler vermektedir. Yedinci bask diastolik fonksiyon ve hipertrofik ve restriktif kardiyomiyopati hakk nda yeni bölümler içermektedir. Klinik problem çözmede ekokardiyografi kullan lmas hakk nda da bir bölüm yer almaktad r. lüstrasyonlar ve örnekler kapsaml bir flekilde güncellenmifltir ve flekillerin ço u hakk nda video görüntüleri sunmak için bir DVD dahil edilmifltir. DVD de mitral regurijitasyon ve atriyal fibrillasyon gibi önemli konular hakk nda mini dersler de haz rlad k. Bunlar n metindeki didaktik bilgiyi desteklemesi ve örnekler ve klinik ba lam sunmas beklenmektedir. Son olarak bu yedinci bask daha önceki alt dan önemli bir farkl l k içermektedir. Bu kitap Dr Feigenbaum un yazar ya da yard mc yazar olarak yer almad ilk bask d r. Harvey ilk bask y 1972 de yay nlam flt r. 239 sayfa kal nl nda olan bu metin tamam yla M modu tekni ine odaklanm flt. Bu ve sonraki bask lar hekimler ve sonograflardan oluflan bir nesli e itmifltir. Harvey birço u ekokardiyografiyi içeren di er tutkular na odaklanmak için ders kitab yazarl ndan ayr lmaya karar vermifltir. Buna ra men bu kitab okuyan herkes için onun gölgesinin hala hissedildi ini ve etkisinin tüm kitap boyunca aflikar oldu unu görmek flafl rt c olmayacakt r. William F. Armstrong Thomas Ryan xvii

17 Çeviri Editörünün Önsözü De erli Meslektafllar m, Kalp-damar hastal klar n n tan ve tedavisinde en s k kullan lan yöntem olan Ekokardiyografinin en tan nm fl, en güzel kitab olan Feigenbaum un kitab n n en yeni bask s n n çevirisini sizlere sunmaktan çok büyük bir mutluluk duydu umuzu belirtmeliyim. Herbir bölümün, ülkemizin en önde gelen ekokardiyografi uzmanlar nca çevrildi ini göreceksiniz. Bu de erli hocalar m za, bu eflsiz katk lar için sonsuz teflekkürlerimi sunar m. Kitab n çevirisi s ras nda genellikle çevirmenlerin tercihlerine müdahale edilmemifltir; her zaman kulland m z terimler ve kelimeler genellikle aynen b rak lm flt r. fiekiller ve tablolar elden geldi ince çevrilmifl, baz yerlerde ise olduklar gibi b rak lm fllard r. Bu nedenle hatalar ve eksikler varsa aff m z dileriz; yapaca n z öneri ve elefltirileri bizzat bana iletmenizi rica ederim. Böylece sonraki bask larda daha do ru bir çeviri yapabilece iz. Çeviri kitab m z n bu alanla ilgili tüm meslektafllar m za faydal olaca na inan yor, bu vesileyle bu kitab bizlere kazand ran Günefl T p Kitabevleri yöneticilerine de flükranlar m z sunuyoruz. Sayg lar mla, Prof. Dr. Çetin Erol xix

18 Bölüm 1 Ekokardiyografinin Hikayesi Harvey Feigenbaum, M.D. Çeviri: Dr. rem Dinçer Tan sal ultrason ve daha özel olarak kardiyak ultrason hakk nda birçok hikaye yaz lm flt r (1-6). Bunlar n hepsi bu alan de iflik bak fl aç lar ndan anlatmaktad r. Hikayeye 20. yüzy ldan, Romal lar zaman ndan veya aradaki herhangi bir zamandan bafllanabilir. Eko kelimesinin ilk defa Romal mimar Vitruvius taraf ndan kullan ld söylenmektedir (7). Fransiskan keflifl Marin Mersenne ( ) sesin h z n ilk ölçtü ü için s kl kla ses biliminin babas olarak an l r (7). Di er bir fizikçi Robert Boyle ( ) sesin ilerlemesi için belirli bir ortam gerekti ini tan mlam flt r (7). Abbe Lazzaro Spallanzani ( ) s kl kla ultrasonun babas olarak an l r (8). Abbe Lazzaro Spallanzani, yarasalar n kör oldu unu fakat duyulamayan seslerin eko yans - malar n kullanarak bir yerden baflka bir yere gittiklerini göstermifltir de Christian Johann Doppler ( ) ses kayna hareket ediyorsa ses dalgas n n aral n n de iflti ini göstermifltir (9). Kayna n ve gözlemcinin göreceli hareketi ile ses dalgas aral aras ndaki matematiksel iliflki üzerinde çal flm flt r. Ultrason dalgalar n n oluflturulabilmesi Curie ve Curie nin piezoelektirisiteyi bulmas ile 1880 y l nda gerçekleflmifltir (10-11). Baz kristalize materyaller e er bask lan rsa karfl l kl yüzeylerin elektrikle yüklendiklerini fark etmifllerdir. Daha sonra bu olay n tersinin de do ru oldu unu fark etmifllerdir. E er bir kristale elektrik potansiyeli uygulan rsa elektrik yükünün polaritesine ba l olarak kristaller bask lan p yeniden aç l r ve bu durumda yüksek frekansl ses üretilebilir. ngiliz mühendis L. F. Richardson 1912 de eko tekni inin sualt objelerin tespitinde kullan labilece ini göstermifltir. Daha sonra birinci Dünya savafl s ras nda Paul Langevin e sesi kullanarak düflman denizalt lar n tespit etme görevi verildi. Buda sonar n geliflmesini sa lad (3). Sokolow (12) 1929 da metal hatalar n n tespitinde yans yan sesi kullanan bir metod tan mlad. Amerikal mühendis Floyd Firestone (13) 1942 de bu metodu kullanmaya bafllad ve patent ald. Metal hatalar n n tespitinde kullan lan bu yöntem daha sonra t pda kullan lmaya bafllanan tekniktir. Avusturyal Karl Dussik(14) ulturasonu t pta tan sal olarak ilk kullanan kiflidir. lk olarak 1941 de beyin ventriküllerinin tasla n ç karmakta kullanmay denemifltir. Bu yaklafl m ultrasonun yans mas n de il ultrason dalgalar n n iletilmesini kullanm flt r. kinci Dünya savafl ndan sonra savafl s ras nda gelifltirilen sonar gibi birçok metot bar flç l amaçlarla ve t pta kullan lmaya bafllanm flt r. Alman araflt r c W.D. Kiedel (15) kalbin incelenmesinde ultrasonu kullanm flt r. Onun tekni inde ultrason dalgalar n n kalbin üzerinden geçmesi gö üsün di er duvar ndan geçen ultrason dalgalar n n etkisini kaydetmeye dayan yordu. Bu metodun amac kardiyak hacimleri belirlemekti. Firestone taraf ndan tan mlanan çarpma yans maya dayal ultrason kalbin incelenmesinde ilk olarak sveçli Dr. Helmut Hertz taraf ndan bafllat lm flt r. Dr. Helmut Herz, Fireston un çal flmalar n biliyordu ve 1953 de hasar vermeyen tetkik için kullan lan ticari ultrasonoskop ald. Daha sonra sveç Lund da kardiyolog olarak çal flan Dr. Inge Edler ile beraber çal flmaya bafllad. kisi bu ticari ultrasonoskopu kalbin incelenmesinde kullanmaya bafllad lar. Bu birliktelik bugün bildi imiz klinik ekokardiyografinin bafllang c kabul edilir. lk cihaz n (fiekil 1.1) duyarl l düflüktü. Bafllang çta sadece kalbin arka yüzündeki yap lar kaydedebiliyorlard. Geriye dönüp bak ld nda bu ekolar muhtemelen kalbin arka duvar ndan geliyordu. Cihazlar n biraz modifiye ettiklerinde mitral ön kapa görebilmeye bafllad lar. Bununla beraber birkaç y l bu ekonun mitral ön kapaktan geldi ini anlamad lar bu ekonun sol atriumun anterior duvar ndan kaynakland n düflündüler. Baz otopsi çal flmalar ndan sonra ekonun gerçek kayna n anlayabildiler. Edler (17) kalp ultrasonu ile ilgili birçok çal flma yapt. Halen kullan lan çok say da kardiyak eko ilk onun taraf ndan tan mland. Bununla beraber Edler (18) taraf ndan klinik ekokardiyografinin tan mlanan prensibi mitral darl n n tespitidir. Mitral darl olan hastalarda olmayan kiflilere göre mitral anterior kapa n farkl hareket etti ini fark etmifltir. Bu nedenle 1950 lerin ortalar ile 1960 lar n bafl nda yap lan çal flmalar esas olarak bu hastal kla ilgilidir. sveç te yap lan çal flmalar Almanya da Dr. Sven Effert in önderli inde ço alt lm flt r (19,20). Onlarn yay nlar 1950 lerin sonlar nda bafllam flt r ve Edler in mitral darl n tan mlayan çal flmalar n n benzeridir. Effert ve grubu taraf ndan (20) yap - lan dikkate de er bir gözlem sol atrial kitlenin tespitidir. Almanya da Schmitt ve Braun (21) kardiyak ultrason ile çal flmaya bafllam flt r ve Edler ve Effert in yapt klar n tekrar eden çal flmalar n 1958 de yay nlam fllard r. Edler ve arkadafllar (22) 1960 da Roma da yap lan Üçüncü Avrupa Kardiyoloji Kongresinde bilimsel bir film göstermifllerdir. Edler ve arkadafllar 1961 de Acta Medica Scandinavica in ek say s nda kardiyak ultrasonla ilgili kapsaml bir derleme yay nlam fllard r. Bu derleme 10 y ldan uzun bir süre bu konuda ki en kapsaml derleme ola- fiek L 1.1. Edler ve Hertz taraf ndan ilk ekokardiyogramlar n kaydetmek için kullan lan ilk ultrosonoskop (Ultrosound cardiography. Acta Med Scand Suppl ;170:30 dan al nm flt r). 1

19 2 Feigenbaum Ekokardiyografi rak kalm flt r. Derleme ve filmde Edler ve arkadafllar mitral darl, sol atrial tümörler, aort darl, anterior perikardiyal s v n n tespiti ile ilgili ultrasonik tekinikleri tan mlam fllard r. Bafllang çtaki çabalar na ra men ne Edler nede Hertz kardiyak ultrasonun bu kadar geliflece ini tahmin etmiyorlard. Helmut Hertz esas olarak ultrason dalgalar n n kaydedilmesi ile ilgiliydi. Bu süreçte mürekkep püskürtme teknolojisini gelifltirdi, kardiyak ultrason alan nda sadece birkaç y l çal flt. Kariyerinin geri kalan k sm nda mürekkep püskürtme teknolojisi üzerinde çal flt ve birçok patent ald. Ayn zamanda ilk ultrason cihaz n ona veren Siemens Firmas na dan flmanl k yapt. Bununla beraber kardiyak ultrason alan nda çok fazla geliflme olmayaca n düflündü ünden bu alana girmek istemedi (Effert, kiflisel iletiflim, 1996). Edler de kardiyak ultrason alan nda daha fazla teknik gelifltirmedi y l nda emekli olana kadar genellikle mitral darl k, daha nadir olarak da mitral yetersizli i alan nda çal flt. Hiçbir zaman perikardiyal efüzyon veya ventrikül fonksiyonu ile ilgili yeni teknikler üzerinde çal flmad. Çin, kardiyak ultrasonun y llar önce kullan ld di er bir ülkedir l y llar n bafllar nda Shanghai ve Wuhan daki araflt r c lar kalbi incelemek için ultrason cihazlar n kullan yorlard. Bafllang çta A-mode ultrason kullan rken daha sonra M- mode kaydedici gelifltirdiler (24,25). Araflt r c lar mitral darl ile ilgili Edler ve Effert in çal flmalar n n benzerlerini yapt lar. Çinli araflt r c lar n yapt en önemli geliflme fetal ekokardiyografi (27) ve hidrojen peroksit ve karbon dioksidi kullanarak yapt klar kontrast ekokardiyografi olmufltur (28). Amerika Birleflik Devletlerinde ekokardiyografi ç kar lm fl kalbi inceleyen John J Wild, H.D. Crawford ve John Reid (29) ile bafllad. Miyokart infarktüsünü tan mlad lar ve bu bulguyu 1957 y l nda American Heart Journal da yay mlad lar. Wild ve Reid doktor de illerdi. Reid mühendisdi ve doktora yapmak için Pennsylvania Üniversitesine gitti. Doktora yaparken kalbi ultrasonla inceleme konusuyla ilgilenmeye devam etti. Philadelphia da kardiyolog olarak çal flan Claude Joyner ile iflbirli i yapt. Reid ultrasonoskap gelifltirdi ve Joyner ile beraber Edler ve Effert in mitral darl ile ilgili yapt çal flmalar tekrar eden çal flmalar yapt lar. Çal flmalar 1963 y l nda Circulation dergisinde yay nland. Bu çal flma kalbin incelenmesinde ak m yans - mal ultrasonun kullan ld ilk klinik çal flma idi. Ben 1963 y l ndan sonra ekokardiyografi ile ilgilenmeye bafllad m. O s rada hemodinami laboratuar nda kardiyak kateterizasyon ve anjiyografinin k s tl l klar yla u rafl yordum. fiu anda kapal olan bir flirketin ultrason cihaz ile kardiyak hacimleri ölçen cihaz n n reklam n gördüm. Bu iddea daha sonra as ls z ç kt. Bununla beraber Amerikan Kalp Birli i nin (American Heart Association) 1963 de Los Angeles deki toplant s nda ilk defa ultrason cihaz n gördüm ve ileticiyi gö üs duvar ma yerlefltirdim ve kalbimin arka duvar ndan gelen hareketli ekoyu gördüm. Bu eko kesinlikle Herz ve Edler in 10 y l önce gördü ü ekonun ayn s yd. Firma yetkilileri bu sinyalin nas l olufltu u ile ilgili bilgiler verdiler. Ben onlara kalbin arkas ndaki s v n n farkl bir sinyal verip vermedi ini sordum, firma yetkilileri s v n n ekosuz oldu unu söylediler. Indiana ya döndü üm zaman nörologlar n ultrason cihaz oldu unu ve beynin orta hatt n incelemekte kulland klar n ö rendim. fians ma cihaz nadir olarak kullan ld ndan cihaz ödünç alabildim. Hastalar incelemeye bafllad m ve sol ventrikül arka duvar n n ekosunu kaydedebildim. Perikardiyal efüzyonu olan bir hasta aramaya bafllad m. Tahmin edilebilece i gibi eko bofl alan saran iki ayr eko gördüm. Posteriordaki eko hareket etmiyordu, halbuki anterior eko kalbin hareketi ile hareket ediyordu. Hayvan labaratuar nda bu bulguyu araflt rmaya bafllad m bu benim kardiyak ultrason kariyerimin bafllang c oldu. Perikardiyal efüzyon ile ilgili bu ile makale JAMA da 1965 y l nda yay nland (31). Ekokardiyografi hikayesinin bu dönemi ekokardiyografinin bafllang ç dönemini içerdi i düflünülse de ayn dönemde Japon araflt r c lar da kalbin incelenmesinde ultrasonun kullan lmas ile ilgili çal flmalara bafllam fllard li y llar n ortalar nda Osaka Üniversitesinden Satomura, Yoshida, Nimura kalbin incelenmesinde Doppler teknolojisini kullan yorlard li y llar n ortas nda çal flmalar n yay nlamaya bafllad lar (32,33). Bu çal flmalar bugün kulland m z Doppler ultrasonun temelini oluflturmufltur. Kardiyak ultrason birçok kiflinin çabalar ile son 50 y lda geliflmifltir. Bu geliflme fizikçi, mühendis ve klinisyenlerin ortaklafla çal flmas sonucu olmufltur. Kardiyak ultrason tekniklerinin her birinin ayr hikayesi vard r. Ekokardiyografi isminin de kendine ait bir hikayesi vard r. Edler ve Hertz bu tekni i k saltmas UCG olan ultrason kardiyografi olarak adland rm fllard r. Ultrason kardiyografi kullan fls z hantal bir isimdi li y llar n ortas ile 1960 l y llar n bafl nda t bbi tan da kullan lan ultrason beynin orta hatt n n incelenmesinde kullan lan A mode teknikti. ntrakraniyal kitle varl nda orta hat ekosunda kayma gözleniyordu. Bu teknik ekoensefolagrafi olarak biliniyordu. Kalbin incelenmesinin ad da ekokardiyografi olmal yd. Ekokardiyografinin k saltmas da ECG olmal yd ama bu k saltma elektrokardiyografi için kullan l yordu. K saltma olarak eko da kullan - lamazd çünkü ekoensefalografiden ay rt edilemezdi. Daha sonra ekokardiyografi ismi kullan lmaya baflland. Art k eko k saltmas sadece ekokardiyografi için kullan lmaktad r baflka herhangi bir ultrason tekni i ile kar flmamaktad r. Farkl Ekokardiyografi Tekniklerinin Geliflimi Ekokardiyografinin hikayesi, ekokardiyografinin A- mod, M- mod, kontrast, iki boyutlu, Doppler, transösefagial, ve intravasküler gibi de iflik uygulama yöntemlerinin geliflmesi ile ilgilidir. Doppler hikayesi uluslar aras ve gerçekten uzundur. Japonlar 1950 li y llar n ortalar nda Doppler ultrason ile ilgili çal flmaya bafllam fllard r (32,33). Amerikal araflt r c lar örne in Seattle dan Robert Rushmer Doppler tekni ini kullanan ilk araflt r c - lardand r. Dr. Rushmer tan nm fl bir kardiyak fizyoloji uzman idi. Daha sonra John Reid Seattle a geldi ve Rushmer in grubuna kat ld ve bu grup Doppler teknolojisini gelifltirdi. Mühendislerden biri olan Donald Baker ilk vurulu (pulsed) Doppler cihaz - nu gelifltirdi (35). Eugene Strandness Seatlleda çal flan bir damar cerrah idi ve periferik arter hastal nda Doppler ultrasonu kullan yordu (36). Avrupal araflt r c lar da Doppler teknolojisini aktif olarak kullanmaktayd. Frans z araflt r c lar Peronneau (37) ve daha sonra Kalmanson kardiyovasküler sistemin de erlendirilmesinde Doppler ultrasonunun kullan lmas ile ilgili kapsaml yaz lar yazd lar. Doppler ultrasonla ilgili en önemli geliflme Holen (39) ve Hatle (40) n Doppler ultrason ile hemodinamik de erlendirmelerin yap labilece ini bulmas ile oldu.

20 Bölüm 1 Ekokardiyografinin Hikayesi 3 Araflt r c lar Bernoulli eflitli inin modifiye halinin daralm fl kapak gradiyentinin hesaplanmas nda kullan labilece ini gösterdiler. Aort stenozunda Doppler ultrason ile gradiyent hesaplanmas ile ilgili yay n Doppler ekokardiyografinin klinikte önemli bir teknik olmas n sa layan önemli bir geliflmedir. Kontrast ekokardiyografi Rochester Üniversitesinden Gramik ve ark (41) beklenmedik bir gözlemi ile ortaya ç km flt r. ndocyanin yeflili boyas ile indikatör dilüsyon testi yap lan bir hastaya ultrason yaparken boyan n enjeksiyonu ile beraber hastan n kardiyovasküler sisteminde bir eko bulutu fark ettiler. Asl nda Joyner serum fizyolojik enjeksiyonu s ras nda benzer gözlemde bulunmufltu fakat raporlamam flt. Gramiak n bu bulguyu bir toplant da sundu unu ve sol ventrikül bofllu unun ekokardiyografik de erlendirilmesinde kulland n duydum. Jamil Tajik ve Jim Seward n baflkanl nda çal flan Mayo klinik araflt - r c lar kontrast tekni ini sa -sol flant olan hastalar n de erlendirilmesinde kullanmaya bafllad lar. Kontrast ajanlar ticari olarak üretilmeye baflland. Küçük eko üreten kabarc klar periferik damardan verildikten sonra kalbin sol taraf n n görüntülenmesinde kullan labilmektedir (44). ki boyutlu ekokardiyografinin uzun ve çekici bir öyküsü vard r. Kardiyak ultrasonun her bir bölümünde oldu u gibi iki boyutlu ekokardiyografide de uluslaras katk mevcuttur. ki boyutlu ultrasonik inceleme Douglas Howry gibi ilk araflt r c lar n vücudun farkl bölgelerini incelemesi ile bafllam flt r. nceleme için kulland ilk cihazlar n transduseri B29 silah z rh n n halkas na ba lanm flt (45). Japonlar kalbin iki boyutlu görüntülenmesi için cihazlar üretmiflti (46). Japonlar özenli su banyolar ve inceleme teknikleri kulland lar (fiekil 1.2). Rochester Üniversitesinden Gramiak ve arkadafllar (47) ultrasonik sinamotografiyi yaratmak için yeniden yap land r lm fl iki boyutlu M mode tekni ini kulland lar (fiekil 1.3). New York tan Donald King (48) kalbin iki boyutlu görüntüsünün ortaya ç kmas için durup hareket eden tip bir teknik gelifltirdi (fiekil 1.4). En önemli geliflme Roterdam dan mühendis Nicholas Bom un do rusal taray c (linear scanner) bulmas ile oldu (fiekil 1.5) (49). Birden fazla kristali kullanarak gerçek zamanl kalbin dikdörtgensel görüntüsünü ç karabildiler. Bu teknik sonuç S STOL D YASTOL fiek L 1.3. Mitral kapa n yalanc -gerçek zamanl kesitsel yeniden yap land r lm fl M mode incelemesini gösteren filmden kareler. Geniflletilmifl iki kare mitral kapa n sistol ve diyastolde ki pozisyonunu gösteriyor (ok) (Gramiak R, Waag R, Simon W. Cine ultrasound cardiography. RAdiology 1973; 107:175, izinle). olarak kalbin görüntülenmesinde özellikle kotlar n gölgesi nedeniyle kullan lamamas na ra men, iki boyutlu görüntülemenin temelini oluflturdu. Ayn zamanda kalp d fl nda ki di er organlar n iki boyutlu incelemesinede temel teflkil etti. Gerçek zamanl iki boyutlu ekokardiyografi do rusal taray c dansa sektör taray c ile pratik hale gelmifltir. Bafllang çta taray c cihazlar mekanikti. Ulusal Sa l k Enstitütüsünden Griffith ve Henry BÖLÜM 1 Ekokardiyografinin Hikayesi TARAYICI SU BANYOSU TRANSDUSER KALP D YAFRAM HASTA POZ SYONU fiek L 1.2. Kalbin kesitsel ekogramlar n mekanik sektör görüntüleyici ve su banyosu kullanarak görüntüleyen ilk sistemlerden biri (Ebia T, Oka S, Tanaka N ark. The Ultrasono-tomography of the heart and the great vessels in living human subjects by means of the ultrasonic reflection tecnique. J Heart J 1967;8:331, izinle) fiek L 1.4. Kalbin elektrokardiyografi yönlendirmeli birleflk kesitsel incelemesi. AMV, anteriyor mitral kapakc k, AW, aortan n anteriyor duvar, AV, aort kapa, CW, gö üs duvar, PW, aortan n posteriyor duvar, VS, interventriküler septum (King DL, Steeg CN, Ellis K. Visualization of ventricular septal defect by cardiac ultrasonography. Circulation 1973;48:1215, izinle).

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Yazar: Prof. Dr. Rasim ENAR Kardiyoloji ABD 2007 Servier laç n Türk Hekimlerine Arma an d r 2007 NOBEL TIP K TABEVLER KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Editör: Prof. Dr. Rasim ENAR

Detaylı

SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER

SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER SPOR HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI SPORCULARDA KARDİYAK SEBEPLİ ANİ ÖLÜMLER DOÇ.DR.ERDEM KAŞIKCIOĞLU 1 35 yaşın altındaki sporcularda ani ölüm nedenleri 2% 1% 2% 4% 2% 2% 35% 3% 3% 3% 4% 5% 24% 10% Hipertrofik

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

UZMANLAR İÇİN AKTİVİTE KARNESİ KİŞİSEL BİLGİLER Ünvanı, adı ve soyadı Doğum yeri ve tarihi Medeni durumu Bildiği yabancı dil / diller ve derecesi Yazışma adresi ŀ Telefon Elektronik posta adresi EĞİTİMİ

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

KUDOS. Laboratuvar Cihazları. 195 www.sahinlerkimya.com Tel: (0212) 659 54 00 pbx ULTRASON K SU BANYOLARI

KUDOS. Laboratuvar Cihazları. 195 www.sahinlerkimya.com Tel: (0212) 659 54 00 pbx ULTRASON K SU BANYOLARI Laboratuvar Cihazları ULTRASON K SU BANYOLARI en yüksek kalite ultrasonic temizleyicileri dünya çap na sunmaktan gurur duyar. Ultrasonik teknoloji bir lider üreticisi olarak, Kudos yenilikçi ve patent

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı Tanım: Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Ankara Hastanesi Kardiyoloji Ana Bilim Dalında uygulanacak olan 2 yıllık kardiyoloji

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? İngiltere

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

YILDIRIM /1 /2 /3 /4 /5 KOD DERS ADI

YILDIRIM /1 /2 /3 /4 /5 KOD DERS ADI KAR 16 KARDİYOLOJİ Dr. Haksun EBİNÇ /1 Dr. Mehmet Tolga DOĞRU /2 Dr. Murat TULMAÇ /3 Dr. Vedat ŞİMŞEK /4 Dr. Nesligül YILDIRIM /5 KOD DERS ADI ÖÜ T P KREDİ AKTS KAR 7001 SEMİNER SAATİ (Her Öğretim Üyesi

Detaylı

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN 2009 ARTEMIS OTEL. BAFRA K. K. T. C B L MSEL KURUL Doç. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dal, Ankara Prof. Dr.

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji Doğumsal kalp hastalığının sıklığı % 0.9 Ciddi anomali % 0.3 Her yıl 1.2 milyon kalp hastası bebek dünyaya gelmekte

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Kardiyoloji Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

29 Ekim coflkusu. 25-29 Ekim 2008. Maritim Pine Beach Resort Antalya - Belek

29 Ekim coflkusu. 25-29 Ekim 2008. Maritim Pine Beach Resort Antalya - Belek 25-29 Ekim 2008 Maritim Pine Beach Resort Antalya - Belek PDF 28 Ekim 2008 Sal Kongrenin perde arkas Çukurova Patoloji Derne i'nin Patoloji Dernekleri Federasyonu ile ortaklafla düzenledi i kongrenin perde

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR Tarihçe

Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR Tarihçe Aort Kapak Darlığı Dr.Mustafa SAÇAR 17.03.2008 Tarihçe v 1914: Tuffier Dijital yolla aort kapak dilatasyonu v 1952: Bailey LV den dilatör ile yaklaşım v 1954: Gibbon KALP AKCİĞER MAKİNASI Aortik valvotomi

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Kardiyomyopatiler. Dilate kardiyomiyopati. Dr. Faruk Güngör. Spesifik Kardiyomiyopatiler. Dilate kardiyomiyopati

Kardiyomyopatiler. Dilate kardiyomiyopati. Dr. Faruk Güngör. Spesifik Kardiyomiyopatiler. Dilate kardiyomiyopati Kardiyomyopatiler Dr. Faruk Güngör Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Kardiyomiyopati Kalbin yapısını doğrudan değiştiren ve miyokard fonksiyonunda bozulmaya yol açan bir grup hastalıktır

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

Kalp Kapak Hastalıkları

Kalp Kapak Hastalıkları BR.HLİ.085 içerisinde kanın bulunduğu dört odacık vardır. Bunlardan ikisi sağ, ikisi ise sol kalp yarımında bulunur. Kalbe gelen kan önce sağ atriuma gelir ve kalbin sağ kulakcığı ve sağ karıncığı arasında

Detaylı

PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi

PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi Güç Yönetimi PowerLogic Sistem Güç Ölçüm Cihaz PM700 Serisi 2005 Müflteri Yard m Hatt 444 30 30 TR-Hotline@schneider-electric.com www.schneider-electric.com.tr Schneider Electric markas Fonksiyonlar ve

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Kalp Kapak Hastalýklarý ve Eriskin Konjenital Kalp Hastalýklarý Çalýsma Gruplarý Egitim Toplantýsý 30 Mayýs - 2 Haziran 2010 Kolin Otel Çanakkale Darulaceze Cad. Fulya Sok. Sok. Ekþioðlu Ýþ Ýþ Merkezi

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU 26-27.01.2007 stanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu stanbul Barosu stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi STANBUL BAROSU

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ 2015 MALĠ YILI. Döner Sermaye ĠĢletme Müdürlüğü FAALĠYET RAPORU

SİİRT ÜNİVERSİTESİ 2015 MALĠ YILI. Döner Sermaye ĠĢletme Müdürlüğü FAALĠYET RAPORU SİİRT ÜNİVERSİTESİ 2015 MALĠ YILI Döner Sermaye ĠĢletme Müdürlüğü FAALĠYET RAPORU Ocak 2016 1 SUNUġ Siirt Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği 14.10.2008 tarih ve 27024 sayılı Resmî Gazetede

Detaylı

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Prof. Dr. Yunus Kishalı Beykent Üniversitesi İstanbul Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri Tekdüzen Hesap Çerçevesi Tekdüzen Hesap Planı

Detaylı

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 SAĞLAMA ADRESĐ: Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 Đskitler-ANKARA Tel: 0312 341 89 96 0532 203 96 57 alter@alteryayincilik.com YAZIŞMA YÖNETĐMĐ

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Renovasküler Hipertansiyonda Doppler US

Renovasküler Hipertansiyonda Doppler US Renovasküler Hipertansiyonda Doppler US Dr. Süha Süreyya Özbek Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı İzmir Öğrenim Hedefleri Renovasküler Hastalık Doppler teknik, püf noktası ve tuzaklar

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Tarihçe. Nükleer Tıp Nedir?

Tarihçe. Nükleer Tıp Nedir? Tarihçe Nükleer Tıp Radyoterapi Ünitesi dahilinde Radyobiyoloji adı altında 1969 yılında Rectilineer scanner ile Numune Hastanesi nde faaliyete geçmiştir. 1969 ile 1980 arası organ sintigrafileri, 1980

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dr. Murat TUNCER Sunu planı: ED tanım, prevalans

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Porselen Lamina Veneerler

Porselen Lamina Veneerler Bilgi ve Kayıt 0212 481 02 20 bilgi@vyg.com.tr Eğitim Künyesi Eğitimin Adı Eğitmen Prof. Dr. Aslıhan Üşümez, Protez Uzmanı Doç. Dr. Gözde Çelik, Protez Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Özlem Kara, Protez Uzmanı Eğitim

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU. Endodonti Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU. Endodonti Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU Endodonti Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu Endodonti Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Eğitim Müfredatı 2011 Ankara 1 TUK Endodonti

Detaylı

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Tarih:10 Eylül 1983 Sayısı : 507 10 Eylül 1983 Tarih ve 18161 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

ÇOCUK ST SMARI ve HMAL NE MULT D S PL NER YAKLAfiIM

ÇOCUK ST SMARI ve HMAL NE MULT D S PL NER YAKLAfiIM ÇOCUK ST SMARI ve HMAL NE MULT D S PL NER YAKLAfiIM 16-17 May s 2006, ANKARA Gazi Üniversitesi T p Fakültesi Konferans Salonu Çocuk stismar n ve hmalini Önleme Derne i ve Gazi Üniversitesi Çocuk Koruma

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

1. HİZMET KAPSAMI: UÜ-SK KARDİYOLOJİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI

1. HİZMET KAPSAMI: UÜ-SK KARDİYOLOJİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI Rev. No : 03 Rev.Tarihi : 28 Şubat 2012 1 / 7 1. HİZMET KAPSAMI: Kardiyoloji Anabilim Dalı, erişkin ayaktan ve yatan hastalara tanı ve tedavi hizmetleri sunmaktadır. Bu hizmet haftada 7 gün ve 24 saat

Detaylı

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş.

GALATA YATIRIM A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU SAN-EL MÜHENDİSLİK ELEKTRİK TAAHHÜT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 22-11-2013 Fiyat Tespit Raporu DEĞERLENDİRME RAPORU İş bu rapor, Galata Yatırım A.Ş. tarafından, Sermaye Piyasası Kurulu nun 12/02/2013 tarihli ve 5/145 sayılı kararında yer alan; payları ilk kez halka

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Kontenjan : 45 Puan türü : MF-4 Eğitim dili : Türkçe Hazırlık : İsteğe Bağlı Yerleşke : Konuralp Yerleşkesi Eğitim süresi : 4 Yıl Yüksek lisans/doktora

Detaylı

CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ KARDĠYOLOJĠ BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU. Lisans

CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ KARDĠYOLOJĠ BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU. Lisans CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ KARDĠYOLOJĠ BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU Bölüm Kardiyoloji Yıl/yarıyıl 4/1-2 Dersin Adı Ders düzeyi (Önlisans, lisans,vb) Dersin Türü(Z/S) Dersin dili Kodu Kardiyoloji

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

TİROGLOSSAL DUKTUS KİSTİ EKSTİRPASYONU AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU

TİROGLOSSAL DUKTUS KİSTİ EKSTİRPASYONU AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU TİROGLOSSAL DUKTUS KİSTİ EKSTİRPASYONU AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU Hastanın Adı, Soyadı: TC Kimlik No: Baba adı: Ana adı: Doğum tarihi: Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi, Bu yazılı form,

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

M MAR S NAN ESERLER NDEN ÖRNEKLER OSMANLI VE CUMHUR YET DÖNEM PULLARINDA ANADOLU TÜRK M MARLI I VE M MAR S NAN M MARLIK HAFTASI 2004 SERG LER

M MAR S NAN ESERLER NDEN ÖRNEKLER OSMANLI VE CUMHUR YET DÖNEM PULLARINDA ANADOLU TÜRK M MARLI I VE M MAR S NAN M MARLIK HAFTASI 2004 SERG LER 4 SERG M MAR S NAN ESERLER NDEN ÖRNEKLER 09/22.04.2004 - Sergi Mimar Sinan n camileri, külliyeleri, köprüleri vb. yap lar n n Y. Mimar Ali Saim Ülgen taraf ndan haz rlanm fl rölövelerinden oluflan sergi,

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A..

KURUL GÖRÜ Ü. TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler. Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. KURUL GÖRÜ Ü TFRS 2 Hisse Bazl Ödemeler Görü ü Talep Eden Kurum : Güreli Yeminli Mali Mü avirlik ve Ba ms z Denetim Hizmetleri A.. Kurul Toplant Tarihi : 18/10/2011 li kili Standart(lar) : TFRS 2, TFRS

Detaylı

BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME

BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME BÜTÜNSEL KAL TE VE SÜREÇ Y LE T RME Amaç: Kat l mc lara bütünsel kalite ve bunun kurumlarda yarat laca geli im ihtiyac hakk nda geni bilgi vermek, yap labilecek uygulamalar hakk nda yöntemler sunmak. çerik:

Detaylı