Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci"

Transkript

1 2 Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 23 Para Teorisi ve Politikas dersini alan ö rencilerin ilk ö rendikleri deyim, para a açta büyümez deyimidir. Benzer nitelikteki bir di er deyimse para helikopterden saç lmaz fleklinde dilimize aktar labilecek bir deyimdir. Hayal dünyas na flöyle k sa süreli bir yolculuk yapsak... Evinizin arka bahçesinde böyle bir para a ac n n bulunmas n hiç de fena olmazd fleklinde de erlendirdi inizi tahmin edebiliyoruz. Ne yaz k ki böyle bir olas l k söz konusu de il. Zira, bildi iniz gibi, para a açta yetiflmiyor. Ancak, ülkedeki para yarat m mekanizmas n bir a aca benzetebiliriz. A ac n köklerini oluflturan merkez bankas topraktan suyu ve di er gerekli g dalar toplayarak bunlar n dallara ulaflmas n sa lamakta, bankalarsa sistemin dallar n oluflturmaktad r. Bu benzetmeden yola ç k ld nda, bir ülkedeki bankac l k sisteminin üstlendi i temel fonksiyonlar neler olabilir? Amaçlar m z Bu üniteyi çal flt ktan sonra; Bir bankan n temel çal flma prensibini ve ekonomide bankac l k sisteminin üstlendi i temel fonksiyonlar, Bir bankan n nas l para yaratt n ve bu süreçte belirleyici olan de iflkenlerin yarat labilecek para miktar üzerindeki etkilerini... aç klayabilmek için gerekli bilgi ve becerilere sahip olacaks n z.

2 24 Para Teorisi ve Politikas Anahtar Kavramlar Kaydi Para Pasif Aktif Rezerv K smi Rezerv Bankac l Mutlak Rezerv Bankac l Serbest Rezervler Zorunlu Rezervler Toplam Rezervler çindekiler G R fi B R T CAR filetme OLARAK BANKA MEVDUAT YARATILMASI Merkez Bankas n n Bankac l k Sistemine Rezerv Sa lamas Mevduat Genifllemesi: Basit Model Mevduat Yarat lmas : Tek Banka Mevduat Yarat lmas : Çok Say da Banka Mevduat Yarat lmas : Serbest Rezervler Mevduat Yarat lmas : Nakit S z nt s Mevduat Yarat lmas : Vadeli Mevduat S z nt s

3 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 25 G R fi Bir önceki ünitede para kavram n tan d k ve yap lan para tan mlar nda, para sto- unun büyükçe bir bölümünün bankac l k sisteminde bulunan mevduatlardan olufltu unu gördük. Bir bankan n temel iflinin tasarruf sahiplerinden fon toplay p, bunlar yat r mc lara satmak oldu u düflünülürse bir bankan n, fon transferi gerçeklefltirmek yan nda para yaratmak ad n verebilece imiz bir fonksiyonunun da oldu u görülür. K saca bir banka, mevduat kabul edip kredi verirken, asl nda mevduat paras ad verilen paray da yaratm fl olur. Bu nedenle, bir ülkede para arz nda gözlenen de ifliklikleri anlaman n temel yolu, bankalar n nas l para yaratt klar - n anlamakt r. Bankalar n elindeki bu güç, para arz n n sadece merkez bankas kararlar yla belirlenmedi ini ifade etmesi nedeniyle son derece önemlidir. Bu ünitede, basitlefltirici baz varsay mlar alt nda, bankac l k sisteminin para arz üzerindeki etkisini belirlemeye çal flaca z. Her aflamada, basitlefltirici varsay mlardan birisini kald rarak sonuçta daha gerçekçi bir modele ulaflaca z. Burada ulaflaca m z sonuçlar para arz n n parasal taban ve para çarpan arac l yla belirlenme mekanizmas na iliflkin ünitede genifl olarak kullan lacakt r. B R T CAR filetme OLARAK BANKA AMAÇ 1 Bir bankan n temel çal flma prensibini ve ekonomide bankac l k sisteminin üstlendi i temel fonksiyonlar aç klayabilmek. Bir banka, daha do ru bir deyiflle mevduat kabul eden bir finansal arac kurum, üstlendi i fonksiyonlar yerine getirirken para yaratan bir kurumdur. Do al olarak buradaki para yaratma olgusu, söz konusu kurumlar n, bir matbaada kendi adlar na para bast rd klar anlam na gelmemektedir. Bankalar n yaratt para, mevduattan ve dolay s yla muhasebe kay tlar ndan baflka bir fley de ildir. Bu nedenle, bankalar taraf ndan yarat lan paraya kaydi para ya da mevduat paras ad verilmektedir. Bankalar n kaydi para yaratabilmelerinin ard ndaysa k smi rezerv bankac l ad verilen uygulama yatmaktad r. K smi rezerv bankac l n n ne anlama geldi ini kavrayabilmek için, bir bankan n nas l çal flt n, temel faaliyetlerinin bankan n mali tablolar na nas l yans d n ana hatlar yla ele almak yararl d r. Bu üniteyi çal fl rken varsay mlar n ne anlama geldi ini iyi kavray n z. Ünite içerisinde benimsenen yöntem, T hesaplar n n kullan lmas yla konuyu aktarmakt r. Buna göre, zaman zaman, metin içerisinde verilen T hesab na bakmaks z n kendiniz ilgili T hesab n haz rlay n z ve kitaptakiyle karfl laflt r n z. Bu yöntem, ilgili de iflikli in yarataca etkiyi kavray p kavramad n z gösterecektir. Öte yandan, verilen say sal örneklerle yetinmeyip, kendiniz say sal örnekler üretiniz ve vurgulanan hususlar çözerek tespit ediniz. Bir bankan n nas l çal flt n anlayabilmenin en iyi yolu, bu kuruluflun faaliyetlerinin sonuçlar n yans tan temel mali tablo niteli indeki bilançosunu incelemektir. Do al olarak, banka bilançosu, çok say da teknik kalem içeren bir çok hesaptan oluflmaktad r. Biz bu aflamada, basitli i sa layabilmek amac yla basitlefltirilmifl bir banka bilançosu üzerinde aç klamalar m z yapaca z. Örne in; afla da yer alan bilanço, temsili bir X bankas n n belirli bir y l sonundaki bilançosunun toplulaflt r lm fl ve özetlenmifl halini ifade etsin. Bilançonun sa taraf, yani pasifi bu bankan n hangi kaynaklardan fon sa lad n, bir di er deyiflle fon kaynak yap s - Kaydi para (mevduat paras ): Bankalar taraf ndan yarat lan parad r. D KKAT Pasif: Bankan n fon kaynak yap s n ifade eder.

4 26 Para Teorisi ve Politikas Aktif: Bankan n fon kullan m yap s n ifade eder. n ifade etmektedir. Bilançonun sol taraf, yani aktifi ise çeflitli kaynaklardan elde edilen fonlar n nas l kullan ld n, bir di er deyiflle fon kullan m yap s n ifade etmektedir. Buna göre banka toplam 100 trilyon liral k kayna n n 5 trilyonluk k sm n kendi öz kaynaklar ndan, geri kalan 95 trilyon liral k k sm n ysa yabanc kaynaklardan borç olarak elde etmifltir. Söz konusu borçlar n 85 trilyon liral k k sm mevduat sahiplerine, 10 trilyon liral k k sm ysa di er kifli ve kurumlara (örne in, merkez bankas ve di er bankalar gibi) olan borçlar ifade etmektedir. Banka, pasifte ayr nt lar belirtilen kaynaklardan sa lad fonlar n bir k sm n kasas nda, di- er bankalarda ve merkez bankas nda nakit olarak tutmakta, bir k sm n menkul k ymetlere (hazine bonosu, devlet tahvili gibi) plase etmekte, daha büyük bir k sm n kredi olarak müflterilerine vermekte, bir k sm n da bina, bilgisayar sistemleri gibi di er varl klar n sat n al nmas nda kullanmaktad r. Dikkat edilirse aktifler içerisinde en önemli kalem, bankan n flirketlere ve kiflilere kulland rd kredilerdir. Ödünç para verme iflinin bankalar n esas ifli oldu u düflünülürse bu durumu daha iyi anlamak mümkündür. X Bankas 31/12/2003 Tarihli Bilançosu Aktif (trilyon TL) Pasif Nakit 15 Vadesiz Mevduatlar 30 Menkul K ymetler 20 Vadeli Mevduatlar 55 Krediler 60 Di er Pasifler 10 Di er Aktifler 5 Net Sermaye 5 AKT F TOPLAMI 100 PAS F TOPLAM 100 Rezervler: Bankan n kasas ndaki parayla merkez bankas ve di er bankalardaki vadesiz mevduatlar n n toplam d r. K smi Rezerv Bankac l : Bankalar n mevduatlar ndan çok daha düflük bir miktar karfl l k olarak ellerinde tutmalar d r. Yukar daki banka bilançosunun gösterdi i önemli bir gerçe e dikkatinizi çekmek isteriz: Banka borçlar n n (pasiflerin) oldukça büyük bir k sm, alacakl n n istemesi halinde, hemen ödenmesi gereken türden vadesiz borçlardan meydana gelmektedir. Örne in; yukar da verilen örnek bilançoda, vadesiz mevduat sahiplerinin tümü ayn anda paralar n bankadan çekmek isteseler, bu miktar toplam banka borçlar n n yaklafl k 1/3 ünü oluflturmaktad r. fiüphesiz, herkesin ayn anda tüm paras n bankadan çekmek istemesi olas l oldukça düflüktür. Aksine, bir günde baz mevduat sahipleri paralar n bankadan çekerken, baz lar da bankaya para yat rmaktad r. Mevduat sahiplerinin büyükçe bir bölümüyse mevduatlar na dokunmamaktad r. Bu nedenle banka, toplam vadesiz mevduat borçlar ndan daha küçük bir miktarda nakit tutarak, o gün paras n çekmek isteyenlerin talebini karfl layabilmektedir. Yukar da bilançosu verilen temsili bankan n elinde bulunan nakit para, bankan n vadesiz mevduat fleklindeki borçlar n n ancak yar s kadard r. Burada bankan n elindeki nakit deyimiyle bankan n kasas ndaki parayla merkez bankas ve di er bankalardaki vadesiz mevduatlar n n toplam ifade edilmekte ve bu miktar rezervler olarak adland r lmaktad r. Söz konusu miktarla bankan n mevduat fleklindeki toplam borçlar (85 trilyon lira) karfl laflt r ld nda oran daha da azalarak yaklafl k yüzde 18 e düflmektedir. Bu durum size oldukça tehlikeli gelebilir. Bu bankada paran z olsayd, belki de hemen çekip, mevduatlar na eflit miktarda nakit tutan baflka bir bankaya yat rmak isterdiniz. Ne yaz k ki, böyle bir banka bulman z mümkün olmayacakt r. Zira, bütün bankalar mevduatlar ndan çok daha düflük bir miktar karfl l k olarak ellerinde tutarlar. K smi rezerv bankac l ad verilen bu uygulama, oldukça mant kl bir bankac l k uygulamas d r.

5 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci K smi rezerv bankac l n n önemini kavrayabilmek için iki örnek durumu karfl laflt ral m. Bunlardan birincisinde X bankas, mevduat borçlar na eflit miktarda rezerv bulundurmakta; yani, mutlak rezerv bankac l uygulamaktad r. kincisindeyise Y bankas, mevduatlar ndan daha az miktarda rezerv tutmakta; yani, k smi rezerv bankac l yapmaktad r. X ve Y bankalar aras nda anlaml bir karfl laflt rma yapabilmek amac yla ayn kaynak yap s na, bir di er deyiflle ayn pasif yap s na sahip olduklar varsay m alt nda, X bankas bilançosunun afla dakine benzer bir yap gösterdi ini kabul edelim: 27 Mutlak Rezerv Bankac l : Mevduat borçlar na eflit miktarda rezerv bulundurulmas d r. X Bankas 31/12/2003 Tarihli Bilançosu Aktif (trilyon TL) Pasif Rezervler 2000 Vadesiz Mevduatlar 2000 Krediler 500 Net Sermaye 500 AKT F TOPLAMI 2500 PAS F TOPLAM 2500 X bankas n n mevduatlar na eflit miktarda rezerv bulundurmas durumunda, verece i krediler, banka sahiplerinin koydu u paralarla s n rl kalacakt r. Nitekim, bilançoya göre bankan n açt krediler, bankan n net sermayesine eflittir. Bankan n verdi i kredilerden birisi geri ödenmezse ortaya ç kan zarar n tamam, banka sahipleri taraf ndan üstelenilecek ve bankan n net de eri azalacakt r. K smi rezerv bankac l yapan Y bankas n ele ald m zda, bankan n, t pk X bankas nda oldu u gibi, 2 katrilyon liral k mevduata sahip oldu unu, ancak X bankas n n aksine bu mevduatlar n tamam n de il, yüzde 20 si kadar rezerv tutmay tercih etti ini kabul edelim. Bu varsay m alt nda Y bankas n n bilançosu, afla dakine benzer bir yap gösterecektir: Y Bankas 31/12/2003 Tarihli Bilançosu Aktif (trilyon TL) Pasif Rezervler 400 Vadesiz Mevduatlar 2000 Krediler 2100 Net Sermaye 500 AKT F TOPLAMI 2500 PAS F TOPLAM 2500 Bilançonun incelenmesinde görülebilece i gibi, Y bankas n n verdi i kredilerin küçük bir k sm banka ortaklar n n koydu u sermayeyle daha büyük bir k sm ysa mevduat yat ran müflterilerin paralar yla gerçeklefltirilmektedir. Dikkat ederseniz, kredi hacminde önemli bir art fl gerçeklefltirilmifltir. Asl nda, Y bankas, bu flekilde davranarak finansal arac kurumlar n önemli bir fonksiyonu olan fon transferine arac l k etme fonksiyonunu yerine getirmektedir. Zira, ekonomide bir grup elinde bulunan tasarruflar nedeniyle fon fazlas na sahipken, bir di er grup yeterli miktarda fona sahip olmamas nedeniyle yat r m olanaklar n hayata geçirememektedir. flte bankalar, bir arac kurum olarak, fon fazlas olan ekonomik birimlerden fon aç bulunan ekonomik birimlere fon transfer edilmesine arac l k ederek, ekonomide yat r mlar n ve verimlili in artmas na katk da bulunmaktad rlar. Bankac l k tarihi asl nda mutlak rezerv bankac l ndan k smi rezerv bankac l - na geçifl sürecini yans tmaktad r. K smi rezerv bankac l na geçiflle birlikte cevapland r lmas gereken bir soru ortaya ç kmaktad r: Bankalar n bulunduracaklar rezerv miktar n belirleyen faktörler nelerdir? Örne in; yukar da ele ald m z Y bankas n n mevduatlar n n yüzde 20 si kadar rezerv tutma karar n belirleyen ve etkileyen faktörler neler olabilir? Asl nda, banka bir ticari kurulufltur ve her ticari iflletme gibi amac da elde edilen kâr maksimum düzeye ç karabilmektedir. Bu durumda Y bankas söz konusu rezervleri tutarak, bu miktar kredi olarak vermekten Banka: Fon fazlas olan ekonomik birimlerden fon aç bulunan ekonomik birimlere fon transfer edilmesine arac l k ederek ekonomide yat r mlar n ve verimlili in artmas na katk da bulunan bir arac kurumdur.

6 28 Para Teorisi ve Politikas Serbest Rezervler: Ani mevduat ç k fllar n karfl lamak ve kârl yat r m f rsatlar n de erlendirebilmek amac yla bir emniyet unsuru olarak bankalar n ellerinde bulundurduklar rezervlerdir. Zorunlu Rezervler: Bankalar n yasalar gere i tutmak zorunda olduklar rezervlerdir. Toplam Rezervler: Bankac l k sistemindeki serbest ve zorunlu rezervlerin toplam ndan oluflur. SIRA S ZDE 1 vazgeçmekte ve elde edece i faiz gelirinin (dolay s yla kâr n n) azalmas na göz yummaktad r. Daha iktisadi bir ifadeyle banka aç s ndan rezervler, vazgeçilen faiz geliri anlam nda, bir alternatif maliyet tafl maktad r. Bankalar, zorunlu ve serbest rezerv olmak üzere, ellerinde iki tür rezerv bulundururlar. Bunlardan serbest rezervler, ani mevduat ç k fllar n karfl lamak ve kârl yat r m f rsatlar n de erlendirebilmek amac yla bir emniyet unsuru olarak bankalar n ellerinde bulundurduklar rezervlerdir. Zorunlu rezervler ise bankalar n yasalar gere i tutmak zorunda olduklar rezervleri ifade etmektedir. Ticari bankalar ya da daha genel anlam yla mevduat toplayan kurumlar, sahip olduklar mevduatlar n, merkez bankas taraf ndan belirlenen bir oran na karfl l k gelen miktar, zorunlu rezerv olarak bulundurmakla yükümlüdürler. Zorunlu rezerv oran olarak adland r lan bu oran, genellikle, ülke merkez bankas taraf ndan belirlenmekte, uygulama ilkeleriyse ülkeden ülkeye farkl l klar gösterebilmektedir. Örne in; kimi zaman, her türlü mevduat ayn zorunlu rezerv oran na tabi tutulurken, kimi zamansa mevduat n vadesine göre farkl zorunlu rezerv oranlar uygulanabilmektedir. Zorunlu rezerv sisteminin oluflturulmas nda güdülen amaç, bafllang çta bankalar n iflas na engel olmakken günümüzde bu amac n önemini yitirdi ini söylemek mümkündür. Merkez bankas n n bu tür bir uygulamayla günümüzdeki amac ülkedeki para miktar n kontrol edebilmektir. Yani, zorunlu rezerv uygulamas zaman içerisinde merkez bankas n n ülkedeki para miktar n kontrol edebilmek amac yla kullanabilece i bir araca dönüflmüfltür. Günümüz merkez bankac l nda etkinli i oldukça s n rl ve esnek olmayan bir para politikas arac olarak de erlendirilen zorunlu rezerv uygulamas, kitab m z n para politikas araçlar n inceleyece imiz 5. ünitesinde ayr nt l olarak ele al nacakt r. Bankac l k sistemindeki serbest ve zorunlu rezervlerin toplam ndan oluflan toplam rezervler bankalar n kredi olarak vermeyerek ellerinde bulundurduklar fonlar ifade etti i için, mevduat kredi ak m ndan bir s z nt olarak de erlendirilmelidir. Rezervler toplam, bir s z nt olarak ele al nd ndaysa bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar n etkileyen önemli bir faktör olarak karfl m za ç kmaktad r. Günümüz dünyas nda bankayla ilgisi olmayan biriyle karfl laflmak olanaks zd r.bu aç dan bankalar n ekonomideki yeri ve önemini tart fl n z.bankac l n günümüzdeki durumunu de erlendiriniz. MEVDUAT YARATILMASI AMAÇ 2 Bir bankan n nas l para yaratt n ve bu süreçte belirleyici olan de iflkenlerin yarat labilecek para miktar üzerindeki etkilerini aç klayabilmek. Para arz n oluflturan bileflenler içerisinde en büyük pay mevduatlara ait oldu u için, bu mevduatlar n nas l yarat ld n görmek para arz n n nas l belirlendi ini anlamada ilk ad md r.ald klar kararlar ve yapt klar tercihlerle mevduat yarat lmas sürecinde etkili olan dört tane ekonomik birim söz konusudur: Merkez Bankas : Bankac l k sistemini gözeten ve para politikas n n yürütülmesinden sorumlu olan kamu kurumu, Bankalar (mevduat kabul eden kurumlar): Kifli ve kurumlardan mevduat kabul eden ve bunlara kredi veren finansal arac lar, Mevduat Sahipleri: Bankalarda mevduat bulunduran kifli ve kurumlar,

7 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 29 Bankalardan borçlananlar: Mevduat kabul eden kurumlardan kredi alarak borçlanan kifli ve kurumlar, ç kartt klar tahviller mevduat kurumlar taraf ndan sat n al nan kurumlar. lk aflamada, merkez bankas n n ald bir önlemin, banka rezervlerini nas l etkiledi ini görece iz. kinci olarak, bankalar n nas l mevduat yaratt klar n, önce oldukça basitlefltirilmifl bir model çerçevesinde ele alarak, daha sonra bu modelimizi, ad m ad m gerçek yaflama yaklaflt raca z. Merkez Bankas n n Bankac l k Sistemine Rezerv Sa lamas Merkez bankas bankac l k sistemine iki flekilde ilave rezerv sa layabilir: Bankalara reeskont kredisi açarak ve bankalardan kamu kesimi tahvilleri sat n alarak. fiimdi bu iki durumu ele alarak, bankac l k sisteminin bilançosunda ortaya ç kacak de- iflikleri inceleyelim. Merkez Bankas n n Bankalara Kredi Açmas Merkez bankas n n A bankas na 1 trilyon TL reeskont kredisi açt n kabul edelim. Merkez bankas ve A bankas aras nda gerçekleflen bu ifllemin sonucunda ne gibi de ifliklikler olaca n T hesaplar arac l yla takip etmeye çal flaca z. Ancak, kullanaca m z T hesaplar, bilançoda yer alan kalemlerin bafllang ç bilançosuna göre gösterdi i de ifliklikleri ifade edecektir. Merkez bankas 1 trilyon liral k reeskont kredisini açt zaman bu miktar, A bankas n n merkez bankas nda bulunan hesab na alacak yazar. Bunun sonucunda, A bankas n n rezervleri 1 trilyon lira artarken, merkez bankas na olan borcu da ayn miktarda yükselir. Bu ifllemin sonucunda A bankas n n bilançosunda afla daki de ifliklikler ortaya ç kacakt r. A Bankas Rezervler Reeskont Kredileri Ayn bilanço kalemleri merkez bankas bilançosunda da de iflim gösterecek, ancak rezervler, merkez bankas aç s ndan borç niteli inde (yani, talep edildi i zaman bankaya ödenmesi gerekti i için), aç lan reeskont kredisi ise alacak niteli- inde oldu u için, de iflen kalemler bilançonun ters taraf nda yer alacakt r. Merkez Bankas Reeskont Kredileri Rezervler Görüldü ü gibi merkez bankas, bankalara reeskont kredisi vererek, bankac l k sisteminin sahip oldu u rezerv miktar n artt rmaktad r. Merkez Bankas n n Devlet Tahvili Sat n Almas Merkez bankas n n piyasada tahvil al p satmas, aç k piyasa ifllemleri olarak adland r lmaktad r. Merkez bankas n n A bankas ndan 1 trilyon lira de erinde tahvil sat n ald n ve bunun karfl l n A bankas n n merkez bankas nda bulunan hesab - na alacak yazd n kabul edelim. Bu aç k piyasa iflleminin A bankas n n bilançosunda yarataca net sonuç, bankan n elindeki menkul k ymetlerde 1 trilyon liral k azal fl ve merkez bankas ndaki rezervler hesab nda 1 trilyon liral k art flt r.

8 30 Para Teorisi ve Politikas A Bankas Menkul K ymetler Rezervler A bankas n n merkez bankas nda bulunan rezervlerindeki art fl nedeniyle merkez bankas n n pasifi de ayn miktarda artacakt r. Öte yandan, bu ifllem sonucunda, merkez bankas n n elinde bulunan menkul k ymetler 1 trilyon liral k art fl gösterece i için bilançonun aktifi de bu miktarda artacakt r. Merkez Bankas Menkul K ymetler Rezervler Görüldü ü gibi, merkez bankas n n bankalara reeskont kredisi açmas ya da aç k piyasa ifllemleriyle bankalardan devlet tahvili sat n almas, bankac l k sisteminin rezervleri üzerinde ayn etkiyi yaratmaktad r. Bu nedenle afla daki bölümlerde sadece reeskont kredileri arac l yla bankac l k sistemine rezerv sa lanmas ele al nacakt r. Ayn sonuçlar n, merkez bankas n n yapaca aç k piyasa ifllemleriyle de sa lanabilece ini gözden uzak tutmay n z. D KKAT Merkez bankas n n aç lan reeskont kredilerini tahsil etmesi ve aç k piyasa ifllemleriyle tahvil satmas da bankac l k sisteminin rezervlerini azaltacakt r. Mevduat Genifllemesi: Basit Model Bu aflamada, ele alaca m z modelde, yap lacak basitlefltirici varsay mlar flunlard r: Bankac l k sisteminde tek bir banka vard r, Bankalar n açt klar kredilerde nakit fleklinde bir s z nt olmamaktad r. Yani, bankalar n açt krediler, aynen, bankalara mevduat olarak geri dönmektedir. Bankalar serbest rezerv tutmamaktad r. Yani, bankac l k sisteminin sahip oldu u rezervlerin tamam zorunlu rezervlerden oluflmaktad r. Bankalar, sadece vadesiz mevduat fleklinde yükümlülük almaktad r. Daha sonraki aflamalarda, yukar da s ralanan basitlefltirici varsay mlar ad m ad m kald rarak, sonuçta daha gerçekçi bir modele ulaflaca z. Öte yandan, bu bölüm boyunca, bankac l k sisteminin %20 oran nda zorunlu rezerv uygulamas na tabi oldu unu kabul edece iz. Mevduat Yarat lmas : Tek Banka Merkez bankas n n, sistemdeki tek banka olan A bankas na 1 trilyon lira reeskont kredisi açmas yla bilanço, afla daki flekilde de iflmekteydi: A Bankas Zorunlu Rezervler 0 Reeskont Kredileri Serbest Rezervler +1000

9 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 31 A bankas n n vadesiz mevduatlar nda bir de ifliklik olmad için, zorunlu rezervler de de iflmemekte ve bankan n elindeki ilave 1 trilyon liral k rezerv, serbest rezervlerin bir milyar lira artt anlam na gelmektedir. Banka, varsay m gere i, serbest rezerv tutmak istemedi i için müflterilerine, bu miktara eflit kredi açacakt r. A bankas kredi açt zaman, ayn anda müflterisi için bankada bir vadesiz mevduat hesab açar ve kredi miktar n bu hesaba aktar r. Böylece banka, pasifte yer alan vadesiz mevduatlar 1 trilyon lira, ayn anda aktifte yer alan alacaklar 1 trilyon lira artt rarak kendi bilançosunu de ifltirmektedir. Buna göre, bilançoda ortaya ç kacak de iflme, afla daki gibi olacakt r. A Bankas Zorunlu Rezervler +200 Reeskont Kredileri Serbest Rezervler +800 Vadesiz Mevduat Krediler Bilanço de iflikliklerini gösteren T hesaplar n siz de yazarak takip ediniz. D KKAT Yukar daki bilançonun incelenmesinden, bankan n elindeki 1 trilyon liral k rezervin bilefliminde bir de ifliklik oldu u görülmektedir. Bankan n vadesiz mevduat fleklindeki yükümlülü ü 1 trilyon lira artt ve bankac l k sistemi %20 oran nda zorunlu rezerv uygulamas na tabi oldu u için A bankas, bu orana karfl l k gelen 200 milyar liray zorunlu rezerv olarak ay rmak zorunda kald görülmektedir. Öte yandan, bilançodan izlendi i gibi, A bankas, kredi açma eylemiyle vadesiz mevduat yaratm flt r. Vadesiz mevduatlar para arz n n bir bilefleni oldu u için, bankan n kredi açmas yla asl nda para yarat lm flt r. flte, yarat lan bu paraya, kaydi para ad n veriyoruz. Basit modelimizin varsay mlar gere i, aç lan kredi sonucu yarat lan vadesiz mevduat hesab ndaki 1 trilyon lira çekilse bile, yine bankaya ayn miktarda geri dönecektir. Çünkü; bankac l k sisteminde tek banka vard r ve aç lan kredilerden nakit ve vadeli mevduat fleklinde herhangi bir s z nt yoktur. Yukar da yer alan ve A bankas n n bilançosundaki de ifliklikleri gösteren T hesab ndanda anlafl laca gibi banka, halâ 800 milyar liral k serbest rezerve sahiptir. A bankas serbest rezerv tutmak istemedi i için, söz konusu miktar n tamam n kredi olarak verecek ve bu kez 800 milyar liral k vadesiz mevduat yaratm fl olacakt r. Bilançodaki de iflimi gösteren T hesab ysa afla daki gibi özetlenebilir: Afla daki T hesab n incelemeden önce kendiniz bu de iflikli i tespit ediniz ve sonuçlar karfl laflt r n z. D KKAT A Bankas Zorunlu Rezervler +360 Reeskont Kredileri Serbest Rezervler +640 Vadesiz Mevduat Krediler +1800

10 32 Para Teorisi ve Politikas Bankalardan kredi alan kifliler flüphesiz bu fonlar bankada tutmayacak ve harcayacakt r. Böylece, söz konusu mevduat n sahipleri de iflecek ve mülkiyet, kredi alan kiflilerin al flverifl yapt klar kifli ve kurumlara geçecektir. Sistemde s z nt olmad ve tek bir banka bulundu u için, tüm mevduatlar ayn bankada kalacak ve mevduatlar n transfer edilmesi sadece, bunlar n sahiplerini de ifltirecektir. T hesab ndan görüldü ü gibi banka, ilk aflamada, yaratm fl oldu u 1 trilyon liral k mevduata ek olarak, ikinci aflamada, 800 milyar liral k mevduat daha yaratm fl ve yarat lan toplam kaydi para, bu aflamada 1.8 trilyon liraya ulaflm flt r. Öte yandan banka, 640 milyar liral k serbest rezerve sahiptir. Bilançoda denge sa lanm fl olmas na karfl n A bankas (dolay s yla bankac l k sistemi) dengede de ildir; zira, A bankas - n n elinde tutmak istedi inden daha fazla serbest rezerv bulunmaktad r. A bankas bu nedenle söz konusu 640 milyar liray da kredi olarak verecektir. Bu ifllemin sonucunda bankan n bilançosundaki de iflimi gösteren T hesab afla daki flekli alacakt r: A Bankas Zorunlu Rezervler +488 Reeskont Kredileri Serbest Rezervler +512 Vadesiz Mevduat Krediler Bir önceki aflamaya göre, miktar azalm fl olmas na karfl n banka, bu kez 640 milyar liral k vadesiz mevduat yaratm fl ve 3 üncü aflamada yarat lan kaydi para toplam 2.44 trilyon liraya ulaflm flt r ( ). Banka, bu aflaman n sonunda, 512 milyar liral k serbest rezerve sahip oldu u için, bu süreç, serbest rezerv miktar s f ra düflünceye dek devam edecektir (Varsay m gere i bankan n, serbest rezerv tutmak istemedi ini hat rlay n z.). Bir baflka deyiflle, bankac l k sistemi dengeye gelinceye kadar, yani tutulmak istenen serbest rezerv miktar fiilen elde tutulan serbest rezerv miktar na eflitleninceye kadar, yukar da üç aflamas n ele ald - m z kaydi para yaratma süreci devam edecektir. Söz konusu, kaydi para yaratma süreci, afla da yer alan Tablo 2.1 de özetlenmektedir: Tabloyu incelemeye geçmeden önce, dördüncü aflamay T hesab kullanarak kendiniz de erlendiriniz. Tablo 2.1. Kaydi Para Yaratma Süreci Mevduatlardaki Kredilerdeki Zorunlu Aflama Art fl Art fl Rezervlerdeki Art fl TOPLAM Yukar daki tabloya göre mevduatlar, bafllang çta, sisteme enjekte edilen rezervin belirli bir kat kadar artm flt r. Bir baflka deyiflle, A bankas, merkez bankas ndan elde etti i rezervin belirli bir kat kadar mevduatlar n artt rmaktad r. Buna göre, vadesiz mevduatlar DD, bankac l k sistemindeki toplam rezervleri R ile göste-

11 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 33 rir ve de iflim miktar n ifade etmek üzere D harfini (Yunan alfabesinde delta) kullan rsak, yarat lan vadesiz mevduat (kaydi para) miktar yla rezervler aras ndaki iliflkiyi flu flekilde ifade edebiliriz: DDD= kdr (1) bu eflitlikte basit mevduat çarpan olarak adland r lan k y yaln z b rak rsak, k = DDD DR (2) ile çarpar ve bölersek sonuç de iflmeye- olacakt r. Bu eflitli in sa taraf n ce i için, DR DDD k = DDD DR x DR DDD x 1 DR DDD k = 1 DR DDD (3) bulunur. DR rezervlerdeki art fl n vadesiz mevduat art fl na oran d r. Bankan n DDD elinde serbest rezerv tutmad n kabul etti imiz için, rezervlerdeki de iflme zorunlu rezervlerdeki de iflmeyi yans tmaktad r. Yani, varsay m m z gere i DR DDD ifadesini zorunlu rezerv de iflikli inin vadesiz mevduat de iflikli ine oran biçiminde de erlendirmemiz gerekir; bu da merkez bankas taraf ndan belirlenen zorunlu rezerv oran na (r DD ) eflittir. O halde, k = 1 r DD (4) olmaktad r. Bu eflitlikte r DD vadesiz mevduatlara uygulanan zorunlu rezerv oran n ifade etmektedir. Yukar daki son eflitli e göre, bafllang çta yap lan varsay mlar geçerliyken, basit mevduat çarpan zorunlu rezerv oran n n tersine eflit olmaktad r. Örne imizde vadesiz mevduat zorunlu rezerv oran %20 oldu u için basit mevduat çarpan k = 1 r DD = = 5 de erini alacakt r. Öte yandan, merkez bankas n n bafllang çta A bankas na aktard rezerv miktar 1 trilyon lira (yani DR = 1000 milyar TL) oldu u için, yarat lan kaydi para miktar DDD = k x DR = 5 x 1000 milyar TL = 5000 milyar TL olarak hesaplanacakt r. Görüldü ü gibi bu rakam, Tablo 2.1 in toplam sat r nda belirtilen miktara eflittir.

12 34 Para Teorisi ve Politikas Mevduat Yarat lmas : Çok Say da Banka fiimdi, ele alaca m z örnekte, sistemde tek banka bulundu u fleklindeki varsay - m m z kald raca z. Ancak, hemen hat rlatal m ki bafllang çta yap lan di er üç varsay m (nakit ve vadeli mevduat s z nt s n n bulunmad, bankalar n serbest rezerv bulundurmad klar ) geçerlili ini sürdürmektedir. Yine, merkez bankas n n A bankas na 1 trilyon liral k reeskont kredisi açarak ilave rezerv sa lad n, bu ifllem sonucu, A bankas n n bilançosundaki de iflimi gösteren T hesab n n afla daki gibi oldu unu kabul edelim. A Bankas Zorunlu Rezervler 0 Reeskont Kredileri Serbest Rezervler Merkez bankas ndan al nan reeskont kredisiyle A bankas n n elindeki serbest rezerv miktar 1 trilyon lira artmaktad r. Bankac l k sisteminde faaliyet gösteren bankalar, serbest rezerv tutmak istemedikleri için, A bankas bu miktar müflterisine kredi olarak verecek ve bu krediyi müflterisinin vadesiz mevduat hesab na aktaracakt r. Krediyi alan kifli, söz konusu miktar harcar ve al flverifl yapt kifli de bu miktar B bankas na yat r rsa (nakit s z nt s s f r oldu u için 1 trilyon liran n tamam B bankas na gidecektir) bu bankan n bilançosundaki de iflme afla daki gibi olacakt r: B Bankas Zorunlu Rezervler +200 Vadesiz Mevduat Serbest Rezervler +800 Vadesiz mevduatlardaki art fl nedeniyle B bankas, art fl miktar n n %20 si oran nda zorunlu rezerv (200 milyar TL) ay rd ktan sonra kalan 800 milyar liray kredi olarak verir. Aç lan bu kredi, B bankas ndan çekilip harcand ktan sonra, C bankas na vadesiz mevduat olarak gidecektir. Buna göre, C bankas n n bilançosundaki de iflimi gösteren T hesab flu flekilde olur: C Bankas Zorunlu Rezervler +160 Vadesiz Mevduat +800 Serbest Rezervler +640 C bankas da vadesiz mevduatlar ndaki 800 milyar liral k art fl karfl s nda, bunun %20 sini zorunlu rezerv olarak ay rd ktan sonra, elinde kalan 640 milyar liral k serbest rezervi kredi olarak verecektir. Ayn sürecin devam etmesi sonucu bu miktar D bankas na vadesiz mevduat olarak aktar lacakt r: D Bankas Zorunlu Rezervler +128 Vadesiz Mevduat +640 Serbest Rezervler +512

13 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 35 T pk tek banka durumunda oldu u gibi, bu süreç, bankac l k sisteminin bulundurmak istedi i serbest rezerv miktar n n fiilen bulundurdu u serbest rezerv miktar na eflitleninceye kadar, yani bankac l k sistemi dengeye gelinceye kadar devam edecektir. Varsay m m z gere i bankalar, serbest rezerv tutmak istemedikleri için, mevduat yarat lmas süreci, serbest rezervler s f r oluncaya kadar devam edecektir. Bankac l k sisteminin yaratt toplam mevduatsa Tablo 2.2 de verilmektedir. Mevduatlardaki Kredilerdeki Zorunlu Banka Art fl Art fl Rezervlerdeki Art fl B C D E F TOPLAM Tablo 2.2. Kaydi Para Yaratma Süreci Görüldü ü gibi, bankac l k sisteminde, birden fazla banka olmas halinde sonuç de iflmemekte ve mevduat çarpan, zorunlu rezerv oran n n tersine, eflit olmaktad r. Yukar daki örne imizde bankac l k sistemine enjekte edilen ilave rezerv miktar 1 trilyon lira (DR = 1000 milyar TL) ve zorunlu rezerv oran %20 (r DD = 0.20) iken bankac l k sisteminin yarataca ilave vadesiz mevduat miktar (DDD) 5 trilyon lira olarak hesaplanacakt r. DDD = 1 r DD DR = milyar TL 0.20 = 5000 milyar TL Mevduat Yarat lmas : Serbest Rezervler Birçok nedenle bankalar, yasalar gere i tutmak zorunda olduklar rezervlerden daha fazla rezerv tutmak isterler. Baz bankalar, ani mevduat ç k fllar n karfl layabilmek için, zorunlu rezervlerin yeterli olmad n düflünebilir ve bu nedenle daha fazla likiditeye sahip olmak isteyebilirler. Öte yandan, baz bankalar, sahip olduklar rezervlerin tamam n kredi olarak vermenin kârl olmad n düflünerek, ellerinde bir miktar serbest rezerv tutmay tercih edebilirler. Bankalar n serbest rezerv talepleri afla daki fonksiyonel gösterimle özetlenebilir: ER = f i -,V +, X Yukar daki fonksiyonda ER serbest rezervleri, i menkul k ymet faiz oran n, V mevduat girifl ç k fllar ndaki de iflkenli i ve X serbest rezerv talebini etkileyen di er tüm faktörleri (gelece e dönük ekonomik bekleyifller, ekonomik istikrars zl k gibi) ifade etmektedir. Fonksiyonda yer alan de iflkenlerin alt nda yer alan iflaretler, ilgili de iflkenle serbest rezerv talebi aras ndaki iliflkinin yönünü göstermektedir. Banka kredilerine uygulanan faiz oranlar belirliyken, menkul k ymetlerin faiz oranlar ne kadar yüksek olursa elde serbest rezerv tutman n alternatif maliyeti o kadar yüksek olacakt r. Bu nedenle menkul k ymet faiz oranlar yla serbest rezerv talebi aras nda ters yönlü bir iliflki söz konusudur. Örne in; menkul k ymet

14 36 Para Teorisi ve Politikas faiz oranlar artarsa bankalar n serbest rezerv talebi azalacakt r. Öte yandan, bankalar n karfl laflt mevduat giriflleri ve ç k fllar ne kadar büyük de ifliklik gösterirse bankalar n mevduat ç k fllar n karfl layabilmek amac yla ellerinde tutmak isteyecekleri serbest rezerv miktar o kadar fazla olacakt r. Bir baflka deyiflle bankalar n karfl laflt klar mevduat girifl ç k fllar n n de iflkenli iyle serbest rezerv talebi aras nda do ru yönlü bir iliflki vard r. Söz konusu de iflkenlik artt kça, serbest rezerv talebi de artacak, azald kça, serbest rezerv talebi düflecektir. Bir banka ne kadar çok serbest rezerv tutarsa o kadar az kredi verecek ve belirli bir miktar ilave rezervle yarat labilecek kaydi para miktar o kadar düflük olacakt r. Yukar da ele ald m z örnekte, merkez bankas ndan 1 trilyon liral k ilave rezerv elde eden banka, bu miktar kredi olarak vermeyip de serbest rezerv olarak tutmay tercih ederse kaydi para yaratma süreci sona erecektir. Bu nedenle serbest rezervler, kaydi para yaratma sürecinde bir s z nt olarak de erlendirilmektedir. Buna göre, bankalar n ellerinde tutmak istedikleri serbest rezerv miktar, vadesiz mevduatlar n n bir oran olarak ifade edilebilir. ER = e x DD (5) Burada e serbest rezerv oran olarak adland r lmaktad r. Bu eflitlikten yararlanarak serbest rezervlerdeki de iflimi DER = eddd (6) fleklinde yazmak mümkündür. Öte yandan, bankalar n zorunlu rezervleri de vadesiz mevduatlar n n bir oran oldu u için RR = r DD DD (7) yazabiliriz. Daha önce tan mlanan de iflkenlere ilave olarak, bu eflitlikte RR zorunlu rezerv miktar n, r DD vadesiz mevduat zorunlu rezerv oran n göstermektedir. Bankalar n zorunlu rezervlerindeki de iflimse DRR = r DD DDD (8) olacakt r. Bankac l k sistemindeki toplam rezervler (R) R = RR + ER (9) oldu u için toplam rezervlerdeki de iflme DR = DRR + DER (10) fleklinde yaz labilir. (6) ve (8) no lu eflitlikler (10) no lu eflitlikte yerine konursa DR = r DD DDD + eddd DR = r DD + e DDD DDD = 1 r DD + e DR (11) k = 1 r DD + e

15 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 37 elde edilir. k = 1 r DD + e daki son eflitlik denirse vadesiz mevduatlardaki de iflimi gösteren yukar - DDD = kdr (12) fleklinde yaz labilir.bilindi i gibi k mevduat çarpan n ifade etmektedir. Önceki bölümde ele ald m z örnekte DR = 1 trilyon TL, r DD = 0.20 idi. Serbest rezerv varsay m n kald rd m z için, bankalar n yüzde 5 oran nda serbest rezerv bulundurdu unu, yani e = 0.05 oldu unu kabul edersek, k = = = 4 buluruz. Buna göre, bankac l k sistemi, 1 trilyon liral k ilave rezervle 4 trilyon liral k vadesiz mevduat yaratabilecektir. Yani DDD = kdrr oldu u için DDD = 4 x 1000 milyar TL = 4000 milyar TL olur. Serbest rezervlerin s f r olmas durumunda bankac l k sistemi 1 trilyon liral k rezervle 5 trilyon liral k vadesiz mevduat (kaydi para) yarat rken, sistemdeki serbest rezerv oran n n %5 olmas halinde yarat lan vadesiz mevduat miktar 4 trilyon liraya düflmüfltür. flte bu nedenle serbest rezervler, mevduat yarat lmas sürecinde, bir s z nt olarak de erlendirilmektedir. Dikkat edilirse serbest rezerv oran ne kadar yüksek olursa, mevduat çarpan o kadar küçük olmakta ve dolay s yla yarat lan kaydi para miktar da azalmaktad r. Mevduat Yarat lmas : Nakit S z nt s Nakit ve vadesiz mevduatlar, yak n ikame iliflkisi içinde olduklar için, halk n vadesiz mevduat talebinde bir de ifliklik oldu unda nakit talebinin de de iflece ini kabul etmek gerekir. Bu nedenle halk n nakit talebinde bir de ifliklik olmad fleklindeki varsay m kald rmam z daha gerçekçi bir modele yaklaflmam z sa lar. Bir baflka deyiflle bu aflamada, bafllang çta yap lan bankalar n açt kredilerden nakit s z nt s olmamakta, verilen kredilerin tamam bankac l k sistemine vadesiz mevduat olarak geri dönmekte fleklindeki varsay m kald raca z. Basitlik sa lamas aç s ndan, halk n vadesiz mevduatlar n belirli bir oran kadar nakit talep etti- ini kabul edersek, nakit talebini, C = c x DD (13) dolay s yla, DC = cddd (14) fleklinde ifade edebiliriz. Bu eflitlikte C nakit miktar n, c ise nakit oran n göstermektedir. (12) nolu eflitli e göre, c oran sabitken, vadesiz mevduatlar artt kça nakit miktar da bunun belirli bir oran kadar artmaktad r. Halk n nakit talebi artt kça, bu art fl, bankac l k sisteminin sahip oldu u rezervlerin ayn miktarda azalmas yla sonuçlanacakt r. Görüldü ü gibi, nakit miktar, t pk serbest rezervler gibi, mevduat yarat lmas sürecinde bir s z nt anlam na gelmektedir. Nakit s z nt - s olmad fleklindeki varsay m kald r l nca, bankac l k sisteminin rezervlerindeki art fl zorunlu rezervler, serbest rezervler ve nakit aras nda da l r hale gelecektir. Yani, toplam rezervlerdeki de iflimi, afla daki flekilde yazmam z mümkündür.

16 38 Para Teorisi ve Politikas DR = DRR + DER + DC (15) (6), (8) ve (14) nolu eflitlikler yukar da yerine konur ve gerekli düzenlemeler yap l rsa, DR = r DD DDD + eddd + cddd DR = r DD + e + c DDD DDD = 1 r DD + e + c DR (16) elde edilir. k = 1 r D + e + c k = 1 r D + e + c denirse yukar daki eflitlik, DDD = kdr olarak yaz labilir. Bilindi i gibi k mevduat çarpan n ifade etmektedir. Daha önceki örne imizdeki gibi DR = 1 trilyon TL, r DD = 0.20, e = 0.05 iken, c = 0.15 ise, k = = 2.5 buluruz. Buna göre bankac l k sistemi, 1 trilyon liral k ilave rezervle 2.5 trilyon liral k vadesiz mevduat yaratabilmektedir. Daha önce ele ald m z örneklerle karfl - laflt r ld nda, nakit hakk ndaki varsay m m z de ifltirdi imizde, bankac l k sistemi daha az vadesiz mevduat yaratma gücüne sahip olmaktad r. flte bu nedenle mevduat yarat lmas sürecinde nakit, bir s z nt olarak kabul edilmektedir. Dikkat edilirse nakit oran (c) ne kadar yüksek olursa (yani nakit s z nt s ne kadar fazla olursa) mevduat çarpan n n de eri o kadar küçük, dolay s yla yarat labilecek kaydi para miktar da o kadar az olacakt r. Mevduat Yarat lmas : Vadeli Mevduat S z nt s Son olarak, bankalar n sadece vadesiz mevduat hesab açt klar fleklindeki varsay - m m z kald rarak, vadeli mevduat hesaplar n n da modele dahil edilmesine olanak tan yaca z. Vadeli ve vadesiz mevduatlar ayn zorunlu rezerv oran na tabiyseler, son olarak ele ald m z mevduat genifllemesi modelinde pek fazla de ifliklik olmayacakt r. Ancak, pek çok ülkede karfl lafl lan genel uygulama, her iki mevduat n farkl zorunlu rezerv oran na tabi olmas fleklindedir. Bunun yan nda genel olarak, vadeli mevduat zorunlu rezerv oran (r TD ) vadesiz mevduat zorunlu rezerv oran ndan küçüktür (r TD < r DD ). Yine basitlik sa lamak aç s ndan, halk n vadesiz mevduatlar n n belirli bir oran kadar vadeli mevduat talep etti ini kabul edelim. Vadeli mevduatlar TD, vadeli mevduat tercih oran n t ile gösterirsek, TD = tdd DTD = tddd (17) (18)

17 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 39 yazabiliriz. Vadeli mevduatlar için ayr lan zorunlu rezervler de mevduat yarat lmas nda kullan labilecek rezervlerden bir s z nt oldu u için, toplam rezervlerdeki de- iflim eflitli i, DR = DRR DD + DRR TD + DER + DC olacakt r. Daha önce elde edilen eflitlikler yerine konursa, DR = r DD DDD + r TD DTD + eddd + cddd elde edilir. Daha önce elde edilen (18) nolu eflitlik yukar da yerine konursa DR = r DD DDD + r TD tddd + eddd + cddd DR = r DD +r TD t + e + c DDD DDD = 1 r DD +r TD t +e + c DR (19) olacakt r. Basitlefltirici varsay mlar n kald r lmas yla mevduat çarpan k = 1 r DD +r TD t + e + c (20) fleklinde elde edilmektedir. DR = 1 trilyon TL, r DD = 0.20, e = 0.05, c = 0.15 ken, t = 2.5 ve r TD = 0.04 oldu unu kabul edersek buluruz. Buna göre bankac l k sistemi, 1 trilyon liral k ilave rezervle 2 trilyon liral k vadesiz mevduat yaratabilmektedir. Yani, DDD = kdr oldu u için DDD = 2 trilyon TL olacakt r. Daha önce oldu u gibi, burada da, vadeli mevduatlar n modele dahil edilmesiyle yarat labilecek mevduat miktar n n azald n görmekteyiz. Dikkat edilirse t ve r TD oranlar yla mevduat çarpan ters yönde de iflmektedir. Bu oranlar ne kadar yüksek olursa yarat labilecek kaydi para miktar o kadar az olmaktad r. Bankalar n yaratabilecekleri kaydi para miktar n n belirlenmesi sürecinde yapt m z tüm basitlefltirici varsay mlar kald rarak modelimizi gerçe e biraz daha yaklaflt rd k. Bankalar n kaydi para yaratma sürecinde ele ald m z parametreler Vadesiz mevduat zorunlu rezerv oran Vadeli mevduat zorunlu rezerv oran Serbest rezerv oran Vadeli mevduat tercih oran Nakit tercih oran fleklinde s ralanabilir. E er bu parametrelerden biri ya da birkaç de iflirse bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar ve dolay s yla ülkedeki para arz de iflek = x = 2

18 40 Para Teorisi ve Politikas cektir. Örne in; yüksek enflasyon nedeniyle halk n nakit tutma e iliminde meydana gelecek bir art fl, vadeli mevduat faiz oranlar nda meydana gelen bir yükselme sonucu, halk n vadeli mevduat tercih oran ndaki art fl, finansal sistemde yaflanan istikrars zl k sonucu bankalar n daha fazla serbest rezerv tutma e ilimleri sonucu serbest rezerv oran nda meydana gelen art fl gibi de ifliklikler, bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar n n azalmas na neden olacakt r. Öte yandan; otomatik para veznelerinin (ATM) yayg nlaflmas sonucu halk n bankac l k sistemini daha yo- un olarak kullanmaya bafllamas nakit tercih oran n düflürecek, bu da bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar n ve dolay s yla para arz n artt r c bir etki yaratacakt r. Benzer flekilde, hazine bonolar nda faiz oranlar n n yükselmesi, bankalar n daha az serbest rezerv tutmalar na ve serbest rezerv oran n n düflmesine neden olaca için, bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar ve para arz artma yönünde de iflim gösterecektir.

19 Ünite 2 - Bankalar n Kaydi Para Yaratma Süreci 41 Özet Bir bankan n temel çal flma prensibini ve ekonomide bankac l k sisteminin üstlendi i temel fonksi- AMAÇ 1 yonlar aç klayabilmek Bir banka, üstlendi i fonksiyonlar yerine getirirken, para yaratan bir kurumdur. Bankalar n kaydi para yaratabilmelerinin ard nda, k smi rezerv bankac l ad verilen uygulama yatmaktad r. Bankalar, bir arac kurum olarak, fon fazlas olan ekonomik birimlerden, fon aç bulunan ekonomik birimlere, fon transfer edilmesine arac l k ederek, ekonomide yat r mlar n ve verimlili in artmas - na katk da bulunmaktad rlar. Bankalar, zorunlu ve serbest rezerv olmak üzere, ellerinde iki tür rezerv bulundururlar. Bunlardan serbest rezervler, ani mevduat ç k fllar n karfl lamak ve kârl yat r m f rsatlar n de erlendirebilmek amac yla bir emniyet unsuru olarak bankalar n ellerinde bulundurduklar rezervlerdir. Zorunlu rezervlerse bankalar n yasalar gere i tutmak zorunda olduklar rezervleri ifade etmektedir. Bir bankan n nas l para yaratt n ve bu süreçte AMAÇ 2 belirleyici olan parametrelerin yarat labilecek para miktar üzerindeki etkilerini K smi rezerv bankac l na geçiflle birlikte bankalar, ellerinde bulunan rezerv miktar n de ifltirerek, kaydi para yaratma olana na sahip olmufllard r. Nitekim bankac l k sistemindeki, zorunlu rezerv d fl ndaki tüm s z nt lar n s f ra eflit oldu u varsay m alt nda, bankac l k sistemi ilave 1 liral k rezervle zorunlu rezerv oran n n tersiyle ölçülen bir katsay yla çarp m kadar kaydi para yaratabilmektedir. S z nt lar sisteme dahil edildikçe, bankalar n kaydi para yaratma olanaklar s n rlanmaktad r. Söz konusu s z nt lar zorunlu rezervler, serbest rezervler, vadeli mevduatlar ve nakit s z nt lar ndan kaynaklanan s z nt lard r. Bu s z nt lar n büyüklü ü artt kça, bankalar n yaratabilece i kaydi para miktar azal r. Bankalar n, kaydi para yaratma güçleri oldu u gibi, kaydi para yok etme güçlerinin de bulundu u bir gerçektir. Buradaki süreç para yarat lmas sürecinin tamamen tersidir.

20 42 Para Teorisi ve Politikas Kendimizi S nayal m 1. Afla daki ekonomik birimlerden hangisi mevduat yarat lmas sürecinde yer al r? a. Merkez Bankas b. Bankalar c. Mevduat sahipleri d. Bankalardan borçlananlar e. Hepsi 2. Merkez Bankas, afla dakilerden hangisiyle bankac l k sistemine ilave rezerv sa lar? a. Bankalara reeskont kredisi açarak b. Bankalara kamu kesimi tahvilleri satarak c. Bankalara açt reeskont kredilerini tahsil ederek d. Para arz n daraltarak e. Mevduat karfl l k oran n art rarak 3. Mevduat yarat lmas sürecinde, afla dakilerden hangisi bir s z nt olarak kabul edilmez? a. Vadeli mevduatlar b. Serbest rezervler c. Vadesiz mevduatlar d. Nakit e. Zorunlu rezervler 4. Bir banka bilançosunun pasifi ve aktifi s ras yla afla - dakilerden hangisini ortaya koyar? a. maliyet yap s - kârl l k yap s n b. kârl l k yap s - maliyet yap s n c. fon kaynak yap s - fon kullan m yap s n d. rezerv yap s - mevduat yap s n e. fon gelirleri yap s - fon giderleri yap s n 5. Bankac l k sisteminin serbest rezerv talebinin düflmesi kaydi para üzerinde nas l bir etki yarat r? a. Mevduat çarpan yükselece i için kaydi para artar. b. Mevduat çarpan düflece i için kaydi para azal r. c. Mevduat çarpan düflece i için kaydi para artar. d. Mevduat çarpan yükselece i için kaydi para azal r. e. Mevduat çarpan ve kaydi para de iflmez. 7. Bankac l k sisteminde birden fazla banka olmas halinde, sisteme enjekte edilen rezerv miktar 1 trilyon lira (DR = 1000 milyar TL), zorunlu rezerv oran %10 (rdd = 0.10) ken sistemin yarataca ilave vadesiz mevduat miktar (DDD) kaç TL dir? a milyar b milyar c milyar d milyar e. 500 milyar 8. Bankalar n mevduatlar ndan daha düflük bir miktar karfl l k olarak ellerinde tutmalar na ne ad verilir? a. Mutlak rezerv bankac l b. K smi rezerv bankac l c. Yat r m bankac l d. Holding bankac l e. Serbest rezerv bankac l 9. Ani mevduat ç k fllar n karfl lamak ve kârl yat r m f rsatlar n de erlendirmek amac yla bir emniyet unsuru olarak bankalar n ellerinde bulundurduklar rezervler afla - dakilerden hangisidir? a. Serbest rezervler b. Zorunlu rezervler c. Reeskont kredileri d. K smi rezervler e. Mutlak rezervler 10. Bankac l k sisteminde tek bir bankan n oldu u,nakit s z nt s n n olmad,bankac l k sisteminin sahip oldu u rezervlerin tamam n n zorunlu rezervlerden olufltu u ve bankalar n sadece vadesiz mevduat fleklinde yükümlülük ald varsay mlar alt nda,merkez Bankas zorunlu rezerv oran n 0 olarak belirlerse bankaya yat r lan 1000 TL lik mevduatla kaç liral k kaydi para yarat labilir? a. b. 0 c d e Bir bankada açt r lm fl olan vadesiz mevduat banka bilançosunun hangi k sm nda yer al r? a. Bankan n alaca n ifade etti i için aktifte b. Bankan n borcunu ifade etti i için aktifte c. Bankan n alaca n ifade etti i için pasifte d. Bankan n borcunu ifade etti i için pasifte e. Vadesiz mevduatlar bilançoda yer almaz

Para Arzı. Dr. Süleyman BOLAT

Para Arzı. Dr. Süleyman BOLAT Para Arzı 1 Para Arzı Bir ekonomide dolaşımda mevcut olan para miktarına para arzı (money supply) denir. Kağıt para sisteminin günümüzde tüm ülkelerde geçerli olan itibari para uygulamasında, paranın hangi

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

2) Global piyasada Alman otomobillerine olan talep artarsa, di er bütün faktörler sabit tutuldu unda euro dolara kar.

2) Global piyasada Alman otomobillerine olan talep artarsa, di er bütün faktörler sabit tutuldu unda euro dolara kar. EKON 436 2. Vize A Ad-Soyad renci No 1) Akbank' n u anki toplam mevduat n 100 milyar TL, toplam rezervinin 30 milyar TL ve toplam kredilerinin 70 milyar TL oldu unu kabul edelim. Zorunlu kar k oran ise

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

B ilindi i üzere; Gelir Vergisi Kanunu na 4444 say l Kanun la1 eklenen Geçici

B ilindi i üzere; Gelir Vergisi Kanunu na 4444 say l Kanun la1 eklenen Geçici GEL R VERG S KANUNU NUN GEÇ C 55 NC MADDES UYARINCA 2003 VE 2004 YILINDA STOPAJA TAB OLMASI NEDEN YLE BEYANA TAB OLMAYAN GEL RLER N 2005 DURUMU Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü 1- G R fi B ilindi

Detaylı

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Menkul K ymet Yat r m Ortakl klar, Sermaye Piyasas Mevzuat gere ince sadece portföy iflletmecili i faaliyetlerinde bulunmakta ve buradan

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2938 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1894 PARA POL T KASI

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2938 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1894 PARA POL T KASI T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2938 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1894 PARA POL T KASI Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Bengül Gülümser ARSLAN (Ünite 1) Prof.Dr. Muharrem AFfiAR (Ünite 2, 3) Yrd.Doç.Dr. Etem

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

ISL107 GENEL MUHASEBE I

ISL107 GENEL MUHASEBE I ISL107 GENEL MUHASEBE I Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 8. HAFTA Menkulkıymetleraşağıdaki amaçlardoğrultusunda edinilebilir. Güvenlik Amacı: işletmeler sahip oldukları nakit mevcutlarının

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

ADABANK A.. HAZ RAN -2013 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU

ADABANK A.. HAZ RAN -2013 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU v ADABANK A.. HAZ RAN -2013 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU 1. leti im Bilgileri Bankan n Yönetim Merkezinin Adresi : Büyükdere Caddesi Rumelihan No:40 Mecidiyeköy- stanbul Bankan n Telefon ve Faks Numaralar

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

300 yılı aşkın uzmanlığımızla bugün olduğu gibi yarın da yanınızdayız. PLAN 113 YATIRIM FONLARI TANITIM KILAVUZU

300 yılı aşkın uzmanlığımızla bugün olduğu gibi yarın da yanınızdayız. PLAN 113 YATIRIM FONLARI TANITIM KILAVUZU 300 yılı aşkın uzmanlığımızla bugün olduğu gibi yarın da yanınızdayız. PLAN 113 YATIRIM LARI TANITIM KILAVUZU AVIVASA EMEKL L K VE HAYAT A.fi. GEL R AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKL L K YATIRIM U Genifl

Detaylı

yi tan mlanm fl stratejiler-etkileyici sonuçlar Konsolide olmayan Haziran 2007 sonuçlar

yi tan mlanm fl stratejiler-etkileyici sonuçlar Konsolide olmayan Haziran 2007 sonuçlar yi tan mlanm fl stratejiler-etkileyici sonuçlar Konsolide olmayan Haziran 2007 sonuçlar 1 Bafll ca Göstergeler 36.9 milyar YTL Toplam aktifler ilk alt ayda %7.3 artarak 36.9 milyar YTL ye ulaflm flt r.

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

15.402 dersinin paketlenmesi

15.402 dersinin paketlenmesi 15.402 dersinin paketlenmesi 1 Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme A. Değerleme: Serbest Nakit akışları ve Risk 1 Nisan Ders: Serbest Nakit akışları Değerlemesi 3 Nisan Vaka: Ameritrade B. Değerleme: AOSM

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

T evsik zorunlulu u Maliye Bakanl taraf ndan kay t d fl ekonomi ile

T evsik zorunlulu u Maliye Bakanl taraf ndan kay t d fl ekonomi ile mali ÇÖZÜM 133 ALACA IN TEML K HAL NDE VE AYNI ÖDEMELERDE TEVS K ZORUNLULU U Memifl KÜRK* I-G R fi: T evsik zorunlulu u Maliye Bakanl taraf ndan kay t d fl ekonomi ile mücadele amac yla getirilen uygulamalardan

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z Yoksulun fians Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z sonuca geçelim: Teorem. Yoksulun zengine karfl flans yoktur. Bu çok bilinen teorem i kan tlayabilmek için her fleyden önce önermeyi

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland.

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland. 21 OCAK-MART DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 21 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 1 Nisan 21 tarihinde

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

MKB'de fllem Gören Anonim fiirketlerin Kendi Paylar n Sat n Almalar Hakk nda Sermaye Piyasas Kurulu Düzenlemesi Hakk nda

MKB'de fllem Gören Anonim fiirketlerin Kendi Paylar n Sat n Almalar Hakk nda Sermaye Piyasas Kurulu Düzenlemesi Hakk nda MKB'de fllem Gören Anonim fiirketlerin Kendi Paylar n Sat n Almalar Hakk nda Sermaye Piyasas Kurulu Düzenlemesi Hakk nda BFS - 2011/08 stanbul, 25.08.2011 Sermaye Piyasas Kurulunun afla da yer alan 10.08.2011

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

BANKA MUHASEBESİ 0 DÖNEN DEĞERLER HESAP GRUBU

BANKA MUHASEBESİ 0 DÖNEN DEĞERLER HESAP GRUBU BANKA MUHASEBESİ 0 DÖNEN DEĞERLER HESAP GRUBU 0 DÖNEN DEĞERLER Dönen değerler bilançonun aktifinde yer alan, likiditesi en yüksek varlık grubu olup bu hesap grubunda yer alan hesapların ortak özelliği

Detaylı

Döviz Kuru Hedeflemesi ve Döviz Kuruna Merkez Bankas n n Müdahalesi

Döviz Kuru Hedeflemesi ve Döviz Kuruna Merkez Bankas n n Müdahalesi 7 Döviz Kuru Hedeflemesi ve Döviz Kuruna Merkez Bankas n n Müdahalesi 4 Döviz kuru çapas ya da daha genifl bir ifadeyle çapalama politikas son y llar n en popüler para politikas stratejilerinden birisi

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Eylül 2009 Finansal Sonuçları. Konsolide Olmayan Veriler

Eylül 2009 Finansal Sonuçları. Konsolide Olmayan Veriler Finansal Sonuçları Konsolide Olmayan Veriler Ülke Çapında Yaygınlık Halkbank 2008 y lsonundan itibaren açt 28 yeni flube ile flube a n geniflletmeye devam etmektedir. Yurtiçi flube say s 650 ye ulaflm

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Ankara Emeklilik A.Ş Gelir Amaçlı Uluslararası Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım

Detaylı

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz -

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - Saymadan Saymak Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - lan say 1 2... n say s na eflittir. Yani, tan m gere i, n! = 1 2... (n-1) n dir. n!, n fortoriyel diye okunur. Örne in,

Detaylı

PARASAL GÖSTERGELER KRED LER N DA ILIMI* (B N TL.)

PARASAL GÖSTERGELER KRED LER N DA ILIMI* (B N TL.) 1886 PARASAL GÖSTERGELER KRED LER N DA ILIMI* (B N TL.) 28 De iflim %) 28 De iflim %) Toplam 311.774.444 356.845.499 %14 4.641.681 5.168.27 %11 297.867.78 335.17.279 %13 4.44.733 4.774.62 %8 Alacaklar

Detaylı

yaz -tura at yor. Yaz gelirse birinci oyuncu, tura gelirse ikinci oyuncu kazanacak. Birinci oyuncu oyunun bafl nda ortaya 1 lira koyuyor.

yaz -tura at yor. Yaz gelirse birinci oyuncu, tura gelirse ikinci oyuncu kazanacak. Birinci oyuncu oyunun bafl nda ortaya 1 lira koyuyor. Sonlu Oyunlar B u kitapta s k s k oyunlar konu edece iz. Oyunlar sonlu ve sonsuz oyunlar diye ikiye ay raca z. Sonsuz oyunlar da ilerde ikiye ay raca z: Uygulamada sonsuza dek sürebilen ve süremeyen oyunlar.

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Macroeconomics II (IKT 234) HW II (Ozan Eksi)

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Macroeconomics II (IKT 234) HW II (Ozan Eksi) TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Macroeconomics II (IKT 234) HW II (Ozan Eksi) Mankiw 12-3: Iş yöneticileri/iş adamlar ve politika yap c lar ço¼gu zaman Amerikan Endüstrisinin rekabet edilebilirli¼gi (Amerikan

Detaylı

BASIN DUYURUSU 2001 YILI PARA VE KUR POLİTİKASI

BASIN DUYURUSU 2001 YILI PARA VE KUR POLİTİKASI Sayı: 42 BASIN DUYURUSU 2001 YILI PARA VE KUR POLİTİKASI Gazi Erçel Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 22 Aralık 2000 Ankara 2001 yılında uygulanacak para ve kur politikasının çerçevesi, uygulama prensipleri

Detaylı

TMS 17 K RALAMA filemler. Doç. Dr. Fatih YILMAZ stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Muhasebe Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 17 K RALAMA filemler. Doç. Dr. Fatih YILMAZ stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Muhasebe Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 1. B Ö L Ü M TMS 17 K RALAMA filemler Doç. Dr. Fatih YILMAZ stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Muhasebe Anabilim Dal Ö retim Üyesi 183 11. Bölüm, TMS-17 Kiralama fllemleri 11.1 STANDARDIN AMACI Bu

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi Çal şma Sorular 1-) (Faizler) Y ll k %10 faizden bankaya koyulan 100 tl nin bir y l sonraki getirisini hesaplay n z? 2-) (Faizler)

Detaylı

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ)

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) 8.2. Ders İçerikleri 8.2.1. Zorunlu Dersler MLY 101 Denetim Ticari faaliyetler ile ilgili olayların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

KES RLER. Bunlar biliyor musunuz? Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi.

KES RLER. Bunlar biliyor musunuz? Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi. KES RLER Bunlar biliyor musunuz? Bütün: Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi. Yar m: Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Kesir: Bir bütünün bölündü ü eflit parçalar n birini veya

Detaylı

NO: 2012/09 TAR H: 19.01.2012

NO: 2012/09 TAR H: 19.01.2012 VERG S RKÜLER NO: 2012/09 TAR H: 19.01.2012 KONU 5 Seri No lu Kurumlar Vergisi Genel Tebli i Resmi Gazete de Yay nlanm r. 19.01.2012 tarih ve 28178 say Resmi Gazete de yay mlanan 5 Seri No'lu Kurumlar

Detaylı

K sa Dönemde. Para-Üretim liflkisi ve Paran n Ekonomiye Geçifl Mekanizmas. Amaçlar m z

K sa Dönemde. Para-Üretim liflkisi ve Paran n Ekonomiye Geçifl Mekanizmas. Amaçlar m z K sa Dönemde 10 Para-Üretim liflkisi ve Paran n Ekonomiye Geçifl Mekanizmas 207 Uçurtmay havada tutabilmek, basit bir ifl gibi görünmesine karfl n, oldukça ciddi bir sorundur. Bu konuda deneyim sahibi

Detaylı

2009 2010 Dönemi Piyasa Yapıcılığı Sözleşmesi

2009 2010 Dönemi Piyasa Yapıcılığı Sözleşmesi 2009 2010 Dönemi Piyasa Yapıcılığı Sözleşmesi Sözleşmenin tarafları Madde 1) İşbu Sözleşme, İsmet İnönü Bulvarı No:36, 06510 Emek / Ankara adresinde mukim Hazine Müsteşarlığı (bundan sonra kısaca Müsteşarlık

Detaylı

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010 2010 Y l nda Güvence Hesab na Yap lan lar Rekor Düzeyde Artt A. Kadir KÜÇÜK Güvence Hesab Müdürü üvence Hesab nda 2010 y l nda yap - G lan baflvurularda yüzde 111 gibi rekor bir art fl yaflan rken, toplam

Detaylı

2011/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL MUHASEBE. 4 Aralık 2011-Pazar 09:00-12:00 SORULAR

2011/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL MUHASEBE. 4 Aralık 2011-Pazar 09:00-12:00 SORULAR 2011/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL MUHASEBE 4 Aralık 2011-Pazar 09:00-12:00 SORULAR SORU 1: Mali Tablolardan Bilanço yu tanımlayınız. SORU 2: Mali Tablolardan Gelir Tablosu

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Emre HORASAN

Yrd. Doç. Dr. Emre HORASAN Yrd. Doç. Dr. Emre HORASAN Finansal Sistem; fonun arz ve talebini dengeleyen ve fonları zaman, miktar, vade ve kişiler bazında kullanılabilir hale getiren bir sistemdir. Finansal Sistemin görevleri: Malların,

Detaylı

PROJEKS YON YILLIK TÜFE. > ENFLASYON Enflasyondaki iki ayl k gerçekleflme, y l n tümüne iliflkin umutlar bir anda söndürdü.

PROJEKS YON YILLIK TÜFE. > ENFLASYON Enflasyondaki iki ayl k gerçekleflme, y l n tümüne iliflkin umutlar bir anda söndürdü. TÜRK YE N N GÖSTERGELER PROJEKS YON > Haz rlayan: Alaattin AKTAfi ala.aktas@gmail.com > ENFLASYON Enflasyondaki iki ayl k gerçekleflme, y l n tümüne iliflkin umutlar bir anda söndürdü. Ocakta yüzde 0,80

Detaylı

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24 Ticari bir işletme olarak bankaların belirli bir dönem içerisinde nasıl çalıştıklarını ve amaçlarına dönük olarak nasıl bir performans sergilediklerini değerlendirebilmenin yolu bankalara ait finansal

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

OYAK EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 30 HAZİRAN 2006 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

OYAK EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 30 HAZİRAN 2006 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR GRUPLARA YÖNELİK ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU MALİ TABLOLAR 1 OCAK 2006 30 HAZİRAN 2006 DÖNEMİNE AİT BAĞIMSIZ SINIRLI DENETİM RAPORU 1. Oyak Emeklilik A.Ş. Gruplara Yönelik Esnek Emeklilik Yatırım Fonu'nun

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Nakit Sermaye Artırımı Uygulaması (Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No:1) nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:9))

Nakit Sermaye Artırımı Uygulaması (Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No:1) nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:9)) Sirküler 2016 / 019 Referansımız: 0259 / 2016/ YMM/ EK Telefon: +90 (212) 29157 10 Fax: +90 (212) 24146 04 E-Mail: info@kutlanpartners.com İstanbul, 08.03.2016 Nakit Sermaye Artırımı Uygulaması (Kurumlar

Detaylı

KATILIM EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş ALTERNATİF İKİNCİ ESNEK (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU

KATILIM EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş ALTERNATİF İKİNCİ ESNEK (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU KATILIM EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş ALTERNATİF İKİNCİ ESNEK (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ BU TANITIM FORMUNDA YER ALAN BİLGİLER, SERMAYE PİYASASI KURULU TARAFINDAN 23.12.2015 TARİH

Detaylı

Soru ve Cevap. ÇÖZÜM Say : 93-2009 SORU 1:

Soru ve Cevap. ÇÖZÜM Say : 93-2009 SORU 1: Soru ve Cevap SORU 1: Hisse devir sözleflmesinin noterde onaylanmas aflamas nda al nacak noter harc n n flirket sermayesinin tamam üzerinden mi yoksa sat n al - nan toplam hisse bedeli üzerinden mi tahsil

Detaylı

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi Çal şma Sorular - Cevaplar. 1 Ozan Eksi (TOBB-ETU)

TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi Çal şma Sorular - Cevaplar. 1 Ozan Eksi (TOBB-ETU) TOBB-ETU, Iktisat Bölümü Para Teorisi ve Politikas (IKT 335) Ozan Eksi Çal şma Sorular - Cevaplar 1 1-) (Faizler) Y ll k %10 faizden bankaya koyulan 100 tl nin bir y l sonraki getirisini hesaplay n z?

Detaylı

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BIST-100, Haziran da %11,28 lik düşerek 76.295 den kapandı. Aynı dönemde Bankacılık endeksi %15,41, Sanayi endeksi

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

B ilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanunun 13 üncü maddesine

B ilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanunun 13 üncü maddesine mali ÇÖZÜM 165 F NANSAL K RALAMA fi RKETLER NE YAPILAN MAK NE -TEÇH ZAT TESL MLER NDE KATMA DE ER VERG S ST SNASI Hakk YILDIRIM * I. G R fi B ilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanunun 13 üncü

Detaylı

Konsolide Gelir Tablosu (denetlenmi )

Konsolide Gelir Tablosu (denetlenmi ) Konsolide Gelir Tablosu Konsolide Gelir Tablosu (denetlenmi ) m. 2010 2009 2008 Faiz ve benzeri gelirler 28,779 26,953 54,549 Faiz giderleri 13,196 14,494 42,096 Net faiz geliri 15,583 12,459 12,453 Kredi

Detaylı

Groupama Emeklilik Fonları

Groupama Emeklilik Fonları Groupama Emeklilik Fonları BKB - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Dış Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım Fonu Aralık ayında global piyasalara, Amerika da Mali uçurum tartışmaları

Detaylı

Brexit ten Kim Korkar?

Brexit ten Kim Korkar? EDAM Türkiye ve Avrupa Birliği Bilgi Notu Brexit ten Kim Korkar? Haziran 2016 Sinan Ülgen EDAM Başkanı 2 23 Haziranda İngiliz halkı, İngiltere nin AB de kalıp kalmayacağına dair bir halkoyuna katılacak.

Detaylı

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Ankara Emeklilik A.Ş Gelir Amaçlı Uluslararası Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım Fonu

Detaylı

Konu : Nakit Sermaye Artırımlarında Vergi Avantajı (2) 08.04.2016

Konu : Nakit Sermaye Artırımlarında Vergi Avantajı (2) 08.04.2016 SİRKÜ : 2016/09 KAYSERİ Konu : Nakit Sermaye Artırımlarında Vergi Avantajı (2) 08.04.2016 04.03.2016 tarih ve 29643 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kurumlar Vergisi 1 Seri No.lu Genel Tebliğinde Değişiklik

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2013/43. KONU: Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine İlişkin Düzenlemeler.

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2013/43. KONU: Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine İlişkin Düzenlemeler. VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2013/43 KONU: Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine İlişkin Düzenlemeler. Bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin belirlenmesine dair 2012/4213 sayılı Karar 23

Detaylı