K7 STRESLE BAŞ EDEBİLME. Beni öldürmeyen şey daha da güçlendirir

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "K7 STRESLE BAŞ EDEBİLME. Beni öldürmeyen şey daha da güçlendirir"

Transkript

1 BECERİ REHBERİ K7 STRESLE BAŞ EDEBİLME Beni öldürmeyen şey daha da güçlendirir

2 Çevremizdeki dünya her zamankinden daha hızlı değişiyor ve biz de buna uyum sağlamak zorundayız. Etrafımızdaki şeylerin oldukları gibi kalacaklarına dair kesin bir kural yoktur ve bu gerçeklik huzursuzluk ve strese neden olabilir. Stres davranışlarımıza ve sağlığımıza olumsuz yönde etki edebilir. Kendimizi daha kötü hissetmemize ve daha az verimli olmamıza neden olur. Bu beceri kişinin stres ya da standart dışı çalışma şartları altında da iyi ve uygun davranışlarda bulunması için hazırlıklı olması olarak algılanmaktadır. Bu proje Avrupa Komisyonu nun desteğiyle finanse edilmiştir. Bu yayın sadece yazarın görüşlerini yansıtmaktadır ve komisyon burada yer alan bilgilerin kullanımından dolayı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. 2

3 GİRİŞ Yaşadığımız dünyanın her zamankinden daha hızlı değiştiği genel olarak herkes tarafından fark edilmektedir ve bu değişime ayak uydurmak zorundayız. Etrafımızdaki her değişim yeni bir stresli durumu beraberinde getirir. Hayatımızda çok az kesinlikler vardır ve hızlı dönen dünyada günlük yaşadığımız stresin sadece sağlığımız üzerinde değil aynı zamanda davranışlarımız üzerinde de olumsuz etkisi vardır. Birçok kişi çoğu zaman artan stres ve baskıyla karşı karşıya kaldıklarını söylemektedir. Aşırı stres iş performansımızı ve verimliliğimizi olumsuz yönde etkiler. Böylece stresle baş edebilme daha da önemli hale gelmektedir. Haydi, şimdi stresi ve stresin ne olduğunu konuşalım. Herkes stresle alakalı örnek verebilir. Stres yaşamımızın bir parçasıdır. Eğer tanımlayacak olursak; stres üzerimizdeki tüm (fiziksel ya da ruhsal) baskılara karşı vücudumuza, duygularımıza, düşünce ve sosyal çevremize yansıttığımız reaksiyondur. Stres kelimesi ilk defa 1930 lu yıllarda Hans Selye tarafından fareler üzerine yaptığı klinik çalışmalar esnasında kullanılmıştır. Selye aç bırakmak, üşümelerine sebep olmak, bakteri enjekte etmek (değişik stres etkenleri) gibi çeşitli şekillerde farelere zarar vermeye çalışmış ve sinir sistemleri ve bezleri de içeren savunma mekanizmalarının her zaman aynı olduğunu keşfetmiştir. Selye aynı zamanda bu savunma mekanizmalarının insanın da dâhil olduğu diğer türler için de aynı olduğunu keşfetmiştir. Fizyolog Walter Cannon da özellikle adrenalin ve noradrenalin mekanizmaları olan adrenal medula (adrenal soğancığı) araştırması yoluyla benzer konular üzerinde çalışmıştır. Bu iki dizi (öge) organizmanın her türdeki aşırı baskıya verdiği bir tepki olarak görüldüğü mevcut stres görüşünde/kavramında bir araya gelmiştir. Stresin son derece bireysel olduğunu hatırlamak önemlidir. Birisi için aşırı baskı olan, başkası için oldukça alışılagelmiş ya da daha başkası için zevkli bile olabilir. Farklı insanlar stresli durumları (değişik yoğunluk seviyeleriyle) farklı görürler. Stres vücudun muhtelif bölgelerini, ilişkileri ve duygularımızı etkileyebilir. Bundan daha fazlasını bulacaksınız. Stres kelimesi genellikle olumsuz anlamda kullanılır. Muhtemelen şimdiye kadar; Bugün kendimi harika hissediyorum. Çünkü gerçek bir stres altındayım diyen birisini duymamışsınızdır. Buna karşın, stres her zaman zararlı değildir şeklinde bir cümle de kurabiliriz. Östres (olumlu stres) ve distresi (olumsuz stres) birbirinden ayırıyoruz. Farkında olmasak bile, her değişiklik bizim için streslidir. Bu durum daha geniş bir eve taşınmak gibi durumları da içerir. Bazı değişiklikler ve belirli derecedeki stresin olumlu çıktıları olabilir. Olumlu ve olumsuz stres arasındaki temel farklılık bizi ne ölçüde etkilediğinde ortaya çıkar. Stres bizi olgunlaştırır, daha sıkı/iyi çalışmamıza yardım eder. Bir işi bitirdiğimizde (bir şeyi elde etmeyi başarırız ve tatlı bir yorgunluk hissederiz) kendimizi daha iyi hissetmemizi sağlar. Bu östres tir. Diğer yandan, olumsuz streste yorgun hissederiz ve bu durum bazen uyumamıza ya da dinlenmemize engel olur. 3

4 Bu da belirli bir ölçüye kadar strese tabi olmanın iyi olacağı anlamına gelir ki yeni işler/görevler denemek ve zorluklardan kaçınmamak bizim için iyidir. Yaşamımızı yönetmek zorundayız. Bundan dolayı yaşamımızdaki stres sadece yönetilebilir değil aynı zamanda uygun/yeterlidir. Aynı zamanda ne kadar stresi yönetebileceğimizi bilmek önemlidir. Bir diğer önemli şey ise stresle başa çıkabilmenin yollarını bilmektir. Stresle baş edebilmede önemli olan nedir? Yeterli derecede öz güven muhtemelen önemli bir rol oynar. Eğer bir durumun üstesinden gelebileceğime inanırsam, beklenti daha iyi olur (the prospects are much better). Engelleri meydan okuma ve başarılı olmayı da hayatımızın normal bir parçası olarak görmek zorundayız. Herhangi bir durumu analiz edin, uygun bir çözüm bulun ve engelleri aşın. Üzerinizdeki baskıyla baş etmenin yöntemlerini ve nasıl konsantre olacağınızı bilin, hatta sürekli dikkat gerektirmeyen rutin görevlerinizi/işlerinizi yapmaya devam edin. Aynı zamanda zor koşullar altında hissedilen duyguları bilmek de önemlidir. Yapması kulağa oldukça kolay geliyor. Ancak bunu nasıl yapabiliriz? Aslında, bunu yapmak zor olabilir fakat imkânsız değil. Haydi deneyelim! İlgili egzersizler: Stres nedir? 4

5 Aşağıda bu eğitim süresince açıklanacak stresi yönetmeyle ilgili genel teorik bir çerçeve özetlenmiştir: Stres ve sağlık Başlık Açıklama Stres altındayken vücudumuzda oluşan reaksiyonlar ve sağlığımız üzerindeki olumsuz etkilerinden kaçınma yolları Stresle başa çıkma seviyeleri Stresin 4 seviyesi ve bizi etkileme yolları Rutin işlerle uğraşma Sürekli dikkat isteyen monoton (muhtemelen sıkıcı) işlerde hata yapmamanın yolları Travma sonrası stres bozukluğu Özellikle stresli olaylara karşı gösterilen reaksiyonlarla ilgili Stresle başa çıkma yöntemleri Mandalalar Rüya avcısı Mikrodan makroya Büyüleyici bitki şekilleri Savunma mekanizmaları Pozitif/Olumlu düşünmenin gücü Sağlıklı yaşam tarzı Yöntemler: stresle başa çıkmada önleyici, akut (kronik olmayan) ve takip yöntemleri Mandalalarla ilgili 4 tane makale, bunların hikâyeleri, kullanma yolları ve psikolojik etkileri Stresle başa çıkmada iki ana savunma mekanizmasının açıklaması rasyonelleştirme ve müdahale/araya girme (interference) Baskının üstesinden gelme ve iç dengeyi sağlamanın bir yolu olarak kendi kendine telkin Beslenme, uyku, vücut, zihin esnekliği ve pozitif düşünme gibi farklı alanlarda yaşam tarzınızı iyileştirme üzerine tüyolar. 5

6 STRES VE SAĞLIK Bu bölümde stres altındayken vücudumuzda neler olduğunu keşfetmenin yanında stresin sağlığımıza olumsuz etkilerinin nasıl önleneceğini göreceğiz. Kötü olan şey strese maruz kalmamız değil, setresin bizi nasıl etkilediğidir. Vücudumuz çok farklı baskıların üstesinden gelmek üzere yaratılmıştır. Vücudumuz oluşturulduğunda (bundan 10,000 yıl kadar önce) temel stres faktörleri diğer insan gruplarıyla mücadele etme ya da çeşitli vahşi yaratıklardan kaçmaktı. Hala strese karşı verilen reaksiyonları ayırmaktayız: kaçmak ve saldırmak. Ancak günümüzdeki stresli olaylar çok farklıdır. İşimizde yaklaşan son tarihler, patronlarla anlaşmazlıklar, yetersiz zaman, yoğun/meşgul olmak gibi. Dolayısıyla hiçbir şey çabuk bir kaçma ya da saldırmayla çözülemez. Şimdi stresin vücudumuzu nasıl etkilediğine bakalım: Uzun sureli strese verilen reaksiyonlar 3 bölüme ayrılabilir: 1. Seviye: Uyarı Bizi etkileyen stresle birlikte, vücudumuzda stresle başa çıkmamıza yardımcı olabilecek değişiklikler olur. Ancak vücudumuz kaplanlar ya da düşman gruplardan kaçmak için yaratıldığından dolayı, bu değişiklikler genellikle kaslarımızın daha sıkı çalışmasını sağlamaya çalışır. Hormon üretimi artar, kalbimiz daha hızlı çarpar, kaslar daha çok kan alır ve diğer organlara ise daha az kan gider. Vücut hareket için hazırdır fakat bu hareket gerçekleşmez. Bu değişikliklerin hepsi gereksizdir. Uyarı reaksiyonu etkili değildir. Aksine, vücut için oldukça zararlı olabilir. Bu durum sıklıkla tekrarlanırsa, vücut işlevlerinde bozulmalara ve diyabete yol açmasının yanında hipertansiyon ve damar sertliğine de sebep olur. Stresin vücudumuza bu olumsuz etkisini fiziksel faaliyet yoluyla önleyebiliriz. Eğer stres altındaysanız, spor yapmaya çalışın ya da hoşunuza giden bahçe kazma, odun kesme gibi el işleri yapın. Stres aktifken genellikle bunu hemen yapamazsınız, fakat sorun değil. Akşam bile stresi üzerinizden atabilirseniz, bu size yardımcı olur. 6

7 2. Seviye: Direnç aşaması Eğer stres bizi daha uzun süre etkilerse, buna alışırız. Vücudumuz acil durum reaksiyonlarını ortaya çıkarmayı durdurur ve kendini daha uzun süreli daha yüksek beklentilere göre ayarlar. Vücut daha iyi enerji kullanımına ve daha iyi işlev kullanımına olanak sağlayan daha uzun süreli hormon üretimine başlar. Depolama maddeleri kullanılır (işte bu yüzdendir ki çok stres altındaki kişiler kilo kaybeder). Eğer vücut zorlu görevleri yapmaya ayarlanırsa, diğer şeylerle verimli bir şekilde uğraşmaz. Savunması çöker ve daha çok yorgun düşersiniz. Bu da gripten mide ülserine kadar vücudun hastalıklara daha eğilimli olduğu anlamına gelir. 3. Seviye: Bitkinlik Her birimizin üzerimizdeki baskıyla başa çıkmamıza yardımcı olacak enerji kapasitemiz vardır (buna uyum enerjisi denir). Ancak, hiçbir kapasite sonsuz değildir. İnsanlar ve vücutları stresle uzun süre başa çıkabilirler. Fakat stres uzun süreliyse, enerji tamamen biter ve vücut artık daha fazla stresle baş edemez hale gelir. Daha ciddi hastalıklara ya da hatta delirmeye kadar yol açan hastalıklara karşı savunması yok olur. Bitkinlik gibi aşırı vakalar ölümle sonuçlanabilir. Eğer çok büyük bir stresle başa çıkmak için uyum enerjisini kullanırsanız, diğer baskılarla baş edebilmek için hiçbir şeyiniz kalmaz. İşte bu yüzden stresin birleşmesini önlemek önemlidir. Eğer mümkünse stresli durumlardan kaçınmalı, sorunlarla etkili bir şekilde başa çıkmaya çalışmalı ve gereksiz tartışmalara başlamamalısınız. Büyük ve önemli olumsuz olaylar hakkında değil, küçük anlaşmazlıklar, aşırı gürültü ya da ısı, dar ev, kalabalık tramvay, dolu tren ya da yetersiz ışık gibi stres faktörü olarak görmediğimiz küçük olaylar hakkında konuşun/tartışın. İlgili egzersiz: Stres nedir? 7

8 STRESLE BAŞA ÇIKMA SEVİYELERİ Bu bölüm stresin dört seviyesini ve bizi nasıl etkilediğini açıklamaktadır. Bir insan hayatını dört temel seviyede yaşar: Fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal. Fiziksel boyut, bir vücudumuz ve daralma-rahatlama, açlık-susuzluk, sıcak-soğuk, acı ve daha başka duygular gibi hislerimiz olduğunu anlatır. Duygusal boyut bir ruhumuz, benzersiz bir şekilde yaşadığımız şeyler ve bir duygu ve his dünyamız olduğunu anlatır. Cennet ve cehennemimizi bu seviyede yaşarız. Düşünme boyutu düşünen varlıklar olduğumuz anlamına gelir. Çeşitli konularda düşünürüz, analiz ve genelleme yaparız, kendi içimizde diyaloglar kurarız, sorular ve açıklamalarını araştırırız. Sosyal boyut sosyal ağlar oluşturduğumuz, işbirliği yaptığımız, etkileşim içinde olduğumuz çeşitli gruplarla olan ilişkimizi gösterir. Eğer bir şeyin yararlı olmaktan ziyade zor olduğunu düşünüyorsak, bu boyut aynı zamanda anlaşmazlık ve reddetmeleri de içerir. Her birimiz, bahsedilen her bir stres seviyesi, mantığı ve gereksinimleriyle farklı bir derecede başa çıkabiliriz. Stresle baş etmeyle ilgili olarak, zayıflıklarımızın nerede olduğunu bilmek ilginçtir. Bunun yanında muhtemelen nerede ilk defa başarısız olacağımızı ve tam tersi nerede güçlü ve nerede iyi olacağımızı biliriz. Zayıf olduğumuz taraf stres altında olup olamadığımızı görmemize yardımcı olur. Bu da eğer üstesinden gelebilirsek ya da çok zorsa, her seviyenin bir göstergesi olarak bize yardımcı olur. Zayıf taraf görünüşte denetimde olduğumuzu gösterir. Ama bu sadece görünüştedir. Bu bölümü stres seviyesini değerlendirmede kullanmamak için dikkatli olmalıyız. Çünkü bu nokta bardağı taşıran son damladır ve iş işten geçmiş olacaktır. Zayıf taraf aynı zamanda üzerinde çalışmamız gereken yerleri belirtir. Eğer stresle başa çıkmada daha iyi olmak istiyorsak, zayıf taraf en çok geliştirebileceğimiz yerdir. FİZİKSEL SEVİYE Zayıf : uyuma problem, iştah kesilmesi, hastalıklara sınırlı direnç, bitkisel problemler (kalp, nefes alma, sindirim, terleme), çabuk yorulma ve kronik yorgunluk, kas gerginliği, baş ağrıları, yüksek kan basıncı, kilo değişiklikleri, sık tuvalete çıkma, kasılmak. Güçlü : yukarıdaki sorunların ortadan kalkması, vücut belirgin bir şekilde strese tepki vermez, rahatlayabilir ve sağlığınıza değer verebilirsiniz, stres ya da bir kriz olursa aceleyle tuvalete gitmezsiniz. 8

9 DUYGUSAL SEVİYE Zayıf : üzüntü, ruh halinde değişiklikler, kaybolma hissi, kolayca üzülme/sinirlenme, sinirlilik, saldırganlık, mutsuzluk, tanıma eksikliği duygusu, intihar etme düşüncesi, kontrolsüz ağlama, histeri halinde bağırma, duygusal boşluk soğukluk, yakın arkadaşlarını bile bir engel olarak görme. Güçlü : diğer insanları aramak, huzurunu diğer insanlarla paylaşabilmek, insanlara yardım etmeye çalışırken onların sorunlarını dinleyebilmek ZİHİNSEL SEVİYE Zayıf : genel anlamda kendisi/işi/kendi başarıları/kurumu/toplumu/hayatıyla ilgili olumsuz görüşü olmasının yanında kendisinin çevresi/müşterisiyle ilgili de olumsuz görüş, gerçeklik hakkında sıklıkla güçlü görüş ve bilgiyle ilgilenmemenin yanında felsefi sistemimizle uyuşmazlıklara neden olan sorunlarla nasıl başa çıkılacağıyla da ilgilenmeme, kişinin kendi klişelerininnihilist ve olumsuz kurbanı olması; diğerlerinin fikirlerine gülme, iyimser insanları hayalci ve saf olarak görme. Güçlü : Aşağıdaki türdeki durumlarla başa çıkmada yeteneğinize güvenebilirsiniz: Kaos/karmaşa vardır, panik yapmazsınız ve yetki devri yaparak işlerin üstesinden gelirsiniz, düzeni sağlar ve diğerlerine öncülük edersiniz. SOSYAL SEVİYE Zayıf : diğerlerine yardım etmede istek azalması; sınırlı sayıda iletişim; kişisel çatışmada çok sayıda artış; iş için yetersiz hazırlık; beklenmedik bir şekilde düşünemeyen insanların görüşlerini insanlıktan çıkarma, insanlar diğer insanların kendileriyle aynı duygulara sahip olduğunu ve onlar gibi düşündüklerini görmezler; diğer insanların her şeyinde hata bulup kendilerinde hiç hata bulmazlar; sıklıkla kabadırlar, kibirlice davranırlar; eğitime/profesyonelleşmeye ilgilerini kaybederler. Güçlü : diğer insanları aralar, onların yanında olmaya can atarlar, onların desteğini ararlar ve yardıma ihtiyaçları olduğunda onlara yardım teklif ederler; bilgiye ya da profesyonel gelişime/ilerlemeye ilgilidirler. İlgili egzersiz: Doğum günü Yaşam tarzı ve onu iyileştirme 9

10 RUTİN İŞLERLE UĞRAŞMA Bu bölüm sürekli dikkat gerektiren monoton (muhtemelen sıkıcı) işlerde hata yapmaktan nasıl kaçınılacağını ele almaktadır. Sürekli dikkat gerektiren monoton ve sıkıcı faaliyetlerde çalışmak oldukça zordur. Öncelikle, her faaliyet ilginçtir. Çünkü yeni başlanmıştır fakat daha sonra otomatik ve rutin olur. Yaşamımızda düşünmeden, otomatik ve mekanik olarak devam ettirdiğimiz birçok faaliyet vardır. Daha önceden bunları adlandırdınız. Bunların sürekli olarak yapılan faaliyetler olmasına gerek yok. Tekrar edilen bireysel uzun aralar olabilir. Örneğin, ailenin çok sevdiği bir tarife göre kek yapmak ya da belirli bir formu düzenli olarak doldurmak gibi. Görevlerin/işlerin otomasyonu normaldir. Daha önemli konular için beyin kapasitesi ve enerji tasarrufu sağlar. Kaşığı nasıl tutacağınızı, çorbayı nasıl içeceğinizi ve nasıl yutacağınızı düşünmek zorunda olduğunuzu hayal edin. Buna karşın, rutin duygusundan kaçınacağımız faaliyetler de vardır. Sürekli dikkat gerektiren bu faaliyetler otomasyon ile komplike/karmaşık olabilir. Yaptıkları işe dikkatini vermeyen otomatiğe bağlamış muhasebeciler, kısa süre içinde kendilerini zor durumda bulabilirler. Eğer bir kişi bir faaliyeti tekrar ederse, öncelikle o faaliyeti uygular. Bir sonraki aşama öğrenmedir. Buna ileri öğrenme denir. Aktiviteyi tekrar ettikçe, artık ona ilgi göstermez. Aktiviteyi iyi yapar ve başlangıçta olduğu kadar ilerleme/gelişme göstermez. Öğrenmede zevk alma yoktur ve hayal kırıklığı yavaş yavaş kendini belli eder. Bu hareket etmenin önemli olduğu zamandır. Böylece hata olmaz ve aktivite tamamen başarısız olmaz. İlgimizin tekrar artması gerekir. Yeni motivasyon bulmalı, yenilikçi çözümler üretmeliyiz, vs. İlgili egzersiz: Düzeltmeler 10

11 TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU Bu bölüm özellikle stresli olaylara karşı reaksiyonları ele alır. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) travmatik bir olay sonucunda artan ciddi stresli duruma bir organizmanın verdiği tepkidir. TSSB yaşayan kişi sürekli olarak düşüncelerinde, hayallerinde ve rüyalarında olayı tekrar yaşarlar ve olayın gerçekleştiği yerlerde bulunmaktan sakınırlar. Hastalık kendisini sıklıkla uyku ve konsantrasyon problemi ya da korku reaksiyonları şeklinde belli eder. TSSB yaşayanlarda aynı zamanda depresyon, genel endişe hisleri, OCD (Obsesif kompülsif bozukluğu), agorafobi (alan korkusu), kişiliğini kaybetme ya da çeşitli bağımlılık/hastalıklar da gözlemlenebilir. Strese karşı akut tepkiler (3 aydan daha az süren semptomlarda) kronik TSSB den ayırt edilebilirler (3 ayın üzerinde süren semptomlarda). TSSB kişinin yaşamını tehlikeye sokan ya da bu tehlikeli durumlara çok yakın yaşanan travmatik deneyimlerden (savaş, sel, yangın, yaralanma, araba kazası, tecavüz, adam kaçırma, hayatı tehdit eden hastalık gibi) ya da kişilerarası ilişkiler ve sosyal rollerdeki değişikliklerin (işini kaybetme, sadakatsizlik, boşanma, vs.) sonucundan kaynaklanabilir. Tanı kriterleri Travmatik bir olaya maruz kalan kişi aşağıdaki durumlardan birisi ya da her ikisini yaşayabilir: Kişi bilfiil ölüm tehdidi ya da ciddi yaralanma gibi olay ya da olayları yaşamış ya da bu tür olaylara tanıklık etmiş olabilir. Kişinin olay ya da olaylara tepkisi aşırı endişe, çaresizlik ya da korku gibi durumları içerir. Çocuklarda, düzensiz ve tedirgin davranışlar olabilir. Kişi travmatik olayı tekrar yaşar: Resimler, duygular ve düşünceleri de içeren olayı tekrar tekrar düşünmek. Çocuklar yaşadıkları travmatik olayı gösteren tekrar oyunlarına başlayabilirler. Olayla ilgili tekrar eden kötü rüyalar. Çocuklar içerikleri net olmayan kâbuslar görebilirler. Travmatik olaylar yeniden yaşanıyormuş gibi hissetme ya da davranma (illüzyonlar, halüsinasyonlar, ) Kişi travmatik olaya benzer bir olayı yaşama riski endişesi içindedir. Kişi travmayla ilişkili uyaranlardan sürekli olarak sakınma ve genel tepkilerinde hissizleşme durumu da gösterir. Aşağıdaki belirtilerden üç ya da daha fazlası görülür: travmayla ilgili düşünce, his ve diyaloglardan kaçınma çabası travmayı hatırlatacak aktivite, yer ve insanlardan kaçınma çabası travmanın önemli bir yanını (ayrıntılarını) hatırlayamama önemli ölçüde ilgi ya da belirli/önemli aktivitelere katılım azlığı kopma hissi sınırlı etki aralığı (sevgi dolu hisler besleyememe gibi) gelecekle ilgili değişen görüşler (kariyer, evlilik, çocuk sahibi olmayı beklememe gibi) travmadan önce olmayan, sürekli sinirli/üzgün olma halini gösteren işaretler. 11

12 Sıklık Aşağıdakilerden iki ya da daha fazlasının bulunması: uykuya dalmada ya da uykuda kalmada güçlük aşırı duyarlılık ya da öfke konsantrasyon sorunları aşırı derecede tetikte olma durumu aşırı derecede korkma bir aydan fazla süren belirtiler kişinin sosyal ya da iş yaşamını etkileyen belirtiler. yaşam boyu yaygınlık: %1 %9 kadın : erkek = 2 : 1 Yapılan tahminlere göre stres bozukluğu doğal afet mağdurlarının %30 a kadar bir kesimini etkilemektedir. Bu aynı zamanda strese neden olan etkenlerin yoğunluğuna da bağlıdır. Örneğin; savaşa katılan Vietnam gazilerinden sadece %4 ü TSSB den etkilenirken, savaşta yaralananlardan TSSB den muzdarip olanların oranı %20 lere kadar ulaşmıştır. Tedavi TSSB, genellikle uzun süre kullanımından sonra travmatik olayın yeniden yaşanmasını engelleyen ya da yaşanma ihtimalini azaltan antidepresanlar ile tedavi edilir. Ancak antidepresanların sakınma/kaçınma davranışı gibi negatif belirtiler üzerinde etkisi yoktur. Bu durumda psikoterapi kullanımı gereklidir. TSSB vakasında bilişsel-davranışçı terapinin etkili olduğu kanıtlanmıştır. Bu terapi travmatik olayın yeniden değerlendirilmesi, hastaların kendileriyle ilgili algı değişikliği, çevre ve gelecekle ilgili planları gibi konuları içermektedir. Bilişsel-davranışçı teknikler vakaların %60-80 inde etkilidir. Örneğin; üstüne gitme teknikleri hastalardan travmatik deneyimlerinin, yoğunluğu ve bunaltıcılığı daha az hissedilene kadar detaylı olarak tanımlamaları taleplerini kapsamaktadır. Diğer bir teknik olan stres aşılama hastanın yeteneklerine nefes kontrolü, kas gevşemesi ve yönetilen monolog (kendi kendine konuşma) yoluyla kaygılarını kontrol etme yetisi kazandırır. Bilişsel terapi travmayla ilişkili suçluluk duygusu, başkalarına güvensizlik, ya da sürekli keyifsiz/sıkıntıda olma gibi zararlı savunma reaksiyonlarını tanımlamaya çalışır. Amerika da 11 Eylül saldırılarıyla bağlantılı olarak kullanılan sıra dışı bir metot, gözleri aynı anda ileri ve geri hareket ettirirken rahatsız edici hatıralara dikkatini vermeye dayandırılmıştır. Bu metot daha önce bahsedilen bilişsel-davranışçı teknikler kadar etkili olmamasına rağmen ölçülebilir bir ilerlemeye yol açmıştır. Hemen hemen etkili olabilecek çok sayıda başka metotlar da vardır. TSSB de hipnoz çok etkili değildir. Profesyonel olmayan kişilerin böyle bir tedavi yöntemini denemeleri genellikle tavsiye edilmez. Bununla birlikte, tüm metotlar bireylerin travmatik deneyimleri içlerinde tutmamaları ve travmatik olaylar hakkında düşünmelerinin engellenmemesi gerçeğine dayandırılmaktadır. Bu durumlar kararlılıkla ele alınmalıdır. İlgili egzersiz: Sempozyum 12

13 ÖNLEYİCİ, AKUT VE TAKİP YÖNTEMLERİ Bu bölümde stresle başa çıkmak için önleyici/akut ve takip yöntemlerini öğreneceksiniz. Daha fazlasını da bulabilirsiniz. Stresle başa çıkma yöntemleri önleyici, akut ve takip şeklinde kategorize edilebilir. Her bir kategorinin içinde birçok yöntem vardır ancak hepsi size uygun olmayabilir. Sizin için en iyi yöntem karakterinize dört kişilik seviyesini hatırlayın ya da içinde bulunduğunuz durumun türüne göre belirlenir. Onlara bakılmalı ve karşılaştırılmalı. Önleyici yöntemler stresi zekice önceden gören ve ortaya çıkmadan onunla mücadele eden insanlar tarafından uygulanır. Sağlıklı bir diyeti devam ettirmek buna örnek olabilir. Akut yöntemler (ilk yardım yöntemleri olarak da bilinir) sıkıntısını yaşadığımız stres ortaya çıktığında, stresli durumun üstesinden gelmede yardımcı olur. Birisi bize bağırdığında, ona çirkin şekilde karşılık vermeyiz ya da orayı terk edemeyiz. İçten içe titreriz ama kimseye fark ettirmeyiz. Örneğin, iadelerle ve kızgın bir müşteriyle ilgilenen bir tezgâhtarın durumu buna örnek olarak verilebilir. Kişi bu durumu konuşarak kendi kendini motive türü olan yapabilirsin le ve nefes alıp vermeyle kolaylaştırabilir. Takip yöntemleri stresle başa çıkmada yardımcı olan ve stresli olaydan sonra bizimle kalan yöntemlerdir. En son örnekte, tezgâhtarın sorunu bir iş arkadaşıyla konuşması olasıdır ya da (eğer kimse yoksa) birkaç kâğıdı alıp küçük parçalara ayırabilir. Önleyici Sabahları hayalinde canlandırma Sabah, işe gitmeden önce, gününüzün nasıl geçmesini istediğinizi hayal edin. Bu sürece sizin için önemli olan her şeyi dâhil edin: işe gidip gelme, iş yerinize girme, masanıza oturma, işlerinizle uğraşma, araların tadını çıkarma. Toplantıları, öğle yemeğine nasıl gittiğinizi, bir toplantıyı nasıl yönettiğinizi, görüşmelerdeki varlığınızı, telefon görüşmeleri yaptığınızı, projenizi bitirdiğinizi ve akşam yürüyüşüne çıktığınızı hayalinizde canlandırın. Bu egzersiz, son zamanlarda kontrol edilemez gördüğünüz işinizin bu yönlerinin daha çok sizin kontrolünüzde olduğunu hissetmenize yardımcı olacaktır. Akut Kucaklama Bunu küçük çocuklarda görmüş olabilirsiniz. Başlarına bir şey gelse (örneğin düşseler), hemen ağlamaya başlar ve ardından onları rahatlatacak bir kucaklanma için birisine koşarlar. Yetişkin olduğumuz için biz bunu yapmayız. Çünkü kendimizi nasıl rahatlatacağımızı biliriz. Ancak bu yöntem hala işe yarar. Eğer akut stres altındaysak, diğer insanlarla iletişime geçmek bizi daha güçlü yapar. Ne bize yardımcı olabilir? El ele tutuşma BİZ duygusu stresli durumun üstesinden 13

14 gelmede yardımcı olur. Birlikte bağırma, vücudu harekete geçirdiği gibi aynı zamanda gerilimi boşaltır ve gerilimi enerjiye çevirir (eskiden bazı ordular bunu yapardı ve düşmanları tek kelimeyle kaçardı). Gerçek hayatta stres altındayken bağırma ya da kucaklama için çok az fırsatımız vardır. Buna karşın, benim insanlarım grubu oluşturmayı hatırlama zor durumlarda yardım ve destek sağlayabilir. Birbirini 10 dakika tutma yeterli olabilir sorunlarla yüzleşmek için yapmanız gerekenin hepsi budur. Küçük egzersizler Boynunuzda ve omuzlarınızda ağrı hissediyor musunuz? Çeneniz göğsünüze değecek şekilde başınızı eğin. Başınızı yavaşça sola ve sağa çevirin. Böylece boyun kaslarınız rahatlayacak. Eğer yapabilirseniz, boynunuz serbestçe düşsün. Yavaşça ve nazik bir şekilde boynunuzun arka kısmına masaj yapın. Birkaç dakika içinde rahatlamış hissedeceksiniz. Omzunuza masaj yapın: sağ elinizle sol omzunuza, sol elle sağ omzunuza. Dişlerinizi gıcırdatıyor ve ağız kaslarınızı rahatlatamıyor musunuz? Ellerinizi yumruk yapın ve çenenizin altına koyun. Yumruğunuzun oluşturduğu baskıya karşı ağzınızı açmaya çalışın. Birkaç saniyeliğine bunu yapabilirseniz, ağız kaslarınızın rahatladığını hissedebilirsiniz. Belinizde ağrı mı hissediyorsunuz? Kaslarınız esnek değil mi? Ellerinizi birleştirip kapatın ve dizlerinizin üzerine koyarak çömelin. Birkaç saniye bu pozisyonda kalmaya çalışın. Çok uzun süredir oturuyorsanız, bu egzersizi birkaç kere tekrar edin. Kaslarınız rahatlamaya başlayacaktır. Tonglen Sinirli olduğumuz zaman, genellikle iki şeyi yapmayı düşünürüz. Başkalarını ya da kendimizi suçlarız. Bu bizim akıl oyunumuzdur. Bu yöntem soruna neyin neden olduğundan ayrılmaya çalışır. Basitçe sinirlendiğimizin farkına varırız. Bu kolayca incinen ve kendimizi ya da başkalarını suçlamaksızın bu duygunun üstesinden gelebileceğimiz içimizde bir yer olduğunun işaretidir. İçinizdeki bu süreci doğrudan ve nazikçe analiz ederek üstesinden gelin. Kavga etmeye son vermek önemlidir. Bu duyguyu ve bu doğrultuda gitmek istediğimiz gerçeğini kabul ediyoruz. Tonglen duygularımızdan uzaklaşma ve onlardan kurtulma ihtiyacımızı karşılamayı hedeflemektedir. Acıdan kaçınma ve zevki arama alışkanlığını ele alır. Talimatlar: 1. Aşama: Gözlerinizi kapayın ve nefes alış verişlerinize konsantre olun. Nefes alışverişleriniz sessiz ve keyifli. 2. Aşama: Nefes alırken kendi kendinize Acılarımı nefes alıyorum ve nefesinizi verirken Ferahlıkları dışa veriyorum deyin. Benzer kelimeler kullanabilirsiniz nefes alırken acı, öfke, yetersizlik hissi, suçlama, üzüntü, vs., nefes verirken de ahenk, aşk/sevgi, mutluluk, vs. 3. Aşama: Bir süre sonra formülü Benim yaşadıklarıma benzer şeyler yaşayan tüm insanlar için acıyı nefes alıyorum şeklinde değiştiriyoruz. Bunu daha da kısaltarak, Hepiniz için nefes alıyorum şeklinde söyleyebiliriz. Diğer yandan nefesinizi verirken Ferahlıkları dışa veriyorum ifadesi aynen kalmalı. 4. Aşama: Bu yöntemi uygularken farklı duygular hissedebilir ya da hayaller bile görebilirsiniz. Ama görmeyedebilirsiniz. Kendinizi daha iyi hissedene kadar bu yöntemi tekrarlayın. 14

15 Takip Yastık atma Eğer sinirliyseniz, bir yastık alın ve onunla doğrudan muhabbet edin. Sinirlendiğiniz insanın yerine, yastıkla konuşacaksınız. Hissettiğiniz her şeyi söyleyin. Eğer siniriniz geçmezse, yastığı duvara atabilir, küfredebilir, üzerinde zıplayabilir ve hatta küçük parçalara ayırabilirsiniz. Vücut yolculuğu Vücudunuzun içine konsantre olun. Ayak parmaklarınızdan başınıza kadar seyahat edin. Herhangi bir yerde gerilim hissederseniz, onu boşaltın. Eğer yapamıyorsanız, gerilimi artırın ve daha sonra sadece ilgili vücut parçasını ayırın. Stratejik vücut parçalarını rahatlatma Belirli vücut parçaları rahatlama için özellikle önemlidir. Bu yüzden onlara dikkat eder, rahatlatır ve içlerinde ağırlık ve sıcaklık hissi hissetmeye başlarız. Eller ve omuzlar: en çok sinir uçlarının bulunduğu ve insanların iyi bir şekilde görselleştirdiği vücut parçalarından biri ellerdir. Omuzların bilinçaltı kullanılarak kaldırılması boynu korur ve bu endişenin ifade edilme şeklidir. Bundan dolayı omuzların rahatlatılması sizi sakinleştirir. Karın bölgesi: karın duvarının gerilmesi iç bölgeyi dış saldırılardan (örneğin karna vurulmasından) korur ve bu bir savunma refleksidir. Midenin genişlemesi diyaframın hareketini engeller ve nefes alıp vermeyi sınırlar. Yüz: küçük yüz kasları duyguları ifade eder. Yüzü rahatlatma olumsuz duyguların üstesinden gelmede yardımcı olabilir ve rahatlamış yüz ifadelerinin diğer insanlar üzerinde olumlu etkisi vardır. Bacaklar: ayak bölgesindeki gerilme endişe ve uzaklaşma eğilimleri ile ilgili olabilir. Bir dahaki sefer dişçi koltuğuna oturduğunuzda, ayak kaslarınızı takip etmeye çalışın. Ses telleri: bu küçük kaslar ses oluşturulmasında rol oynarlar. Dr. E. Jacobson a göre ses tellerini rahatlatma sözlü düşünce şeklinin sakinleşmesinde yardımcı olur. Gözler: Dr. Jacobson a göre, göz kaslarını rahatlatma görsel düşüncelerin sakinleşmesinde yardımcı olur. Beynin görme yoluyla en çok uyarıcıyı aldığı çok iyi bilinen bir gerçektir. Bundan dolayı basitçe kısa bir süreliğine gözlerinizi kapayarak sakinleşebilirsiniz. Stresli vücut bölgeleri: gün boyunca belirli vücut bölgeleri diğerlerinden daha fazla stres altında kalırken, vücudun diğer bölgeleri daha zayıf hale gelebilir. Çok geç olmadan bu durumla ilgili düşünme stres gerilimine karşı yararlı bir savunma olabilir. İlgili egzersiz: Mary 15

16 MANDALALAR Mandala kelimesi eski Hindistan dili olan Sanskritçeden türemiştir ve yay ya da ark anlamına gelmektedir. Mandala bir noktadan çıkıp aynı noktada biten bir resimdir bağ olarak da adlandırılır. İşte bu mandala içindeki tüm şekillerin başladığı yerdir. Mandalalarla ilgili saatlerce konuşabiliriz. Çoğunlukla Asya kökenli felsefelerle, özellikle de Budizm ile bağlantılı ilginç bir konudur. Mandala ile ilgili düşünülünce çoğu kişi çeşitli ritüel ve seremoniler boyunca mandalalar oluşturan Tibetli keşişler ve Tibet hakkında düşünür. Mandalaların şekli oluşturulduğu durumun anlam ve sezileri ile yönlendirilir. Mandala yapıcıları şekil ve semboller yoluyla tabiatı ve dünyayı ve en içteki inançlarını gördükleri şekilde ifade ederler. Mandalalar çoğu kez gevşek malzemelerle (örneğin pirinç unu ya da ince renkli kum ) yapılır. Böylece rüzgâr onları uçurabilir. Bu da yaşamın ve çevremizdeki her şeyin geçici olma özelliğini ifade eder. Mandalalar özellikle Asya kökenli ve/veya ritüel bir durum değildir. Bu şekillerin en eskilerinin kökeni Taş Devrine kadar gider. Bunların birçoğunu eski yerleşim yerlerinin Mısır, Babil yıkıntıları arasında bulabiliriz. Yerli kabilelerindeki şifacılar iyileştirme için mandalaları kullanırdı. Mandalalar Yunanlılar tarafından da bilinirdi. Aztek takvimi bir mandalaydı. Hıristiyan kiliselerindeki çiçeksi rozetler de mandalaydı. Eğer dikkatlice bakarsak, çevremizde birçok mandala görebiliriz. Mandalalar her yerdeler. Onları doğada görebiliriz ağaç halkalarında, çiçeklerde, örümcek ağlarında... Ya da danslarda, bir merkezin etrafında hareket etmede bunlar hareketli mandalalardır. Mandalanın diğer örneklerini düşünebilirsiniz. Deniz kabuğu zambak ağaç halkaları örümcek ağı ayçiçeği taş ses dalgası portakal anne karnı kar tanesi 16

17 Batı entelektüelleri doğaüstülük ve mistisizm içerdiği için doğuya ait felsefe ve psikolojiyi çürütme eğilimindeydiler. Meditasyon, yoga, manastır hayatı, duyusal yoksunluk,..vs. gibi bilinç değişikliği araştırma yöntemleri, ciddi bilim dünyasına tuhaf ve mevcut dünyamız için biraz gerçek dışı görünmektedir. Bu alanda değişiklikler sadece geçen yüzyıl boyunca ortaya çıktı ve birçok ünlü bilim adamı Asya felsefesini, dinini ve bilimini yararlı görmeye başladı. Bu ilhamı bulan ünlü bilim adamlarından biri de Carl Gustav Jung dı. Bilim adamları aynı zamanda mandalalara da önem vermeye başladılar. Öğrendikleri sadece atalarımızın binlerce yıldır bildiğini doğruluyordu. Eğer bir mandalaya bakmaya konsantre olursak, kısa sürede belirli duygu ve hislerle bağlantılı derin bir hareket, bir köken hissine kapılırız. Konsantre olmaya devam edersek, resim kaybolur ve açık renkli şekilsiz bir alanla karşılaşırız (örneğin hareket illüzyonu). Mandala mekanizması göz nöro-fizyolojisi yoluyla açıklanabilir. Mandala gerçekten bir göz resmidir ve mandalanın merkezi retinanın kör noktasına (göz sinirinin bittiği yer ile) karşılık gelir. Bu nedenle, bilgiler bir şekilde doğrudan beyne giden rotalarından sapar (retina, sinir ve beyin hücrelerinin reaksiyonu) ve görme duyusu dışına çıkar (Metzner, Leary). İnsan gözü haritası mandaladan başka bir şey değildir. Mandalalar oluşturma, onları çizme ya da boyama renklerin bilinçaltı etkisi, oran, gözbebeği kasılmaları, vs. de dâhil olmak üzere, gözden göze doğrudan bakmak gibidir. Mandalalardaki daire sistemleri, kareler, üçgenler, renkli alanlar, semboller ve karakterler, zaman-mekân ilişkilerini, maddenin çeşitli hallerini, temel yıldız gruplarını, mevsim değişikliklerini, içinde yaşadığımız enerji alanlarının dönüştürücü süreçlerini ifade eder. Mandalar aynı zamanda yaratılışımızda var olan ancak tamamının farkında olmadığımız fiziksel ve zihinsel potansiyeli geliştirmenin tarif ve yöntemlerini de ifade eder. Evet, işte mandalalar bunlarla ilgilidir. Mandalalarda gözlem yapma, oluşturma ve renklendirme kendi içinize bakmanıza ve mandalalanın enerjisinin bedeninize girmesine izin verir. Zihnimiz sakinleşir, konsantrasyon yeteneklerimiz ve savunma mekanizmalarımız gelişir, genel anlamda daha iyi hissederiz. Mandala yaşamımızdaki değişikliklerle ilgili endişelerin üstesinden gelmemize yardımcı olabilir ve mandalaları oluşturma belirli hedeflere ulaşmada, belirli duygulardan kurtulmamızda ya da belirli duyguları kazanmamızda bize yardımcı olabilir. Lütfen deneyin. İlgili egzersiz: Herkes için mandala 17

18 MİKRODAN MAKROYA Mandala mikrokozmozdan makrokozmoza kadar tüm uzay/boşluk anlamına gelir ki biz hepimiz bu kompleks yapının bir parçasıyız. Mandala basitçe görsel bir algı değildir zaman içinde bir noktadır. Sanatın, bilimin, dinin ya da hayatın kendisinin içinde görülebilir. Mandala bir bilgi ansiklopedisidir ve sonsuzluğa işaret eder. Carl Jung mandalanın iç huzur ve birliği için güvenli bir yer anlamına geldiğini söylemiştir. Mandala varlığın temel ilkelerini gösteren tablodaki güçlü elementlerin bir sentezidir. Jung mandalaları iç gelişimi için kullanmış ve daha sonra deneyimlerini anlatmıştır. Tibetli Budistler Mandala nın beş noktadan oluştuğunu söylerler: öğretici mesaj alıcı yer zaman Alıcı (ya da seyirci) mandala için önemlidir. Eğer siz yoksanız, mandala da olmaz. İlgili egzersiz: Herkes için mandala 18

19 RÜYA AVCISI Navayaslar Efsanesi (Amerikan yerli kabilesi) Uzun zaman önce, dünya hala küçükken, bir büyücü hekim, Lakoty, yüksek bir dağa doğru yürüdü ve bu rüyayı gördü. Rüyasında ona bir örümcek olarak görünen bilgelik öğretmeni Iktomi yi gördü. Lakoty le sadece büyücü hekimlerin anlayabildiği gizli bir dilde konuştu. Konuşuyorlarken örümcek (Iktomi) boncuklar, tüyler ve bir at saçı aldı ve bir ağ yapmaya başladı. Bunu yaparken, Lakoty e yaşam döngüsünü, yaşamın nasıl başladığını, bebeğin bir çocuğa, daha sonra bir yetişkine dönmesini, yaşlanmasını ve daha sonra da sanki bir çocukla ilgileniliyormuş gibi bakılmasını anlatıyordu. İşte yaşam döngüsü böyle sona erer. Ağını yapmaya devam ederken Iktomi ekledi: Buna karşın, çeşitli güçler bu aşamaların her birinde bizi etkiler bazıları iyidir, diğerleri kötüdür. Eğer iyi güçleri dinlersen, onlar seni doğru tarafa yönlendirir. Eğer kötü güçleri dinlersen, onlar da sana zarar verir ve seni yanlış tarafa gönderirler. Örümcek devam etti: Doğadaki dengeye zarar verebilecek ya da yardım edebilecek birçok güç ve birçok yön vardır. Ve örümcek konuşmaya ve ağını kenarlardan merkeze doğru yaymaya devam etti. Ağı bitirdiğinde büyücü hekime verdi ve Ağa bak, ortasında bir delik olan daire şeklindedir. Bunu halkına götür ve faydalanmalarını sağla. Doğru kararlar almada, hedeflerinize ulaşmanızda, hayal, rüya ve düşüncelerinizi kullanmanızda size yardımcı olacaktır. Eğer yüce ruhun düzenine/ahengine inanıyorsanız, bu ağ bütün iyi şeyleri yakalayacak ve kötü şeyler ortadaki delikten geçip gidecektir. Büyücü hekim bunu tüm halkına anlattı ve halkı da rüya avcısını yaşamları için bir ağ olarak kullandılar. Ağı yataklarının üstüne ya da evlerine astılar ki böylece ağ rüyalarını ve düşüncelerini ayırabilsin. Avcı onlarla kalacak olan iyi şeyleri yakalar, buna karşın kötü şeyler delikten geçerek gider ve onların yaşamına girmez. Navayaslar rüya avcılarının yaşamlarını yönlendirdiklerine inanırlar. İlgili egzersiz: Herkes için mandala 19

20 BÜYÜLEYİCİ BİTKİ ŞEKİLLERİ Bilgisayar uzmanının araştırması Çiçekler doğal olarak insanlara güzel görünür. Neden bir ayçiçeği bu kadar muhteşem bir kesişen spirallerden disk şeklinde büyür ya da papatyanın neden çiçeğinde bu kadar güzel bir simetri vardır? Yaratıcı bu kadar mükemmel ahengi nasıl oluşturmuştur? Calgary Üniversitesi nden bilgisayar uzmanları bu zor biyoloji sorusunu araştırmaktadırlar. Bitkilerin büyümesini ve nasıl şekillerini aldıklarını simüle eden bir animasyon modeli yapmayı başardılar. Yaptıkları bu modele filotaksiyon denmektedir. Calgary modeli gerçekten ileriye dönük bir adımdır. Çünkü işe yaramakta ve bitkilerin büyümesiyle ilgili daha önceden sadece teorik olan şeyleri ispatlamada kullanılabilir. Neden bu kadar çok bitkide mandala şekli olduğuna dair birçok teori vardır. Ancak şimdiye kadar kimse bunu bilmiyordu. Bitkilerin parçaları moleküler seviyeden bir merkez eksen etrafında helezon büyüme şeklinde dizayn edilmiştir. Kanada üniversitesi bilim insanları İsviçreli botanik bilimcilerle birlikte bitkilerin büyümesinin üç boyutlu mikroskobik bir simülasyonunu oluşturdular. Oluşturulan model hücrelerin bölünmesini ve büyüme hormonu olan oksinin düzenli aralıklarla görünmesini göstermektedir. İşte bu ayçiçeklerinde ya da papatyalarda görünen heliks yapısının nasıl ortaya çıktığını göstermektedir. Bilim insanları küçük beyaz çiçekleri olan Arabidopsis isimli bir bitki üzerinde bir çalışma yürüttüler. Araştırmacılar modellerinin botanik bilimcilere yararlı bir gereç sağlayacağına ve geleneksel laboratuar testlerini zenginleştireceğine inanmaktadırlar. Bu yöntemi hayvanları da içeren diğer organizmalara uygulamak ve bu organizmaların temel kök hücrelerinden ve daha ilerisinden büyüme modelleri oluşturmak mümkündür. Bu da bir bilim insanının diğerine yardım ettiği, disiplinler ve uluslararası işbirliğinin ve yeni bilgilere ulaşmanın ve çevremizdeki doğal ahengin temelini açıklamanın mükemmel bir örneğidir. İlgili egzersiz: Herkes için mandala 20

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur.

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. STRESLE BAŞA ÇIKMA STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. Beni öldürmeyen, beni güçlendirir Nietzche STRESE DİRENÇ

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri 1 Aşağıda zaman zaman herkeste olabilecek yakınmaların ve sorunların bir listesi vardır. Lütfen her birini dikkatle okuyunuz. Sonra bu durumun bu gün de dâhil olmak üzere son üç ay içerisinde sizi ne ölçüde

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ STRES

DAVRANIŞ BİLİMLERİ STRES DAVRANIŞ BİLİMLERİ STRES 1 2 Stres nedir? bireyin fizik ve sosyal çevredeki uyumsuz koşullar nedeniyle, bedensel ve psikolojik sınırlarının ötesinde harcadığı gayrettir 3 Stres nedir? EUSTRESS: Hedefler,

Detaylı

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI GÜRÜLTÜ = HOŞA GİTMEYEN SES GÜRÜLTÜNÜN SÜRESİ ŞİDDETİ ZAMANI TÜRÜ GÜRÜLTÜ FİZYOLOJİK TEPKİLER RUHSAL TEPKİLER FİZYOLOJİK TEPKİLER ANĠ GÜRÜLTÜDE KAS GERĠLMELERĠ BAġ DÖNMESĠ YORGUNLUK ĠġĠTME KAYIPLARI METOBALĠZMA

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR?

EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR? SELDA TÜRKMEN le EFT ile POZİTİF HAYAT EĞİTİMİ EFT NEDİR? EFT, orijinal İngilizce isminin baş harflerinin kısaltmasıdır; "Emotional Freedom Techniques". İnsanda huzursuzluk yaratan bütün kötü duygulardan

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir? Özgüven Nedir? Özgüven; kendimiz ve yeteneklerimiz hakkında pozitif ve gerçekçi bir anlayışa sahip olduğumuz anlamına gelmektedir. Diğer taraftan, özgüven eksikliği ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik,

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

İŞYERİ EGZERSİZLERİ. Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR

İŞYERİ EGZERSİZLERİ. Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR İŞYERİ EGZERSİZLERİ Hazırlayan: Uzman Fizyoterapist Meral HAZIR EGZERSİZLERİ Günümüzde, özellikle endüstriyel toplumlarda aktif olmayan yaşam şekli, ergonomik olmayan çalışma koşulları ve İŞYERİEGZERSİZLERİ

Detaylı

ÇOKLU ZEKA ÖZELLİKLERİ

ÇOKLU ZEKA ÖZELLİKLERİ ÇOKLU ZEKA ÖZELLİKLERİ I- Açıklama Sizi tam olarak tanımladığına inandığınız her cümlenin yanına 1 yazın. Eğer ifade size uygun değilse, boş bırakın. Sonra her bölümdeki sayıları toplayın. Bölüm 1 Nesneleri

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri

Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Hande and Ian Przybylinski Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Stres hayatın bir parçası. Herkes,

Detaylı

8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ

8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ 8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ ÇOCUKLARIMIZIN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİNİ BİLMEK NE

Detaylı

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır.

Koçluk, danışanın problemlerini çözüme ulaştırmak ve yolunu aydınlatmaktır. BEN BĐR YAŞAM KOÇUYUM 7.SEANS Koçluk ve danışmanlık Bazen öyle zamanlar olur ki danışanlarınızın koçluk hizmetinin sınırları içinde olmayan problemlerine yardım etme durumunda kalırsınız. Böyle zamanlarda

Detaylı

ONYOMANİ Onyomani; alışveriş bağımlılığı ya da takıntılı alışveriş davranışı olarak adlandırılabilen

ONYOMANİ Onyomani; alışveriş bağımlılığı ya da takıntılı alışveriş davranışı olarak adlandırılabilen Kenan ŞENLİK -Psikolojik Danışman Onyomani; alışveriş bağımlılığı ya da takıntılı alışveriş davranışı olarak adlandırılabilen ve Çoğunlukla, depresyon, kaygı bozuklukları ya da bastırılmış öfke-saldırganlık

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

Hipnoz durumu nedir? H İ P N O Z NE DEĞİLDİR? NEDİR? Uyku Uyanık bir durum. Bilinçsiz bir durum Rahatlama durumu. Aldanma Hayalinizde canlandırma

Hipnoz durumu nedir? H İ P N O Z NE DEĞİLDİR? NEDİR? Uyku Uyanık bir durum. Bilinçsiz bir durum Rahatlama durumu. Aldanma Hayalinizde canlandırma Hipnoz ile ilgili olarak hemen hemen herkesin bir fikri vardır. Ve bu fikir genellikle filmlerden öğrenilen birisine adam öldürtmek, hırsızlık yaptırmak gibi genelde olumsuz örneklerden oluşmaktadır. Peki,

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

STRES VE STRESİ YENME KURALLARI

STRES VE STRESİ YENME KURALLARI STRES VE STRESİ YENME KURALLARI Bireyin baş etme yeteneğini aşan ya da zorlayan, engelleyen bir durumla karşılanıldığında ortaya çıkan bir tepki durumu olarak tanımlayabiliriz. Ayrıca stresi vücudun çeşitli

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak Öfkenin Gerçek Nedeni Ne? ÖFKE kıskançlık, üzüntü, merak,

Detaylı

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder?

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? Sağlık Dairesi Bilgilendiriyor. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? ÿ Demans nasıl tedavi edilebilir? ÿ Ne gibi önlem

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

ÖZEL ÜSKÜDAR SEV İLKÖĞRETİM OKULU

ÖZEL ÜSKÜDAR SEV İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL ÜSKÜDAR SEV İLKÖĞRETİM OKULU AYLIK BÜLTENLER SERİSİ EKİM, 2008 SAYI: 2 KONU: Çocuğunuzun Beceri ve Yeteneklerini Nasıl Geliştirebilirsiniz? Aileler çocuklarının mutlu bireyler olmalarını ve en yüksek

Detaylı

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Kanserli Hastalar Tarafından Sık Sorulan Sorular Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Hastaların Soruları Tıbbi tedavi Otonomi

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI

AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI AİLE HAYATI, PLANLAMASI VE ANA ÇOCUK SAĞLIĞI Aile nedir? Toplum içindeki en küçük sosyal kurumdur. Çekirdek aile Ana, baba ve çocuklardan oluşur. Geniş aile ise çeşitli akrabalardan oluşur. Aile kurumunun

Detaylı

UÇUŞ KORKUSUNUN SEBEPLERİ. Kontrolü kaybetme korkusu. Kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığı yerde panik atak geçirme korkusu.

UÇUŞ KORKUSUNUN SEBEPLERİ. Kontrolü kaybetme korkusu. Kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığı yerde panik atak geçirme korkusu. Bir hafta sonra bayram; kimileri bayramı evinde kutlarken bazıları da bu süreyi tatil yapmak ya da uzak şehirlerdeki akraba ziyaretleri için kullanacak. Hem sürenin kısalığı hem de böyle günlerde yolların

Detaylı

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Olgu 1 32 yaşında, kadın Sınıf öğretmeni Evli Bir kızı var Yakınması Toplu taşıma

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Çocukları çocuk bakım evi yolunda olan ebeveynlere Århus Kommune Børn og Unge Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Tyrkisk, Türkçe 2-3 yaşındaki çocuk hakkında durum ve gelişim görüşmesi Çocuk bakım

Detaylı

TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER

TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER Sınava sayılı günlerin kaldığı bu süreçte öğrencilerimizde ve velilerimizde kaygıyla heyecanın iç içe olduğunu biliyoruz.bu nedenle TEOG öncesinde

Detaylı

Obsidyen ile sağlıklı kalın. OBSİDYEN TAŞI NEDİR?

Obsidyen ile sağlıklı kalın. OBSİDYEN TAŞI NEDİR? HAKKIMIZDA Makro Grup A.Ş. bünyesinde yer alan Obsidyen Maden ve Mermercilik LTD. ŞTİ., 2002 yılında madencilik, değerli ve yarı değerli taş işleme alanlarında faaliyet göstermek üzere İstanbul da kurulmuştur.

Detaylı

SORULAR / CEVAPLAR. 2 metabolic balance ile kilo nasıl dengeleniyor?

SORULAR / CEVAPLAR. 2 metabolic balance ile kilo nasıl dengeleniyor? SORULAR / CEVAPLAR 1 nedir? kilo düzenleyici metabolizma programıdır. Bu program doktorlar ve beslenme uzmanları tarafından geliştirilmiştir. Bu program yardımıyla yeme içme alışkanlıklarınız sağlıklı,

Detaylı

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... IX 1. Çocuklara Zarar Veren Anne-Baba Davranışları...1 Aşırı Koruyuculuk ve Kısıtlayıcılık...2 Reddetme; Maskelenmiş Mahrumiyet...4 Aşırı Hoşgörü ve Şımartma...5 Aşırı Beklentiler...6

Detaylı

DONUK OMUZ. Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri

DONUK OMUZ. Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri DONUK OMUZ Omzunuzda geçmeyen bir ağrı ve sertlik hissediyormusunuz? Eğer bu tarz bir şikayetiniz varsa, donuk omuz sorunuyla karşı karşıya olabilirsiniz

Detaylı

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir;

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; OTİZM TANIM Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; Sosyal etkileşim becerileri, İletişim becerileri Basma kalıp ilgiler, aktiviteler ya da davranışların

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI SINAV KAYGISI

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI SINAV KAYGISI se Li ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI SINAV KAYGISI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - OCAK 2015 KAYGI; Kaygı, kişinin bir uyaranla karşı karşıya kaldığında yaşadığı bedensel, duygusal ve zihinsel

Detaylı

GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU

GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU A R A Ş. G Ö R. Z E Y N E P K I R I K K A L E L İ Gebelik dönemi fizyolojik olduğu kadar kalıcı psikolojik değişikliklere de neden olmaktadır. Anne karnında gelişen

Detaylı

Beynimizi Zinde Tutmak. Dr. Emre Esen Bilecik Devlet Hastanesi 11.03.2015

Beynimizi Zinde Tutmak. Dr. Emre Esen Bilecik Devlet Hastanesi 11.03.2015 Beynimizi Zinde Tutmak Dr. Emre Esen Bilecik Devlet Hastanesi 11.03.2015 Beyin Farkındalığı Haftası Beynin fonksiyonları, Beyin sağlığı, Beyin araştırmalarının yararları hakkında; Toplumda farkındalık

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir.

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir. SOSYAL FOBİ Sosyal ortamlarda başkaları tarafından inceleme altında tutulduğu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme yada küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Ve kişi bu korkunun

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI. 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE

EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI. 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE EĞİTİM KOÇLUĞU SERTİFİKA PROGRAMI 22-23 ve 29-30 KASIM 2014 TARİHLERİNDE CANİK BAŞARI ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM MERKEZİ NDE Eğitim Koçluğu Sertifika programı öğrencilerin okul, aile ve özel yaşamındaki

Detaylı

Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz?

Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz? Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz? Aile, sağlıklı nesillerin yetiştirilmesinde,toplumsal birlik ve beraberliğin sağlanmasında en önemli

Detaylı

1. Bir süre için hayatınızdaki iyi şeylerin artık olmadığını varsayın.

1. Bir süre için hayatınızdaki iyi şeylerin artık olmadığını varsayın. MUTLULUĞU ARTTIRMAK İÇIN BILIMIN KANITLADIĞI ON BASIT FAALIYET Bilimsel çalışmaların sonuçlarına kulak verdiğimizde mutluluğunuzu arttırmak için yol gösterebilirler. Aşağıdaki faaliyetleri 10 gün düzenli

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam

Detaylı

Dr. Halise Kader ZENGİN

Dr. Halise Kader ZENGİN Bilişsel ve duygusal zekanın farklı işlevlerinin olduğu ve birbirlerinden ayrı çalışmadıkları son yıllarda yapılan psiko-fizyoloji ve beyin MR çalışmalarıyla açıklık kazandı. Bilişsel ve duygusal zekası

Detaylı

Verimli Çalışma. Edinilmiş çalışma alışkanlıkları

Verimli Çalışma. Edinilmiş çalışma alışkanlıkları Verimli Çalışma Edinilmiş çalışma alışkanlıkları Bir üniversite öğrencisi olarak sizden beklenilen, bağımsız bir öğrenci olmanızdır. Kimse nasıl çalışmanız gerektiğini sizden daha iyi bilemez, ancak size

Detaylı

Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler

Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımın belirtileri ve etkileri Çocuk ve ergenlerde cinsel kötüye kullanımı önlemek için yapmamız gerekenler Çocuk ve ergenin kötüye kullanımını üç ana başlıkta ele

Detaylı

ÖFKE KONTROLÜ. Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi

ÖFKE KONTROLÜ. Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi ÖFKE KONTROLÜ Aşağıdaki kendini değerlendirme soruları bilimsel bir araç olarak tasarlanmış değildir. Amaç; çeşitli durumlardaki davranışlarınıza

Detaylı

VERİMLİ DERS ÇALIŞMA TEKNİKLERİ. Verimli ders çalışmayı öğrenmek istiyor musunuz?

VERİMLİ DERS ÇALIŞMA TEKNİKLERİ. Verimli ders çalışmayı öğrenmek istiyor musunuz? VERİMLİ DERS ÇALIŞMA TEKNİKLERİ Verimli ders çalışmayı öğrenmek istiyor musunuz? Ders Çalışmanızın Nedenleri ve Sonuçları Verimli Ders Çalışma Yolları Nelerdir? Amaçların ve Önceliklerin Belirlenmesi Her

Detaylı

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Çocukları günlük bakımcıya veya kreşe gidecek olan vede başlamış olan ebeveynlere Århus Kommune Børn og Unge Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Tyrkisk, Türkçe 9-14 aylık çocuklar hakkında durum ve

Detaylı

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER BEBEKLİK DÖNEMİNDE (0 3 YAŞ) ERKEN TANI İÇİN KRİTİK DÖNEMLER Bebeklik dönemi, gelişimin en hızlı ilerlediği dönemdir. Çevrelerine

Detaylı

Stressiz Yaşam Mümkün mü?

Stressiz Yaşam Mümkün mü? On5yirmi5.com Stressiz Yaşam Mümkün mü? Stres günümüzün en önemli sorunlarından biri. Peki stressiz bir yaşam mümkün mü? Psikolog Nilüfer Şişman, bu sorunun cevabını veriyor Yayın Tarihi : 15 Ocak 2010

Detaylı

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ SİGARA BIRAKMA SÜRECİ DOÇ DR ZEYNEP AYFER SOLAK EÜTF GÖĞÜS HASTALIKLARI AD Çevresel ve sosyal faktörler. Medya, merak, aile. Sosyoekonomik yapı. Kültürel yapı Davranışsal ve psikolojik faktörler. Öğrenme.

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları:

OYUN VE ÇOCUK. Oyunun Aşamaları: OYUN VE ÇOCUK Çocuklar oyunla dünyayı keşfederler, diğer kişilerle kuracakları ilişkileri öğrenirler, kendi yeteneklerini ve güçlerini test ederler, yeni fikirleri denerler ve farklı aktiviteleri deneyecek

Detaylı

Aşerme (Craving) Bağımlılıkta Kriz Durumları ve Aşermeyle (Craving) Mücadele Yrd. Doç. Dr. Emrah SONGUR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi

Aşerme (Craving) Bağımlılıkta Kriz Durumları ve Aşermeyle (Craving) Mücadele Yrd. Doç. Dr. Emrah SONGUR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Aşerme (Craving) Bağımlılıkta Kriz Durumları ve Aşermeyle (Craving) Mücadele Yrd. Doç. Dr. Emrah SONGUR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Aşerme (Craving) kişinin

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak OYUN VE ÇOCUK Oyun oynamak çocukluk çağına özgü psikolojik, fizyolojik ve sosyal içerikli bir olgudur. Oyun hem zihinsel gelişimin aynası olan hem sosyal becerilerin öğrenildiği hem de duygusal boşalımın

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ Prof. Dr. Erdal ZORBA GEÇMĐŞTEN GÜNÜMÜZE SAĞLIK Geçmişte sağlığın tanımı; hastalıklardan uzak olma diye ifade edilirdi. 1900 lerin başında ölümlerin büyük bir kısmı bakteri ve

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek

Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek Bebeğini hissetmek güvenilir bir his verir ve önemlidir. Bebeğin hareket ettiğini genelde hamileliğin 16-20 nci haftasından itibaren hissedebilirsin. Bebeğin

Detaylı

Her iki taraftan da hayatı duyun

Her iki taraftan da hayatı duyun Birlikte daha iyi Her iki taraftan da hayatı duyun Hayat taraf tutmak zorunda olmamalıdır Tek kulakta işitme cihazı kullanmak hayata tam olarak katılmay önleyebilir veya birçok zorluklara sebep olabilir.

Detaylı

TEKERLEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI?

TEKERLEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI? TEKERLEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI? ÇİÇEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI? SİLİNDİRLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI? YAPRAKLAR HAREKETLİ Mİ? HAREKETLİYSE, HIZLI MI? ŞEKİLLER SALLANIYOR MU?

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav?

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Uzm Psk. Nuray ÖZBEN AVŞAR ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Çocuklar hızla büyüyor, çocukluk dönemini bitirip ilk erişkinlik olan ergenlik dönemine adımlarını atıyorlar. Ergenlik çağında fiziksel

Detaylı

14 12 Bu ifadenin ne zaman kaba olduğu ne zaman gerekli olduğu konusunda onunla konuşabilirsiniz. Annebaba yanındayken ona nazikçe teklif edilen bir şeyi istemediğini Hayır diye bağırarak ifade etmek doğru

Detaylı

Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır?

Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır? On5yirmi5.com Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır? 3 adımda sağlıklı beslenme alışkanlığını kazanabilirsiniz. Yeter ki kendinizi ve vücudunuzu iyi tanıyın. İşte tüyolar... Yayın Tarihi : 16 Mart 2012 Cuma

Detaylı

SATIŞTA KOÇLUK BECERİLERİ EĞİTİMİ

SATIŞTA KOÇLUK BECERİLERİ EĞİTİMİ Eğitimin Amacı: Koçluk prensiplerini ve satış yöntemlerini bir arada kullanmak, yaratıcı sorularla ikna yöntemleri geliştirmek, satışı hedeflenen ölçüde ve istikrarlı bir biçimde arttırmak, doğru sorularla

Detaylı

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ İsim: Tarih: HASTALIĞINIZ HAKKINDA SİZİN GÖRÜŞLERİNİZ Aşağıda hastalığınızın başlangıcından bu yana yaşadığınız belirtilerin bir listesi verilmiştir. Lütfen sizde var olanlarda evet

Detaylı

OKULA BAŞLARKEN OKULA BAŞLAMA SÜRECİ

OKULA BAŞLARKEN OKULA BAŞLAMA SÜRECİ OKULA BAŞLARKEN Okul, aileden sonra çocuğun içinde bulunduğu ilk temel sosyalleşme kurumudur. Okul dönemi, çocuk için ailesinden ilk ayrılış dönemidir; çünkü çocuk, okula başladığında evden farklı bir

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI: SORU CEVAP. Prof Dr. Dilek İnce Günal Marmara Üniversitesi Tıp Fak. Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

PARKİNSON HASTALIĞI: SORU CEVAP. Prof Dr. Dilek İnce Günal Marmara Üniversitesi Tıp Fak. Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi PARKİNSON HASTALIĞI: SORU CEVAP Prof Dr. Dilek İnce Günal Marmara Üniversitesi Tıp Fak. Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Sorular: 1. PARKİNSON HASTALIĞI NEDİR? 2. PARKİNSON HASTALIĞI NEDEN OLUR? 3.

Detaylı

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bu broşür, Bayındır Hastanesi Söğütözü (BHS) Genel Yoğun Bakım (Reanimasyon) süreci hakkında sizi aydınlatmak amacıyla hazırlanmıştır.

Detaylı

BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ

BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ Beslenme ve uyku düzeni ders çalışma süreci ve sınavlar için çok önemlidir. Zihinsel ve bedensel enerjiyi en fazla etkileyen faktörlerden biri yemek yeme biçimidir.

Detaylı

SINAV KAYGISI ÖLÇEĞİ

SINAV KAYGISI ÖLÇEĞİ SINAV KAYGISI ÖLÇEĞİ Adı, soyadı... : Sınıfı... : Tarih :.../.../2015 YÖNERGE: Okuduğunuz cümle sizin için her zaman veya genellikle geçerliyse sağdaki boşluğa " doğru " anlamına gelen D harfinin altına

Detaylı

ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en

ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en 1 ÇOCUĞUNUZUN RUH SAĞLIĞI Bu yazıyla ilgilenip okuduğunuza göre bir yetişkin olmalısınız. Çocuğunuza sevginizi göstermenin ya da ona yardımcı olacak en iyi yolu bulmanın zor olduğu zamanlar vardır. Çocuğunuz

Detaylı

SINIF İÇİ ETKİNLİKLER

SINIF İÇİ ETKİNLİKLER ARALIK 2014 Sevgili Veliler; Bizler Aralık ayını da dolu dolu yaşadık. Önemli gün ve haftaları büyük bir coşku, sevinçle yaşadık. Sınıf içi etkinliklerimize tüm çocuklarımız keyifle katıldılar. Etkinliklerimizle

Detaylı

KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM. Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen

KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM. Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen KİŞİLER ARASI İLİŞKİLER ve İLETİŞİM Feriha GÜNAY Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen İki öğenin birbiri ile kurduğu bağlantıya veya etkileşime ilişki denir. Eğer bu tek taraflı ise ilgi olarak tanımlanır.

Detaylı

E T Ö. Essen Travma Ölçeği. Kod/Ad-Soyad: Yaş: Tarih:

E T Ö. Essen Travma Ölçeği. Kod/Ad-Soyad: Yaş: Tarih: Essener Trauma - Inventar Tagay S., Erim Y., Çeçim İM., Senf W. Rheinische Kliniken Essen, Universität Duisburg Essen 2004 E T Ö Essen Travma Ölçeği Kod/Ad-Soyad: Yaş: Tarih: 1 ETÖ Açıklama: Bazen insan

Detaylı

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni İş Hijyenisti tanımı Psikososyal riskler Yüklenme Yorgunluk Stres Monotoni

Detaylı

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı?

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı? Başarılı bir kilo verme ve daha da önemlisi bu kiloyu korumada en önemli anahtar egzersizdir. Kilo verdikten sonra egzersiz yapmayı bırakanlar yeniden kilo alırken, egzersize devam edenlerde bu ihtimal

Detaylı

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK SPOR KÜLTÜR MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK BİRİMİ VERİMLİ DERS ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ PLANLI DERS ÇALIŞMA

YAŞAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK SPOR KÜLTÜR MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK BİRİMİ VERİMLİ DERS ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ PLANLI DERS ÇALIŞMA YAŞAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK SPOR KÜLTÜR MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK BİRİMİ VERİMLİ DERS ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ PLANLI DERS ÇALIŞMA Planlı Çalışma Nedir? Amacımıza ulaşmak için hangi dersi ne kadar

Detaylı