İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 12 Geçiş Ekonomisi Örneğinde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellik Analizleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İhracat ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 12 Geçiş Ekonomisi Örneğinde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellik Analizleri"

Transkript

1 EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: Sayı: 2 Nsan 20 ss İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler Relatonshp between Export and Economc Growth: Panel Contegraton and Panel Causaly Analyss n 2 Transon Economes Case Seymur AĞAYEV ÖZET Bu çalışmada panel eştümleşme ve panel nedensellk analzler kullanılarak on k esk Sovyetler Brlğ üyes geçş ekonoms örneğnde hracat ve ekonomk büyüme lşks ncelenmştr. ammadde, enerj, tarım ürünler veya maden hracatı bu ülkelern toplam hracatının en öneml payını oluşturmaktadır. Araştırma sonuçları, hracat artışının ekonomk büyümeye neden olmadığını, dğer br fadeyle bu ülkeler çn hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olmadığını gösterr. Bulgular nedensellk lşksnn kısa ve uzun dönemde ekonomk büyümeden hracat artışına doğru olduğunu desteklemektedr. Anahtar Kelmeler: İhracat, ekonomk büyüme, panel eştümleşme, panel nedensellk ABSTRACT Ths paper uses panel contgraton and panel causaly approaches to nvestgate relatonshp between export and economc growth n the case of twelve members of former Sovet Unon transon economes. Export of raw materals, energy, agrcultural products and mnng materals constute the major porton of total export of these countres. The fndngs ndcate that there s not causaly runs from export growth to economc growth. Ths suggests that export-led growth hypothess s not supported for twelve transon countres. The study result ndcates that economc growth contrbutes to export growth n short-run and long-run. Keywords: Export, economc growth, panel contegraton, panel causaly. GİRİŞ İhracata dayalı büyüme hpotezne göre hracat artışı üretm ve sthdam artışının en öneml belrleyclernden br, ekonomk büyümenn lokomotf veya c gücüdür. Bu hpotez dört temel nedene dayandırılmaktadır. Bunlardan lk şu şeklde açıklanablr. İhracat artışı başka br fade le ülke mallarına olan dış talepte artışı, ç talepte daralma olmaması koşuluyla üretm hacmnde ve sthdam düzeynde artış anlamına gelr. Mal ve hzmet hracatı, GSYİ nın harcamalar yoluyla hesaplanmasında yer alan kalemlerden brdr. Bu kalemde meydana gelen değşm üretm düzeyn kamu harcamaları ve yatırım harcamalarında olduğu gb Keynesyen çarpanı oranında etklemektedr. İhracat artışı dış tcaret çarpanı oranında üretm hacmnde artışa neden olmaktadır (Ramos, 200). Gelr düzeynn düşük olması nedenyle tasarrufların, dolayısıyla sermaye brkm ve yatırımların yetersz olması az gelşmş ülkelern ortak özellğdr. Gerekl fzk sermaye yatırımlarının yapılamaması üretm artışının ve büyümenn gerçekleşmemesne neden olmaktadır. Az gelşmş ülkelern karşılaştığı bu sorun yoksulluk kısır döngüsü olarak da adlandırılmaktadır. İhracata dayalı büyüme hpoteznn dayandığı knc teork neden, hracat yoluyla elde edlen dövz gelrlernn sermaye ve gerekl ara malları halatı çn gerekl kaynağı sağlayablmesdr (Sharma ve Panagotds, 2004; Şmşek, 2003). Bu şeklde, hracat artışının fzk sermaye malları halatını olanaklı kılması ekonomde yen yatırımlara, başka br fade le üretm kapasesnde artışa neden olmaktadır. Üretm kapasesnde meydana gelen artış ekonomnn üretm ve sthdam hacmnde artış sağlamaktadır. Üretm çn gerekl olan ara mallarının halatı da doğrudan üretm artışına neden olmaktadır. İhracat artışının ekonomk büyümenn temel belrleycs olduğunu öne süren hpotezn dayandığı üçüncü neden, hracat sektörlerndek uzman- Yrd. Doç. Dr., Rze Ünverses, İktsad ve İdar Blmler Fakültes, İktsat Bölümü, 24

2 Seymur AĞAYEV laşmadan kaynaklanmaktadır. Uzmanlaşma nedenyle bu sektörde vermllk düzey dğer sektörlere oranla daha yüksektr. İhracata yönelk üretm yapan sektörlerde vermllğn dğer sektörlere oranla yüksek olması, hracata yönelk üretm yapan sektörlere doğru üretm kaynaklarının yenden dağılımına neden olmaktadır (Shraz ve Abdul Manap, 2005). Vermsz veya daha az verml sektörlerde kullanılan üretm kaynaklarının vermllğ daha yüksek sektörlere aktarılması doğal olarak ekonomnn üretm hacmn artırmaktadır. İktsat teorsne göre uluslar arası tcaret ülkelern karşılaştırmalı üstünlüklerden yararlanmalarına neden olmaktadır. Dış tcaretn serbest olması şletmelern varlıklarını sürdürmeler çn rekabet edeblmelern gerektrmektedr. Uluslar arası pyasada rekabet se yen teknolojlern kullanılması, ler yönetm ve pazarlama blglerne sahp olunması, şgücünün üretmn gerektğ eğm düzeyne ve blg brkmne sahp olması, gerekl araştırma gelştrme faalyetlernn yürütülmes gb brçok özellğ br arada gerektrmektedr. Rekabetn varlığı geleceğe yönelk olarak üretmde vermllğ daha da artıracak teknolojk yenlklern, daha etkn üretm ve yönetm teknklernn veya anlayışlarının önünü açmaktadır. İhracat artışının ekonomk büyümenn temel belrleycs olduğunu öne süren hpotezn dayandığı son neden, hracat artışının bu şeklde neden olacağı vermllk arışıdır. İhracat artışına dayalı büyüme hpoteznn ekonomk büyüme modeller bakımından önem, yukarıda fade edldğ gb teknoloj ve blgnn yayılmasını konu etmesnde yatar. Blndğ gb Solow model olarak da adlandırılan neoklask büyüme modelnde büyümenn veya modeldek fadesyle şç başına düşen üretm artışının neden dışsal değşken olan teknolojk gelşmedr. Teknoloj halatı, ülke çnde gelştrlemeyen veya üretlmeyen daha ler br teknolojnn başka ülkelerden satın alınmasını fade eder. O halde teknolojye yönelen halat neoklask büyüme modelne göre üretm artışına neden olacak. İçsel büyüme modellernde se teknolojk gelşme beşer sermaye brkm, araştırma gelştrme faalyetler şeklnde çselleştrlmştr. İçsel büyüme modellernn brçoğu büyümenn belrleyc gücünün blg taşmaları olduğunu ler sürmektedr. Romer (986), üretm sürecnde ürün harcnde yen üretm blgsnn de üretldğn öne sürmektedr. Vermllk artışı anlamına gelen ve araştırma gelştrme faalyetler sonucu ortaya çıkan yen üretm blgs ekonomye yayılarak pozf dışsallıklara neden olacaktır. Yan, Romer e göre ekonomk büyümeye pozf dışsallıklar neden olmaktadır. Aynı şeklde Lucas da pozf dışsallıkları üzernde durmaktadır. Lucas (988), Romer den farklı olarak pozf dışsallıkların çalışma dışı kalan süreye bağlı olan beşer sermaye brkm sonucu ortaya çıktığını ler sürmektedr. Bu çalışmalardan yen blgnn yayılmasının (taşma) ekonomk büyümeye neden olacağı anlaşılmaktadır. İhracata dayalı büyüme hpoteznde hracatçı şletmelern varlıklarını sürdürmeler çn araştırma gelştrme faalyetlerne, şgücünün şkolunda gerekl olan blg brkmne ve eğm düzeyne (beşer sermaye brkm) sahp olması gerektğ yukarıda da belrtlmşt. Görülmektedr k, Romer (986) ve Lucas (988) tarafından ekonomk büyümenn belrleyc gücü olarak görülen araştırma gelştrme faalyetler ve beşer sermaye brkm hracatçı şletmelern de uluslar arası rekabette varlıklarını sürdüreblmeler çn son derece önem taşımaktadır. O halde, teork olarak şu görüş ler sürüleblr; hracat sektörler araştırma gelştrme faalyetler ve beşer sermaye brkmne katkıları ölçüsünde ekonomk büyümeye neden olurlar. Araştırma gelştrme faalyetlernde bulunmayan ve beşer sermaye brkmne katkı sağlamayan, sadece hammadde veya enerj tedarkçs görevn sürdüren hracat sektörlerne sahp olan ülkelerde hracat artışı vermllk artışına, malyetlern düşmesne, pozf dışsallıklara neden olmayacağından dolayı ekonomk büyümeye neden olmayacaktır. Bu çalışmada amaç, hammadde ve enerj tedarkçs, tarım ürünler veya maden hracatçısı olan on k esk Sovyetler Brlğ üyes geçş ekonomsnde hracat ve GSYİ arasındak lşkler ncelemektr. Araştırmaya konu olan bu ülkeler Ermenstan, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Gürcstan, Kazakstan, Kırgızstan, Moldova, Rusya, Tackstan, Türkmenstan, Ukrayna ve Özbekstan dır. Blndğ gb, Sovyetler Brlğ dağılmadan önce dünyanın en büyük petrol, doğal gaz ve değerl metaller üretcsdr. Brlk dağıldıktan sonra, serbest pyasa ekonomsn benmseyen ve Sosyalst ülkeler harcnde tüm dünya le de serbest tcaret yapma olanağı bulan araştırma konusu ülkelern de en öneml özellkler enerj, hammadde, maden ve tarımsal ürün tedarkçs olmalarıdır. Sovyetler Brlğ an çöküşüyle brlkte bağımsızlıklarını lan eden üye ülkelern tamamı Doğu Avrupa dak dğer esk sosyalst ülkelerle beraber merkez planlı ekonomk düzen terk etmş ve serbest pyasa ekonomsn oluşturmaya başlamışlardır. İktsat leratüründe bu ülkeler geçş ekonomler olarak adlanırlar. Bu çalışmada, nspeten ortak sosyoekono- 242

3 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler mk özellklere sahp, enerj, hammadde, maden ve tarımsal ürün hracatçısı olan on k ülkede hracat ve GSYİ arasındak lşk panel eştümleşme ve panel nedensellk analzler kullanılarak ncelenmştr. Araştırma sonucunda, hracata dayalı büyüme hpoteznn bu ülkeler çn geçerl olup olmadığı da ortaya çıkacaktır. 2. LİTERATÜR DEĞERLENDİRMESİ İhracat ve ekonomk büyüme lşksnn ncelendğ çalışmalar araştırmaya konu olan ülkeler, zlenen yöntem ve sonuçları bakımından farklılık göstermektedr. İlşknn ülke grupları çn ncelendğ çalışmaların yanı sıra tek ülke uygulamaları da vardır. Aşağıda konu le lgl bazı çalışmalar özellkle kullanılan yöntemler ve alınan sonuçlar açısından değerlendrlmştr. Kunst ve Marn (989), Avusturya da hracat ve ekonomk büyüme lşksn mamul mal hracatı, şgücü vermllğ değşkenlern ve Granger nedensellk analzn kullanarak ncelemştr. Analz sonuçları şgücü vermllğnden hracata doğru tek yönlü nedensellk lşksnn olduğunu göstermektedr. Marn (992) çalışmasında se hracat ve ekonomk büyüme lşks, dört gelşmş pyasa ekonoms çn mamul mal hracatı le şgücü vermllğ değşkenler ve k aşamalı Engle-Granger eştümleşme ve Granger nedensellk analzler kullanılarak ncelenmştr. Eştümleşme analz İngltere harç dğer ülkelerde bu değşkenlern uzun dönemde brlkte hareket ettklern göstermektedr. Nedensellk sınamaları sonucunda, mamul mal hracat artışından vermllk artışına doğru tek yönlü lşk bulunmuştur. Bu sonuç, Avusturya ya a aynı değşkenlern kullanıldığı Kunst ve Marn (989) çalışması sonuçlarından farklıdır. Anwer ve Sampath (2000), hracat ve ekonomk büyüme lşksn 96 ülke çn, Johansen eştümleşme ve Granger nedensellk sınamaları le ncelemşlerdr. Çalışmada 96 ülkenn 35 çn hracat ve GSYİ değşkenlernn farklı düzeylerde durağan oldukları bulunmuştur. Gerye kalan 6 ülkenn 3 çn değşkenler arasında eştümleşme lşksnn olmadığı, 20 ülke çn se en az br yönde nedensellk lşksnn olduğu bulunmuştur. Bu ülkelern 2 snde 2 nedensellk lşksnn yönü (beşnde negatf olmakla beraber) GSYİ dan hracata, 6 sında 3 hracattan GSYİ ya, 2 snde 4 se çft taraflıdır. ülke 5 çn se araştırmaya konu olan değşkenler arasında eştümleşme lşks olmasına karşın herhang br nedensellk lşksnn olmadığı bulunmuştur. Bu sonuçlara göre, Anwer ve Sampath (2000) çalışmasında ncelenen 96 ülkenn 8 ne lşkn sonuçlar hracata dayalı büyüme hpotezn desteklemektedr. Bahman-Oskooee, Economdou ve Goswam (2005) çalışması se br panel ver çalışmasıdır. Çalışmada 6 ülkeye a ver set panel brm kök ve panel eştümleşme analzler kullanılmıştır. İhracatın bağımlı değşken olduğu durumlarda, sınama sonuçları hracat ve ekonomk büyümenn eştümleşk olduğunu gösterr. Ramos (200) çalışması Portekz ekonoms çn Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayalı Granger nedensellk analzler çerçevesnde yürütülmüştür. Sınama sonuçları hracat artışı ve ekonomk büyüme arasında eştümleşme, uzun ve kısa dönem çft yönlü nedensellk lşklernn var olduğunu göstermektedr. Medna-Smh (200), se Kosta-Rca çn hracat le büyüme lşksn ncelemştr. Çalışma Johansen eştümleşme, Engle-Granger eştümleşme analzler ve kısıtlamasız hata düzeltme model çerçevesnde yürütülmüştür. Eştümleşme sınaması sonuçları uzun dönem lşksnn varlığını doğrulamaktadır. ata düzeltme model sonuçlarına göre de hracat artışı büyümey pozf yönde etklemektedr. İhracat ve ekonomk büyüme lşksnn ncelendğ uygulamalı çalışmalar arasında özellkle Güney Asya ekonomlerne lşkn çalışmalar öneml yer tutmaktadır. Ekanayake (999) çalışması da bunlardan brdr. Bu çalışmada sekz Güney Asya ülkes 6 çn hracat ve ekonomk büyüme lşks k aşamalı Engle-Granger, Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayalı Granger nedensellk analz çerçevesnde ncelenmştr. Analz sonuçları araştırmaya konu olan ülkelern tamamı çn hracat ve ekonomk büyüme arasında eştümleşme lşksnn olduğunu göstermektedr. Ekanyake nn hata düzeltme modelnn uzun döneme lşkn sonuçları Malezya çn hracattan büyümeye doğru tek yönlü, dğer ülkeler çn çft yönlü nedensellk lşks olduğunu göstermektedr. Kısa dönemde se Sr-Lanka harç dğer ülkeler çn ekonomk büyümeden hracat artışına doğru nedensellk lşks bulunmuştur. İhracat artışından ekonomk büyümeye doğru nedensellk lşksnn varlığı Endonezya ve Sr-Lanka çn fakat zayıf düzeyde olduğu bulunmuştur. Ahmet, Butt ve Alan (2000) çalışması da sekz Asya ekonomsn 7 konu almaktadır. Çalışmada Engle-Granger eştümleşme ve eştümleşme sınaması 243

4 Seymur AĞAYEV sonuçlarına göre standart veya hata düzeltme modelne dayalı Granger nedensellk sınamaları kullanılmıştır. Ahmet ve dğerler (2000), çalışmaya dahl ettkler ülkelerden Endonezya ve Bangladeş çn hracat ve ekonomk büyüme arasında eştümleşme lşksnn varlığını bulmuşlardır. Çalışmanın nedensellğe lşkn sonuçları da Ekanyake (999) çalışması le farklılık gösterr. Buna göre Bangladeş çn hracat ve ekonomk büyüme arasında çft yönlü ve negatf, ndstan çn se hracattan büyümeye doğru pozf nedensellk vardır. Dğer ülkeler çn se değşkenler arasında nedensellk lşks bulunamamıştır. Böylelkle Ahmet ve dğerler (2000) araştırmaya konu olan sekz ülkeden sadece ndstan çn hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olduğunu belrtmşlerdr. Shraz ve Abdul Manap (2005), beş Güney Asya ülkes 8 çn hracata dayalı büyüme hpotezn Johansen eştümleşme ve Toda-Yamamoto yöntemne dayalı Granger nedensellk sınamalarını kullanarak ncelemştr. Çalışmada Sr-Lanka harç dğer ülkeler çn eştümleşme, Bangladeş ve Nepal çn çft yönlü nedensellk, Pakstan çn hracattan GSYİ ya doğru tek yönlü nedensellk lşksnn olduğu bulunmuştur. Nedensellk sınamasının Sr-Lanka ve ndstan a lşkn sonuçları se hracat ve GSYİ arasında herhang br nedensellk lşksnn bulunmadığı şeklndedr. Mamun ve Nath (2005), br Güney Asya ülkes olan Bangladeş çn hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olup olmadığını sınamışlar. Çalışmada k aşamalı Engle-Granger eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk sınamaları kullanılmıştır. Eştümleşme sınaması sonuçları Bangladeş te sanay üretm ve hracatın eştümleşk olduğunu, ata düzeltme model se uzun dönemde hracattan büyümeye doğru nedensellk lşksnn olduğunu göstermektedr. Mamun ve Nath (2005) çalışmasının kısa döneme lşkn sonuçları se değşkenler arasında herhang br nedensellk lşksnn olmadığını gösterr. Shraz ve Abdul Manap (2005) çalışmasında se Bangladeş çn hracat ve ekonomk büyüme arasında çft yönlü nedensellk lşks bulunmuştu. Tek Güney Asya ülkesnde hracat ve ekonomk büyüme lşksnn ncelendğ br dğer çalışma Al- Yousf (999) çalışmasıdır. Çalışma Malezya ekonoms çn Johansen eştümleşme ve Granger nedensellk analzler çerçevesnde yürütülmüştür. Çalışma sonuçları Malezya da, kısa döneme lşkn görüngü olarak hracata dayalı büyüme hpotezn desteklemektedr. Ekanayake (999) çalışmasının Malezya ya lşkn sonuçları da benzer şekldedr. Malezya çn hracat ve ekonomk büyüme lşksn konu eden br dğer çalışma, Keong, Yusop ve Lew (2003) çalışmasıdır. Çalışmada çok değşkenl Johansen eştümleşme ve k aşamalı EKK model çerçevesnde Granger nedensellk analzler kullanılmıştır. Sınama sonuçları hracat ve ekonomk büyüme değşkenlernn eştümleşk olduğunu ve hracattan ekonomk büyümeye doğru nedensellk lşksnn varlığını gösterr. Bu sonuçlar, yne Malezya yı konu eden Yousf (999) ve Ekanyake (999) çalışmasında olduğu gb hracata dayalı büyüme hpotezn desteklemektedr. Sharma ve Panagotds (2004), Güney Asya dak ndstan ekonoms çn lşky ncelemşler. Çalışmada Johansen eştümleşme, Breung nn parametrk olmayan eştümleşme ve Granger nedensellk sınamaları kullanılmıştır. Sharma ve Panagotds (2004) çalışması eştümleşme sınama sonuçları ndstan çn hracat ve ekonomk büyüme arasında eştümleşme lşksnn olmadığını gösterr. Granger nedensellk analz de bu ülkede hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olmadığını, nedensellk lşksnn zayıf düzeyde büyümeden hracata doğru olduğunu gösterr. ndstan çn hracat ekonomk büyüme lşksnn ncelendğ br dğer çalışma Pandey (2006) çalışmasıdır. Çalışmada Engle-Granger eştümleşme analz kullanılarak hracat le GSYİ ve bleşenlernn eştümleşme lşks üzerne yoğunlaşmış, ayrıca nedensellk lşks de ncelenmştr. Değşkenlern sab fyatlarla değerler dkkate alındığında eştümleşk olmadıkları, car fyatlarla se eştümleşk oldukları ve aralarında pozf nedensellk olduğu bulunmuştur. Kısa dönemde se hracat değşmelernn GSYİ değşmelerne neden olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar, yne ndstan ekonomsnn dkkate alındığı Ahmet ve dğerler (2000) çalışmasının sonuçları le benzer, Sharma ve Panagotds (2004) çalışmasının sonuçlarından tamamen farklıdır. Ullah, Zaman, Farooq ve Javd (2009) çalışmasında se Pakstan ekonoms dkkate alınmıştır. Çalışma Johansen eştümleşme, geleneksel Granger nedensellk ve hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk analzler çerçevesnde yürütülmüştür. Ullah ve dğerler (2009) deneysel sonuçları Pakstan çn hracat ve ekonomk büyüme arasında eştümleşme ve çft yönlü nedensellk lşks olduğunu gösterr. Bu çalışmada hracat ve ekonomk büyüme 244

5 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler arasında nedensellk lşksnn yönüne lşkn alınan sonuçlar Ekanayake (999) çalışmasında aynı ülkeye lşkn alınan sonuçlarla benzerdr. Fakat Shraz ve Abdul Manap (2005), Eusf ve Ahmed (2007) çalışmalarında se Pakstan çn nedensellğn yönü hracattan ekonomk büyümeye doğrudur. Dn (2004) çalışması da Güney Asya ekonomler le lgldr ve Shraz ve Abdul Manap (2005) çalışmasında dkkate alınan ülkeler kapsamaktadır. ata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk sınamasının kısa döneme lşkn sonuçları Bangladeş, ndstan ve Sr-Lanka çn hracat ve ekonomk büyüme arasında çft yönlü, Nepal çn se büyümeden hracata doğru nedensellk lşksnn olduğunu göstermektedr. Pakstan da se değşkenler arasında her hang br kısa dönem lşks bulunamamıştır. Shraz ve Abdul Manap (2005) çalışmasının Bangladeş e lşkn sonuçları bu çalışmayla benzerdr, dğer ülkelere lşkn sonuçlar se k çalışmada paralellk göstermemektedr. Dn (2004) Granger nedensellk sınamasının uzun döneme lşkn sonuçları se Bangladeş ve ndstan çn uzun dönem lşknn varlığını, dğer ülkeler çn se böyle br lşknn olmadığını göstermektedr. Güney Asya ülkelern konu alan br dğer çalışma Eusf ve Ahmed (2007) çalışmasıdır. Bu çalışmada yed Güney Asya ülkesnde 9 hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerllğ Engle-Granger eştümleşme ve Granger nedensellk analz çerçevesnde ncelenmştr. Eştümleşme analz sonuçları Bangladeş, Pakstan ve Nepal da eştümleşme lşksnn varlığını göstermektedr. Granger nedensellk sınaması sonuçları se Pakstan, Sr-Lanka ve Bhutan çn hracattan büyümeye doğru, ndstan, Nepal ve Maldvler çn ters yönde nedensellk lşksnn olduğunu göstermektedr. Bangladeş çn se değşkenler arasında herhang br nedensellk lşks bulunamamıştır. Konya (2004), 25 OECD ülkesne 0 a reel hracat, reel GSYİ değşkenlern ve Granger nedensellk analzn kullanarak bu ülkelerde hracata dayalı büyümenn ve büyüme destekl hracatın geçerl olup olmadığını araştırmıştır. Nedensellk sınama sonuçları Lüksemburg, ollanda, Danmarka, Fransa, Yunanstan, Macarstan ve Norveç çn her hang br nedensellk lşksnn olmadığını göstermektedr. Ayrıca İzlanda, Avustralya, Avusturya ve İrlanda çn hracattan büyümeye; Kanada, Kore, Japonya, Fnlandya, Portekz ve ABD çn büyümeden hracata doğru tek yönlü; İsveç ve İngltere çn çft yönlü nedensellk lşks olduğu bulunmuştur. Belçka, İtalya, Mekska, Yen Zelanda, İspanya ve İsvçre çn se sınama sonuçları br yargıya varılmayacak kadar karışıktır. Ahmed, Cheng ve Massns (2007) çalışması se beş Sahra altı Afrka ülkes çn yürütülmüştür. Bu ülkelerden Güney Afrka Cumhuryet harç dğerlernde sanayleşme çok düşük veya yok düzeylerdedr. İhracatlarının öneml kısmını petrol, maden ve tarım ürünler (muz, kakao ve kahve gb) hracatı oluşturmaktadır. Çalışmada hracat, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve ekonomk büyüme arasındak eştümleşme lşks ülkelere a zaman sers vers kullanılarak Johansen eştümleşme sınaması ve ayrıca panel ver kullanılarak Pedron eştümleşme sınaması le ncelenmştr. Eştümleşme analz sonuçlarına göre hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk analz yürütülmüştür. Eştümleşme sınamaları ve nedensellk analzndek hata termler Sahraaltı Afrka ülkelernde hracat ve GSYİ artışı arasında uzun dönem lşksnn olduğunu göstermektedr. Kısa dönemde se Güney Afrka harç dğer ülkeler çn çft yönlü nedensellk lşks, Güney Afrka Cumhuryet çn se büyümeden hracata doğru tek yönlü nedensellk lşks bulunmuştur. İhracatının %95 den daha fazlasını petrolün oluşturduğu Lbya ekonoms çn hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerllğ Elbeyd, amuda ve Gazda (200) çalışmasında araştırılmıştır. Çalışma Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayalı Granger nedensellk analz çerçevesnde yürütülmüştür. Sınama sonuçlarına göre hracat ve ekonomk büyüme arasında uzun dönem eştümleşme lşks ve çft yönlü uzun dönem nedensellk lşks vardır. Br dğer Afrka ülkes olan Nambya çn hracat ve ekonomk büyüme lşks Jordaan ve Ea (2007a) çalışmasında, Johansen eştümleşme ve yöney hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk çerçevesnde ncelenmştr. Nambya hracatının öneml kısmını maden, balık ve hayvan et gb temel maddeler hracatı oluşturmaktadır. Analz sonuçları hracattan GSYİ ve kş başına GSYİ ya doğru nedensellk lşksnn olduğunu göstermektedr. Jordaan ve Ea a a br dğer çalışma Botswana çn Johansen eştümleşme ve Granger nedensellk analzler çerçevesnde yapılmıştır. Çalışmada ekonomk büyüme gösterges olarak GSYİ ve hracat harç GSYİ değşkenler kullanılmıştır. Jordaan ve Ea (2007b) çalışması nedensellğe lşkn sonuçları ekonomk büyüme göstergelerne göre farklılık gösterr. Büyüme GSYİ le ölçüldüğü zaman nedensel- 245

6 Seymur AĞAYEV lk lşksnn büyümeden hracata doğru, hracat harç GSYİ le ölçüldüğü zaman se çft yönlü olduğu bulunmuştur. Kösekahyaoğlu ve Şentürk (2006), sekz ülke 2 çn hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olup olmadığını Granger nedensellk yöntem le ncelemştr. Nedensellk sınaması sonuçlarına göre, araştırmaya konu olan ülkelerden Brezlya ve Arjantn çn hracat ve büyüme arasında herhang br lşk yoktur. Türkye, Çek Cumhuryet, Macarstan, Polonya, ndstan ve Çn çn se hracattan büyümeye doğru tek yönlü nedensellk lşks bulunmuştur. Maneschöld (2008) çalışmasında Arjantn, Brezlya ve Mekska ya a ver, Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk sınamaları kullanılarak hracat ekonomk büyüme lşks ncelenmştr. Araştırma sonuçları Arjantn ve Mekska çn değşkenlern eşbütünleşk olduğunu ve aralarında çft yönlü nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. Brazlya çn se eştümleşme lşksnn olmadığı ve nedensellğn hracattan ekonomk büyümeye doğru tek yönlü olduğu bulunmuştur. Kösekahyaoğlu ve Şentürk (2006) çalışmasının yukarıda da fade edlen sonuçlarına göre se Brezlya ve Arjantn çn hracat ve büyüme arasında herhang br nedensellk lşks yoktur. Türkye ekonomsnde hracat ve büyüme lşksnn ncelendğ çalışma sonuçları da karışık sonuçlar sunmaktadır. Bunlardan Şmşek (2003) çalışmasında Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayalı Granger nedensellk sınamaları kullanılmıştır. Sınama sonuçları kısa ve uzun dönemde büyümeden hracata doğru tek yönlü nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. Türkye ekonomsnde hracat ve büyüme lşksn nceleyen br dğer çalışma Taban ve Aktar (2008) çalışmasıdır. Çalışmada kullanılan yöntem Engle- Granger eştümleşme, Johansen eştümleşme ve hata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk analzlerdr. Çalışma sonuçları değşkenler arasında kısa dönem ve uzun dönem çft yönlü nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. alıcıoğlu (2007), se çalışmasını br sınır (bounds) eştümleşme yaklaşımı ve hata düzeltmeye dayalı Granger nedensellk analz çerçevesnde yürütmüştür. Çalışmada Türkye çn hracat ve sanay üretm lşksn ncelemştr. Sınama sonuçlarına göre hracattan sanay üretmne doğru tek yönlü nedensellk lşks vardır. Blgn ve Şahbaz (2009) çalışmasında da Türkye ye a ver set ve leratürde yaygın olarak kullanılan Johansen eştümleşme, hata düzeltme modelne ve ayrıca Toda-Yamamoto yöntemne dayalı Granger nedensellk analzler kullanılmıştır. Eştümleşme analz değşkenler arasında uzun dönem lşksnn varlığını göstermektedr. Blgn ve Şahbaz (2009) çalışması nedensellk sınamalarında nedensellk lşksnn yönünü hata düzeltme modelnde çft yönlü, Toda-Yamamoto yöntemnde se hracattan sanay üretmne doğrudur. Yukarıda genel hatlarıyla fade edlen uygulamalı çalışmalar hracat ve ekonomk büyüme lşksnde tüm ülkeler veya ülke grupları çn ortak br sonucun olmadığına şaret etmektedr. Enerj veya tarım ürünler hracatçısı olan ülkelerde hracat ve ekonomk büyüme lşksnn ncelendğ Anwer ve Sampath (2000), Ahmed ve dğerler (2007), Jordaan ve Ea (2007a ve 2007b), Elbeyd ve dğerler (200) araştırma sonuçları da ortak br sonuca ulaşmış değl. Bu durumdan hareketle, uygulamalı çalışmaların açık br sonuca ulaşmadığı hracat ve ekonomk büyüme lşks 2 esk Sovyetler Brlğ üyes geçş ekonomsne a panel ver, panel eştümleşme ve panel nedensellk analzler kullanılarak ncelenmştr. 3. EKONOMETRİK YÖNTEM VE VERİ SETİ Panel ver ekonomk brmlere a zaman sers gözlemlernn yatay kes formunda br araya getrlmes le oluşturulur. Bu yöntemn yatay kes ve zaman boyutuna sahp olması, ekonomk davranış ve lşklern modellenmesnde yatay kes ve zaman sers analzlerne oranla daha genş olanak sunmaktadır (Baltag 2005, s.4 7). Panel ver çn oluşturulan kendyle bağlaşımlı model aşağıdak gb fade edleblr; Y = ρ Y + δ X + ε () Burada, =,,N yatay kes brmlern ve t=,,t brmlere a gözlem sayısını fade eder. N, modeldek brmlern sayısını; T, her brme a gözlem sayısını, ε nc ekonomk brmn t dönemndek hata termdr. ε hata termnn tüm zaman ve brmler çn bağımsız (mutually ndependent dosyncratc dsturbance) ve IID(0, σ 2 ) şeklnde dağılım gösterdğ varsayılmaktadır (Maddala 200, s ). ρ kendyle bağlaşım katsayılarının da aynı şeklde tüm zaman ve brmler çn bağımsız olduğu varsayılır. Eğer ρ < se Y sers durağan, eğer ρ = se Y sers brm kök çerr. 246

7 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler Panel ver durağanlık analzlernde yaygın olarak kullanılan LLC ve IPS brm kök sınamaları Levn, Ln ve Chu (2002) ve Im, Pasaran ve Shn (2003) çalışmalarından hareketle aşağıdak gb açıklanablr. LLC ve IPS brm kök sınamaları numaralı bağlaşımdak ρ katsayısına lşkn farklı varsayımlardan ve kullanılan test statstklernden dolayı farklılık gösterrler. LLC brm kök testnde ρ katsayıları, panel yatay kesler çn özdeş kabul edlr. Bu durum, tüm ler çn ρ = ρ şeklnde fade edleblr. IPS brm kök testnde se ρ katsayılarının, panel yatay kesler çn değştğ kabul edlr. α = ρ çn ADF prensplerne dayanan LLC ve IPS brm kök sınamaları çn temel bağlaşım aşağıdak gb fade edleblr; Y p = Y + j= α β Y + X ' δ + ε (2) j j Bu modelde LLC brm kök sınaması çn sıfır ve alternatf hpotezler aşağıdak gbdr; 0 A : α = 0 : α = α < 0 potezlerden de anlaşıldığı gb LLC brm kök sınamasında panel verdek her br yatay kes brmne a zaman sersnn brm kök çerdğ, yne her br yatay kes brmne a zaman sersnn durağan olduğuna karşı sınanmaktadır. IPS brm kök sınaması çn sıfır ve alternatf hpotezler de aşağıda fade edldğ gbdr; 0 A : α = 0, α = 0 : α < 0 =,2,..., N = N +, N + 2,..., N Sıfır hpoteznde fade edlen husus, paneldek tüm yatay keslere a serlern brm kök çerdğdr. Alternatf hpotezde se, yatay keslere a bazı serlern veya yatay kes serlern tamamının durağan olduğu fade edlmştr. Daha önce fade edldğ gb, LLC ve IPS brm kök sınamaları kullanılan test statstklernden dolayı da farklılık gösterrler. LLC brm kök sınamasında standart α katsayısının yanaşık olarak normal da ğılımı çn standart t statstğ kullanılır. IPS brm kök sınamasında se yatay kesler çn hesaplanan t statstklernn armetk ortalaması kullanılır. (3) (4) Eştümleşme lşks, değşken serlern etkleyen kalıcı dışsal şoklara rağmen serler arasında uzun dönem denge lşksnn var olduğunu fade etmektedr. O halde k değşken arasında eştümleşme lşksnn sınanmasında, değşkenler arsında ortak tümleşk lşknn var olup olmadığı veya bu lşkden sapmaların olup olmadığı ncelenecektr. Durağan olmayan serlern durağanlıklaştırılması çn genellkle serlern devresel farkları alınmaktadır. Fakat fark alma şlem le brlkte sernn taşıdığı uzun döneme lşkn blgnn kaybolması nedenyle uzun dönem lşklernn ncelendğ eştümleşme sınamalarına değşken serlern sevyedek değerler le bakılmaktadır. Zaman sers değşkenlerne lşkn eştümleşme analzlernde Engle Granger ve Johansen Jeselus en çok olablrlk yöntemler kullanılablmektedr. Fakat bu testler panel vernn kısa döneml keslerden oluşmasından dolayı yetersz kalmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada Pedron (999, 2004) tarafından gelştrlen eştümleşme analz kullanılmıştır. Pedron eştümleşme sınaması panelde sab etklern ve yönelm termlern breysel heterojenlğne olanak tanımaktadır. Yan eştümleşme bağlaşımındak sab term ve eğm katsayısının farklı yatay kesler arasına heterojenlğ mümkün kılınmaktadır. Pedron eştümleşme analz aşağıdak bağlaşımla fade edleblr; Y = α + δ t + β X + e (5) Y ve X brnc farklarında durağan olan değşkenlerdr. α ve δ parametreler yatay keslere a breysel ve yönelm etkler fade eder. Pedron eştümleşme analznde Y ve X değşkenler arasında eştümleşme lşksnn varlığı, e hata termlerne lşkn durağanlık analzler le sınanmaktadır. ata termlernn durağanlık analzler aşağıdak yardımcı bağlaşımlarla gerçekleştrlr; e ρ + u (6) e = e p e + ψ j j= = ρ e j + u (7) potez testlernde ρ katsayısının bre eş olup olmadığı test edlr. Dolayısıyla Pedron eştümleşmes çn sıfır hpoteznde Y ve X değşkenler arasında eştümleşme lşksnn olmadığı fade edlr. Alternatf hpoteznde se k durum söz konusudur. Brnc durum tüm yatay kesler çn ρ katsayılarının brden farklı (homojen) olduğudur. Bu durumda eştümleşme analznn tüm panele lşkn veya grup ç 247

8 Seymur AĞAYEV (whn-dmenson) yönü ncelenmektedr. Pedron eştümleşme analznde 6 numaralı yardımcı bağlaşımdak ρ katsayısı veya grup ç statstk testler çn sıfır ve alternatf hpotezler aşağıdak gb fade edleblr; 0 A : ρ = : ρ = ρ < İknc durum se ρ katsayılarından bazılarının brden farklı (heterojen) olduğudur. Bu durumda eştümleşme analznn tüm panele lşkn veya gruplar arası (between-dmenson) yönü ncelenmektedr. Pedron eştümleşme analznde 7 numaralı yardımcı bağlaşımdak ρ katsayısı veya gruplar arası statstk testler çn sıfır ve alternatf hpotezler de aşağıdak gb fade edleblr; 0 A : ρ = : ρ < Pedron (999) eştümleşme analznde dördü grup ç ve üçü gruplar arası olmak üzere yed test statstğ önermektedr. Bu statstklerden lk dördü grup ç özellkldr. Pedron eştümleşme sınamasındak grup ç test statstkler sırasıyla değşrlk oranı (varance rato), parametrk olmayan Phllps ve Perron tp ρ, parametrk olmayan Phllps ve Perron tp t ve Dckey-Fuller tp t statstklerdr. Bu kategordek test statstkler çn 8 de fade edlen sıfır ve alternatf hpotezler kullanılır. Pedron panel eştümleşme analznn gruplar arası olarak fade edlen knc kategor test statstkler Phllps ve Perron tp ρ, Phllps ve Perron tp t ve Dckey-Fuller tp t statstklerdr. İknc grup test statstklernn sınanmasında se 9 da fade edlen sıfır ve alternatf hpotezler kullanılır. Eştümleşme analz değşkenler arasında uzun dönem lşksnn ncelenmesn mümkün kılmaktadır. İktsad değşkenler arasında kısa dönem nedensellk lşksnn ncelenmes nedensellk sınamalarıyla gerçekleştrlmektedr. İktsatta nedensellk, geckmel olarak ktsad değşkenler arasındak sebep sonuç lşklernn fade edlmes çn kullanılmaktadır. Panel nedensellk analzlernde geleneksel Granger nedensellk sınamasının yanı sıra oltz-eakn, Newey ve Rosen (988) tarafından gelştrlen alternatf yöntem de kullanılmaktadır. Blndğ gb geleneksel Granger nedensellk sınaması aşağıdak k bağlaşımın tahmn edlmesn gerektrr; (8) (9) X Y m l= p l = α + β Y + δ X + µ (0) l= l n l= q l= l = α ' + γ Y + ϕ X + ν () l 0 numaralı bağlaşımda Y değşkennn sebep, X değşkennn sonuç değşken olduğu sınanmaktadır. numaralı bağlaşımda se X değşkennn sebep, Y değşkennn sonuç değşken olduğu sınanmaktadır. Bunun çn her k bağlaşım çn ayrı ayrılıkta kısıtlı F statstkler hesaplanarak bağlaşımlardak β ve ayrıca ϕ lern grup olarak sıfırdan farklı olup olmadıklarına bakılmaktadır. Y ve X değşkenler arasında eştümleşme lşksnn varlığı durumunda modellere hata düzeltme parametres lave edlr. Bu durumda örneğn X de meydana gelen değşme br öncek dönemde X ve Y arasındak uzun dönem lşksnden sapmaya da bağlanmaktadır. Panel ver analzlernde, 0 ve numaralı bağlaşımlardak α ve α ' lern taşıdıkları özellklerden dolayı k farklı model uygulanablmektedr. Bu modeller panel ver sab etkler ve rastsal etkler modellerdr. Sab etkler modelnde brmler arasındak breysel farklılıkların sab termdek farklılıklarla yakalanableceğn varsaymaktadır. Bu durumda her br ekonomk brm zamana göre değşmeyen br sab terme sahp olacaktır. Sab termler model dışında bırakılan bağımsız değşkenlern (omted varables) etklern gösterrler (Greene 2000, s.560; Maddala 200, s ; Stock-Watson 2003, s ). Sab etkler modelnde sab term paneldek her br brm çn farklı br değer almaktadır. Rastsal etkler modelnde sab termn brmler çn rastsal olarak değştğ kabul edlr. Yan breysel etklern rastsal br olaydan ortaya çıktığı varsayılır. Sab termn modeln hata termnden bağımsız olduğu varsayılır. er k termn tüm zamanlarda ve tüm brmler çn bağımsız, yan u ~IID(0, σ 2 ) ve α ~IID(0, σ 2 ) şeklnde dağılım gösterdğ varsayılır. Panel vernn standart EKK yöntemne göre tahmn edlmesnde se sab termn paneldek tüm brmler çn aynı olduğu kabul edlr. Leratürde, panel ver tahmnnde sab etkler ve rastsal etkler modellernden hangsnn terch edlmes le lgl testler vardır. Bunlar ausman ve Breusch-Pagan testlerdr. Fakat sab etkler ve rastsal etkler modellernden sadece brnn kullanılması gerektğne lşkn kesn br ayırım yoktur. Bu modeller 248

9 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler arasında kesn br terchn yapılması hatalı tahmnlere neden olablr (Greene 2000, s.576). Aynı şeklde, Erlat (2006) ya göre ausman test sonuçları sab etkler ve rastsal etkler yöntemler arasında kesn br terch yapılmasını sağlamaz (Erlat 2006, s.22). Bu nedenle çalışmada geleneksel Granger sınamasının sab etkler ve rastsal etkler modellernn her ksne de yer verlmştr. oltz-eakn ve dğerler (988) tarafından gelştrlen nedensellk sınamasının şleyş se aşağıdak gbdr; y m m 0 + α j y j + δ j x j + f + j= j= = α u (2) Modeldek sab etkler göstercsn ortadan kaldırmak çn modeln farkı almaktadır. Farkı alınmış model aşağıdak şekl almaktadır; y y m m = j ( y j y j ) + δ j ( x j x j ) + ( u u ) j= j= α (3) yıllık ver set kullanılmıştır. Kullanılan her k değşken ABD doları cnsndendr. Araştırmaya konu olan ülkeler Ermenstan, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Gürcstan, Kazakstan, Kırgızstan, Moldova, Rusya, Tackstan, Türkmenstan, Ukrayna ve Özbekstan dır. Verler Dünya Bankası ver tabanından elde edlmştr. 4. ARAŞTIRMA BULGULARI İhracat (LX), büyüme (LY) değşkenlernn ve brnc derece farklarının (DLX ve DLY) LLC ve IPS brm kök sınaması sonuçları sırasıyla Tablo ve Tablo 2 de sunulmuştur. DLX ve DLY değşkenlerne lşkn LLC ve IPS sınama sonuçları tamamen aynıdır. Buna göre tüm durumlarda DLX ve DLY değşkenler veya LX ve LY değşkenlernn brnc devresel farkları her k testte tüm durumlarda % anlamlılık düzeynde durağandır. LX değşkenne lşkn LLC brm kök sınamasının sabl yönelmsz ve sabsz yönelmsz model sonuçları le IPS brm kök sınamasının tüm sonuçları Bağlaşımdan da görüldüğü gb, hata termler le bağımlı değşken arasında lgleşm sorunu vardır. Bu nedenle oltz-eakn ve dğerler tarafından rağan olmadıkları şeklndedr. LLC brm kök sınama- aynıdır. Bu sonuçlar LX değşkennn sevyesnde du- önerlen panel nedensellk sınaması k aşamalı EKK sının sabl yönelml modelnn LX değşkenn brm yöntemne dayanmaktadır. Nedensellk tesp çn kök çerdğne lşkn sonucu dğer sonuçlardan farklıdır. LLC brm kök sınamasının LY değşkenne lşkn 3 numaralı bağlaşımdak δ j lern grup olarak sıfıra eş olup olmadığı test edlr. Böylelkle x lern y ye sabl yönelmsz ve sabsz yönelmsz ve IPS brm neden olup olmadığı ortaya konur. Nedensellğn dğer yönü, y lern Bu sonuçlar x e neden LX olup değşkennn olmadığı, 3 sevyesnde numa- sernn durağan brm olmad klar kök çerdğ şeklndedr. LLC Aynı değşkene kök sınamasının sabl yönelmsz model sonuçları ralı bağlaşımda brm x lerle kök y ler s namas n n karşılıklı yer sabl değştrlerek yönelml lşkn modelnn LLC ve LX IPS değşkenn brm kök sınamalarının brm kök sabl yönelml farkl d r. model LLC sonuçları brm kök se s namas n n sernn durağan olduğu sınanır. çerdğne lşkn sonucu dğer sonuçlardan LY değşkenne lşkn sabl yönelmsz ve İhracat ve ekonomk büyüme lşksnn ncelenmes çn, çalışmada 2 esk Sovyetler Brlğ üyes sonuçlar dkkate alınarak LX ve LY değşkenlernn se- şeklndedr. sabsz yönelmsz er k brm ve kök IPS sınamasına brm kök lşkn tüm s namas n n sabl yönelmsz model sonuçlar sernn brm kök çerdğ şeklndedr. Ayn değşkene lşkn LLC ve IPS brm kök s namalar n n sabl geçş ekonomsne yönelml ve model sonuçlar yıllarına se a sernn sab durağan vyelernde olduğu brm şeklndedr. kök çerdkler, er k brnc brm farklarının se fyatlarla hracat kök s namas na ve sab fyatlarla lşkn tüm GSYİ ya sonuçlar lşkn dkkate durağan al narak olduklarına LX ve LY karar değşkenlernn verlmştr. sevyelernde brm kök çerdkler, brnc farklar n n se durağan olduklar na karar verlmştr. Tablo : Levn Ln Chu Brm Kök Sınama Sonuçları Tablo : Levn Lu Chu Brm Kök S nama Sonuçlar Serler Sabl Yönelmsz Sabl Yönelml Sabsz Yönelmsz LX (2) (2) * (3) LY (2) (2)* (3) DLX (2)* (2)* (2)* DLY (2)* (2)* (2)* Not: Parantez çndek rakamlar Schwarz ölçütüne göre geckme uzunluklarını fade etmektedr. (*) smges % düzeynde a oldukları statstğn anlamlı olduğunu fade etmektedr. 249 Not: Parantez çndek rakamlar Schwarz ölçütüne göre geckme uzunluklar n fade etmektedr. (*) smges % düzeynde a olduklar statstğn anlaml

10 Yöntem F statstğ ata D. Par. Seymur AĞAYEV Tablo : Levn Lu Chu Brm Kök S nama Sonuçlar Tablo Serler 2: Im, Pesaran ve Sabl Shn Yönelmsz Brm Kök Sınama Sonuçları Sabl anlamlılık Yönelml düzeynde LX ve LY Sabsz değşkenler Yönelmsz arasında eştümleşme lşks yoktur şeklndek sıfır hpotezn Serler LX Sabl Yönelmsz (2) Sabl Yönelml (2) * (3) reddetmektedr. Ayrıca Pedron, zaman boyutu 00 LX LY (2) (2) (2) gözlemden (2)* küçük olan panel ver eştümleşme (3) analzlernde LY DLX (2) (2)* (2)* (2)* Dckey Fuller tp t statstklernn (2)* dğer DLX DLY (2)* (2)* (2)* statstklere (2)* göre daha anlamlı sonuçlar (2)* vereceğn DLY (2)* (2)** önermektedr. Tablo 3 te de görüldüğü gb panel ADF statstğ % düzeynde, grup ADF statstğ se %5 düzeynde anlamlıdır. Not: Parantez çndek rakamlar Schwarz ölçütüne göre geckme uzunluklarını fade etmektedr. (*) smges %, (**) smges %5 düzeynde a oldukları statstğn anlamlı olduğunu fade etmektedr. Tablo 4 te de görüldüğü gb, LX bağımlı değşken olması durumunda Pedron eştümleşme analzne lşkn yed statstkten dördü statstksel olarak anlamlıdır. Sonuçlar Bunlardan panel PP ve grup PP statstkler Tablo 2: Im, Pesaran ve Shn Brm Kök S nama LX ve LY değşkenlernn Pedron panel eştümleşme sınamasına sonuçları Tablo 3 ve Tablo 4 te anlamlı sonuçlar verdğ önerlen panel ADF ve grup %0 anlamlılık düzeynde, Pedron tarafından daha sunulmuştur. Tablo 3 te LY bağımlı Serler değşken Sabl çn, Yönelmsz ADF statstkler Sabl Yönelml % anlamlılık düzeynde LX ve LY Tablo 4 te se LX bağımlı değşken LX çn eştümleşme (2) değşkenler arasında (2) uzun dönem eştümleşme lşks yoktur şeklndek sıfır hpotezn reddetmektedr. sınamasına a grup ç ve gruplar arası statstkler ve LY (2) (2)* olasılık değerler verlmştr. Tablo 3 te de görüldüğü DLX (2)* Tablo te sunulan (2)* yed Pedron eştümleşme statstklernden beşnn, Tablo 4 te sunulan yed Ped- gb LY ve LX değşkenler arasında uzun dönem eştümleşme lşksnn tespne yönelk Pedron tarafınron eştümleşme statstklernden dördünün ve özel- DLY (2)* (2)** dan önerlen yed statstkten beş statstksel olarak lkle her k tabloda Dckey Fuller tp t (panel ADF anlamlıdır. Bunlardan ks; panel v ve panel ADF % ve grup ADF) statstklernn anlamlı olması LX ve LY anlamlılık düzeynde, br; grup ADF statstğ %5 değşkenler arasında uzun dönem durağan lşknn anlamlılık düzeynde, Tablo 3: Pedron ks; panel Panel PP ve Eştümleşme grup PP %0 S namas olduğunu Sonuçlar göstermektedr. (LY Bağ ml Değşken) Tablo 3: Pedron Panel Eştümleşme Sınaması Sonuçları (LY Bağımlı Değşken) İstatstk Olasılık Panel v (Değşrlk Oranı) İstatstğ * Panel ρ - (Phllps Perron Tp ρ) İstatstğ Panel PP (Phllps Perron Tp t) İstatstğ *** Panel ADF (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ * Grup ρ- (Phllps Perron Tp ρ) İstatstğ Grup PP - (Phllps Perron Tp t) İstatstğ *** Grup ADF - (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ ** 0.0 Not: (*), (**) ve Not: (***)(*), smgeler (**) ve sırasıyla (***)%, smgeler %5 ve %0 s ras yla düzeynde %, lgl %5 statstğn ve %0 anlamlı düzeynde olduğunu fade lgl etmektedr. Tablo statstğn 4: Pedron anlaml Panel olduğunu Eştümleşme fade etmektedr. S namas Sonuçlar (LX Bağ ml Değşken) Tablo 4: Pedron Panel Eştümleşme Sınaması Sonuçları (LX Bağımlı Değşken) İstatstk Olasılık Panel v (Değşrlk Oranı) İstatstğ Panel ρ - (Phllps Perron Tp ρ) İstatstğ Panel PP (Phllps Perron Tp t) İstatstğ *** Panel ADF (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ * Grup ρ- (Phllps Perron Tp ρ) İstatstğ Grup PP - (Phllps Perron Tp t) İstatstğ *** Grup ADF - (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ * Not: (*) ve (***) smgeler sırasıyla % ve %0 düzeynde lgl statstğn anlamlı olduğunu fade etmektedr. 250 Tablo 5: DLY Bağ ml Değşken İçn ata Düzeltme Model Sonuçlar

11 Grup ADF - (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ * Grup PP - (Phllps Perron Tp t) İstatstğ *** Grup ADF - (Dckey Fuller Tp t) İstatstğ * İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler Panel durağanlık analzler hracat ve ekonomk büyüme değşkenlerne a serlern sevyelernde durağan olmadıklarını, brnc farklarında durağan olduklarını gösterr. Pedron panel eştümleşme sınaması sonuçları se araştırma konusu olan ekonomlernde hracat le ekonomk büyüme arasında uzun dönem eştümleşme lşksnn olduğunu br dönemdr. göstermektedr. Bu nedenle nedensellk analz değşkenlern brnc derece farklarında, geleneksel br dönemdr. Granger nedensellk sınamaları se hata düzeltme model çerçevesnde yürütülmüştür. Tablo 5 ve Tablo 6 da DLX ve DLY değşkenler arasında hata düzeltme modelne dayanan geleneksel Granger nedensellk sınamasının üç ayrı yönteme göre tesp edlmş sonuçları sunulmuştur. Bu yöntemler sırasıyla EKK, sab etkler ve rastsal etkler yöntemlerdr. er br modelnn tahmnnde, modelde yer alan hata term geckmes yne aynı yönteme göre tahmn edlmş uzun dönem lşksnden elde edlmştr. Örneğn sab etkler yöntemne göre nedensellk tahmnnde yer alan hata term geckmes, sab etkler yöntemne göre tahmn edlmş uzun dönem lşksndek hata termnn geckmesdr. Tablo 5 te fade edlen hata düzeltme model sonuçlarını şu şeklde değerlendrmemz mümkündür. DLX değşkennden DLY değşkenne doğru Granger nedensellk lşksnn varlığı EKK, sab etkler ve rastsal etkler yöntemlernn her üçünde reddedlmektedr. Ayrıca hata düzeltme parametrelerne göre de DLX değşkennden DLY değşkenne doğru herhang br uzun dönem nedensellk lşks yoktur. Bu sonuçlara göre, araştırmaya konu olan ülkeler çn hracat artışından ekonomk büyümeye doğru kısa ve uzun dönemde herhang br nedensellk lşks yoktur. Geleneksel Granger nedensellk sınamalarının nedensellk lşksnn dğer yönüne (DLY değşkennden DLX değşkenne doğru) lşkn sonuçlar se farklılık gösterr. Tablo 6 da sunulan bu sonuçlara göre EKK, sab etkler ve rastsal etkler yöntemlerne a F statstkler % düzeynde anlamlıdır. Bu, DLY değşkennden DLX değşkenne doğru Granger nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. Tablo 6 son sütunda fade edlen hata düzeltme parametrelernden sab etkler yöntemne a olan statstksel olarak %, rastsal etkler yöntemne a olan %0 düzeynde anlamlıdır. ata düzeltme parametresne lşkn bu sonuç DLY değşkennden DLX değşkenne doğru uzun dönem lşknn olduğunu gösterr. Tablo 5: DLY Bağ ml Değşken İçn ata Düzeltme Model Sonuçlar Tablo 5: DLY Bağ ml Değşken İçn ata Düzeltme Model Sonuçlar Tablo 5: DLY Bağımlı Değşken İçn ata Düzeltme Model Yöntem Sonuçları F statstğ ata D. Par. Ortak Sabl Yöntem Sab Yöntem Etkler Yöntem F statstğ ata D. Par. Rastsal Ortak Sabl Etkler Yöntem Sab Etkler Yöntem Not: er k değşken Rastsal çn Etkler en Yöntem uygun geckme uzunluğu Schwarz ölçütüne gö Not: er k değşken Not: er çn k değşken en uygun çn geckme en uygun uzunluğu geckme Schwarz uzunluğu Schwarz ölçütüne göre br ölçütüne gö dönemdr. Tablo 6: DLX Bağ ml Tablo 6: Değşken DLX Bağımlı İçn ata Değşken Düzeltme İçn ata Model Düzeltme Sonuçlar Model Sonuçları Tablo 6: DLX Bağ ml Değşken İçn ata Düzeltme Model Sonuçlar Yöntem F statstğ ata D. Par. Ortak Sabl Yöntem * Sab Yöntem Etkler Yöntem F * statstğ ata * D. Par. Rastsal Ortak Sabl Etkler Yöntem * * *** Sab Etkler Yöntem * * Not: er k değşken Not: Rastsal er çn Etkler k en değşken Yöntem uygun çn geckme en * uygun uzunluğu geckme *** Schwarz uzunluğu ve Schwarz (**) smgeler ölçütüne göre se s ras yla br dönemdr. % (*) ve ve %5 (**) düzeynde lg ölçütüne gö br dönemdr. (*) statstğn Not: er k anlaml değşken smgeler olduğunu çn se en sırasıyla fade uygun etmektedr. % geckme ve %5 düzeynde uzunluğu lgl Schwarz statstğn ölçütüne gö (*) ve anlamlı (**) smgeler olduğunu se fade s ras yla etmektedr. % ve %5 düzeynde lg br dönemdr. statstğn anlaml olduğunu fade etmektedr. Tablo 7 ve Tablo 8 de se oltz-eakn ve dğerler tarafından önerlen k aşamalı EKK yöntemne dayanan ve 3 numaralı bağlaşımla fade edlen model sonuçları verlmştr. Model tahmnnde kullanılan 2 geckme uzunlukları Schwarz ölçütüne göre her k değşken çn k dönemdr. 2 Tablo 7 de fade edlen sonuçlar büyümenn bağımlı değşken olduğu modele lşkn sonuçlardır. En alt satırda, modelde yer alan hracat değşken geckmelerne a katsayıların grup olarak anlamlı olup olmadıklarını fade eden F statstğ verlmştr. Tablo 7 den de görüldüğü gb F statstğ sab etkler ve rastsal etkler modellernde ancak %0 düzeynde anlamlıdır. Bu sonuç hracat değşkennden büyüme değşkenne doğru zayıf şeklde nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. İhracat değşken katsayılarından lk tüm modellerde beklentler karşılamakla brlkte statstksel olarak anlamsızdır. İhracata lşkn knc katsayı se tüm modellerde ancak %0 düzeynde anlamlı olmakla brlkte beklentlern aksne negatf şaretldrler. Bu sonuç araştırmaya konu olan ülkelerde hracattan ekonomk büyümeye doğru pozf nedensellk lşksnn, başka br fade le hracata dayalı büyüme hpoteznn geçerl olmadığını gösterr. Tablo 8 de ekonomk büyümeden hracata doğru nedensellk lşksn tespn yapableceğmz katsayı ve statstkler sunulmuştur. Tabloda en alt satırda fade 25

12 Bağımlı Değ Ortak Etkler Sab Etkler Rastsal Etkler Seymur LY-LY(-) AĞAYEV Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Sab Tablo 7: oltz-eakn ve Dğerler * S namas (Bağ ml Değşken: * LY-LY(-)) * Tablo LX(-)-LX(-2) 7: oltz-eakn ve Dğerler Sınaması.2448 (Bağımlı Değşken: LY-LY(-)) LX(-2)-LX(-3) *** *** *** LY(-)-LY(-2) Bağımlı Değ Ortak Etkler 6.698* 0.48 Sab Etkler * Rastsal Etkler 6.893* LY(-2)-LY(-3) LY-LY(-) Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ F Sab statstğ * *** * *** * LX(-)-LX(-2) LX(-2)-LX(-3) Not: Schwarz ölçütüne -.98*** göre geckme uzunluğu her *** k değşken çn dr. (*),-.9674*** (**) ve (***) smgeler se s ras yla %, %5 ve %0 düzeynde lgl statstğn LY(-)-LY(-2) * * * anlaml olduğunu fade etmektedr. LY(-2)-LY(-3) F statstğ *** *** Not: Schwarz Not: ölçütüne Schwarz göre ölçütüne geckme göre uzunluğu geckme her k uzunluğu değşken çn her 2 dr. k değşken (*), (**) ve çn (***) 2 dr. smgeler (*), se sırasıyla %, %5 ve (**) %0 ve düzeynde (***) smgeler lgl statstğn se s ras yla anlamlı %, olduğunu %5 ve fade %0 etmektedr. düzeynde lgl statstğn anlaml olduğunu fade etmektedr. Tablo 8: oltz-eakn ve Dğerler S namas (Bağ ml Değşken: LX-LX(-)) Tablo 8: oltz-eakn ve Dğerler Sınaması (Bağımlı Değşken: LX-LX(-)) Bağımlı Değ Ortak Etkler Sab Etkler Rastsal Etkler LX-LX(-) Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Sab Tablo 8: oltz-eakn ve.8542*** Dğerler S namas (Bağ ml Değşken: 2.353** LX-LX(-)) *** LX(-)-LX(-2) *** *** *** LX(-2)-LX(-3) ** ** ** LY(-)-LY(-2) Bağımlı Değ Ortak Etkler * Sab Etkler 2.985** Rastsal Etkler 2.638* LY(-2)-LY(-3) LX-LX(-) Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ Katsayı t-istatstğ F Sab statstğ *.8542*** * 2.353** **.875*** LX(-)-LX(-2) *** *** *** Not: LX(-2)-LX(-3) Schwarz Not: ölçütüne Schwarz göre ölçütüne geckme ** göre uzunluğu geckme her k uzunluğu değşken çn her ** 2 dr. k değşken (*), (**) ve çn (***) 2 dr. smgeler (*),-2.923** se sırasıyla LY(-)-LY(-2) %, %5 ve (**) %0 ve düzeynde (***) smgeler lgl statstğn se * s ras yla anlamlı %, olduğunu %5 ve fade %02.985** etmektedr. düzeynde lgl statstğn 2.638* anlaml olduğunu fade etmektedr. LY(-2)-LY(-3) edlen ve büyüme değşkennn geckmelerne lşkn kullanılmıştır. Ardından, hracat ve ekonomk büyüme arasında F statstğ * katsayıların grup olarak anlamlılıklarını fade eden F 5.38* uzun dönem lşknn 3.256** tesp çn Pedron statstkler ortak ve sab etkler modellernde %, (999, 2004) tarafından önerlen panel eştümleşme Not: Schwarz ölçütüne göre geckme uzunluğu her k değşken çn 2 dr. (*), rastsal etkler modelnde %5 düzeynde anlamlıdır. yordamı kullanılmıştır. Kısa dönem nedensellk lşksnn tesp çn se hata düzeltme modelne dayanan (**) ve (***) smgeler se s ras yla %, %5 ve %0 düzeynde lgl statstğn Bu sonuç, araştırma konusu olan ülkelerde ekonomk anlaml olduğunu fade etmektedr. büyümeden hracata doğru güçlü nedensellk lşksnn geleneksel Granger nedensellk sınamasının yanı sıra olduğunu gösterr. İstatstksel olarak % düze- oltz-eakn ve dğerler (988) tarafından önerlen k ynde anlamlı olan ekonomk büyüme değşkenlernden lkne a katsayı tüm modellerde beklenldğ 3 lk analz de kullanılmıştır. aşamalı EKK yöntemne dayanan Granger nedensel- gb pozftr. İknc değşkene a katsayılar se negatf olmakla beraber statstksel olarak anlamsızdırlar. Bu sonuçlar ekonomk büyümeden hracata doğru pozf nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. 5. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME Bu çalışmada hracat ve ekonomk büyüme lşks 2 esk Sovyetler Brlğ üyes geçş ekonomsne a ver set, panel eştümleşme ve panel nedensellk yöntemler kullanılarak ncelenmştr. Bu amaçla, önce hracat ve GSYİ değşken serlernn durağanlık özellklernn ncelenmes çn LLC ve IPS brm kök sınamaları 3 Pedron panel eştümleşme analz sonuçları hracat ve GSYİ değşkenlernn uzun dönemde ortak br yönelme sahp olduklarını, yan aralarında uzun dönem eştümleşme lşksnn olduğunu gösterr. ata düzeltme modelne dayanan Granger nedensellk analznn uzun döneme lşkn sonuçları da eştümleşme analz sonuçlarını desteklemektedr. Böyle k, hata düzeltme modelnn sab etkler ve rastsal etkler yöntemlerne göre tahmn edlmş sonuçları ekonomk büyümeden hracat artışına doğru uzun dönem nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. ata düzeltme modelnn ve oltz-eakn ve dğerler tarafından önerlen k aşamalı EKK yöntem- 252

13 İhracat ve Ekonomk Büyüme İlşks: 2 Geçş Ekonoms Örneğnde Panel Eştümleşme ve Panel Nedensellk Analzler ne dayanan Granger nedensellk sınamalarının kısa döneme lşkn ortak sonuçlarına göre, araştırmaya konu olan 2 ülkede ekonomk büyümeden hracat artışına doğru pozf nedensellk vardır. Ekonomk büyüme hracat artışına neden olmaktadır. ata düzeltme model sonuçları hracat artışından ekonomk büyümeye doğru herhang br Granger nedensellk lşksnn olmadığını gösterr. oltz-eakn ve dğerler tarafından önerlen k aşamalı EKK yöntemne dayanan Granger nedensellk sınaması se hracattan ekonomk büyümeye doğru çok zayıf negatf nedensellk lşksnn olduğunu gösterr. Ekayanke (999) çalışmasının ndstan, Endonezya, Kore, Malezya, Pakstan, Flpn ve Tayland; Jordaan ve Ea (2007b), çalışmasında Botswana; Manap (2005) çalışmasında Nepal; Şmşek (2003) çalışmasında Türkye, Ahmed ve dğerler (2007) çalışmasında Güney Afrka Cumhuryet çn ekonomk büyümeden hracat artışına doğru tek yönlü nedensellk lşksnn olduğuna lşkn bulgular elde edlmştr. Anwer ve Sampath (2000) bazı ülkeler çn hracattan büyümeye doğru negatf nedensellk lşks bulunmuşlar. Ayrıca, Egel ve dğerler (200) temel madde hracatçısı olan ülkeler çn hracat artışının büyüme üzernde olumsuz etks olacağını belrtmekteler. Tahmn sonuçlarına göre aşağıdak değerlendrmey yapmamız mümkündür. Araştırmaya konu edlen hammadde, enerj, tarım ürünler veya maden tedarkçs olan on k esk Sovyetler Brlğ üyes ülkede hracata dayalı büyüme hpotez geçerl değldr. Bu sonuç grş bölümünde de fade edlen, araştırma gelştrme faalyetlernde bulunmayan ve beşer sermaye brkmne katkı sağlamayan, sadece hammadde veya enerj tedarkçs görevn sürdüren hracat sektörlerne sahp olan ülkelerde hracat artışı vermllk artışına, malyetlern düşmesne, pozf dışsallıklara neden olmayacağından dolayı ekonomk büyümeye neden olmayacağı görüşünü desteklemektedr. Çalışma bulguları nedensellk lşksnn dğer yönünü olan ekonomk büyümeden hracata yönelk lşky güçlü şeklde desteklemektedr. Bulgular kısa ve uzun dönemde ekonomk büyümenn hracat artışına neden olduğunu göstermektedr. Çalışma konusu olan ülkeler hammadde ve enerj tedarkçs, tarım ürünler veya maden hracatçısı özellğ olan, gelşmş malat sanay ve hzmet sektörü olmayan ülkelerdr. Nedensellk lşksnn yönü, hammadde veya enerj tedarkçs olan geçş ekonomlernn artan gelrlernn doğal kaynaklarının daha fazla (madenlern çıkarılması, şlenmes le lgl yen yatırımlar, yen enerj nakl yollarının nşaatı) ve daha verml (daha ler teknolojlern kullanılması le) şeklde çıkarılmasına neden olduğunu gösterr. ammadde ve enerj ürünler söz konusu ülkelern hracatlarının öneml kalemlern oluşturduğundan bunların üretmndek artış hracatta artışa neden olmaktadır. SON NOTLAR Almanya, İngltere, ABD ve Japonya 2 Bolvya, Burund, Fldş Sahl, Mısır, Fnlandya, Fransa, İzlanda, Lüksemburg, Malezya, Moranya, İsvçre ve Türkye 3 Belçka, Kosta-Rca, El Salvador, Almanya, Pakstan ve Senegal 4 Kamerun ve İsral 5 Cezayr, Guatemala, İtalya, Jamaka, Fas, ollanda, Suud Arabstan, İsveç, Tayland, Togo ve Tunus 6 ndstan, Endonezya, Kore, Malezya, Pakstan, Flpn, Sr-Lanka ve Tayland 7 ndstan, Endonezya, Kore, Malezya, Pakstan, Bangladeş, Sr-Lanka ve Tayland 8 ndstan, Pakstan, Bangladeş, Nepal ve Sr-Lanka 9 Bangladeş, ndstan, Pakstan, Sr-Lanka, Nepal, Bhutan ve Maldvler 0 Avustralya, Avusturya, Belçka, Kanada, Danmarka, Fnlandya, Fransa, Yunanstan, Macarstan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Kore, Lüksemburg, Mekska, ollanda, Yen Zelanda, Norveç, Portekz, İspanya, İsveç, İsvçre, İngltere ve ABD Gana, Mal, Njerya, Güney Afrka ve Zambya 2 Türkye, Çek Cumhuryet, Macarstan, Polonya, Arjantn, Brezlya, ndstan ve Çn KAYNAKLAR Ahmed, A., Cheng, E. ve Messns G. (2007) Causal Lnks between Export, FDI and Output: Evdence from Sub- Saharan Afrcan Countres Center for Strategc Economc Studes Workng Paper No. 35. Ahmed, Q. M., Butt, M.S. ve Alam, S. (2000) Economc Growth, Export, and External Debt Causaly: The Case of Asan Countres The Pakstan Development Revew, 39(4): Al-Yousf, Y. K. (999) On the Role of Exports n the Economc Growth of Malaysa: A Multvarate Analyss Internatonal Economc Journal, 3(3): Anwer, M. S. ve Sampath, R. K. (2000) Exports and Economc Growth Indan Economc Journal, 47(3): Bahman-Oskooee, M., Economdou, C. ve Goswam, G. G. (2005) Export Led Growth ypothess Revsed: A Panel 253

14 Seymur AĞAYEV Contegraton Approach Scentfc Journal of Admnstratve Development, 3: Baltag, B.. (2005) Econometrc Analyss of Panel Data, Thrd Edon, England, John Wley & Sons Ltd. Blgn, C. ve Şahbaz, A. (2009) Türkye de Büyüme ve İhracat Arasındak Nedensellk İlşkler Gazantep Ünverses Sosyal Blmler Dergs, 8(): Dn, M. (2004) Exports, Imports, and Economc Growth n South Asa: Evdence Usng a Multvarate Tme-seres Framework The Pakstan Development Revew, 43(2): Egel,. Avn, Kahyaoğlu,. ve Egel, P. (200) Fnansal Krzn Gelşmekte Olan Ülke Ekonomlerne Etk Mekanzmaları Uluslararası Global Mal Krz Konferansı, Mayıs 0-05, Kırgızstan. Ekanayake, E. M. (999) Exports and Economc Growth n Asan Developng Countres: Contegraton and Error-Correcton Models Journal of Economc Development, 24(2): Elbeyd, K. R.M., amuda, A. M. ve Gazda, V. (200) The Relatonshp between Export and Economc Growth n Lbya Arab Jamahrya Theoretcal and Appled Economcs, 7(): Erlat,. (2006) Panel Data: A Selectve Survey, Unpublshed Lecture Notes, Department of Economcs, Mddle East Techncal Unversy. Eusuf, M. A. ve Ahmed, M. (2007) Causaly between Export and Growth: Evdence from South Asan Countres MPRA Paper No Greene, W.. (2000) Econometrc Analyss, Fourth Edon, New Jersey, Prentce all. alcoğlu, F. (2007) A Multvarate Causaly Analyss of Export and Growth for Turkey MPRA Paper No oltz-eakın, D., Newey, W. ve Rosen,. S. (988) Estmatng Vector Autoregressons wh Panel Data Econometrca, 56(6): sao, C. (2003) Analyss of Panel Data, Second Edon, Cambrdge, Cambrdge Unversy Press. Im, K. S., Pesaran, M.. ve Shn, Y. (2003) Testng for Un Roots n eterogeneous Panels Journal of Econometrcs, 5(): Jordaan, A. C. ve Ea, J.. (2007) Export and Economc Growth n Namba: A Granger Causaly Analyss South Afrcan Journal of Economcs, 75(3): Jordaan, A. C. ve Ea, J.. (2007) Testng the Export-Led Growth ypothess for Botswana: A Causaly Analyss Unversy of Pretora Department of Economcs Workng Paper, 20. Keong, C. C., Yusop, Z. ve Lev, V. K. (2003) Export-led Growth ypothess n Malaysa: An Applcaton of Two- Stage Least Square Technque Internatonal Fnance EconWPA No Konya, L. (2004) Export-led Growth, Growth-drven Export, Both or None? Granger Causaly Analyss on OECD Countres Appled Econometrcs and Internatonal Development, 4(): Kösekahyaoğlu, L. ve Şentürk, C. (2006) İhracata Dayalı Büyüme poteznn Test: Türkye ve Yed Gelşen Ekonomler Üzerne Br İnceleme Süleyman Demrel Ünverses S.B.E. Dergs, 2(4): Kunst, R. M. ve Marn, D. (989) On Exports and Productvy: A Causal Analyss Revew of Economcs and Statstcs, 7: Levn, A., Ln, C. ve Cha-Shang J.C. (2002) Un Root Tests n Panel Data: Asymptotc and Fne-Sample Propertes Journal of Econometrcs, 08: 24. Lucas, R. E. (988) On the Mechancs of the Economc Development Journal of Monetary Economcs, 22: Mamun, K. A. ve Nath,. K. (2005) Export-led Growth n Bangladesh: A Tme Seres Analyss Appled Economcs Letters, 2: Maddala, G. S. (200) Introducton to Econometrcs, Thrd Edon, England, John Wley & Sons Ltd. Maneschöld, P. (2008) A Note on the Export-Led Growth ypothess: A Tme Seres Approach Cuadernos de Economía, 45: Marn, D. (992) Is the Export-Led Growth ypothess Vald for Industralzed Countres? Revew of Economcs and Statstcs, 74: Medna-Smh, E. J. (200) Is the Export Led Growth ypothess Vald for the Developng Countres? A Case Study for Costa Rca Uned Natons Conference on Trade and Development, Polcy Issues n Internatonal Trade and Commodes Study Seres Number 7. Pandey, A. K. (2006) Export and Economc Growth n Inda: Causal Interpretaton MPRA Paper No Pedron, P. (999) Crcal Values for Contegraton Tests n eterogeneous Panels wh Multple Regressors Oxford Bulletn of Economcs and Statstcs, 6: Pedron, P. (2004) Panel Contegraton; Asymptotc and Fne Sample Propertes of Pooled Tme Seres Tests wh an Applcaton to the PPP ypothess Econometrc Theory, 20: Ramos, F. F. R. (200) Exports, Imports, and Economc Growth n Portugal: Evdence from Causaly and Contegraton Analyss Economc Modellng, 8: Romer, P. M. (986) Increasng Returns and Long Run Growth Journal of Polcal Economy, 94(5): Sharma, A. ve Panagotds, T. (2004) An Analyss of Exports and Growth n Inda: Contegraton and Causaly Evdence (97-200) Sheffeld Economc Research Paper Seres SERP No: Shraz, N. S. ve Manap, T. A. A. (2005) Export-Led Growth ypothess: Further Econometrc Evdence from South Asa The Developng Economes, 43(4): Stock, J.. ve Waston, M. W. (2003) Introducton to Econometrcs, Boston, USA, Addson-Wesley. Şmşek, M. (2003) İhracata Dayalı Büyüme poteznn Türkye Ekonoms Verler le Analz, D.E.Ü. İ.İ.B.F. Dergs, 8(2): Taban, S. ve Aktar, İ. (2008) An Emprcal Examnaton of the Export-led Growth ypothess n Turkey Journal of Yasar Unversy, 3(): Ullah, S., Zaman, B., Farooq, M. ve Javd, A. (2009) Contegraton and Causaly between Exports and Economc Growth n Pakstan European Journal of Socal Scences, 0(2):

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZLERİ

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK ANALİZLERİ Gaz Ünverses İktsad ve İdar Blmler Fakültes Dergs 12/1 (2010). 159-184 DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: GEÇİŞ EKONOMİLERİ ÖRNEĞİNDE PANEL EŞTÜMLEŞME VE PANEL NEDENSELLİK

Detaylı

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU 6.07.0 ÇOKLU REGRESON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-ON KATSAILARININ ORUMU ÇOKLU REGRESON MODELİ Ekonom ve şletmeclk alanlarında herhang br bağımlı değşken tek br bağımsız

Detaylı

Endüstri-içi dış ticaret, patentler ve uluslararası teknolojik yayılma

Endüstri-içi dış ticaret, patentler ve uluslararası teknolojik yayılma Endüstr-ç dış tcaret, patentler ve uluslararası teknolojk yayılma Recep Kök Dokuz Eylül Ünverstes, İktsad ve İdar Blmler Fakültes, İktsat Bölümü, 35160, İzmr, Türkye Nevzat Şmşek Dokuz Eylül Ünverstes,

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR VE EKONOMİK BÜYÜME ETKİLEŞİMİ: PANEL EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK ANALİZİ Doç. Dr. M. Başaran ÖZTÜRK * Yrd. Doç. Dr. Kartal DEMİRGÜNEŞ ** Yrd.

Detaylı

Araştırma-Geliştirme Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi

Araştırma-Geliştirme Harcamaları ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi B. ÖZCAN, A. ARI Araştırma-Gelştrme Harcamaları ve Ekonomk Büyüme İlşks: Panel Ver Analz Burcu ÖZCAN Ayşe ARI Özet Ekonomk büyümenn c gücü olarak değerlendrlen araştırma-gelştrme (Ar-Ge) faalyetler ülke

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİ VE AVRUPA BİRLİĞİNE ADAY ÜLKELERİN YAKINSAMA ANALİZİ Prof. Dr. Bedrye SARAÇOĞLU Gaz Ünverstes İ.İ.B.F. Ekonometr Bölümü Tel:+90 32 226853 e-posta: bedrye@gaz.edu.tr Arş. Gör. Nükhet

Detaylı

OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ

OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ İstanbul Tcaret Ünverstes Sosyal Blmler Dergs Yıl:7 Sayı:13 Bahar 2008 s.301-322 OECD ÜLKELERİNDE BÜTÇE AÇIKLARI VE DIŞ TİCARET AÇIKLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN CADF VE EŞ BÜTÜNLEME TESTLERİYLE İNCELENMESİ

Detaylı

YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ

YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ Özet YARIPARAMETRİK KISMİ DOĞRUSAL PANEL VERİ MODELLERİYLE ULUSLAR ARASI GÖÇ Atıf EVREN *1 Elf TUNA ** Yarı parametrk panel ver modeller parametrk ve parametrk olmayan modeller br araya getren; br kısmı

Detaylı

Devalüasyon, Para, Reel Gelir Değişkenlerinin Dış Ticaret Üzerine Etkisinin Panel Data Yöntemiyle Türkiye İçin İncelenmesi

Devalüasyon, Para, Reel Gelir Değişkenlerinin Dış Ticaret Üzerine Etkisinin Panel Data Yöntemiyle Türkiye İçin İncelenmesi Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Clt 6, Sayı:4, 2004 Devalüasyon, Para, Reel Gelr Değşkenlernn Dış Tcaret Üzerne Etksnn Panel Data Yöntemyle Türkye İçn İncelenmes Yrd.Doç.Dr.Ercan BALDEMİR*

Detaylı

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225 Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt: 25, Sayı:, 20 225 FİNANSAL ANALİZDE KULLANILAN ORANLAR VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMİK KRİZ DÖNEMLERİ İÇİN İMKB İMALAT SANAYİ

Detaylı

LĐTERATÜR. Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlişkisi: OECD Ülkeleri Panel Veri Analizi

LĐTERATÜR. Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlişkisi: OECD Ülkeleri Panel Veri Analizi Ar-Ge Harcamaları ve Đhracat Đlşks: OECD Ülkeler Panel Ver Analz Mustafa ÖZER * Necat ÇĐFTÇĐ ** Özet: Yen büyüme teorlernn merkeznde Ar-Ge yatırımları vardır. Romer (1990), Grossman-Helpman (1991) ve Aghon-Howtt

Detaylı

Yolsuzluğun Belirleyicileri ve Büyüme ile İlişkileri

Yolsuzluğun Belirleyicileri ve Büyüme ile İlişkileri SESSION 1B: Büyüme ve Gelşme I 131 Yolsuzluğun Belrleycler ve Büyüme le İlşkler Assoc. Prof. Dr. Mne Gern (Marmara Unversty, Turkey) Prof. Dr. Ömer Selçuk Emsen (Atatürk Unversty, Turkey) Ph.D. Canddate

Detaylı

Kar Payı Politikası ve Yaşam Döngüsü Teorisi: İMKB İmalat Sektöründe Ampirik Bir Uygulama

Kar Payı Politikası ve Yaşam Döngüsü Teorisi: İMKB İmalat Sektöründe Ampirik Bir Uygulama Anadolu Ünverses Sosyal Blmler Dergs Anadolu Unversy Journal of Socal Scences Kar Payı Polkası ve Yaşam Döngüsü Teors: İMKB İmalat Sektöründe Amprk Br Uygulama Dvdend Payout Polcy and Lfe Cycle Theory:

Detaylı

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ

KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM TALEP SİSTEMİ YAKLAŞIMIYLA ANALİZİ Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yıl: 2007/2, Sayı: 6 Journal of Suleyman Demrel Unversty Insttue of Socal Scences Year: 2007/2, Number: 6 KIRMIZI, TAVUK VE BEYAZ ET TALEBİNİN TAM

Detaylı

Muhasebe ve Finansman Dergisi

Muhasebe ve Finansman Dergisi Muhasebe ve Fnansman Dergs Ocak/2012 Farklı Muhasebe Düzenlemelerne Göre Hazırlanan Mal Tablolardan Elde Edlen Fnansal Oranlar İle Şrketlern Hsse Sened Getrler Ve Pyasa Değerler Arasındak İlşk Ahmet BÜYÜKŞALVARCI

Detaylı

Türkiye de Bölgeler Arası Gelir Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Veri Analizi Uygulaması

Türkiye de Bölgeler Arası Gelir Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Veri Analizi Uygulaması Busness and Economcs Research Journal Volume 2. Number 1. 2011 pp. 143-151 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkye de Bölgeler Arası Gelr Yakınsaması: Rassal Katsayılı Panel Ver Analz Uygulaması Fatma

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 1, 2012 195

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 13, Sayı 1, 2012 195 C.Ü. İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt 13, Sayı 1, 2012 195 TÜRKİYE DE TİCARİ BANKACILIK SEKTÖRÜNDE REKABET DÜZEYİNİN BELİRLENMESİ (2002-2009) Abdulvahap ÖZCAN * Özet Türkye nn yaşadığı 2000 ve 2001 krzler

Detaylı

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ. Dr. Ali Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selim Adem HATIRLI 2 Journal of Yasar Unversty 2010 3294-3319 KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ Dr. Al Rıza AKTAŞ 1 Dr. Selm Adem HATIRLI 2 ÖZET Bu çalışmada, Batı Akdenz Bölges kent merkezlernde

Detaylı

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği

Kısa Vadeli Sermaye Girişi Modellemesi: Türkiye Örneği Dokuz Eylül Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Fakültes Dergs, Clt:24, Sayı:1, Yıl:2009, ss.105-122. Kısa Vadel Sermaye Grş Modellemes: Türkye Örneğ Mehmet AKSARAYLI 1 Özhan TUNCAY 2 Alınma Tarh: 04-2008,

Detaylı

Enflasyon Hedeflemesi Sürecinde Para Talebi İstikrarının ARDL Modeli Yaklaşımı İle Analizi: Türkiye ve Endonezya Örneği

Enflasyon Hedeflemesi Sürecinde Para Talebi İstikrarının ARDL Modeli Yaklaşımı İle Analizi: Türkiye ve Endonezya Örneği Enflasyon Hedeflemes Sürecnde ara Taleb İskrarının ARDL Model Yaklaşımı İle Analz: Türkye ve Endonezya Örneğ Musa ATGÜR Dokora Öğrencs Ege Ünverses, Sosyal Blmler Ensüsü musaagur@yahoo.com N. Oğuzhan ALTAY

Detaylı

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI V. Ulusal Üretm Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Tcaret Ünverstes, 5-7 Kasım 5 ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN

Detaylı

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/journal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yayın Gelş Tarh: 18.02.2011 Clt: 13, Sayı: 1, Yıl: 2011, Sayfa: 21-37 Yayına Kabul Tarh: 17.03.2011 ISSN: 1302-3284 ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatları ve Fiyat/Kazanç Oranı Đlişkisi: Panel Verilerle Sektörel Bir Analiz *

Hisse Senedi Fiyatları ve Fiyat/Kazanç Oranı Đlişkisi: Panel Verilerle Sektörel Bir Analiz * Busness and Economcs Research Journal Volume. umber. 0 pp. 65-84 ISS: 309-448 www.berjournal.com Hsse Sened Fyatları ve Fyat/Kazanç Oranı Đlşks: Panel Verlerle Sektörel Br Analz * Mehmet argelecekenler

Detaylı

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ

BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ BANKACILIKTA ETKİNLİK VE SERMAYE YAPISININ BANKALARIN ETKİNLİĞİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Murat ATAN - Araş. Gör. Gaye KARPAT ÇATALBAŞ 2 ÖZET Bu çalışma, Türk bankacılık sstem çnde faalyet gösteren tcar bankaların

Detaylı

Tek Yönlü Varyans Analizi

Tek Yönlü Varyans Analizi Tek Yönlü Varyan Analz Nedr ve hang durumlarda kullanılır? den fazla grupların karşılaştırılmaı öz konuu e, çok ayıda t-tet nn kullanılmaı, Tp I hatanın artmaına yol açar; Örneğn, eğer 5 grubu kşerl olarak

Detaylı

KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ

KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ Central Bank Revew Vol. 11 (January 2011), pp.1-9 ISSN 1303-0701 prnt / 1305-8800 onlne 2011 Central Bank of the Republc of Turkey http://www.tcmb.gov.tr/research/revew/ KALĐTE ARTIŞLARI VE ENFLASYON:

Detaylı

İyi Tarım Uygulamaları Ve Tüketici Davranışları (Logit Regresyon Analizi)(*)

İyi Tarım Uygulamaları Ve Tüketici Davranışları (Logit Regresyon Analizi)(*) Gazosmanpaşa Ünverstes Zraat Fakültes Dergs Journal of Agrcultural Faculty of Gazosmanpasa Unversty http://zraatderg.gop.edu.tr/ Araştırma Makales/Research Artcle JAFAG ISSN: 1300-2910 E-ISSN: 2147-8848

Detaylı

ANE - AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF

ANE - AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU FON KURULU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK FAALİYET RAPORU Bu rapor AEGON Emekllk ve Hayat A.Ş Dengel Emekllk Yatırım Fonu nun 01.07.2011 30.09.2011 dönemne

Detaylı

ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER

ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER Akdenz İ.İ.B.F. Dergs (21) 2011, 17-45 ANTALYA DA OBEZİTE YAYGINLIĞI VE DÜZEYİNİ ETKİLEYEN SOSYO-EKONOMİK DEĞİŞKENLER PREVALENCE AND SOCIOECONOMICS DETERMINANTS OF ADULTS OBESITY IN ANTALYA Arş. Gör. F.

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI. Kalite Artışları ve Enflasyon: Türkiye Örneği

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI. Kalite Artışları ve Enflasyon: Türkiye Örneği Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Sayı: 2010-17 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI Kalte Artışları ve Enflasyon: Türkye Örneğ Yavuz Arslan Evren Certoğlu Abstract: In ths study, average qualty growth and upward

Detaylı

HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER

HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER İstanbul Ünverstes İktsat Fakültes Malye Araştırma Merkez Konferansları 47. Ser / Yıl 005 Prof. Dr. Türkan Öncel e Armağan HİSSE SENETLERİNİN BEKLENEN GETİRİ VE RİSKLERİNİN TAHMİNİNDE ALTERNATİF MODELLER

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Clt:3 Sayı: Celal Bayar Ünverstes İ.İ.B.F. MANİSA Bulanık Araç Rotalama Problemlerne Br Model Öners ve Br Uygulama Doç. Dr. İbrahm GÜNGÖR Süleyman Demrel Ünverstes, İ.İ.B.F.,

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES Konut Sahplğnn Belrleycler: Hanehalkı Resler Üzerne Br Uygulama Halm TATLI 1 Özet İnsanların barınma htyacını sağlayan konut, temel htyaçlar arasında yer almaktadır. Konut sahb olmayan ve krada oturan

Detaylı

ENERJİ TÜKETİMİ-İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ

ENERJİ TÜKETİMİ-İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ Kocael Ünverses Sosyal Blmler Ensüsü Dergs () 0 / :-5 ENERJİ TÜKETİMİ-İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ SUNA KORKMAZ * Meehan YILGÖR Öze: Enerj fakörü, ürünlern ürem sürecnde kullanılan öneml grdlerden brdr. Enerj

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Gülesen ÜSTÜNDAĞ BAZI PARAMETRİK OLMAYAN İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERİN İNCELENMESİ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 005 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

GÜMRÜK BİRLİĞİ SONRASI TÜRKİYE NİN İHRACAT FONKSİYONUNUN TAHMİNİ

GÜMRÜK BİRLİĞİ SONRASI TÜRKİYE NİN İHRACAT FONKSİYONUNUN TAHMİNİ İsanbul Tcare Ünverses Sosal Blmler Dergs Yıl:7 Saı:3 Bahar 2008 s. 89-04 GÜMRÜK BİRLİĞİ SONRASI TÜRKİYE NİN İHRACAT FONKSİYONUNUN TAHMİNİ Cengz AKTAŞ * Vesel YILMAZ ** ÖZET Gelşmeke olan ülkelern ekonomk

Detaylı

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 4 Sayı: Ocak 04 ss. 9-9 BIST da Demr, Çelk Metal Ana Sanay Sektöründe Faalyet Gösteren İşletmelern Fnansal Performans Analz: VZA Süper Etknlk ve TOPSIS Uygulaması

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 07 KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ, LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİ FAİZ ESNEKLİĞİ Bugünk dersn çerğ: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 1.1 İŞLEMLER (MUAMELELER) TALEBİ... 2 1.2 ÖNLEM (İHTİYAT) TALEBİ...

Detaylı

HisSE SENEDi FiYATlARıNDAKi SÜRPRiz HABERLERiN BULAŞICIlIK ETKiSi VESÜREKliliK

HisSE SENEDi FiYATlARıNDAKi SÜRPRiz HABERLERiN BULAŞICIlIK ETKiSi VESÜREKliliK HsSE SENED FYATlARıNDAK SÜRPRz HABERLERN BULAŞICIlIK ETKS VESÜREKllK Evrmlmer Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Özet Bu çalışmada hsse sened pyasalarındak sürprz haberlern ülkeler arasında yayılması olgusu

Detaylı

TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ

TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ ĐKTĐSAT ANABĐLĐM DALI DOKTORA TEZĐ TÜRKĐYE DE EKONOMĐK BÜYÜMENĐN KAYNAKLARININ ANALĐZĐ Başak KARŞIYAKALI Danışman Doç. Dr. Đlkn BARAY 2008 YEMĐN

Detaylı

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ

FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ FARKLI REGRESYON YÖNTEMLERİ İLE BETA KATSAYISI ANALİZİ M.Ensar YEŞİLYURT (*) Flz YEŞİLYURT (**) Özet: Özellkle uzak verlere sahp ver setlernn analz edlmesnde en küçük kareler tahmnclernn kullanılması sapmalı

Detaylı

2005 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:16, s31-46

2005 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:16, s31-46 2005 Gaz Ünverstes Endüstryel Sanatlar Eğtm Fakültes Dergs Sayı:16, s31-46 ÖZET BANKALARDA MALİ BAŞARISIZLIĞIN ÖNGÖRÜLMESİ LOJİSTİK REGRESYON VE YAPAY SİNİR AĞI KARŞILAŞTIRMASI 31 Yasemn KESKİN BENLİ 1

Detaylı

ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha)

ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha) ISBN 978-975 19 4482-5 (basılı nüsha) Bu Çalışma Devlet Planlama Teşklatının görüşlern yansıtmaz. Sorumluluğu yazarına attr. Yayın ve referans olarak kullanılması Devlet Planlama Teşklatının znn gerektrmez;

Detaylı

AİLEM VE ŞİRKETİM. Piyasalardan Haberler (Sayfa 9) Aile Şirketlerinde Kavganın Faturası 300 Milyar Dolar. Türkiye'ye En Çok Yatırım Yapan Ülkeler

AİLEM VE ŞİRKETİM. Piyasalardan Haberler (Sayfa 9) Aile Şirketlerinde Kavganın Faturası 300 Milyar Dolar. Türkiye'ye En Çok Yatırım Yapan Ülkeler Sayı 72 Eylül Ekm 2015 AİLEM VE ŞİRKETİM Türkye de İnovasyon (Sayfa 2-3) Teknoloj Üreten Türkye Çalıştayı (4-5) - H. Erkan Uncu - CGS Center Fnansal Yönetm Hzmetler Kıdeml Uzman Dünya da İnovasyon (6-7-8)

Detaylı

TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ

TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ TÜRKİYE DE YOKSULLUK PROFİLİ VE GELİR GRUPLARINA GÖRE GIDA TALEBİ Yrd. Doç. Dr. Seda ŞENGÜL Çukurova Ünverstes İktsad Ve İdar Blmler Fakültes Ekonometr Bölümü Mart 2004 ANKARA YAYIN NO: 119 ISBN: 975-407-151-9

Detaylı

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH Dr Türkmen Göksel Ankara Ünverstes Syasal Blgler Fakültes Özet Bu makalede teknoloj sevyesnn pyasa rekabet ve refah sevyes üzerndek etkler matematksel br model le ncelenecektr

Detaylı

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİMDALI İMKB DE YÜKSELEN PİYASA VE DÜŞEN PİYASA DÖNEMLERİNDE DURUMSAL İLİŞKİ ANALİZİ YÜKSEK LİSANS TEZİ KAHRAMANMARAŞ TEMMUZ

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ Ekonometr ve İstatstk Sayı:14 2011 62 83 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN KOŞULLU LOJİSTİK REGRESYON MODELLERİ

Detaylı

ÇİFTÇİLERİN TARIMSAL DESTEKLEME POLİTİKALARINDAN FAYDALANMA İSTEKLİLİĞİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN ANALİZİ: ERZURUM İLİ ÖRNEĞİ

ÇİFTÇİLERİN TARIMSAL DESTEKLEME POLİTİKALARINDAN FAYDALANMA İSTEKLİLİĞİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN ANALİZİ: ERZURUM İLİ ÖRNEĞİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 2008, 21(2), 205 212 ÇİFTÇİLERİN TARIMSAL DESTEKLEME POLİTİKALARINDAN FAYDALANMA İSTEKLİLİĞİNDE ETKİLİ FAKTÖRLERİN ANALİZİ: ERZURUM İLİ ÖRNEĞİ Yavuz TOPCU

Detaylı

Bitkisel Ürün Sigortası Yaptırma İsteğinin Belirlenmesi: Tokat İli Örneği

Bitkisel Ürün Sigortası Yaptırma İsteğinin Belirlenmesi: Tokat İli Örneği Atatürk Ünv. Zraat Fak. Derg., 42 (2): 153-157, 2011 J. of Agrcultural Faculty of Atatürk Unv., 42 (2): 153-157, 2011 ISSN : 1300-9036 Araştırma Makales/Research Artcle Btksel Ürün Sgortası Yaptırma İsteğnn

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI FİRMA ÇEŞİTLENDİRMESİNİN FİRMA DEĞERİ, RİSKİ VE PERFORMANSINA ETKİLERİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Emel YÜCEL DOKTORA TEZİ

Detaylı

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ (VZA) VE MALMQUİST ENDEKSİ İLE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİK ÖLÇÜMÜ: BİST TE İŞLEM GÖREN MEVDUAT BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ (VZA) VE MALMQUİST ENDEKSİ İLE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİK ÖLÇÜMÜ: BİST TE İŞLEM GÖREN MEVDUAT BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt: 27,Sayı:4,2013 110 VERİ ZARFLAMA ANALİZİ (VZA) VE MALMQUİST ENDEKSİ İLE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİK ÖLÇÜMÜ: BİST TE İŞLEM GÖREN MEVDUAT BANKALARI ÜZERİNE

Detaylı

İhracat, İthalat ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Nedensellik İlişkileri: Türkiye Örneği

İhracat, İthalat ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Nedensellik İlişkileri: Türkiye Örneği Uluslararası Alanya İşleme Faküles Dergs Inernaonal Journal of Alanya Faculy of Busness Yıl:05, C:7, S:, s. 87-94 Year:05, Vol:7, No:, s. 87-94 İhraca, İhala ve Ekonomk Büyüme Arasındak Nedensellk İlşkler:

Detaylı

AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU

AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU FON KURULU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK FAALİYET RAPORU Bu rapor AEGON Emekllk ve Hayat A.Ş. Dengel Emekllk Yatırım Fonu nun 01.07.2012-30.09.2012 dönemne

Detaylı

Türkiye den Yurt Dışına Beyin Göçü: Ampirik Bir Uygulama

Türkiye den Yurt Dışına Beyin Göçü: Ampirik Bir Uygulama ERC Workng Paper n Economc 04/02 January 2004 Türkye den Yurt Dışına Beyn Göçü: Amprk Br Uygulama Aysıt Tansel İktsat Bölümü Orta Doğu Teknk Ünverstes atansel@metu.edu.tr Nl Demet Güngör İktsat Bölümü

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkye Cumhuryet Merkez Bankası Sayı: 2010-15 / 20 Aralık 2010 EKONOMİ NOTLARI TÜFE de Sat ve Değşken Ağırlık Sstem Yaklaşımları: Türkye Taze Meyve-Seze Fyatları Üzerne Br Uygulama Oğuz Atuk Orhun Sevnç

Detaylı

ANE-AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF

ANE-AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş.DENGELİ EYF AEGON EMEKLĐLĐK VE HAYAT A.Ş. DENGELĐ EMEKLĐLĐK YATIRIM FONU FON KURULU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK FAALĐYET RAPORU Bu rapor Aegon Emekllk ve Hayat A.Ş Dengel Emekllk Yatırım Fonu nun 01.07.2009 30.09.2009 dönemne

Detaylı

Türkiye de Zeytin Sıkma Tesislerinin Karlılığı ve Etkinliği: Ege Bölgesi Örneği 1

Türkiye de Zeytin Sıkma Tesislerinin Karlılığı ve Etkinliği: Ege Bölgesi Örneği 1 Yıldıztekn ve Tuna Araştırma Makales (Research Artcle) Akın F.OLGUN M. Metn ARTUKOĞLU 3 Hakan ADANACIOĞLU 4 Ege Ünverstes Zraat Fakültes Tarım Ekonoms Bölümü 35100 Bornova/İzmr., e-posta: akn.olgun@ege.edu.tr

Detaylı

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Yönetm, Yl 9, Say 28, Ekm - 1997,5.20-25 TRANSPORT PROBLEMI ÇIN GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Dr. Erhan ÖZDEMIR I.Ü. Teknk Blmler M.Y.O. L.GIRIs V AM transport problemlerne en düsük malyetl baslangç çözüm

Detaylı

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller

Hasar sıklıkları için sıfır yığılmalı kesikli modeller www.statstkcler.org İstatstkçler Dergs 5 (01) 3-31 İstatstkçler Dergs Hasar sıklıkları çn sıfır yığılmalı keskl modeller Sema Tüzel Hacettepe Ünverstes Aktüerya Blmler Bölümü 06800-Beytepe, Ankara, Türkye

Detaylı

Pamukta Girdi Talebi: Menemen Örneği

Pamukta Girdi Talebi: Menemen Örneği Ege Ünv. Zraat Fak. Derg., 2002, 39 (3): 88-95 ISSN 1018-8851 Pamukta Grd Taleb: Menemen Örneğ Bülent MİRAN 1 Canan ABAY 2 Chat Günden 3 Summary Demand for Inputs n Cotton Producton: The Case of Menemen

Detaylı

Dersin Yürütülmesi Hakkında. (Örgün / Yüz Yüze Eğitim için) (Harmanlanmış Eğitim için) (Uzaktan Eğitim için)

Dersin Yürütülmesi Hakkında. (Örgün / Yüz Yüze Eğitim için) (Harmanlanmış Eğitim için) (Uzaktan Eğitim için) Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Uluslararası Muhasebe ve Fnansal Raporlama Standartları Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS 344000000000510 3 0 0 3 6 Ön Koşullar : Bu dersn ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır.

Detaylı

AB BORÇ KRİZİ VE BUNUN TÜRK DIŞ TİCARETİNE OLAN ETKİLERİ

AB BORÇ KRİZİ VE BUNUN TÜRK DIŞ TİCARETİNE OLAN ETKİLERİ AB BORÇ KRİZİ VE BUNUN TÜRK DIŞ TİCARETİNE OLAN ETKİLERİ Musafa ÖZTÜRK Yrd. Doç. Dr. Fah Ünverses, İİBF, Uluslararası Tcare Bölümü Osman Nur ARAS Doç. Dr. Fah Ünverses, İİBF, Uluslararası Tcare Bölümü

Detaylı

SUÇ VERİ TABANININ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE TAHMİNİ: BURSA ÖRNEĞİ Estimating of Crime Database with Logistic Regression Analysis: Bursa Case

SUÇ VERİ TABANININ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE TAHMİNİ: BURSA ÖRNEĞİ Estimating of Crime Database with Logistic Regression Analysis: Bursa Case SUÇ VERİ TABANININ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE TAHMİNİ: BURSA ÖRNEĞİ Estmatng of Crme Database wth Logstc Regresson Analyss: Bursa Case Mehmet NARGELEÇEKENLER * B Özet u çalışmada, Bursa Emnyet Müdürlüğünden

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOKLU İÇ İLİŞKİ VE EKOLOJİK REGRESYON İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOKLU İÇ İLİŞKİ VE EKOLOJİK REGRESYON İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Berrn GÜLTAY YÜKSEK LİSANS TEZİ ÇOKLU İÇ İLİŞKİ VE EKOLOJİK REGRESYON İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 9 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOKLU

Detaylı

Dış Ticaretin Büyüme Üzerine Etkileri: Bir Panel Veri Analizi

Dış Ticaretin Büyüme Üzerine Etkileri: Bir Panel Veri Analizi Uluslararası Alanya İşlee Faküles Dergs Inernaonal Journal of Alanya Faculy of Busness Yıl:202, C:4, S:3, s. 8-9 Year:202, Vol:4, No:3, s. 8-9 Dış Tcaren Büyüe Üzerne Ekler: Br Panel Ver Analz Effecs of

Detaylı

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular Basel II Geçş Sürec Sıkça Sorulan Sorular Soru No: 71 Cevaplanma Tarh: 06.03.2012 İlgl Hüküm: --- Konu: Gayrmenkul İpoteğyle Temnatlandırılmış Alacaklar İçn KR510AS Formunun Doldurulmasına İlşkn Örnek

Detaylı

Türkiye de Süt Ürünleri Tüketim Harcamalarına Etki Eden Faktörlerin Analizi: Çoklu Heckman Örneklem Seçicilik Sistem Yaklaşımı

Türkiye de Süt Ürünleri Tüketim Harcamalarına Etki Eden Faktörlerin Analizi: Çoklu Heckman Örneklem Seçicilik Sistem Yaklaşımı Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/journal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON. Gökalp Kadri YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 2011

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON. Gökalp Kadri YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 2011 ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ BULANIK HEDONİK REGRESYON Gökalp Kadr YENTÜR İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 011 Her hakkı saklıdır ÖZET Yüksek Lsans Tez BULANIK HEDONİK

Detaylı

KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KOBİ LERİN YENİ PİYASALARA AÇILAMAMA NEDENLERİ VE BUNLARI ETKİLEYEN FAKTÖRLER Hazırlayan İsmal ŞENTÜRK İktsat Ana Blm Dalı Yüksek Lsans Tez Danışman

Detaylı

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ

KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI KENTSEL ALANDA ET TALEP ANALİZİ: BATI AKDENİZ BÖLGESİ ÖRNEĞİ DOKTORA TEZİ ALİ RIZA AKTAŞ TEZ DANIŞMANI DOÇ. DR. SELİM

Detaylı

DENEY 4: SERİ VE PARALEL DEVRELER,VOLTAJ VE AKIM BÖLÜCÜ KURALLARI, KIRCHOFF KANUNLARI

DENEY 4: SERİ VE PARALEL DEVRELER,VOLTAJ VE AKIM BÖLÜCÜ KURALLARI, KIRCHOFF KANUNLARI A. DNYİN AMACI : Bast ser ve bast paralel drenç devrelern analz edp kavramak. Voltaj ve akım bölücü kurallarını kavramak. Krchoff kanunlarını deneysel olarak uygulamak. B. KULLANILACAK AAÇ V MALZML : 1.

Detaylı

Kİ-KARE VE KOLMOGOROV SMİRNOV UYGUNLUK TESTLERİNİN SİMULASYON İLE ELDE EDİLEN VERİLER ÜZERİNDE KARŞILAŞTIRILMASI

Kİ-KARE VE KOLMOGOROV SMİRNOV UYGUNLUK TESTLERİNİN SİMULASYON İLE ELDE EDİLEN VERİLER ÜZERİNDE KARŞILAŞTIRILMASI C.Ü. İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt 4, Sayı 1, 3 6 Kİ-KARE VE KOLMOGOROV SMİRNOV UYGUNLUK TESTLERİNİN SİMULASYON İLE ELDE EDİLEN VERİLER ÜZERİNDE KARŞILAŞTIRILMASI H. BİRCAN, Y. KARAGÖZ ve Y. KASAPOĞLU

Detaylı

YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI

YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI , EK-A YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI Değerl Arkadaşlar, --e------ Bldğnz üzere, ş dünyası sthdam edeceğ adaylarda, ünverste mezunyet sonrası kendlerne ne ölçüde katma değer ekledklern de cddyetle

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK Dünyada gelir dağılımındaki adaletsizliğin hangi boyutlarda olduğunu

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ ÖZEL BANKALARIN FİNANSAL PERFORMANSLARININ KARŞILAŞTIRILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ. Fatih ECER *

TÜRKİYE DEKİ ÖZEL BANKALARIN FİNANSAL PERFORMANSLARININ KARŞILAŞTIRILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ. Fatih ECER * AİBÜ Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs, Güz 2013, Clt:13, Yıl:13, Sayı:2, 13:171-189 TÜKİYE DEKİ ÖZEL BANKALAIN FİNANSAL PEFOMANSLAININ KAŞILAŞTIILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ Fath ECE COMPAISON OF PIVATE BANKS FINANCIAL

Detaylı

SESSION 1B: Büyüme ve Gelişme 279

SESSION 1B: Büyüme ve Gelişme 279 SESSION 1B: Büyüme ve Gelşme 279 Türkye de Hanehalkı Tüketm Harcamaları: Pseudo Panel Ver le Talep Sstemnn Tahmn The Consumpton Expendture of Households n Turkey: Demand System Estmaton wth Pseudo Panel

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠ-ÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠ-ÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ Özet Zya Gökalp GÖKTOLGA 1 Yusuf AKGÜL 2 Bu çalışmanın amacı 98 ve 2002 yıllarına at GrdÇıktı tablolarını kullanarak,

Detaylı

TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI

TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI 1 TÜKETİCİ TATMİNİ VERİLERİNİN ANALİZİ: YAPAY SİNİR AĞLARI ve REGRESYON ANALİZİ KARŞILAŞTIRMASI Metehan TOLON Nuray GÜNERİ TOSUNOĞLU Özet Tüketc tatmn araştırmaları özelde pazarlama yönetclernn, genelde

Detaylı

UYGULAMA 2. Bağımlı Kukla Değişkenli Modeller

UYGULAMA 2. Bağımlı Kukla Değişkenli Modeller UYGULAMA 2 Bağımlı Kukla Değşkenl Modeller Br araştırmacı Amerka da yüksek lsans ve doktora programlarını kabul ednlmey etkleyen faktörler ncelemek stemektedr. Bu doğrultuda aşağıdak değşkenler ele almaktadır.

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARETİN YAPISI Dr. Ahmet AYDIN ÖZET Bu çalışmanın temel amacı gttkçe önemn artıran Endüstr-ç Tcaret Teorsn (EİT) kullanarak Türkye nn dış tcaret yapısını kapsamlı br

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ön Koşullar : Grafk İletşm I ve II, Tasarım Stüdyosu I, II, III derslern almış ve başarmış

Detaylı

Finansal Riskten Korunma Muhasebesinde Etkinliğin Ölçülmesi

Finansal Riskten Korunma Muhasebesinde Etkinliğin Ölçülmesi Fnansal Rskten Korunma Muhasebesnde Etknlğn Ölçülmes Dr. Fahreddn OKUDAN * Fath Ünverstes, İİBF. Özet Bu makalenn amacı, etknlk test yöntemlernn ncelenmesdr. TMS 39, rskten korunma muhasebes uygulanablmes

Detaylı

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI Mehmet Aktan Atatürk Ünverstes, Endüstr Mühendslğ Bölümü, 25240, Erzurum. Özet: Dövz kurlarındak değşmler,

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ Emel KOCADAYI EGE ÜNİVERSİTESİ MÜH. FAK., KİMYA MÜH. BÖLÜMÜ, 35100-BORNOVA-İZMİR ÖZET Bu projede, Afyon Alkalot Fabrkasından

Detaylı

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ, ARŞİV VE İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN DEVLET HASTANELERİ PERFORMANSINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ, ARŞİV VE İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN DEVLET HASTANELERİ PERFORMANSINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü DergsYıl: 2013/1, Sayı:17 Journal of Süleyman Demrel Unversty Insttute of Socal ScencesYear: 2013/1, Number:17 VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TIBBİ GÖRÜNTÜ,

Detaylı

YAŞAM ÇÖZÜMLEMESİNDE AYKIRI DEĞERLER OUTLIERS IN SURVIVAL ANALYSIS

YAŞAM ÇÖZÜMLEMESİNDE AYKIRI DEĞERLER OUTLIERS IN SURVIVAL ANALYSIS YAŞAM ÇÖZÜMLEMESİNDE AYKIRI DEĞERLER OUTLIERS IN SURVIVAL ANALYSIS NURAY TUNCER PROF. DR. DURDU KARASOY Tez Danışmanı Hacettepe Ünverstes Lsansüstü Eğtm-Öğretm Yönetmelğnn İstatstk Anablm Dalı İçn Öngördüğü

Detaylı

İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Anablm Dalı: Kamu PROGRAMIN TANIMI: Kamu Tezsz Yüksek Lsans Programı, kamu ve özel sektör sstem çersndek problemler ve htyaçları analz edeblecek, yorumlayacak,

Detaylı

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ

FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK REGRESYON YÖNTEMLERİ Anadolu Tarım Blm. Derg., 203,28(3):68-74 Anadolu J Agr Sc, 203,28(3):68-74 do: 0.76/anaas.203.28.3.68 URL: htt://dx.do.org/0.76/anaas.203.28.3.68 Derleme Revew FARKLI VERİ YAPILARINDA KULLANILABİLECEK

Detaylı

Türkiye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomik Büyüme: Nasıl Bir İlişki Söz Konusudur?

Türkiye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomik Büyüme: Nasıl Bir İlişki Söz Konusudur? A. ÖZKAYA Türkye de Rekabet, Ar-Ge, İnovasyon ve Ekonomk Büyüme: Nasıl Br İlşk Söz Konusudur? Ata ÖZKAYA Özet İçsel büyüme teors endüstrlern çnde bulunduğu rekabet koşulları, yürüttükler Ar-Ge faalyetler,

Detaylı

Kayseri deki Özel Hastanelerde Maliyet Etkinliğinin Veri Zarflama Metoduyla Ölçülmesi

Kayseri deki Özel Hastanelerde Maliyet Etkinliğinin Veri Zarflama Metoduyla Ölçülmesi Uluslararası Alanya İşletme Fakültes Dergs Internatonal Journal of Alanya Faulty of Busness Yıl:2014, C:6, S:2, s. 45-54 Year:2014, Vol:6, No:2, s. 45-54 Kayser dek Özel Hastanelerde Malyet Etknlğnn Ver

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye de Mali Saydamlığın Panel Veri Yöntemi ile Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye de Mali Saydamlığın Panel Veri Yöntemi ile Analizi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cl: Özel Sayı 0 ss. 59-73 Avrupa Brlğ ve Türkye de Mal Saydamlığın Panel Ver Yönem le Analz Fscal Transparency of he European Unon and Turkey wh Panel Daa Analyss

Detaylı

Calculating the Index of Refraction of Air

Calculating the Index of Refraction of Air Ankara Unversty Faculty o Engneerng Optcs Lab IV Sprng 2009 Calculatng the Index o Reracton o Ar Lab Group: 1 Teoman Soygül Snan Tarakçı Seval Cbcel Muhammed Karakaya March 3, 2009 Havanın Kırılma Đndsnn

Detaylı

Fatih ECER*, Fatih GÜNAY**

Fatih ECER*, Fatih GÜNAY** Anatola: Turzm Araştırmaları Dergs, Clt 25, Sayı 1, Bahar: 35-48, 2014. Copyrght 2014 anatola Bütün hakları saklıdır ISSN: 1300-4220 (1990-2014) Borsa İstanbul da İşlem Gören Turzm Şrketlernn Fnansal Performanslarının

Detaylı

OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ

OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ Pamukkale Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Yüksek Lsans Tez İktsat Anablm Dalı Melke ÇETİN Danışman: Yr d. Doç. Dr. Özcan UZUN Ağustos 2007 DENİZLİ TEŞEKKÜR Eğtm dönemm

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin Kredi Kartı Sahipliğini Belirleyen Faktörler

Üniversite Öğrencilerinin Kredi Kartı Sahipliğini Belirleyen Faktörler Ünverste Öğrenclernn Kred Kartı Sahplğn Belrleyen Faktörler H. Dlara KESKİN Yrd. Doç. Dr., Karadenz Teknk Ünverstes, İİBF İşletme Bölümü dlarakeskn@yahoo.com Emrah KOPARAN Öğr. Gör., Amasya Ünverstes Merzfon

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ ÖNEMİNİN GİRDİ ÇIKTI ANALİZİYLE İNCELENMESİ

ELEKTRİK ELEKTRONİK SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ ÖNEMİNİN GİRDİ ÇIKTI ANALİZİYLE İNCELENMESİ Sosyal Blmler Dergs Sayı: 21 2009 ELEKTRİK ELEKTRONİK SEKTÖRÜNÜN TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİNDEKİ ÖNEMİNİN GİRDİ ÇIKTI ANALİZİYLE İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Tuncer ÖZDİL Kırgızstan Türkye Manas Ünverstes, İ.İ.B.F.,

Detaylı

NWSA-Social Sciences Received: May 2013 NWSA ID: 2013.8.4.3C0117 Accepted: October 2013 E-Journal of New World Sciences Academy

NWSA-Social Sciences Received: May 2013 NWSA ID: 2013.8.4.3C0117 Accepted: October 2013 E-Journal of New World Sciences Academy ISSN: 306-3/308-7444 Saus : Orgnal Sudy NWSA-Socal Scences Receved: May 203 NWSA ID: 203.8.4.3C07 Acceped: Ocober 203 E-Journal of New World Scences Acadey Burak Çaurdan Paukkale Unversy bcaurdan@pau.edu.r

Detaylı