Elektrik Piyasalarında Pazar Gücü ve Manipülasyon: Pazar Gücüne Müdahale Meselesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Elektrik Piyasalarında Pazar Gücü ve Manipülasyon: Pazar Gücüne Müdahale Meselesi"

Transkript

1 Elektrik Piyasalarında Pazar Gücü ve Manipülasyon: Pazar Gücüne Müdahale Meselesi Cemal Ökmen YÜCEL 1,2 Rekabet Uzmanı Rekabet Kurumu, Ankara ÖZET: Türkiye de yaşanan elektrik sektörü reformu, rekabetin esas olduğu serbestleşmiş bir piyasa yapısı öngörmektedir. Bu yapı içinde ilgili mevzuat ve piyasalar hayata geçirilmiş ve bir geçiş dönemi sürecinde özelleştirmelere başlanmıştır. Bununla birlikte, benzer bir reformu sürdüren/yaşayan ülke deneyimleri göstermektedir ki, kendine özgü nitelikleri sonucu elektrik piyasalarının manipülasyona açık olması reformdan beklenen faydaları sınırlandırabilmiş ve pazar gücüne müdahaleye ilişkin ciddi bir tartışma alanı yaratmıştır. İşte bu çalışmada, rekabetçi bir yapı hedefiyle reform süreci içerisinde olan Türkiye elektrik üretim ve toptan satış piyasaları bakımından ortaya çıkması muhtemel pazar gücü temelli manipülatif hareketler ve manipülasyona müdahale hususuna ilişkin bir öngörü yapılması planlanmaktadır. Bu çerçevede; öncelikle pazar gücü ve manipülasyon kavramları, elektrik piyasaları özelinde pazar gücünün kaynakları incelenecektir. Ardından elektrik piyasalarında pazar gücünün manipülatif kullanımına ilişkin kapasite tutma stratejisi değerlendirilecektir. Son olarak pazar gücü temelli manipülasyona müdahale meselesi konu edilerek Türkiye enerji piyasaları için durum tespiti ve öngörü yapılmaya çalışılacak, ayrıca ortaya konan çerçevede Rekabet Kurumunun rolü irdelenecektir. 1 Giriş Yakın geçmişte dikey bütünleşmiş bir yapıda ve devlet kontrolünde olan Türkiye elektrik sektörü, dünyadaki eğilimlere paralel olarak rekabetçi piyasaların oluşmasına yönelik bir reform süreci içindedir. Bu reform sürecinde bahsekonu dikey yapı ayrıştırılmış, elektrik toptan satışı ve perakende satışına yönelik piyasalar tanımlanmış, elektrik iletim ve dağıtımı iktisadi ve teknik regülasyona tabi kılınmıştır. Bu yapıya yönelik/uygun ilgili mevzuat da oluşturulmuştur. İçinde bulunduğumuz dönemin öncesinde kamu mülkiyetindeki elektrik dağıtım şirketleri ve düşük hacimdeki elektrik üretim varlıkları özelleştirilmiştir. Önümüzdeki dönemde ise daha büyük hacme sahip üretim varlıklarının özelleştirilmesi planlanmaktadır. Tüm bu sürecin sonunda elektrik toptan satış ve perakende piyasalarında gerçek anlamda rekabetin tesisi beklenmektedir. 1 Bu çalışmada yer verilen görüşler yazarına ait olup, Rekabet Kurumu açısından bağlayıcı değildir. 2 Bu çalışmada Cemal Ökmen Yücel in Elektrik Üretiminde Hakim Durumun Tespiti adlı yayınlanmamış uzmanlık tezinden (Yücel, 2011) faydalanılmıştır. Çalışmanın kontrolü ve düzenlenmesine yorumları ile katkıda bulunan Emine TOKGÖZ e teşekkür ederim. 1

2 Bununla birlikte bu reformun rekabetçi bir yapı hedefine sahip olması, ne yazık ki, rekabetin oluşmasını ve reform sonucunda faydaların ortaya çıkmasını garanti etmemektedir. Başta elektrik üretimi olmak üzere elektrik endüstrisi için bu durum çok daha büyük önem arz etmektedir. Çünkü genel olarak elektriğin depolanamaması, anlık dengelenme gerekliliği, elektrik üretim santrallerinin maliyet farklılıkları gibi elektriğin kendine özgü nitelikleri ve elektriğin ticaretinin yapıldığı piyasaların işleyiş mekanizmaları, elektrik üretimine ve toptan satışına ilişkin piyasalarda 3 düşük pazar paylarına sahip teşebbüslerin dahi piyasa fiyatını etkileyebilecek pazar gücüne sahip olmalarına; dolayısıyla pazarın işleyişini çeşitli yöntemlerle etkileyerek ya da bozarak piyasayı manipüle etmelerine imkan tanımaktadır. Yukarıda ortaya konan nedenlerle, elektrikte benzer bir yeniden yapılandırma süreci yaşayan birçok ülkede, rekabete açıldıktan sonra piyasalarda oluşan elektrik fiyatları rekabetçi seviyeye göre onlarca kat yüksekte oluşmuş, uzun dönemli elektrik kesintileri yaşanmıştır. Bu durum ise özellikle üreticilerin piyasayı manipüle ederek yüksek getiriler elde edebilme kabiliyetine bağlanmaktadır. Yaşanan deneyim göstermektedir ki bahse konu reform, benzer şekilde rekabete açılan doğal gaz, havayolları, taşıma ya da telekomünikasyon sektörlerinde yaşananlardan çok daha meşakkatli bir süreci bünyesinde barındırmaktadır (Borenstein ve Bushnell 2000, 1). Esasında elektrik piyasalarında manipülasyon kavramı, pazar gücü temelli manipülasyon (market power-based manipulation) ve piyasanın bir malın değeri hakkında yanlış bilgiye sahip olmasına sebebiyet verecek şekilde hileli davranış temelli manipülasyon (fraud-based manipulation) olmak üzere iki başlık altında ele alınabilmektedir. Pazar gücü temelli bir manipülasyonun fiiliyata geçirilmesi için belli bir seviyede pazar gücüne sahip olmak yeterli olmakta; yanlış ya da yanıltıcı bilgi vermek gibi bir yönteme ihtiyaç bulunmayabilmektedir. Benzer şekilde, hileli davranış temelli manipülasyon için de pazar gücünün varlığı elzem değildir. Ancak uygulamada bu iki kavram arasında net bir ayrım yapmak oldukça güçtür (Ledgerwood, Haris, 2012, 3). Bununla birlikte bu çalışmada pazar gücü temelli manipülasyon dikkate alınmış, piyasayı yönlendirmek amacıyla yanlış bilgi vermek gibi hileli davranış temelli manipülasyon hususu ise kısaca bir kutuda konu edilerek başka bir araştırmanın konusu olmak üzere inceleme alanı dışında bırakılmıştır. 2 Elektrik Piyasalarında Pazar Gücü ve Manipülasyonun Kaynakları Pazar gücü kavramı genel olarak bir ya da birden çok firmanın fiyatı kârlı bir biçimde rekabetçi seviyenin üzerine çıkarma yetisi olarak tanımlanabilmektedir 4. Tamaschke vd. (2005, 318) bu yetiyi bir firma talepte ciddi bir azalma yaşamadan fiyatları marjinal maliyetlerin üzerine çıkarabiliyorsa pazar gücüne sahiptir demek suretiyle açıklamaktadır. Kelime anlamı ile sözlükte ustaca idare etmek, işletmek olarak tanımlanan 5 manipülasyon kavramına ilişkin ise iktisat literatüründe ve sermaye piyasalarına 3 Elektrik üretim piyasası ve toptan satışa ilişkin piyasa kavramları oldukça yakın anlamlara sahip olmakla birlikte sahip oldukları tanımsal farklar nedeniyle farklı adlandırılmaktadır. Bu çalışmada her iki piyasayı kapsayacak ve perakende piyasayı dışarıda bırakacak şekilde elektrik piyasaları kavramı kullanılacaktır. 4 Pazar gücü analizinde genellikle maliyet üstü fiyatlandırma belirleyici ölçüt olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte pazar gücünü mal veya hizmet çeşitliliğinde, kalitesinde azalış olarak da görmek mümkündür. Dolayısıyla pazar gücünün kullanımını sadece fiyata bağlı olarak ölçmek her zaman mümkün değildir (David ve Wen 2001, 352). 5 2

3 ilişkin mevzuat veya yayınlarda birçok tanım mevcuttur. Yaşar (2009, 4) manipülasyonu kâr elde etmek veya zarardan kaçınmak amacıyla, piyasanın işleyişine müdahalede bulunarak fiyatların yapay bir seviyede oluşmasına yönelik her türlü fiil ve eylemler bütünü olarak tanımlamıştır. Bununla birlikte en genel anlamıyla bir piyasanın manipülasyonu, pazarın serbest ve adil bir biçimde işlemesine bilerek müdahalede bulunarak bir senede, mala ya da para birimine ilişkin fiyat ya da diğer parametreleri yapay bir şekilde etkilemek olarak tanımlanabilecektir. Temel olarak hisse senedi, türev, opsiyon gibi inansal piyasalar için kullanılmakla birlikte elektrik piyasaları özelinde manipülasyon; elektrik enerjisi ya da türevlerinin fiyatlarının arz ve talep dengesinden bağımsız ve yapay olarak etkilenmesi olarak tanımlanabilecektir. Yukarıda ifade edildiği üzere konusu, pazar gücü kaynaklı manipülasyon ile sınırlı tutulan bu çalışmada hileli davranış temelli manipülasyona ilişkin kısa bir incelemeye aşağıdaki kutuda yer verilmektedir: Kutu: Elektrik Piyasalarında Hileli Davranış Temelli Manipülasyon Hileli davranış temelli manipülasyon (fraud-based manipulation), temellerini finansal piyasalarda ve emtia piyasalarından alan bir piyasa aksaklığıdır. Bu tip davranış Türkiye dahil olmak üzere çeşitli ülke mevzuatında suç olarak kabul edilmektedir. Türkiye de 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu nun (TCK) Fiyatları Etkileme başlıklı 237. maddesinin bir ve üçüncü fıkralarında (1) [ ] malların değerinin artıp eksilmesi sonucunu doğuracak bir şekilde ve bu maksatla yalan haber veya havadis yayan veya sair hileli yollara başvuran kimseye üç aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. [ ] (3) Fail, ruhsatlı simsar veya borsa tellalı ise ceza ayrıca sekizde bir oranında artırılır. hükümleri bulunmaktadır. Buna ek olarak 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu nunda (SPK), 2. ve 40. maddeler çerçevesinde düzenlenen sermaye piyasaları ve bu kanun kapsamında kurulmuş borsa ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda da manipülasyonun engellenmesine yönelik hükümler bulunmaktadır. Bu kanunun Cezai Sorumluluk başlığını 47. maddesinin (a) bendinin; - Birinci fıkrasında, içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading) eyleminde bulunanlara; - İkinci fıkrasında, sermaye piyasaları araçlarının arz, talep ve fiyatlarını yapay olarak etkilemek ve aktif bir piyasa izlenimi doğurmak gibi davranışta bulunanlara (işlem bazlı manipülasyon); - Üçüncü fıkrasında da sermaye piyasa araçlarının değerini etkileyebilecek yalan, yanlış, yanıltıcı vs. bilgiler veren, haber yayan ya da açıklamakla yükümlü oldukları bilgileri açıklamayan (bilgi bazlı manipülasyon) kişilere ilişkin hapis ve para cezaları öngörülmüştür. Elektrik piyasalarında hileli davranış temelli manipülasyona ilişkin 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (EPK) incelendiğinde hileli davranış temelli bir manipülasyon tanımı ve müdahale yöntemi bulunmamaktadır. TCK ve SPK nın, elektrik ticaretine ilişkin emtia ve finansal piyasalarında uygulanması ise hem teorik hem de pratik olarak hukuki ve iktisadi anlamda tartışmalı bir alana işaret etmektedir. Bununla birlikte, ABD ve AB ülke deneyimleri ışığında, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası nda Elektrik Piyasası Vadeli İşlemler Sözleşmelerinin işleme açılması ve 4628 sayılı Kanun değişikliğinde öngörülen enerji borsasının somutlaşması ile önümüzdeki dönemde hileli davranış temelli manipülasyonun mevzuattaki yeri hakkında tartışmaların yaşanacağı düşünülmektedir. Bu noktada, 4628 sayılı Kanun taslağında yer alan ve borsayı yönetmesi öngörülen Elektrik Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) ile EPDK tarafından oluşturulması öngörülen elektrik piyasalarındaki rekabetin izlenmesine yönelik ikincil mevzuatın ciddi öneme sahip olduğu düşünülmektedir. Tüm bunların yanında, SPK kapsamına girmeyen tezgah-üstü ticaret (OTC) ya da Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından işletilen spot piyasalardaki manipülatif hareketlere, başka bir ifade ile elektriğin sermaye piyasaları dışında gerekleşen fiziksel enerji ticaretindeki piyasa bozucu davranışlara müdahale meselesi bu çalışmanın kapsamı dışında bulunan; ancak özellikle tartışılması gereken başka bir alanı oluşturduğu düşünülmektedir. 3

4 Yukarıda Türkiye için ortaya konan hileli davranış temelli manipülasyon hususu elektrik piyasalarına ilişkin olarak ABD ve AB de de birçok tartışmaya konu olmuştur 6. ABD de sermaye piyasalarında manipülasyonu önleme görevi ABD Sermaye Piyasası Kurulu (Securities Exchange Commission - SEC) ve Emtia Vadeli İşlemleri Ticaret Kurulu nda (Commodity Futures Trading Commission CFTC) bulunmaktadır. Öte yandan, bahsedilen kurumların sadece sermaye piyasalarını konu etmesi nedeniyle fiziksel enerji ticaretindeki manipülatif davranışlar genel olarak anti-tröst hukuku ile çözülmeye çalışılmıştır. Ancak manipülasyon için her zaman pazar gücüne ihtiyaç duyulmaması, özellikle hakim durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan anti-tröst kurallarını etkinsiz kılmıştır. İlerleyen dönemde Federal Enerji Regülasyon Kurulu nun (Federal Energy Regulatory Commission - FERC) hileli davranış temelli manipülasyonu izleme ve müdahale yetkisi genişletilmiştir. Bununla birlikte New York Emtia Borsası ndaki doğal gaz vadeli işlemlerine ilişkin bir manipülasyona müdahalede FERC ile CFTC arasında oluşan görev çakışması iki kurum arasındaki yetki hususuna ilişkin günümüzde halen süren yeni bir tartışmayı beraberinde getirmiştir. AB de ise süreç, ABD ye göre daha kontrollü devam etmiştir. Enerji piyasalarındaki manipülasyona müdahale Piyasanın Kötüye Kullanılması Direktifi (Market Abuse Directive MAD) kapsamında yapılmış ancak bu direktifin sadece sermaye piyasalarını kapsaması nedeniyle fiziksel enerji ticaretindeki manipülatif hareketlere müdahale, hakim durumun kötüye kullanılmasının yasaklanması kapsamında ABD ye benzer bir şekilde anti-tröst hukuku çerçevesinde yerine getirilmeye çalışılmıştır yılındaki sektör araştırmasının ardından Avrupa Komisyonu, manipülasyonu önlemek üzere bir izleme sistemine olan ihtiyacı vurgulamıştır. Enerji ve sermaye piyasalarına ilişkin düzenleyici otoriteler olan CESR ile ERGEG in önerisi ile MAD i tamamlayacak nitelikte Enerji Piyasasının İşlerliği ve Şeffaflılğı Düzenlemesi (Regulation on Energy Market Integrity and Transparency REMIT) yürürlüğe girmiş ve Mart 2011 de REMIT i uygulamak için, bilgi toplama ve piyasayı izleme yetkilerini haiz olmak üzere Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (The Agency for Cooperation of Energy Regulators ACER) kurulmuştur. Pazar gücünün elektrik piyasalarında nasıl manipülasyona konu olduğuna geçmeden önce, bu piyasalarının kendine özgü nitelikleri ve pazar gücüne sahip olmayı ve bu gücün kullanımını kolaylaştıran bazı unsurları ortaya koymakta yarar görülmektedir. OECD nin 2002 yılında düzenlenen Elektrik Sektöründe Rekabet Politikası konulu yuvarlak masa toplantılarında (OECD 2002, 7) 7 elektrik endüstrisinin pazar gücünün kullanımına müsait olduğu şu şekilde özetlenmiştir: 1. Elektrik talebi neredeyse esneksizdir. Dolayısıyla kapasitenin küçük miktarlarla da olsa piyasaya sunulmamasının fiyat üzerinde ciddi etkileri vardır. 2. Elektrik kolayca depolanamadığı için, üretim ile tüketim sürekli dengede olmalıdır. Günün, ayın ya da yılın farklı zamanları için piyasalar farklılaşabilmektedir. 3. İletim hatlarında tıkanıklık yaşandığı zaman üreticiler bölgesel pazar gücüne sahip olabilmektedir. 4. Üretim birimleri, marjinal maliyetlerine göre farklılaştıkları ve bazı birimler belli zaman dilimlerinde azami kapasitede çalıştıkları için piyasa fiyatındaki artışlara tepki verememektedirler. Dolayısıyla belli bir zaman diliminde birçok üretici olsa dahi bu üreticilerin çoğu kapasite kısıtı altındaysa, kalan üreticiler ciddi pazar gücüne sahip olabilmektedir. 6 ABD ve AB enerji piyasalarında manipülasyona müdahale hususundaki tarihsel perspektifin ortaya konmasında oldukça güncel bir çalışma olan Legerwood ve Harris (2012) den yararlanılmıştır. 7 OECD Policy Roundtables - Competition Policy in the Electricity Sector

5 Yukarıda sayılan unsurlar ve özellikle spot piyasalardaki fiyat mekanizması dikkate alındığında elektrik piyasalarının, diğer piyasalara oranla manipülasyona oldukça açık olduğu anlaşılmaktadır. 3 Elektrik Piyasalarında Pazar Gücünün Kullanımı ve Manipülasyon: Kapasite Tutma Stratejisi Yukarıdaki bölümde pazar gücü, manipülasyon kavramları ve elektriğin kendine has özellikleri üzerinde durulmuş ve elektrik piyasalarında pazar gücünün kaynakları konu edilmiştir. Bu bölümde ise elektrik piyasalarında pazar gücünün kullanımı incelenecektir. Elektrik üreticileri ve toptan satıcıları pazar gücünün kullanımını üretimi kısmak suretiyle kapasite tutmak veya üretim kapasitesine ihtiyaç olduğu durumlarda fiyatı aşırı yükseltmek olmak üzeregibi iki temel stratejiyi uygulayarak gerçekleştirebilmektedir: 8 (Şen 2006, 35 ve EC 2007, 132). 1. Kapasite Tutma Stratejisi: Doğrudan ya da Dolaylı Olarak Üretimi Kısmak - Üretimi Piyasaya Sunmamak (Capacity Witholding ya da Economic Witholding) 2. Fiyat Yükseltme Stratejisi: Talebin Karşılanması için Sahip Olunan Üretimin Vazgeçilmez Olduğunu Bilerek Yüksek Fiyatlar Sunulması Yukarıda yer verilen stratejilerle, özellikle fiyatların liyakat sıralaması (merit order) ile belirlendiği spot ve organize piyasalarda karşılaşılmaktadır. Bununla birlikte, spot piyasalarda oluşan fiyatların diğer piyasalarda referans alındığı göz önünde bulundurulduğunda pazar gücünün kullanılması sonucu artan fiyatların etkisinin ikili anlaşmalar piyasasına ya da elektriğe ilişkin finansal piyasalara yansıması söz konusudur 9 (Yücel, 2011). Bu stratejiler içinde Fiyat Yükseltme Stratejisi, esasen arztalep ilişkisi kapsamında; manipülasyondan öte pazar gücü hususu ile daha yakından ilgili olduğundan bu çalışma kapsamı dışında tutulmuştur. Kapasite tutma stratejisi yoğunluklu olarak fiyatın, ihale yöntemiyle ve devreye giren son santralin teklif verdiği fiyata göre oluştuğu spot piyasalarda görülmektedir 10. Nitekim Avrupa Komisyonu, Enerji Piyasalarına ilişkin Sektör Araştırması nda pazar gücünü kullanan teşebbüslerin sadece spot piyasalardaki fiyatları yükseltmediği, aynı zamanda vadeli piyasalardaki piyasa katılımcılarının beklentilerini de değiştirdiği ve 8 Doğal olarak bu yöntemler diğer uygulamaları dışlamamaktadır. Piyasadaki fiyatları rekabetçi seviyenin üzerine çıkarma nihai hedefi değişmemekle birlikte kimi zaman pazar gücüne sahip üreticiler piyasaya rakip olarak giren yeni üreticilerin yatırımlarını olumsuz etkilemek için aşırı düşük hatta maliyet altı fiyatlarla satış yapabilmektedir. Rakiplerin işbirliğine gitmesi ya da piyasanın dar olduğu zaman dilimleri için ikili anlaşmalar piyasasında yüksek hacimli elektrik satın almak da fiyatları artırabilecektir. (EC 2007, 132). Ayrıca elektrik üreticilerinin üretimi kısmak yerine üretimi artırarak şebekelerde kısıt yaratmak ve böylece rakiplerin piyasaya girişini engellemek ya da uzun dönemli ikili anlaşmalar yaparak rakipleri dışlamak gibi stratejileri de pazar gücünün kullanımı sayılabilecektir. Bununla birlikte bu çalışmanın kapsamı kapasite tutma stratejisi ile sınırlı tutulmuştur. 9 Örneğin, pazar gücü olan bir teşebbüs üretim kapasitesinin bir kısmını piyasaya sunmayabilir. Bu durumda sadece spot fiyatlar değil, bu temel arz faktöründeki değişim sonucu piyasa katılımcılarının beklentileri de değişecektir. Üreticiler, genel fiyat seviyesini değiştirmeden spot fiyatların hassaslığını (volatility) artırarak da koruma amaçlı olarak kullanılan vadeli piyasalarda fiyatların yükselmesine neden olabilecektir (EC 2007, 124). 10 Bununla birlikte, standart bir arz-talep mekanizmasına sahip ikili anlaşmalar piyasasında da benzer bir şekilde pazar gücü kullanılabilmektedir (Hunt 2002, 80). Hatta, yıl boyu dalgalanan talep yapısı göz önüne alındığında, genellikle spot piyasalarda karşılaşılan bu durumun, soğuk kış ve sıcak yaz ayları gibi talep-yoğun dönemlerde de döngüsel olarak gözlemlenebileceği ileri sürülebilecektir. 5

6 fiyatların bu piyasalarda da yüksek seyretmesine neden olduğu tespitlerini yapmıştır (EC 2007, ). Bu stratejide üreticiler/toptan satıcılar, sahip oldukları elektrik kapasitesinin bir kısmı için liyakat sıralamasına göre oluşan bir spot piyasada teklif vermemekte (capacity witholding) ya da aşırı yüksek fiyat vererek üretim biriminin liyakat sıralamasında devre dışı kalmasını (economic witholding) ve böylece piyasa denge fiyatının rekabetçi seviyenin üzerinde oluşmasına sebebiyet vermektedir 11. Kapasite tutmak için üretim birimlerinin teknik aksaklıklar gibi sebepler ileri sürülerek devreye alınmadığı ya da bu birimler için teklif verilmediği görülmektedir. Üretilmeyen elektriğin yarattığı kayıp, elde kalan elektriğin, piyasada oluşan yüksek piyasa takas fiyatından satılmasının yaratacağı gelir den küçük ise bu strateji üreticiler için kârlı hale gelmektedir (Yücel, 2011). Yüksek üretim kapasitesi ve santral çeşitliliği olan portföylere sahip bulunan üreticiler (özellikle düşük marjinal maliyette üretim yapabiliyor iseler) bu şekilde fiyatları yükseltme esnekliğine; dolayısıyla yetisine sahip olabilmektedir. Varsayımsal bir A üreticisi için kapasite tutma stratejisi aşağıdaki şekilde örneklendirilmektedir. Şekil: Kapasite Tutarak Fiyatın Yükseltilmesi. Fiyat Değişken Maliyet Marjinal Maliyet Talep edilen miktar Endüstri Kapasite Sınırı PTF 1 PTF e R (A 1) R (A 2) R(A 1) R(A 2) PTF A 1 B 1 A 2 C 1 A 3 B Q e B 3 C 2 C Talep (MW) Kaynak: Hunt (2002, 92-93), Şen (2006, 46) Yücel (2011) temel alınarak oluşturulmuştur. 11 Esasında yüksek pazar payına sahip bir üretici için bir havuzda pazar gücünü kullanmanın en dolaysız yolu yüksek fiyat teklifi vermektir. Ancak, genellikle birim üretime bağlı maliyetler düzenleyici otorite tarafından yaklaşık olarak bilindiği için üreticilerin bu stratejiyi uzun süre sürdürmeleri zordur. Dolayısıyla üreticiler daha pahalı ünitelerini çalıştırmak ve piyasa denge fiyatını yükseltmek için kapasite tutmak gibi gizli stratejiler kullanabilmektedir (David ve Wen 2001, ). 6

7 Yukarıdaki şekilde A, B, C üreticilerinin 100 MW lik kapasiteye ancak değişken maliyet yapılarına sahip üçer üretim tesisi bulunmaktadır. 500 MW lık bir kapasite talep düzeyinde son devreye giren üretim tesisi B 2 olmuştur. Manipülasyon öncesinde ise pazar gücü ile piyasa takas fiyatı (PTF) PTF e seviyesinde gerçekleşmiştir. Kapasite tutma stratejisi güden üretici A, 100 MW lik üretim yapan A 3 santralinin üretimini durdurmuştur - kapasitesini tutmuştur-. Bu durumda ihtiyaç duyulan 100 MW lık yükü karşılamak üzere daha yüksek fiyata sahip olan üretim biriminin (B 3 ) devreye girmesi gerekmiştir. Bu durumda talep yine karşılanmakta ancak kapasite tutulması öncesine göre piyasa takas fiyatı yükselmektedir. Yeni durumda A üreticisinin elde ettiği iktisadi rant ise yükselmiştir. Kimi kaynaklarda piyasa manipülasyonu olarak da adlandırılan 12 bu stratejideki temel unsurlar şunlardır: i) Çalıştırılan santrallerin bir kapasite sınırı olmasından dolayı talep arttıkça talebin karşılanmasında kullanılacak santral sayısının azalması; ii) Esneksiz talebin hemen her fiyatı kabullenmek durumda olması. Özellikle portföyünde çeşitli yük seviyelerinde üretim yapan santraller bulunan üreticilerin, sahip oldukları esneklik ile bu stratejiyi daha kolay uygulayabildikleri görülmektedir. Bu strateji ülke genelinde uygulanabileceği gibi, talepteki artış sonucu 13 belli bir bölgeye elektrik sağlayan iletim hatlarının elektrik taşıma sınırlarına ulaşmasıyla başka bölgelerdeki rakip santrallerin rekabetçi teklif verememesi halinde bölgesel olarak da ortaya çıkabilmektedir. Yukarıda ortaya konan durum, piyasada oldukça düşük kapasite ve üretim pazar paylarına sahip olunsa dahi üreticilerin piyasa fiyatını etkileyebilmelerinin mümkün olduğunu göstermektedir. Artan fiyatın kârlı olması durumunda teşebbüslerin bu tür uygulamalarda bulunması rasyonel bir sonuç olarak ortaya çıkmaktadır. Yukarıda özetlendiği ve örneklendirildiği üzere elektriğin kendine özgü nitelikleri başta spot piyasalar olmak üzere elektrik toptan satış piyasalarının, diğer piyasalarla karşılaştırıldığında pazar gücü kullanımına çok daha açık/korunmasız olmasına neden olmaktadır. Bu durum karşısında, bir sonraki bölümde konu edileceği üzere, pazar gücü ve manipülasyona karşı müdahale yöntemleri geliştirilmiştir. 4 Elektrik Piyasalarında Pazar Gücünün Azaltılması ve Manipülasyona Müdahale Bu çalışmada konu edilen manipülatif hareketlerin temeli pazar gücüne dayanmaktadır. Yüksek pazar gücünün varlığı nedeniyle rekabetin eksik olduğu piyasalarda Pareto optimali 14 oluşamadığından toplumsal refah maksimize edilemez. Nitekim yüksek pazar gücüne sahip olan bir firma rekabetçi seviyeye göre fiyatı yükselterek ya da üretim miktarını azaltarak piyasa fiyatı üzerinde etkili olabilir. Bu durum her piyasa gibi elektrik toptan satış piyasaları için de bir piyasa aksaklığıdır. Bununla birlikte yukarıda yer verildiği şekliyle bu aksaklık, elektrik piyasaları için diğer piyasalara göre çok daha ciddi boyuttadır. Dolayısıyla birçok ülkede bu piyasa 12 Bkz. Wolak (2005, 3; 20); Yaşar (2009, 69-75). 13 Bu stratejilerin genellikle talebin yüksek olduğu zaman dilimlerinde kullanıldığı gözlenmekteyse de Biggar (2005, 114) yüksek maliyetli üretim santrallerinin baz yükte oluşan fiyatlarda çalışmayı tercih etmeyeceğinden pazar gücünün sadece puant yüklerde değil baz yüklerde de görülebileceğini, sonuç olarak talep arttıkça pazar gücünün azalabileceğini ifade etmektedir. 14 Pareto optimali, mal ve hizmetlerin bireyler arasında dağıtılmasında en az bir kişinin durumu kötüleşmeden diğerlerinin durumunun iyileşmediği dengeyi niteleyen ve piyasanın etkinliğini ölçümleyen iktisadi bir kavramdır. 7

8 aksaklığına müdahale edildiği görülmektedir. Pazar gücüne yapılan müdahalelerde iki temel yöntemin kullanıldığı görülmektedir: - Sektöre özgü yapısal ve düzenleyici çözümler - Rekabet hukuku çözümleri Aşağıdaki bölümlerde bu yöntemler ele alınmaktadır. 4.1 Sektöre Özgü Yapısal ve Düzenleyici Çözümler Sektöre özgü düzenlemeler; piyasa işleyişinde uygulanan fiyat/fiyat artış tavanları, pazar payı sınırları ya da büyük portföylerin bölünmesi gibi radikal yöntemlerin yanı sıra; arz ve talep esnekliğini artırmak üzere piyasa mekanizmalarının uyarlanması, üretim yatırımlarının teşviki, iletim hatlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar gibi daha az müdahaleci yöntemleri de kapsamaktadır. Bununla birlikte, pazar gücüne müdahalenin en etkili olduğu aşama, sektörün rekabete açıldığı aşamadır. Özellikle serbestleşme öncesi, özelleştirme sürecinde izlenecek politika, rekabeti sağlayacak sayıda firmanın pazara katılımının sağlanması ve bu firmaların sahip olacakları pazar paylarının birbirine yakın olacak şekilde ayarlanması (Şen, 2006, 77) uygun bir düzenleme yöntemi olarak kabul edilmektedir. Buna ek olarak rekabete açılmadan önce piyasaların ve piyasa işleyiş mekanizmalarının tasarlanmasına yönelik; sektör rekabete açıldığında ise sektörün izlenmesi, derinlemesine veri analizi ile pazar gücü kaynaklı manipülasyonun tespitine yönelik mekanizmaların oluşturulduğu görülmektedir. Genellikle yeniden yapılandırma süreçlerinin başında ve rekabetin tam oluşmadığı yoğunlaşmış pazarlarda görülen bu tür düzenlemeler, piyasalar rekabete açıldıkça ve pazar yoğunluğu hafifledikçe azalmakta; piyasaya müdahale gittikçe rekabet otoritelerine bırakılmaktadır 15. Türkiye de pazar gücü kaynaklı manipülasyonun engellenmesine yönelik olarak 4628 sayılı Kanun ile gerçek ve tüzel kişilere sahip olacakları üretim kapasitesi bakımından %20 16 ve toptan satış şirketleriyle yapılacak satışlar bakımından %10 luk 17 sınır getirilmektedir. Bu sınırlamalar özellikle özelleştirme sürecinde rekabetçi bir piyasa yapısı oluşturmak adına önemlidir. Bununla birlikte elektrik piyasasının kendine özgü nitelikleri nedeniyle bu eşik değerleri, düşük pazar paylarına sahip olunması halinde dahi ortaya çıkması olası manipülasyonları engellemekte yetersiz kalmaktadır. Pazar gücü kaynaklı manipülasyona müdahaleye ilişkin olarak Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği nin, Gün Öncesi Planlamaya ilişkin 40., 41. ve 45. maddelerinde getirilen ve peş peşe gelen takvim günlerindeki aynı saate denk gelen satış teklif fiyatlarının ağırlıklı ortalaması için getirilen %10 luk artış sınırı 15 Esasında elektrik toptan satış piyasalarının, kendine özgü nitelikleri sonucu pazar gücüne maruz kalmaya olan yatkınlığı, yeniden yapılandırma sürecinin her aşamasında piyasa mekanizmalarının nasıl tasarlanması gerektiği ve sürekli nitelikteki piyasa aksaklıklarına nasıl müdahale edileceğine yönelik tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bununla birlikte bu çalışmada konu rekabet hukuku boyutuyla sınırlı tutulmuştur. Elektrik üretiminde pazar gücüne müdahaleye yönelik sektöre özgü yapısal ve davranışsal yöntemlere ilişkin ayrıntılı çalışmalar için bkz. Hogan (2001), Newbery (2002); Garcia ve Reitzes (2007). Diğer çalışmalar için bkz. David ve Wen (2001, ) Blumsack vd (2002); Blumsack ve Lave (2003), Şen (2006, 75-80). 16 Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği üretim şirketleri aracılığıyla sahip olacağı toplam elektrik enerjisi kurulu gücü, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez. 17 Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği toptan satış şirketleri aracılığıyla toptan satışını yapabilecekleri elektrik enerjisi miktarı, piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde onunu geçemez. 8

9 bulunmaktadır. Ayrıca, aynı yönetmeliğin 54. maddesinde Gün Öncesi Piyasası na ilişkin azami fiyat limitlerinin piyasa işletmecisi tarafından belirleneceği öngörülmüştür. Aynı konuda, ilgili yönetmelikte öne çıkan bir başka hüküm ise Hakim Durumun Kötüye Kullanılması ve Uyumlu Eylem başlıklı 135. maddesinde bulunmaktadır. Bu maddede yönetmelik kapsamındaki bir organize toptan elektrik piyasası faaliyetine ilişkin olarak hakim durumun kötüye kullanılmasına yönelik bir şüphenin doğması halinde EPDK ya da TEİAŞ tarafından başlatılacak girişim ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) uygulayıcısı konumundaki Rekabet Kurumunca bir inceleme yapılması öngörülmektedir 18. Yukarıda ortaya konan çerçevede, pazar gücü kaynaklı manipülasyona ilişkin elektrik piyasasına özgü mevzuatta bir takım önlemlerin alındığı; bununla birlikte müdahale alanının özellikle Rekabet Kurumuna bırakıldığı anlaşılmaktadır. Bu noktada Rekabet Kurumunca yapılması olası müdahale bir sonraki bölümde konu edilmektedir. 4.2 Rekabet Hukuku Çözümleri ve Hakim Durum Herhangi bir sektörle sınırlı kalmaksızın teşebbüslerin rekabeti engelleyecek, bozacak ya da kısıtlayacak davranışlarına müdahale etme amacını taşıyan rekabet hukuku kapsamında elektrik üretiminde pazar gücü sorununa müdahale için genel olarak ardıl (ex-post) ve öncül (ex-ante) olmak üzere iki araç bulunmaktadır: - Hakim durumun kötüye kullanılmasına müdahale (ex-post): Hakim durumun kötüye kullanılmasının yasaklanması. - Hakim duruma, yoğunlaşmaların (birleşme ve devralmaların) kontrolü ile müdahale (ex-ante): Rekabeti önemli ölçüde azaltacak şekilde hakim durumun oluşması ya da güçlenmesinin yasaklanması. Bu noktada, pazar gücü ile hakim durum kavramlarının birbirlerine oldukça yakın anlamlar içerdiği; bununla birlikte hakim durum un hukuki bir tespit; pazar gücünün ise iktisadi bir ölçüm terimi olduğunu belirtmekte fayda vardır. Bir başka ifade ile rekabet hukuku kapsamında pazar gücüne müdahale, hakim durum esaslı kavramsal çerçeve temelinde yapılmaktadır Elektrik Piyasalarında Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına Müdahale Mal ve hizmet piyasalarında hakim durumdaki bir teşebbüsü bu durumunu kötüye kullanılması, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir: Madde 6- Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır Buna göre elektrik piyasalarında pazar gücünü kullanarak kapasite kullanmaktan kaçınmak ve bu şekilde piyasadaki fiyatların tüketicinin aleyhine olacak şekilde etkilemek rekabet hukukunun konusu olabilmektedir. Rekabet hukuku kapsamında bu müdahale aracının kullanılması için öncelikle hakim durumun varlığı ve ayrıca bir kötüye kullanma halinin tespiti gerekmektedir. Bu 18 Bahse konu madde organize toptan satış piyasalarındaki uyumlu eylemlere ilişkin de aynı süreci öngörmektedir. Bununla birlikte çalışma kapsamı tek taraflı pazar gücü ile sınırlı tutulduğundan uyumlu eylem unsuru dikkate alınmamıştır. 9

10 noktada ilgili pazar tanımları ve hakim durum ölçütlerine ilişkin analizler, rekabetçi bir analizin esas noktalarını oluşturacaktır. Bu hususta elektrik üretimine ilişkin olarak günümüze kadar alınan Rekabet Kurulu kararlarından öne çıkanlar incelendiğinde 19 herhangi bir elektrik üreticisinin, elektrik üretimine ilişkin ilgili pazarlarda hakim durumda olduğunun tespit edilmediği görülmektedir 20. Bu durumun özelikle, - Kararlara konu olan teşebbüslerin Türkiye elektrik üretim ve kurulu gücünde sahip oldukları düşük pazar payları, - Türkiye elektrik üretiminde kamu hakimiyetinin oldukça yüksek 21 olması, - Türkiye elektrik endüstrisinin rekabete açılmak üzere bir yeniden yapılandırma sürecinde olmasından kaynaklandığı görülmektedir. Bu çerçevede özellikle giriş bölümünde konu edildiği üzere yeniden yapılandırma sürecinin ve kamu kontrolünde olan elektrik üretim varlıklarına ilişkin portföylerin yakın zamanda özelleştirilmesinin anlamlı oranda tamamlanması ile hakim durum tespitinde oluşan yeni rekabetçi yapının dikkate alındığı değerlendirmelerin yapılması olasıdır. Konuya ilişkin, 4054 sayılı Kanun un mehaz mevzuatının uygulayıcısı ve rekabet otoritesi konumundaki Avrupa Komisyonu nun, serbestleşme açısından daha ileri konumda bulunan Avrupa elektrik piyasalarına ilişkin kararları içinde 2008 tarihli E.ON soruşturması 22 ise dikkat çekicidir. Bu kararda Alman enerji şirketi E.On un hakim durumda olduğu tespiti yapılmış ve bu teşebbüsün -diğer ihlallerinin yanı sıradüşük maliyetli elektrik üretim tesislerinin kapasitelerinin kullanımından kaçınarak piyasadaki elektrik fiyatlarının yükselmesine sebep olduğu ve böylece sahip olduğu geniş üretim portföyü sayesinde yükselen fiyatlardan kâr elde ettiği ifade edilmiştir. Soruşturmanın sonunda E.On, bazı enerji üretim kapasite haklarından caymanın yanında 5000 MW lik üretim kapasitesini başka teşebbüslere devretmeyi taahhüt etmiştir Elektrik Piyasalarında Yoğunlaşmaların (Birleşme Ve Devralmaların) Kontrolü 4054 sayılı Kanun un aşağıda yer verilen 7. maddesi birleşme ve devralmalarla hakim durumun oluşmasını veya güçlenmesini yasaklamaktadır: Madde 7-Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin yılları alınmış toplam 52 adet karar incelenmiştir tarih ve 03-72/ sayılı kararda Çukurova Elektrik A.Ş nin. (ÇEAŞ), dönemin ilgili mevzuatı çerçevesinde elektrik dağıtımıyla görevli olduğu bölgede, Enerjisa Elektrik Üretim A.Ş. nin santralinde üreteceği elektriğin nakli için gerekli bağlantıyı sağlamaması ve Toros Enerji Üretimi Otoprodüktör Grubu A.Ş. tarafından üretilen elektriği satın almamasına ilişkin olarak RKHK nın 6. maddesi kapsamındaki incelemede ÇEAŞ ın elektrik üretimi ve nakli pazarında hakim durumda olduğu tespiti, dosya konusu duruma ilişkin dikey bütünleşik yapı çerçevesinde ele alınmıştır tarih ve 09-39/ sayılı Ceylin - Enerjisa devralma kararında bu durum şu şekilde ifade edilmektedir: [...] bir kamu şirketi olan EÜAŞ ve bağlı ortaklıkları, Yap-İşlet-Devret, Yap-İşlet ve İşletme Hakkı Devri uygulamaları çerçevesinde faaliyet gösteren özel şirketler, özel mobil üreticiler ve otoprodüktörler/otoprodüktör grupları gibi farklı piyasa oyuncularından oluşan Türkiye de elektrik üretimi pazarında kamu hakimiyetinin bulunduğu görülmektedir. 22 Case No: German Electricity Wholesale Market Case ( ). 10

11 önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri [devralmaları] hukuka aykırı ve yasaktır. Buna göre, elektrik piyasalarındaki teşebbüslerin birleşme ya da devralmalar ile hakim duruma gelmeleri ya da hakim durumlarını güçlendirmeleri Rekabet Kurumunun müdahalesine açıktır. Bu noktada hemen belirtmek gerekir ki özelleştirmeler de birer devralma sayıldığından Rekabet Kurumunun analizlerine konu olabilmektedir. Bir önceki bölümde yer verildiği üzere elektrik üretimine ilişkin piyasalardaki devralmalar konusunda Rekabet Kurumunca yapılmış herhangi bir hakim durum tespiti, dolayısıyla bir yasaklama bulunmamaktadır. Bununla birlikte kamu kontrolündeki üretim varlıklarını özelleştirilmesi ile birlikte piyasada oluşacak rekabetçi yapının, rekabetçi analizlerde hakim durum analizi çerçevesinde dikkate alınabileceği düşünülmektedir. Elektrik piyasalarında bazı birleşme ve devralmaların, hakim durum oluşturması nedeniyle rekabet otoritesi tarafından yasaklandığı gözlenmektedir. Örneğin, bir İspanyol şirketi olan Energias de Portugal ın (EDP) ile bir İtalyan şirketi olan Eni Portugal Investment S.p.A. nın (ENI) Portekiz de doğal gaz ve elektrik piyasalarında faaliyet gösteren Gas de Portugal i (GDP) devralmasına ilişkin ENI/EDP/GDP 23 kararında Avrupa Komisyonu, EDP nin hakim durumunun güçlenmesi nedeniyle işleme izin vermemiş; Danimarka merkezli bir şirket olan DONG un aynı ülkedeki iki elektrik şirketi olan Elsam ve Energi E2 yi devralmasına ilişkin DONG/Elsam/Energi E2 24 kararında ise DONG un %25 lik elektrik üretim kapasitesini bir rakip şirket olan Vattenfall a devredeceğine dair işlem öncesi verdiği taahhüdü dikkate alarak birleşmeye izin vermiştir. Fransız elektrik şirketi olan Electricité de France nın (EdF) İngiltere de yerleşik elektrik şirketi olan British Energy yi (BE) devralmasına ilişkin EdF/British Energy 25 kararında ise Komisyon BE nin toptan elektrik satışı pazarındaki %20-30 luk pazar payına rağmen hakim duruma geldiğini ifade etmiş; EdF nin, kömür ve doğal gazla çalışan iki üretim birimini devretmesine dair sunduğu taahhüt, rekabetçi endişeleri ortadan kaldırdığı gerekçesiyle kabul edilmiş 26 ve bu çerçevede işleme izin verilmiştir. 5 Sonuç Bu çalışmada, elektrik piyasalarındaki manipülasyon unsuruna ilişkin genel bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Elektrik ticaretindeki manipülasyon konusu oldukça derin ve karmaşık olduğu için esas olarak pazar gücü temelli manipülasyon hususuna odaklanılmış, hileli davranış temelli manipülasyon meselesine kısaca değinilmiştir. Bu kapsamda pazar gücünün, kapasite tutma yolu ile manipülatif kullanımı dikkate alınmış ve bu husus üzerinden pazar gücüne müdahale yöntemleri incelenmiştir. Bahse konu müdahale yöntemleri sektöre özgü yapısal ve düzenleyici çözümler ile rekabet hukuku kapsamındaki çözümler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu çalışmada ortaya konan çerçevede, pazar gücü temelli manipülasyonun çeşitli düzenlemelerle engellenmeye çalışıldığı ve müdahale alanının temel olarak Rekabet Kurumuna bırakıldığı görülmektedir. Bu noktada Rekabet Kurumunca yapılacak incelemelerde gerek hakim durum tespiti gerekse de kötüye kullanmanın 23 Case No: M.3440 ENI/EDP/GDP 24 Case No: M.3868 DONG/Elsam/Energi E2 para Case No: M.5224 EdF/British Energy 26 Case No: M.5224 EdF/British Energy para

12 tanımlarında EPDK ve TEİAŞ ile analiz ve veri işleme gibi hususlarda derinlikli bir iletişimin varlığının esas olduğu anlaşılmaktadır. Buna ek olarak, elektrik üretim özelleştirmelerinin, manipülatif davranışları en aza indirecek şekilde planlanması ve Rekabet Kurumunca yapılacak incelemelerde hakim duruma izin verilmemesi de, piyasanın daha başlangıç aşamasında sağlıklı bir rekabetçi yapıya sahip olması bakımından ciddi önemi haizdir. Tüm bunların yanında, pazar gücüne dayanmayan ve bu nedenle Rekabet Kurumunun müdahale alanı dışında yer alan hileli davranış temelli manipülasyonun tanımı, bu tür manipülasyona yapılacak müdahale alanı ve müdahale edecek kurumların belirlenmesinin ise bu çalışma kapsamı dışında bulunan, ancak AB ve ABD deneyimleri ışığında, gelecek araştırmalar için önem arz eden inceleme alanları arasında olduğu değerlendirilmektedir. 12

13 Kaynakça: BIGGAR, D. (2005). Background Note: OECD Competition Issues in the Electricity Sector., OECD Journal of Competition Law and Policy, Vol:6, No:4 s BLUMSACK, S., D. PEREKHODSTEV ve L.B. LAVE (2002), Market Power in Deregulated Wholesale Electricity Markets: Issues in Measurement and the Cost of Mitigation, The Electricity Journal Vol. 15, Issue 9, Kasım 2002, s BLUMSACK, S., ve L. LAVE (2003), Mitigating Market Power in Deregulated Electricity Markets mimeo, BORENSTEIN, S., ve J. BUSHNELL (2000), Electricity Restructuring: Deregulation or Regulation? PWP-074, Program on Workable Energy Regulation (POWER) Working Paper, February 2000 EC (2007), Communication on the Inquiry Pursuant to Article 17 of Regulation (EC) No 1/2003 into the European Gas And Electricity Sectors (Final Report) COM (2006), 10 Ocak 2007 DAVID, K., ve F. WEN (2001), Market Power in Electricity Supply, IEEE Transactıons on Energy Conversion, Vol. 16, No. 4, Aralık 2001 GARCIA, J. A., ve J. D. REITZES (2007), International Perspectives on Electricity Market Monitoring and Market Power Mitigation, Review of Network Economics, Vol. 6, Issue 3, s HUNT, S. (2002), Making Competition Work in Electricity, John Wiley & Sons Inc HOGAN, W.W. (2001), Electricity Market Power Mitigation, Massachusetts Electric Roundtable Xenergy Forum Newton MA Sunum 18 Mayıs 2001 LEDGERWOOD, S. ve D. HARRIS, A Comparison of Anti-Manipulation Rules in US and EU Electricity and Natural Gas Markets: A Proposal for A Common Standard, Energy Law Journal, V. 33, No NEWBERY, D., (2002), Mitigating market power in Electricity Networks, Department of Applied Economics, University of Cambridge, OECD (2002), Policy Roundtables - Competition Policy in the Electricity Sector ŞEN, S. (2006), Elektrik Piyasalarının Rekabet Boyutlu İzlenmesi ve Pazar gücü: Türkiye İçin Açılımlar, EPDK Uzmanlık Tezi, 2006 TAMASCHKE R., G. DOCWRA ve R.. STILLMAN (2005), Measuring Market Power in Electricity Generation: A Long-Term Perspective Using a Programming Model 13

14 Energy Economomics, Vol. 27, Issue 2. Mart 2005, s Special Issue on Electricity Markets WOLAK, F. A. (2005), Managing Unilateral Market Power in Electricity Worldbank Policy Research Working Paper NBER No:3691 YAŞAR, H. (2009), Elektrik Piyasasında Manipülasyon, EPDK Uzmanlık Tezi, 2009 YÜCEL, C. ÖKMEN, Elektrik Üretiminde Hakim Drumun Tespiti, Rekabet Kurumu Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi, 14

Türkiye Enerji Piyasalarının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası

Türkiye Enerji Piyasalarının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası Türkiye Enerji larının Serbestleşmesi ve Enerji Borsası nın Kurulmasına Yönelik Yol Haritası Batu AKSOY Turcas CEO & Yönetim Kurulu Üyesi TÜSİAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi World Energy Outlook 2011 Sabancı

Detaylı

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon

Türkiye Elektrik. İbrahim Etem ERTEN. OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Türkiye Elektrik Piyasası ve DUY İbrahim Etem ERTEN Grup Başkanı - Enerji Uzmanı OSB Eğitimi 26 Mart 2012 Afyon Hızlı talep artışı: Yatırım ihtiyacı ve fırsatlar Rekabetçi piyasaların rolü Yüksek ithalat

Detaylı

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015

TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Fatih Yazıtaş 05.11.2015 TUREK 2015 RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı Fatih Yazıtaş 05.11.2015 Gündem Elektrik Piyasası & EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası ve Tahminleme (RES ler) Gün İçi Piyasası YEKDEM 2 Enerji Piyasaları

Detaylı

Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi

Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi Elektrik sektöründe serbestleşme süreci üzerine gözlemler: Bir kısa dönem analizi İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi Elektrik Enerjisi Stratejisi Değerlendirmeleri Konferansı 22 Mayıs 2008, İstanbul Temel

Detaylı

Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Elektrik Piyasası Serbest Tüketici Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, elektrik piyasasında gerçek ve tüzel kişilerin serbest

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Serbest Tüketici Kimdir

Serbest Tüketici Kimdir Kısaca Eren Enerji Eren Enerji Elektrik Üretim A.Ş. Zonguldak ın Çatalağzı termik santrali toplam 1,6 milyar dolarlık yatırım değerine sahip 3 üniteden oluşmaktadır. Temmuz 2010 dan bugüne faaliyette olan

Detaylı

PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1)

PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) Sermaye Piyasası Kurulundan: Amaç ve kapsam PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, makul bir ekonomik veya finansal bir gerekçeyle açıklanamayan, borsa ve teşkilatlanmış

Detaylı

TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1)

TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) 21 Ocak 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28889 Sermaye Piyasası Kurulundan: TEBLİĞ PİYASA BOZUCU EYLEMLER TEBLİĞİ (VI-104.1) Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, makul bir ekonomik veya finansal

Detaylı

SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI

SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI SEKTÖRE ÖZGÜ REKABET HUKUKU SERTİFİKA PROGRAMLARI YENİ GRUP MUAFİYETİ TEBLİĞİ IŞIĞINDA OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE REKABET HUKUKU UYGULAMASI & ELEKTRİK PİYASASINDA REGULASYON VE REKABET HUKUKU UYGULAMASI Program

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

Fatih Kölmek. ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye

Fatih Kölmek. ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye Fatih Kölmek ICCI 2012-18.Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı 25 Nisan 2012, İstanbul, Türkiye Türkiye Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Mekanizması Fiyat Tahmin Modelleri Yapay Sinir

Detaylı

REKABET HUKUKU ve KOBİLER. Neşe Nur Onuklu

REKABET HUKUKU ve KOBİLER. Neşe Nur Onuklu REKABET HUKUKU ve KOBİLER Neşe Nur Onuklu Sunum Planı Rekabet Nedir? 4054 sayılı RKHK genel hükümleri KOBİ ler ve Rekabet 2 Rekabet Nedir? 3 Rekabet Nedir? Firmaları maliyetlerini ve fiyatlarını aşağıya

Detaylı

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul

Elektrik Piyasası. Nezir AY. TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı. Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Elektrik Piyasası Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasa Hizmetleri ve Mali Uzlaştırma Dairesi Başkanı Marmara Enerji Forumu 07-08 Eylül 2007 İstanbul Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi 1 GÜNDEM Elektrik Piyasası

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN ÜRETİLEN ELEKTRİĞE YENİLENEBİLİR KAYNAKTAN ELEKTRİK ÜRETİM BELGESİ VERİLMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK TASLAĞI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN ÜRETİLEN ELEKTRİĞE YENİLENEBİLİR KAYNAKTAN ELEKTRİK ÜRETİM BELGESİ VERİLMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK TASLAĞI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN ÜRETİLEN ELEKTRİĞE YENİLENEBİLİR KAYNAKTAN ELEKTRİK ÜRETİM BELGESİ VERİLMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Genel Esaslar ve Yenilenebilir Kaynaktan Elektrik

Detaylı

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI

ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI 1 ÇEŞME YARIMADASI RÜZGÂR SANTRALLERİNİN İLETİM SİSTEMİNE BAĞLANTISI İ. Kürşat BÜLBÜL 1 ÖZET Bu çalışmada; rüzgâr santrallerinin güç sistemlerine entegrasyonu, iletim sistemi operatörünün bakış açısından

Detaylı

TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ

TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ 1 TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI VE TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASINDAKİ YERİ M. Tuna Kök Ciner Grubu 2 TÜREV ENSTRÜMANLARI, ELEKTRİK PİYASALARINDAKİ UYGULAMALARI ve TÜRKİYE ELEKTRİK

Detaylı

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne?

Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Doğal Gaz Piyasasındaki Hedef Model Ne? Barış Sanlı 24 Eylül 2014 All Energy Turkey 24.9.2014 Barış Sanlı 1 Enerji İşleri Genel Müdürlüğü 24.9.2014 Barış Sanlı 2 www.enerji.gov.tr (Yayınlar/Raporlar) 24.9.2014

Detaylı

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler

Rüzgar Enerjisinin Türkiye deki Yeri YEK Kanunu Rüzgar Enerjisinin Ticaret İmkanları YEKDEM DUY Öneriler RÜZGAR SANTRALARINDA ÜRETİLEN ELEKTRİK ENERJİSİNİN PİYASALARDA SATILMASI HULUSİ KARA TÜREB DENETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ KONGRESİ TURKISH WIND ENERGY CONGRESS 7-8 KASIM 2012 İSTANBUL İÇERİKİ

Detaylı

TPIS Değerlendirme Raporu

TPIS Değerlendirme Raporu TPIS Değerlendirme Raporu Fiyat neden «0» çıktı? 2 Temmuz 2012 Fiyat Neden «0» çıktı? 18 Haziran 2012 günü 05 ve 06 saatlerinde Gün Öncesi Piyasasında elektriğin fiyatı 0 olarak gerçekleşmiştir. 1 ve 2

Detaylı

Elektrik Sektöründe Reform. İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara

Elektrik Sektöründe Reform. İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara Elektrik Sektöründe Reform İzak Atiyas TESEV ve Sabancı Üniversitesi 17 Ocak 2006 TEPAV, Ankara Yeniden yapılanma Tarihsel yapı: Dikey bütünleşik; kamu veya özel Yeniden yapılanma Hedef: verimlilik artışı

Detaylı

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARINA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİNİN (III-48.2) Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı Statüsünden Çıkma

MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARINA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİNİN (III-48.2) Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı Statüsünden Çıkma MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIKLARINA İLİŞKİN ESASLAR TEBLİĞİNİN (III-48.2) Menkul Kıymet Yatırım Ortaklığı Statüsünden Çıkma (Madde 41 nin 2.fıkrası) kapsamında hazırlanan DENİZ YATIRIM ORTAKLIĞI ANONİM

Detaylı

TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA

TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği taslağı tarafımızca incelenmiş olup, aşağıda taslağın hukuka aykırı ve eksik olduğunu düşündüğümüz yönlerine

Detaylı

SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan (Taslak): SİSTEMİK ÖNEMLİ BANKALAR HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

İMKB OTOMATİK SEANS DURDURMA SİSTEMİ

İMKB OTOMATİK SEANS DURDURMA SİSTEMİ İMKB OTOMATİK SEANS DURDURMA SİSTEMİ İstanbul, 6 Ocak 2011 Bünyesindeki piyasaların açık, düzenli ve dürüst çalışmasının sağlanması açısından gözetim faaliyetinin taşıdığı önemin bilincinde olan Borsamız,

Detaylı

ELEKTRİK TARİFELERİ VE ORGANİZE SANAYİ. Ercüment CAMADAN

ELEKTRİK TARİFELERİ VE ORGANİZE SANAYİ. Ercüment CAMADAN ELEKTRİK TARİFELERİ VE ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNE YANSIMALARI Ercüment CAMADAN 26/03/2012 Sunum Planı 1) Elektrik Piyasasının Yapısı 2) Düzenlenen Tarifeler 3) Şebeke Tarifeleri 4) Perakende Satış Tarifeleri

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI

2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI 2011-2012 YEKDEM UYGULAMALARI Nezir AY TEİAŞ Elektrik Piyasaları İşletme Dairesi Başkanı 07 Kasım 2012 İstanbul 1 Dünya da yenilenebilir enerji kaynakları için uygulanan bazı teşvik mekanizmaları Dünyada,

Detaylı

Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin İkincil Düzenlemeler

Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin İkincil Düzenlemeler Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin İkincil Düzenlemeler 1. Kapsam 6362 sayılı Yeni Sermaye Piyasası Kanunu, yatırım hizmet ve faaliyetlerinin kurumsal bir yapıda, geniş bir perspektifte

Detaylı

4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI

4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI 4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU 4628 SAYILI ELEKTRİK PİYASASI KANUNU UYGULAMASI SONUÇLARI UYGULAMASI SONUÇLARI Muzaffer Başaran BAŞARAN EÜAŞ Emekli Gen. Genel Md. Müdür Yrd Yrd ODTÜ Mezunlar Derneği

Detaylı

4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER

4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER 4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI TASLAĞI İLE ÖNGÖRÜLEN DÜZENLEMELER 1 4646 SAYILI DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNUNDAKİ YENİLİKLER Lisans sahibi şirketler aralarında

Detaylı

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır Doç. Dr. Tuğrul KATOĞLU* * Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ceza

Detaylı

Telekomünikasyon ve enerji sektörlerinde reform ve AB uyum süreci

Telekomünikasyon ve enerji sektörlerinde reform ve AB uyum süreci Telekomünikasyon ve enerji sektörlerinde reform ve AB uyum süreci İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi İkinci Kuşak Yapısal Reformlar Altyapı Sektörlerinde AB Uyum Sürecinde Deregülasyon ve Rekabet Konferansı

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

SABİT ŞEBEKEDE ÇAĞRI BAŞLATMA PAZARI Fiyat Sıkıştırması Yükümlülüğü BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU

SABİT ŞEBEKEDE ÇAĞRI BAŞLATMA PAZARI Fiyat Sıkıştırması Yükümlülüğü BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU PAZAR ANALİZİ ÇALIŞMALARI SABİT ŞEBEKEDE ÇAĞRI BAŞLATMA PAZARI Fiyat Sıkıştırması Yükümlülüğü Nihai Doküman BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU MART 2014 ANKARA 1 Fiyat Sıkıştırması Yükümlülüğü Fiyat

Detaylı

Elektrik Sektöründe Piyasa Tasarımı ve Rekabet Sorunları. İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi ODTÜ Mezunlar Cemiyeti 4 Nisan 2009, Ankara

Elektrik Sektöründe Piyasa Tasarımı ve Rekabet Sorunları. İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi ODTÜ Mezunlar Cemiyeti 4 Nisan 2009, Ankara Elektrik Sektöründe Piyasa Tasarımı ve Rekabet Sorunları İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi ODTÜ Mezunlar Cemiyeti 4 Nisan 2009, Ankara 1 Standart yeniden yapılanma modeli Dikey ve yatay ayrıştırma Yeni

Detaylı

Politika Yapıcıları için Ekonomik ve Hukuki Analizler

Politika Yapıcıları için Ekonomik ve Hukuki Analizler Elektrik Piyasası Reformu: Politika Yapıcıları için Ekonomik ve Hukuki Analizler Avukat Dr. Refik TİRYAKİ Dr. Mustafa GÖZEN Enerji Uzmanı Enerji Uzmanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu TMMOB 8. ENERJİ

Detaylı

Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları. Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar

Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları. Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar Türkiye Elektrik Sektörü Serbestleşen bir piyasa için gelecek senaryoları Mayıs 2012 Uygar Yörük Ortak I Danışmanlık I Enerji ve Doğal Kaynaklar Türkiye Elektrik Piyasası Reform Süreci Yan Hizmetlerin

Detaylı

TASAM - TÜRKASYA STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ. Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği

TASAM - TÜRKASYA STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ. Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği Nükleer Enerji Üretiminde Kamu - Sektör İşbirliği Prof. Dr. Osman SEVAİOĞLU Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 06531, Balgat, Ankara sevaiogl@metu.edu.tr TASAM,

Detaylı

Piyasa Denetimi NASDAQ OMX Oslo ASA (NASDAQ OMX Emtia Borsası (Avrupa) / Nord Pool Spot AS. Erik Korsvold. 14 Aralık 2010 AGENDA

Piyasa Denetimi NASDAQ OMX Oslo ASA (NASDAQ OMX Emtia Borsası (Avrupa) / Nord Pool Spot AS. Erik Korsvold. 14 Aralık 2010 AGENDA Piyasa Denetimi NASDAQ OMX Oslo ASA (NASDAQ OMX Emtia Borsası (Avrupa) / Nord Pool Spot AS Erik Korsvold 14 Aralık 2010 Copyright 2010, The NASDAQ OMX Group, Inc. All rights reserved. AGENDA Düzenleme

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi C Grubu Pay Sahiplerinin Belirlenmesine İlişkin Süreç

Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi C Grubu Pay Sahiplerinin Belirlenmesine İlişkin Süreç Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi C Grubu Pay Sahiplerinin Belirlenmesine İlişkin Süreç EPİAŞ Esas sözleşmesi ve EPİAŞ ın teşkilat yapısı ile çalışma esaslarını içeren Yönetmeliğin son hali 07/05/2014

Detaylı

6- REKABET POLİTİKASI

6- REKABET POLİTİKASI 6- REKABET POLİTİKASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bugüne kadar yapılmış olan idari düzenlemeler Ek 6.1 de gösterilmiştir. I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 6.1 Rekabet

Detaylı

Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası. Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov.

Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası. Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov. Atık Yönetimi Piyasalarında Rekabet Politikası Evrim Özgül KAZAK 19.04.2011/2011 Atık Yönetimi Sempozyumu-Antalya eokazak@rekabet.gov.tr Rekabet Kanunu 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun: Tanımlar

Detaylı

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ

VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ EYLÜL 2011 VOB ELEKTRİK VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ Sözleşme, Araştırma ve İstatistik Müdürlüğü İÇİNDEKİLER Türkiye Elektrik Piyasası» Piyasanın Yapısı» Gün Öncesi Planlama» Fiyat Oluşumu Elektrik Vadeli

Detaylı

TÜRKİYE DE ŞEBEKE SEKTÖRLERDE GENEL REKABET SORUNLARI SEMPOZYUMU

TÜRKİYE DE ŞEBEKE SEKTÖRLERDE GENEL REKABET SORUNLARI SEMPOZYUMU TÜRKİYE DE ŞEBEKE SEKTÖRLERDE GENEL REKABET SORUNLARI SEMPOZYUMU Istanbul, 18 Ocak 2008 Mehmet Yükselen- AccessTurkey Capital Group Mevcut Durum Enerji Sektöründe Rekabet Mevcut Durum Elektrik ve Gaz Piyasası

Detaylı

Future Forward Oplsiyon Piyasaları. Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1

Future Forward Oplsiyon Piyasaları. Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1 Future Forward Oplsiyon Piyasaları Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1 Döviz Türevi Ürünler Gelecek piyasasına ait ilk sözleşme 13 Mart 1851 yılında 3000 kile mısırın Haziran ayında Chicago da teslimine yönelik

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ PROJELERİNDE LİSANSLAMA SÜREÇLERİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

YENİLENEBİLİR ENERJİ PROJELERİNDE LİSANSLAMA SÜREÇLERİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR YENİLENEBİLİR ENERJİ PROJELERİNDE LİSANSLAMA SÜREÇLERİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR Yücel YAMAN Enerji Uzmanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 26 Kasım 2008 Lisans Başvurusundan Ticari Faaliyete Kaynak Kullanım

Detaylı

REKABET KURULU. 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2

REKABET KURULU. 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2 REKABET KURULU 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 1 Tebliğ No : 2002/2 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin amacı, dikey anlaşmaların 7.12.1994

Detaylı

Elektrik Enerjisi Piyasası Gelişim Strateji Belgesi

Elektrik Enerjisi Piyasası Gelişim Strateji Belgesi Elektrik Enerjisi Piyasası Gelişim Strateji Belgesi Süreç, Metodoloji ve Temeller Barış Sanlı İçindekiler Rol dağılımı Süreç Mantık Kurgusu Yapısal önerileri Eksik bırakılan noktalar Rol Dağılımı Enerji

Detaylı

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant 2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant ETRM Hakkında ETRM 2010 yılında AS/NEXIA iştiraki olarak kurulmuş ve sadece enerji sektörüne hizmet veren bir

Detaylı

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI

TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI TÜRKİYE de ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU UYGULAMA POLİTİKALARI KISACA EPDK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) elektrik piyasalarının düzenlenmesi amacıyla 4628 sayılı Yasa ile 2001 yılında kurulmuştur.

Detaylı

YENİ ELEKTRİK PİYASASI KANUNU TASARISI

YENİ ELEKTRİK PİYASASI KANUNU TASARISI 10 YILLIK TECRÜBENİN ARDINDAN YENİ ELEKTRİK PİYASASI KANUNU TASARISI TARİFELER DAİRE BAŞKANLIĞI Deniz Daştan Enerji Uzmanı Ankara Elektrik Piyasası Dairesi 14 Aralık 2010 PİYASA DÖNÜŞÜM AŞAMALARI 1970

Detaylı

Ocak 2015 ANKARA ELEKTRİK TOPTAN SATIŞ VE PERAKENDE SATIŞ SEKTÖR ARAŞTIRMASI

Ocak 2015 ANKARA ELEKTRİK TOPTAN SATIŞ VE PERAKENDE SATIŞ SEKTÖR ARAŞTIRMASI Ocak 2015 ANKARA ELEKTRİK TOPTAN SATIŞ VE PERAKENDE SATIŞ SEKTÖR ARAŞTIRMASI ELEKTRİK TOPTAN SATIŞ VE PERAKENDE SATIŞ PİYASASI SEKTÖR ARAŞTIRMASI Raportörler Cengiz SOYSAL Metin PEKTAŞ Selen Yersu ŞAHİN

Detaylı

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant

2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU. ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant 2012 YILI EĞİTİM KATALOĞU ETRM ENERJİ DANIŞMANLIK VE RİSK YÖNETİMİ A.Ş Nazlı Naseh-Consultant ETRM Hakkında ETRM 2010 yılında AS/NEXIA iştiraki olarak kurulmuş ve sadece enerji sektörüne hizmet veren bir

Detaylı

TÜREK 2015. RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015

TÜREK 2015. RES lerde Üretim Tahminleri ve Elektrik Satışı. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015 TÜREK 2015 RES lerde Tahminleri ve Elektrik Satışı Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2015 İÇERİK RÜZGAR SANTRALLERİNİN SATIŞ KANALLARI RES lerde ÜRETİM TAHMİNLERİNİN ETKİSİ ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Detaylı

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011 Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin GÜN ÖNCESİ PİYASASI TEKLİF VERME YAKLAŞIMLARI 11.10.2011 Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin 2 Neden Gün Öncesi Piyasası Gün Öncesi Piyasasının Amacı Piyasa katılımcılarına,

Detaylı

Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 30 ARALIK 2012 TARİHLİ (2. MÜKERRER), 28513 SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik MADDE

Detaylı

Yeni Sermaye. 27 Mart 2013. www.gsghukuk.com

Yeni Sermaye. 27 Mart 2013. www.gsghukuk.com Yeni Sermaye Piyasası Kanunu 27 Mart 2013 www.gsghukuk.com 30 Aralık 2012 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 6362 sayılı Yeni Sermaye Piyasası Kanunu ( Yeni SPKn ) Türk sermaye piyasaları için çok

Detaylı

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR

SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI. Dr. Mehmet DUYAR SANAYİDE VE KOBİ LERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN ARTIRILMASI PROJESİ HAZIRLIK ÇALIŞTAYI Dr. Mehmet DUYAR Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Ankara- Haziran 2009 ENERJİ

Detaylı

TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Başkan Rekabet Kurumu Ankara TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ İstanbul, 14 Aralık 2010 Ref: CBS/mç/2010-1891 Sayın KALDIRIMCI, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin

Detaylı

FİDECON. Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı

FİDECON. Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı FİDECON Regülasyon ve Rekabet Danışmanlığı FİDECON, karmaşık sorunlara açık ve net çözümler üretmek üzere kurulmuştur. Çalışma alanı, başta elektronik haberleşme, enerji ve finansal piyasalar olmak üzere,

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

Telekomünikasyon sektöründe düzenleme, rekabet ve yatırım ortamı

Telekomünikasyon sektöründe düzenleme, rekabet ve yatırım ortamı Telekomünikasyon sektöründe düzenleme, rekabet ve yatırım ortamı İzak Atiyas Sabancı Üniversitesi Rekabet Politikası ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Konferansı, 4 Mart 2005, Ankara Ana başlıklar Telekomünikasyon

Detaylı

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ

Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ Emrah URAN TÜRKİYE DEKİ BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELERİN İDARİ YAPTIRIM YETKİSİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1 Birinci Bölüm EKONOMİK KAMU DÜZENİ EKSENİNDE BAĞIMSIZ İDARİ

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

TÜREK_2014. Gün Öncesi Piyasalarının RES lere etkisi. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2014

TÜREK_2014. Gün Öncesi Piyasalarının RES lere etkisi. Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2014 TÜREK_2014 Gün Öncesi Piyasalarının RES lere etkisi Uğuray ALTAYLI Satış Müdürü Istanbul, 05 Kasım 2014 İÇERİK RÜZGAR SANTRALLERİNİN SATIŞ KANALLARI DGPYS YÖNETMELİĞİ VE DRAFT YÖNETMELİK ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Etik Kurallar

Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Etik Kurallar 1. Belli miktarda bir mal veya kıymetin ve bunların karşılığı olan paranın işlemin ardından el değiştirmesini sağlayan piyasalara ne ad verilir? A) Swap B) Talep piyasası C) Spot piyasa D) Vadeli piyasa

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM SİSTEMİNDE RÜZGÂR ENERJİ SANTRALLERİ TEİAŞ Kemal YILDIR Genel Müdür Yönetim Kurulu Başkanı TÜREK, İstanbul Kasım 2013 ANA FAALİYET KONULARI Türkiye Elektrik Sistemini yönetmek Türkiye

Detaylı

Enerji Piyasasında Liberalleşme & Enerji Borsası

Enerji Piyasasında Liberalleşme & Enerji Borsası Enerji Piyasasında Liberalleşme & Enerji Borsası Bakatjan Sandalkhan, Başkan Yardımcısı, Enerji Piyasası & Satış RWE Turkey Holding A.Ş. 25 Nisan 2012, Đstanbul Piyasa katılımcılarının Türkiye de likit

Detaylı

Rekabet ve Düzenleme Politikaları

Rekabet ve Düzenleme Politikaları Rekabet ve Düzenleme Politikaları İzak Atiyas, Sabancı Üniversitesi Dünya Piyasalarındaki Son Gelişmeler Işığında Makro Ve Reel Sektör Politikaları Ekonomik Araştırma Forumu Konferansı 4 Ekim 2007, İstanbul

Detaylı

Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma-

Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma- Dr. Mustafa YAVUZ Elektrik Piyasası Kanunu nun Öngördüğü Hukuki Rejim ve Elektrik Tedarik Sözleşmeleri -Özellikle İkili Anlaşma- İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v TEŞEKKÜR...ix İÇİNDEKİLER...xi KISALTMALAR...xxiii

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ SEKTÖR TOPLANTISI HATAY / 15.02.2103 RES PROJELERİNE İLİŞKİN KARŞILAŞILAN SORUNLAR 1) TEŞVİKLER 2) İZİNLER 3) ÖLÇÜMLER 4) YENİ BAŞVURULARIN ALINMASI 5) KAPASİTE ARTIŞI 6) BAĞLANTI

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları)

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları) TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASI (Piyasa Yapısı ve Yatırım Fırsatları) Elektrik Piyasası Dairesi Başkanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 3 üncü Türkiye Altyapı Finansmanı Konferansı 23 Ekim 2008 - İstanbul Rakamlarla

Detaylı

Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır.

Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır. GİRİŞİŞ Elektrik piyasaları, sistem arz ve talebi eşitleme (dengeleme) esasına dayanır. Dengeleme mekanizmasının amacı sistem arz güvenliğinin ve enerji kalitesinin sağlanmasıdır. Yeni dönemde dengeleme

Detaylı

Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP)

Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP) Karbon Piyasasına Hazırlık Teklifi Market Readiness Proposal (MRP) İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Şube Müdürlüğü 4 Ekim 2012, İstanbul Uygulayıcı Ülkeler

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI SERBEST TÜKETİCİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

ELEKTRİK PİYASASI SERBEST TÜKETİCİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar ELEKTRİK PİYASASI SERBEST TÜKETİCİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, elektrik piyasasında gerçek ve tüzel kişilerin

Detaylı

YAP-İŞLET MODELİ İLE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM TESİSLERİNİN KURULMASI VE İŞLETİLMESİ İLE ENERJİ SATIŞININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN

YAP-İŞLET MODELİ İLE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM TESİSLERİNİN KURULMASI VE İŞLETİLMESİ İLE ENERJİ SATIŞININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN 7557 YAP-İŞLET MODELİ İLE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM TESİSLERİNİN KURULMASI VE İŞLETİLMESİ İLE ENERJİ SATIŞININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN Kanun Numarası : 4283 Kabul Tarihi : 16/7/1997 Yayımlandığı R.Gazete

Detaylı

FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI

FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, 31.01.2015 tarihli ve 29253 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.

Detaylı

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin. Gün Öncesi Piyasası. Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü. 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara

Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin. Gün Öncesi Piyasası. Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü. 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin Gün Öncesi Piyasası Kadir ÜNAL Gün Öncesi Piyasası Müdürlüğü 11 Ekim 2011 Rixos Oteli - Ankara Güçlü, Gelişen, Şeffaf Bir Piyasa İçin 2 Neden Gün Öncesi Piyasası

Detaylı

Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar. Mustafa Gürbüz

Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar. Mustafa Gürbüz Hidroelektrik Enerji Yatırımlarında Teşvik Uygulamaları ve Özel Sektör Tarafından Karşılaşılan Zorluklar Mustafa Gürbüz Sunum Planı Hidroelektrik Santrallerin Avantajları Türkiye nin Hidroelektrik Potansiyeli

Detaylı

Başlıca Hizmetleri. yenilenebilir Enerji alanında. prowind Alternatif Enerji Şirketi`nin 1 / 5

Başlıca Hizmetleri. yenilenebilir Enerji alanında. prowind Alternatif Enerji Şirketi`nin 1 / 5 1 / 5 prowind Alternatif Enerji Şirketi`nin yenilenebilir Enerji alanında Başlıca Hizmetleri 2 / 5 prowind Alternatif Enerji Şirketi nde görev yapan kilit mevkiideki personeli, doksanlı yılların ortalarından

Detaylı

VOB UN EN ENERJİK SÖZLEŞMESİ GELİYOR

VOB UN EN ENERJİK SÖZLEŞMESİ GELİYOR Türkiye elektrik piyasası son yıllarda büyük bir değişim içine girdi. Halen süren bu değişim piyasanın yapısını,oyuncularını ve ihtiyaçlarını da farklılaştırdı. Yaşanan hızlı serbestleşme süreci ile elektrik

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu

Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu Elektrik Piyasası / 2014 Yılı Piyasa Gelişim Raporu II Bu raporda yer alan tüm bilgi, tablo ve şekillerin her hakkı saklıdır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz. T.C. ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU Strateji

Detaylı

Piyasanın Kötüye. İlişkin Yeni SPK Tebliğ Taslakları Neler Getiriyor?

Piyasanın Kötüye. İlişkin Yeni SPK Tebliğ Taslakları Neler Getiriyor? Piyasanın Kötüye Kullanılmasına İlişkin Yeni SPK Tebliğ Taslakları Neler Getiriyor? 10/10/2013 www.gsghukuk.com Piyasanın Kötüye Kullanılmasına İlişkin Yeni SPK Tebliğ Taslakları Neler Getiriyor? Yeni

Detaylı

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi Nusret Cömert Yönetim Kurulu Başkanı PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi AKSA ALADDIN MIDDLE EAST ARGM ATTİLA DOĞAN İNŞAAT AVRASYA GAZ BOSPHORUSGAZ BP ÇALIK ENERJİ EDISON EGEGAZ ENERCO ENERJİ ENERGY OPERATIONS

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU

YENİ TÜRK TİCARET KANUNU YENİ TÜRK TİCARET KANUNU İsmail YÜCEL İç Ticaret Genel Müdür V. 8 Şubat 2012 Yeni Türk Ticaret Kanunu - Şeffaflık, - Hesap Verebilirlik, - Kurumsallaşma, - Elektronik Ortamda Hukuki İşlem Tesis Edebilme

Detaylı

FİNANS YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş.'NİN 250,000,000 PAY 2. TERTİP A TİPİ DEĞİŞKEN FONU KATILMA BELGELERİNİN HALKA ARZINA İLİŞKİN İZAHNAMEDİR.

FİNANS YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş.'NİN 250,000,000 PAY 2. TERTİP A TİPİ DEĞİŞKEN FONU KATILMA BELGELERİNİN HALKA ARZINA İLİŞKİN İZAHNAMEDİR. İZAHNAME TADİL METNİ ESKİ ŞEKİL BU İZAHNAME KATILMA BELGELERİNİN SATIŞININ YAPILDIĞI YERLERDE FON İÇTÜZÜĞÜ VE HER AY İTİBARİYLE HAZIRLANAN, FONA İLİŞKİN MALİ BİLGİLERİN YERALDIĞI AYLIK RAPORLARLA BİRLİKTE

Detaylı

Elektrik Piyasası Kanunu Değişikliği

Elektrik Piyasası Kanunu Değişikliği Elektrik Piyasası Kanunu Değişikliği www.epdk.org.tr İbrahim Etem ERTEN Grup Başkanı - Enerji Uzmanı OSB Eğitim Programı 26 Mart 2012, AFYON Bu Sunum ETKB Sunumundan Faydalanılarak Hazırlanmıştır Anahat

Detaylı

ELEKTRONİK TİCARET KANUNU KAPSAMINDA HİZMET SAĞLAYICILARIN BİLGİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ

ELEKTRONİK TİCARET KANUNU KAPSAMINDA HİZMET SAĞLAYICILARIN BİLGİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ ELEKTRONİK TİCARET KANUNU KAPSAMINDA HİZMET SAĞLAYICILARIN BİLGİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ Ufuk ÜNLÜ 25 ÖZ İnternet kullanıcı sayısının gün geçtikçe artması, ticari ilişkilerin de bu ortama kaymasına neden olmuştur.

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

T.C. ADALET BAKANLIĞI Kanunlar Genel Müdürlüğü TÜRKİYE BUYUK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

T.C. ADALET BAKANLIĞI Kanunlar Genel Müdürlüğü TÜRKİYE BUYUK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Sayı Konu : 56020453/2013-610.01-1084/1884/3417 : Yazılı soru önergesi TÜRKİYE BUYUK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA İlgi: a) Kanunlar ve Kararlar Dairesi Başkanlığı ifadeli, 13/12/2013 tarihli ve 43452547-120.00-7/35141-261866

Detaylı