PETROL ÜRÜNLERİ KİTABI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PETROL ÜRÜNLERİ KİTABI"

Transkript

1 PETROL ÜRÜNLERİ EL KİTABI Yaşar ÇİFTÇİ İstanbul Gümrük Laboratuvar Müdürü (Kimya Yüksek Mühendisi) 1

2 PETROL RAFİNERİSİ Petrol rafinerileri; Petrolün temizlenip fraksiyonlu destilasyon (ayrımsal damıtma) işleminin yapıldığı tesistir. Basit bir rafineri, damıtma, dönüştürme ve arıtma olmak üzere, temelde üç büyük üniteden oluşur. Üretilen ürünler genellikle sınırlı sayıdadır ve rafinerinin donanımına göre değişir. Sıvılaştırılmış petrol gazı, benzin, jet yakıtı, mazot, fuel-oil ve bitum basit bir rafinerinin standart ürünleri arasındadır. Rafineriler, gerek ham petrolün gerekse işlenmiş ürünlerin daha çok deniz yoluyla taşınması nedeniyle deniz kenarında kurulurlar. Petrol rafinerisi, farklı sentetik ürünler için ham petrolü fosil yakıta ve bileşenlere ayırır. Sıcaklığa bağlı olarak, ham petrolü özel destilasyon (damıtma) kolonlarında ısıtarak farklı bileşenler elde etmek (üretmek) mümkündür. Daha hafif bileşenler kolonun üst kısmından çekilebilir, ağır bileşenler ise alt kısımdan tahliye edilebilir. Daha fazla işleme için gerekli olan farklı sıcaklıklarda çok sayıda ısı eşanjörü gerektirir. Bazı prosesslerin soğutulması, bazılarınınsa ısıtılması gerekebilir ve bu işlem en az enerji kaybıyla yapılmalıdır. Petrol rafinerilerinde kullanılan ısı eşanjörleri sık sık ham petrolle kirlenir. Bu nedenle, petrol endüstrisi bunları düzenli olarak temizlemek zorunda kalır. Tüm rafinerinin durdurulması gerektiğinden bu son derece pahalı bir işlemdir. Petrol endüstrisi de, ham petrolün ısı eşanjörleri üzerinde yarattığı kirlenmeyi azaltacak çözümler aramaktadır. Bunların daha az sıklıkta temizlenmesi yeterli olursa, işletim maliyetlerinden ve zamandan büyük tasarruflar elde edilebilir. 2

3 3

4 4

5 5

6 HAM PETROLÜN YATAĞINDAN ÇIKARILMASI 6

7 7

8 HAM PETROLÜN YER ALTINDAN ÇIKARILMASI 8

9 9

10 10

11 11

12 12

13 13

14 14

15 15

16 16

17 17

18 18

19 19

20 20

21 21

22 HAM PETROL RAFİNERİSİ 22

23 23

24 24

25 25

26 26

27 HAM PETROL 27

28 28

29 29

30 ALİAĞA RAFİNERİSİ 30

31 TÜPRAŞ RAFİNERİSİ 31

32 DOLUM TESİSİ 32

33 HAM PETROL RAFİNERİSİ 33

34 HAM PETROL RAFİNERİSİ 34

35 KAZAKİSTAN DA (HAZAR DENİZİ NDE) BİR PETROL PLATFORMU 35

36 HAM PETROL Ham petrolden, rafinerilerde bileşenlerine ayrıştırılarak (damıtılarak) günlük yaşamımızda kullandığımız pek çok ara madde ve akaryakıt ürünleri elde edilir. Ham petrol, başlıca sıvı hidrokarbonlarla, değişen oranlarda çözülmüş gazlardan, katranlardan ve katkı maddelerinden oluşmaktadır. Petrol gazı, imal edilmiş gazdan ayırt etmek için genelde doğal gaz olarak adlandırılmış olup, büyük oranda metan gazı içeren hafif parafin hidrokarbonlarından oluşmaktadır. Yarı katı ve katı haldeki petrol ise ağır hidrokarbon ve katrandan oluşur. Bu türden petrole, özel karakterlerine ve yöresel kullanımlarına bağlı olarak asfalt, zift, katran ve diğer isimler verilmektedir. HAM PETROLÜN OLUŞUMU Hidrokarbonların ve dolayısıyla petrol ve gazın yeraltında nasıl oluştuğu, 20.inci yüz yılın başından beri süregelen bilimsel araştırmalar ile incelenmektedir. Petrolün oluşumuna ilişkin birkaç teori vardır. En önemlisi, tüm hidrokarbonların yaşamını yitirmiş canlıların artıklarının durgun deniz ve göl gibi ortamların tabanında birikmesiyle oluşmaya başladıklarını ortaya koymaktadır. Deniz, göl veya akarsularda yaşamını yitirmiş olan bitkisel ve hayvansal canlılar (yani ölü organizmalar) akarsuların bu ortamlara taşıdığı kum, kil ve mineral tanecikleri ile birlikte dibe çökerek yığılırlar. Birkaç milyon yıl sonra, yer bilim tabakalarının kayması sonucunda bu hammadde, yerini karmaşık bir karbon-hidrojen karışımına bırakır. Bu karışım, sıvı haldeyken petrolü, gaz haldeyken doğal gazı oluşturmaktadır. Milyonlarca yıl boyunca yer kabuğunun geçirdiği sarsıntılar petrolün doğduğu deniz kayaçlarından dışarı çıkmasına yol açar, böylece komşu kayaçlara sızdıktan sonra açık havaya ulaşan petrol sızıntıları bitümen örtüler oluşturur. Ama genellikle, geçirimsiz sert kayaçlarla karşılaşarak alttaki tabakalara sızıp kararlı bir hâl alır ve yoğunluk sırasına göre yayılır, böylece, sünger gibi gözenekli kayaçlar içine yerleşerek petrol yataklarının oluşmasına yol açar. İçerdiği hidrokarbon moleküllerine bağlı olarak ham petrolün rengi, bileşimi ve akışkanlığı değişir. Petrol çıkarılan bölgeler değiştikçe ham petrolün özellikleri de değişir, hafif ve ağır sözcükleri, bir ham petrolün yoğunluğunu ve akmaya karşı direncini, yani viskozitesini tanımlar. Hafif ham petrol; Metal ve sülfür içeriği düşük, açık renkli, hafif kıvamlı ve kolaylıkla akabilen petroldür. Daha ucuz olan düşük kaliteli petrollerin metal ve sülfür miktarları yüksektir ve akışkan hale gelebilmesi için ısıtılmaları gerekir. Bunlar ağır ham petroller olarak tanımlanır. Önemli miktarlarda hidrojen sülfür veya diğer reaktif sülfür (kükürt) bileşikleri içeren ham petrollere sour (acı), az kükürtlü olanlara sweet (tatlı) ham petrol denir. Bu kuralın istisnaları West Texas ile Arap Ham Petrolleridir. Birincisi, içerdiği H2S e bağlı olmaksızın daima sour dur, diğeri ise içerdiği kükürtlü bileşikler yüksek reaktivitede olmadığından sour olarak tanımlanmaz. Ağır ham petrol çok viskozdur ve kolaylıkla akmaz. Tipik özellikleri yüksek spesifik gravite, düşük H/C oranı, yüksek karbon kalıntısı ve yüksek miktarlarda asfaltenler, ağır metaller, kükürt ve azottur. 36

37 Göreceli olarak basit denemelerle, ham petrol parafinik, aromatik, naftenik ve karışık bazlı olarak sınıflandırılır; - Parafinik bazlı ham petroller; Çoğunlukla parafinik hidrokarbonlardan oluşurlar ve mum ihtiva ederler. Asfaltik (veya bitümen) maddeler çok azdır veya hiç yoktur. Bunlardan yüksek miktarda mum ve yüksek dereceli yağlama yağları elde edilir. - Aromatik bazlı ham petroller; Tek halkalı veya kondense halkalı aromatik hidrokarbonlarca zengindir. - Naftenik veya asfaltik bazlı ham petroller; Asfaltik maddeler çoktur, kükürt, azot ve oksijenli bileşikler vardır, parafinler azdır veya hiç yoktur. Bunlardan elde edilen yağlama yağlarının viskoziteleri parafinik ham petrollerden elde edilenlere nazaran sıcaklığa karşı daha duyarlıdırlar. Ancak özel rafinasyon metotları sayesinde parafinik esaslı ham petrollerden elde edilen yağlama yağlarına eşdeğer hale getirilirler. - Karışık bazlı ham petroller; Hem parafinik ve hem de naftenik yapılı hidrokarbonlar içerirler. Ham petrollerin çoğu bu gruba girerler. Petrol ürünlerinin elde edilmesinde destilasyon prensibinin çeşitli uygulamaları kullanılır. Rafinasyon prosesinde destilasyonun önemi petrolün değişik kaynama noktasına sahip kompleks organik bileşiklerin (hidrokarbonların) bir karışımı olmasından ileri gelmektedir. Petrolde hidrokarbonların yanı sıra bunlara oranla daha düşük miktarlarda kükürt ve azot bileşikleri, karbon dioksit, eser metaller ve tuzlar bulunmaktadır. Petrol içinde yer alan hetero atomlardan en önemlisi kükürttür. Düz zincirli ve halkalı yapılarda, merkaptan (R-S-H) ve sülfit (R-S-R) olarak bulunabilir. R alkil gruplarıdır. Bazı doğal gaz içinde hacimce % 30 oranında H2S bulunmaktadır. Kükürt hem zehirleyici özelliği, hem de araba motorlarında korozif etkileri nedeniyle petrolde istenmeyen bir elementtir. Petrolün yapısında bulunan azot elementinin işlem (prosess) esnasında oluşturduğu azot oksitler, korozif etkiye ve çevre kirliliğine neden olur. Eser metaller, ham petrolde doğal olarak az miktarlarda, nikel, demir ve vanadyum da dahil çeşitli metaller vardır, bunlar rafinasyon sırasında uzaklaştırılır. Rafineri fırın ve kazanlarında ağır fuel oillerin yanmasıyla, fırın çeperlerinde (cidarlarında) ve tüplerde vanadyum oksit ve nikel oksit kalıntılar oluşur. Eser miktarlardaki arsenik, vanadyum ve nikelin, bazı katalizörler için zehirleyici olmaları nedeniyle, prosesslere alınmadan önce uzaklaştırılmaları önerilir. Tuzlar, ham petrollerde, süspansiyon veya çözünmüş (salamura) halde (sodyum klorür, magnezyum klorür ve kalsiyum klorür gibi inorganik tuzları şeklinde) bulunur. Bu tuzlar, katalizör zehirlenmesi, ekipman korozyonu ve arızalanmaları önlemek amacıyla, proseslerden önce uzaklaştırılmalı veya nötralleştirilmelidir. Tuz korozyonunun nedeni, bazı metal klorürlerin hidrolizlenerek hidrojen klorüre (HCl), bunun da, ham petrol ısıtılınca hidroklorik aside dönüşmesidir. Ayrıca hidrojen klorür de amonyakla birleşerek amonyum klorür (NH4CI) oluşturur ki bu madde de arızalanmalara ve korozyona yol açar. Karbon dioksit, ham petrolde doğal olarak bulunan veya işlem (prosess) sırasında ilave edilen veya destilasyon işleminde kullanılan buharda bulunan bikarbonatların dekompozisyonuyla (bozunmasıyla) meydana gelir. Ham petrolün yapısı hakkında bilgi veren bazı deneme yöntemleri vardır. Bunlardan biri API gravitelerine göre tanımlamadır. API, ham petrolü viskozitelerine göre sınıflandıran uluslararası bir sistemdir. Sistemde, ağırlık/hacim birimiyle ifade edilen yoğunluk yerine spesifik gravite değerlerinin fonksiyonu olan API gravite dereceleri esas alınmıştır. Spesifik gravite; Bir maddenin belirli bir hacminin ağırlığının, sıcaklık aynı olmak koşuluyla, aynı hacimdeki suyun ağırlığına oranıdır. Spesifik gravite, API graviteye çevrilir. API gravite değerleri yükseldikçe ham petrol incelir; örneğin hafif 37

38 (ince) ham petrollerin API graviteleri yüksek, spesifik graviteleri düşüktür. Düşük karbonlu, yüksek hidrojenli ve yüksek API graviteli ham petroller, genellikle, parafinlerce zengindir ve daha büyük oranlarda benzin ve hafif petrol ürünleri üretme eğilimindedirler. Yüksek karbon, düşük hidrojen ve düşük API gravite değerleri ise ham petrolün, naftenik bileşiklerce zengin olduğunu gösterir. Naftenik ham petrollerin API derecesi 45 dolayındadır. Ağır ham petrollerde bu değer 20 ye kadar düşer. Örneğin, API gravitesi 35 olan bir ham petrolün ortalama bileşimi, % 50 naftenler, % 7 aromatikler, % 8 asfaltenler, % 25 doymuş hidrokarbonlar ve % 10 diğer bileşikler şeklinde dağılır. Ham petrollerin yapısını tanımlayan diğer bir yöntem, korelasyon indeksi denilen BMCI veya CI (United States Bureau of Mines) değeridir. BMCI, bir destilasyon fraksiyonunun ortalama kaynama noktası ve yoğunluğuyla ilişkilidir ve parafinler için sıfır, benzen için 100 kabul edilmiştir. Değerin hesaplanmasında kullanılan eşitlik saf hidrokarbonların kaynama noktaları ve yoğunlukları kullanılarak çıkarılmıştır. Düşük BMCI değerleri fraksiyonun (veya doğrudan ham petrolün) parafinlerce zengin olduğunu, yüksek değerler aromatik yapılı bileşenlerin daha fazla bulunduğunu gösterir. Daha kapsamlı incelemelerde ham petrolün bazı değerleri (verimi, ürünlerin kalitesi gibi) ve işlenme parametreleri saptanır. 38

39 HAM PETROL REZERVLERİ 39

40 40

41 HAM PETROL SONDASI 41

42 BİR RAFİNERİNİN GENEL GÖRÜNÜMÜ 42

43 TOPPİNG RAFİNERİSİ 43

44 HYDRO-SKİMMİNG RAFİNERİSİ 44

45 KATALİTİK KRAKİNG RAFİNERİSİ 45

46 KOKLAŞTIRMA RAFİNERİSİ 46

47 47

48 48

49 HAM PETROL İŞLEME ŞEMASI 49

50 HAM PETROL OLUŞUMU VE İŞLENMESİ 50

51 HAM PETROL OLUŞUMUNA VE İŞLENMESİNE AİT ŞEMA 51

52 FCC KARAKİNG ÜNİTESİ 52

53 53

54 ATMOSFERİK DESTİLASYON ÜNİTESİ 54

55 55

56 56

57 57

58 58

59 59

60 60

61 61

62 62

63 63

64 VAKUM DESTİLASYON ÜNİTESİ 64

65 65

66 66

67 67

68 68

69 HAM PETROL RAFİNASYON ÜNİTESİ 69

70 70

71 71

72 72

73 73

74 74

75 75

76 76

77 AROMATİKLEŞTİRME ÜNİTESİ 77

78 78

79 79

80 HAM PETROL RAFİNERİ ÜRÜNLERİ 80

81 HAM PETROL RAFİNERİ ÜRÜNLERİ 81

82 82

83 FRAKSİYONLAMA KOLONU ÜRÜNLERİ ŞEMASI 83

84 HAM PETROL ÜNİTESİ 84

85 HAM PETROL RAFİNERİ ÜNİTESİ ŞEMASI 85

86 HAM PETROLÜN RAFİNASYONU 86

87 RAFİNERİ ÜRÜNLERİN NMR-ENHANCES KONTROLLERİ 87

88 88

89 ATMOSFERİK DESTİLASYON KOLONU ÜNİTESİ 89

90 VAKUM DESTİLASYON PROSESİ 90

91 HİDROJENASYON ÜNİTESİ 91

92 HAM PETROL RAFİNASYONU 92

93 PETROL ÜRÜNLERİNİN DESÜLFÜRİZASYONU 93

94 HİDROJENASYON ÜNİTESİ 94

95 95

96 96

97 97

98 HAM PETROL GAZLARIN AMİN İLE TATLANDIRMA ÜNİTESİ 98

99 HAM PETROL FRAKSİYONLAMA ÜNİTESİ 99

100 100

101 101

102 102

103 103

104 104

105 105

106 ETİLEN-GLİKOL ÜNİTESİ 106

107 107

108 108

109 109

110 110

111 111

112 112

113 HAM PETROL GAZLARIN REJENARSYONU VE FRAKSİYONLANMASI 113

114 ATMOSFERİK DESTİLASYON ÜNİTESİ 114

115 HAM PETROLÜN ATMOSFERİK DESTİLASYONU 115

116 HAM PETROLÜN TANIMI Yerküre içerisinde organik materyalin başkalaşımı ile oluşmuş ve gözenekli kayaçlar içerisinde depolanmış sıvı haldeki hidrokarbonlara ham petrol adı verilir. Petrolün başındaki "ham" terimi bir hammadde olduğunu ve henüz işlenmediğini gösterir. Ham petrol, rafinerilerde bileşenlerine ayrıştırılarak (damıtılarak) (destillenerek) günlük yaşamımızda kullandığımız pek çok ara madde ve akaryakıt ürünleri elde edilir. Petrol, yalnızca iki elementi (karbonu ve hidrojeni) içeren organik bileşiklerin bir karışımıdır. Petrol, doğal yollarla yeryüzüne fay hatları ve kayalardaki çatlaklar yoluyla sızar, birikerek katran, asfalt ve zift havuzları oluşturur. Bu nedenle İngilizcede petrol yerine kullanılan Petroleum terimi köken olarak Grekçe den (Yunanca dan) türemiş olup, taş anlamına gelen "Petra" kelimesi ile yağ anlamına gelen "Oleo" kelimelerinin birleşimidir ve taş yağı anlamına gelir. Eski Grekler den daha önce, Mezopotamya dillerinde naptu kelimesi taş yağı anlamında kullanılmıştır. Daha sonra bu kelime nafta olarak evrimleşmiş ve bugün pek çok dilin kelime haznesine ham petrol veya petrolden elde edilen gazyağı ve benzin türü hidrokarbon sıvıları belirtmek üzere girmiştir. Doğal olarak ham petrol, yeşilden kehribara kahverengiden siyaha değişik renklerde bulunur ve muhteviyatına bağlı olarak yeryüzünde su kadar akışkan olabildiği gibi, bal kadar da akmaz olabilir. 116

117 PETROL VE DOĞAL GAZ NASIL OLUŞMUŞTUR Hidrokarbonların ve dolayısıyla petrol ve gazın yeraltında nasıl oluştuğu kesinlikle bilinmemekle birlikte, 20. yüzyılın başından beri süregelen bilimsel araştırma sonuçları, tüm hidrokarbonların yaşamını yitirmiş canlıların artıklarının durgun deniz ve göl gibi ortamların tabanında birikmesiyle oluşmaya başladıklarını ortaya koymaktadır. Deniz, göl veya akarsularda yaşamını yitirmiş olan bitkisel ve hayvansal canlılar (yani ölü organizmalar) akarsuların bu ortamlara taşıdığı kum, kil ve mineral tanecikleri ile birlikte dibe çökerek yığılırlar. Bitkisel ve hayvansal kökenli malzemeler mikroskobik boyuttan gözle görülebilecek boyuta kadar değişen büyüklüklerdeki organik artıklardan oluşurlar. Milyonlarca yıl süren bu çökelme ve yığılma olayı çökelen malzemenin kalınlığının artmasına neden olur. Ancak, artan kalınlıkla birlikte çökeltilerin tabana uyguladıkları ağırlıkta artar. Önce çökelen ve altta kalan kayaç bileşenleri sürekli artan üst ağırlık etkisi altında sıkılaşmaya ve birbirlerine tutunmaya başlarlar. Organik artıklar da, sıkılaşan katı tanecikleri arasında gözenek adı verilen çok küçük boşluklarda ve çatlaklarda su ile birlikte sıkışırlar ve yeraltındaki ısı, radyoaktif element ışıması, bakteri etkisi ve üst ağırlık baskısı gibi etkenler altında kimyasal bozunmaya ve moleküler değişime uğrarlar. Yüz binlerce, milyonlarca yıl sürebilen ve katajenez adı verilen bu bozunma sürecinde organik kökenli katılar, sıvılar ve gazlar oluşur. Bunlardan sıvılar ve gazlar bozunmalarını sürdürerek bizim algıladığımız anlamda ham petrole ve doğal gaza dönüşürler. Organik hammaddenin katajenezi sırasında, bu maddelerin gözenek ve çatlaklarını doldurduğu kayaç da diyajenez adı verilen değişim süreci geçirir. Diyajenez sırasında killer, kumlar, organik artıkların kabukları ve mineraller hem kimyasal hem de fiziksel olarak değişimler geçirirler ve sıkılaşarak taşlaşırlar, yeraltı kayaç katmanlarını oluştururlar. Gözenekleri içinde petrol ve gaz oluşan bu kayaçlara hazne kayaç adı verilir. Bir hazne kayacın içerisinde oluşan petrol ve gaz, kırılmaların oluşturduğu çatlak ve kırık yüzeyleri boyunca kaçarak daha gözenekli kayaçların gözenekleri ve/veya çatlakları içine göç edebilirler. Bu olay petrol veya gazın birincil göçü olarak adlandırılır. Göç olayı kilometrelerce uzağa kadar, yatay veya düşey yönde olabilir. Yeter ki petrol ve gaz içine yerleşebilecekleri gözenekli ve geçirgen bir kayaç bulabilsinler. Gözenekleri suya doygun, geçirgen bir kayaca göç etmeye çalışan petrol ve/veya gaz, sudan daha düşük yoğunluğa sahip olması nedeniyle yavaş yavaş su ile düşey yönde yer değiştirmeye başlar. Bu olay petrol veya gazın ikincil göçü olarak adlandırılır. Eğer petrol ve gaz bu kayaç gözenekleri içinde sıkışırlar ve bir başka kayaç içine göç edemezlerse, petrol ve gaz artık kapana girmiştir. Yoğunluğu düşük olan gaz üstte olmak üzere, onun altında petrol ve en altta da su, kayaç gözenekleri içinde aşağı doğru sıralanırlar. Molekülleri petrolden çok daha küçük olan gaz bazen petrolün içine giremeyeceği yeni bir göç yolu bulup petrolden ayrılabilir. İşte böyle gözenekleri içinde petrol ve gaz kapana girmiş bir kayaç parçasına petrol rezervuarı, yalnızca gaz kapana girmiş bir kayaç parçasına da doğal gaz rezervi adı verilir. 117

118 YER ALTI PETROL VE DOĞALGAZ KAYNAKLARI Petrol ve doğal gaz yeraltında kayaçların mikroskobik gözeneklerinin ve çatlakların içerisinde bulunur. Petrolün yeraltında bir göl veya havuz içerisinde bulunduğu düşüncesi doğru değildir. Petrol ve doğal gazın aranması jeoloji, jeofizik ve petrol mühendisliği dallarının ortak çalışmasını gerektirir. Yeraltı formasyonlarında petrolün ve/veya gazın var olup olmadığı kesin olarak yalnızca sondaj yapılarak belirlenebilir. Petrolün varlığı ve ekonomik olarak üretilebilir olup olmadığı sondajlarla belirlendikten sonra üretim kuyuları delinerek petrolün yeryüzüne çıkartılması sağlanır. Petrol, yerin derinliklerinde bulunan kayaçların gözenekleri ve çatlakları içerisinden akarak üretim kuyusuna ulaşır. Bir petrol veya gaz kuyusunun delinmesi işlemi petrol ve doğal gaz mühendisliğinin bir alt sınıfı olan Sondaj (kuyu delme) Mühendisliği'nin görev alanına girer. Petrol veya gaz amaçlı delinen kuyuların pek çoğu petrollü veya gazlı çıkmaz, bunlar kuru kuyu adıyla anılır ve terk edilirler. 118

119 Eğer bulunan petrol ve/veya gaz rezervi ekonomik ise, diğer bir deyişle üretim için yapılacak parasal yatırımı karşılayacak düzeyde ise, o zaman petrol ve gazın üretimi için sahanın geliştirme aşamasına geçilir. Ancak, bulunan petrol ve/veya gaz rezervi yapılacak parasal yatırımı karşılayamayacak kadar küçük ise, o kuyu petrollü veya gazlı dahi olsa, petrolün varil fiyatı yeterince yüksek düzeye erişene dek terk edilir. Petrol ve gazın üretilmesi, boru hatları yoluyla ayrıştırma veya tüketim tesislerine aktarılması işlemi, Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliğinin ikinci bir alt sınıfı olan Üretim Mühendisliği'nin görev alanına girer. Ancak, yerin binlerce metre altındaki bir kayacın gözeneklerinde bulunan petrol ve gazın tamamının (% 100 ünün) üretilebilmesi imkânsızdır. Petrol rezervuarından maksimum miktarda petrol üretebilmek, gözenekli ortamda petrol ve gaz akışının fiziğini belirlemeye yönelik zorlu ölçümler, ileri düzeyde matematik içeren hesaplamalar ve sayısal modelleme tekniklerinin kullanımını gerektirir. İşin bu parçası da Petrol ve Doğal Gaz Mühendisliğinin üçüncü bir alt sınıfı olan Rezervuar Mühendisliği'nin görev alanına girer. DOĞAL GAZIN YAPISI Doğal gaz; metan (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8) gibi hafif moleküler ağırlıklı hidrokarbonlardan oluşan bir karışımdır. Yeraltında yalnız başına veya petrol ile birlikte bulunabilir. Petrol gibi doğal gaz da kayaçların mikroskobik gözeneklerinde bulunur ve kayaç içerisinde akarak üretim kuyularına ulaşır. Doğal gaz, yüzeyde ayrıştırılarak içerisinde bulunan ağır hidrokarbonlar (bütan, pentan vb.) uzaklaştırılır. Doğal gaz, evlerimizde kullandığımız en temiz fosil yakıttır. Doğal gazın yanması durumunda karbondioksit, su buharı ve azot oksitler oluşur. PETROL VE DOĞAL GAZ ARASINDA FARKLAR Petrol ve doğal gaz, ayni tip hidrokarbon moleküllerinden oluşmuş, sırası ile sıvı ve gaz fazlarındaki akışkanlara verilen isimlerdir. Doğal gaz yeraltında yalnız başına bulunabileceği gibi, petrol rezervuarlarında gaz başlığı olarak ve/veya petrol içerisinde çözünmüş olarak da bulunur. Doğal gaz, çoğunlukla C1-C5 hidrokarbonlarından oluşurken, petrol içerisinde C1-C60 ve daha fazla sayıda hidrokarbonlar bulunur. Petrol içerisinde çözünmüş gaz, petrolün kuyuya akmasını sağlayan en önemli enerji kaynağıdır. HAM PETROLÜN SINIFLANDIRILMASI Ham petrolün kimyasal bileşimi oldukça karmaşıktır. Tipik bir ham petrol örneği, 18 farklı hidrokarbon ailesine ait yaklaşık birkaç bin kimyasal madde içerir. Petrolün içerdiği bileşenlerin tamamının detaylı analizi oldukça zordur. 119

120 Petrolün yapısının bu derece karmaşık olması, basitleştirilmiş sınıflama tekniklerinin kullanılmasını zorunlu hale getirmiştir. Yaygın olarak kullanılan bir sınıflama yöntemi petrolü parafin bazlı ve asfalt bazlı olarak ikiye ayırmaktır. Parafin bazlı petrollerden düşük sıcaklıklarda parafin adı verilen bir katı madde ayrışır. Parafin, asitlere karşı dayanıklı, eter, kloroform, karbon disülfür gibi kuvvetli solventler tarafından çözülemeyen bir katıdır. Asfalt bazlı petroller, damıtma sonucunda artık olarak koyu renkli (siyah) bir katı faz oluştururlar HAM PETROLLERDE VARİL TANIMI Ham petrolün dünyada ticaretini kolayca sağlamak için, uluslararası antlaşmaya göre, hacim ölçüsü olarak American Standard Oil Company Blue Barrel (mavi varil) birimi kullanılır. Blue Barrel (1 bbl) hacim olarak 159 litreye (42 gallona) eşittir. HAM PETROL VE PETROL ÜRÜNLERİNDE KULLANILAN GRAVİTE TANIMI Petrolün yoğunluk değeri gravite ile ölçülür. Uluslararası anlaşmalara göre American Petroleum Institu ( API) gravitesi kullanılır. Yoğunluğu 1 gr/cc olan suyun API değeri 10 olarak kabul edilip, API = (141,5/SG)-131,5 şeklinde formüle edilmiştir. SG (Spesifik Gravite) Petrol yoğunluğu/su yoğunluğu dur. Hafif petrolün, API gravite değeri daha büyük olurken, yoğunluğu artıkça API gravite değeri düşecektir. API gravite değeri büyüdükçe petrolün de piyasa değeri artacaktır. Dünyada genelde API değerinde ham petrole rastlanmaktadır. IPE Brent diye bilinen petrol 38 API dır. Dünyada bulunmuş en ağır petrol 5-7 API ve en hafif petrol ise 57 API olarak kayıtlara geçmiştir. KONDANSETİN (CONDENSATE) TANIMI Yüksek API değerine (düşük yoğunluğa) sahip hidrokarbon karışımına kondanset denir. Çok hafiftir, yoğunluğu API arasındadır. Isıtıldığında sıvı fazdan gaz fazına geçer. Jet yakıtı gibi özel alanlarda kullanılan oldukça değerli bir üründür. NAFTANIN TANIMI Nafta ham petrolün atmosferik koşullarda damıtılması sırasında elde edilen ( C) renksiz, uçucu ve yanıcı sıvı hidrokarbon karışımlarına verilen bir addır. Nafta kelimesi tarihsel olarak Bakü ve İran da yeryüzüne kadar ulaşan bir tür hafif petrol sızıntısını adlandırmak için kullanılmıştır. Nafta kimyasal olarak parafinik, naftenik ve aromatik hidrokarbonlardan oluşur. Nafta yaygın olarak solvent (çözücü) ve diğer maddelerin üretildiği bir ara ürün olarak kullanılır. Teknik açıdan arabalarımızda kullandığımız benzin ve kerosen nafta gurubu karışımlar arasında yer alır. 120

121 LPG NİN TANIMI LPG (Liquiefied Petroleum Gas-Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) çoğunlukla 3 ve 4 karbonlu (C3 ve C4) hidrokarbonları içeren ve düşük basınçlarda sıvılaşabilen gazları tanımlamakta kullanılan bir terimdir. Doğal haliyle LPG renksiz, kokusuz, zehirli (toksik) özelliği bulunmayan bir maddedir. Havadan daha yoğundur ve basınç altında sıvı halde depolanır. Kaçak oluşması durumunda kolayca fark edilebilmesi için içerisine kokulandırıcılar eklenerek kullanıma sunulur. LNG NİN TANIMI Doğal Gaz, atmosferik basınçta yaklaşık olarak -125 C sıcaklığına kadar soğutulduğunda sıvı hale geçer ve LNG (liquiefied Natural Gas - Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) olarak adlandırılır. Bir birim hacim LNG buharlaştırıldığında yaklaşık olarak 600 birim hacim doğal gaz elde edilir. LNG su yoğunluğunun yarısından daha düşük bir yoğunluğa sahiptir. LNG doğal haliyle kokusuz, renksiz, aşındırıcı (korozif) özelliği ve zehirleyici (toksik) bir özelliği bulunmayan bir sıvıdır. Buharlaştırıldıktan sonra kolayca fark edilmesi için içerisine kokulandırıcılar eklenerek kullanıma sunulur. CNG NİN TANIMI Yaklaşık olarak psi basınca kadar sıkıştırılarak basınçlı kaplarda saklanan ve kullanıma sunulan "yoğunlaştırılmış" Doğal Gaza verilen bir isimdir. CNG (Compressed Natural Gas) genleştirilerek basıncı düşürüldükten sonra Doğal Gazın kullanıldığı her yerde ve şekilde kullanılabilir. CNG benzin ile kıyaslandığında daha düşük emisyon değerlerine sahip olduğundan yaygın olarak taşıt araçlarında kullanılır. 121

122 DOĞALGAZIN BUHAR REFORMASYON ŞEMASI 122

123 BİO-BENZİNİN TANIMI Bio-benzin (gasohol) % 90 kurşunsuz benzin ve %10 tarımsal kökenli (tahıl veya şeker kamışı etanolü) etil alkol karışımıdır. Bio-benzin kurşunsuz benzine göre daha yüksek oktanlıdır. Bunun yanında emisyon miktarı da kurşunsuz benzine göre daha düşüktür. OPEC TANIMI Organization of Petroleum Exporting Countries kelimelerinin baş harflerinden oluşan OPEC sözcüğü, kısaca petrol ihraç eden ülkeler organizasyonunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır. OPEC'in kuruluş amaçlarından en önemlisi dünyada petrol fiyatlarını stabil hale getirmektir. 11 gelişmekte olan ülkenin katılımı ile oluşturulan organizasyonun üyeleri aşağıda verilmektedir; Cezayir İran Kuveyt Nijerya Suudi Arabistan Venezuella Endonezya Birleşik Arap Emirlikleri Irak Katar Libya YILLARA GÖRE HAM PETROL ÜRÜNLERİNE UYGULANAN İŞLEMLER 123

124 PETROKİMYADA KULLANILAN HAMMADDELER VE GELDİĞİ KAYNAKLAR 124

125 HAM PETROL İŞLEME ŞEMASI 125

126 HAM PETROL İLE İLGİLİ GENEL BİLGİ DESTİLASYON (DAMITMA) En önemli temel fiziksel değişimler arasında yer alır. Bu işlemde ayırma, uçuculuğu esas alır ve işlem (prosess) akımı destilasyonla, daha uçucu hafif komponent ile daha az uçucu ağır komponente ayrılır. Daha önce kullanılan kesikli destilasyonun yerini günümüzde, tümüyle sürekli destilasyona bırakmıştır. Günümüzde uygulanan sistemde ham petrol, bir fırın içerisine yerleştirilmiş boru sistem ile pompalanır ve borudan kaynama (püskürme) ile çıkan iki fazlı (buhar-sıvı) karışım, bir fraksinasyon kolonu içerisinde buharlaşır. Kolonun çeşitli noktalarından, değişik kaynama noktasına sahip fraksiyonlar (ürünler) alınır. Kolonun tabanından alınan artık, vakum veya su buharı destilasyonuna sokulur. Ham petrol kolonundan, çeşitli ürünler çekilir. Gaz yağı ve nafta fraksiyonları, kaba bir şekilde ayrılmış ve az miktarda, ana fraksiyondan daha yüksek uçuculukta, ham petrol benzini (Straight Run Gasoline) ihtiva eder. Bunlar, su buharı püskürtülerek, striperlerde (bir kaç rafa sahip kısa bir kolon) uzaklaştırılırlar. Striperlerin üst kısmından benzin alınır ve ham petrol destilasyon kulesine geri gönderilir. Destilasyonun pek çok uygulamasında, petrol ürünlerini ayırmak için, uçuculuk farkı pratik olmaktan çok uzaktır ve bir solventin veya anorganik bir maddenin katılmasıyla, bu fark artırılmalıdır. Düşük uçuculuğa sahip bir solventin katılmasıyla, ayırmanın artırılması halinde destilasyona, ekstraktif destilasyon adı verilir. Butenlerin bütanlardan ayrılmasında furfural kullanılması buna örnektir. Yüksek uçuculuğa sahip bir bileşiğin katılmasına ise, azeotropik destilasyon denilir. Metil Etil Keton (MEK) kullanılarak yüksek saflıkta toluen elde edilmesi buna bir örnektir. Ayrıca anhidr (mutlak) alkol elde edilmesi de bu yöntemle olur. Elek raflar veya linde rafları, destilasyon verimliliğini artırır. ABSOPSİYON Genel olarak, bir buhar veya gaz sistemin, yüksek kaynayan komponentlerini diğer komponentlerinden ayırmada kullanılır. Absopsiyon ortamı (maddesi) çoğu kez özel bir petrol ürünüdür (Gas Oil). Absopsiyon, petrol kuyusu gazlarından doğal benzinin ve depolama tanklarında meydana gelen buharların kurtarılmasında, yaygın bir şekilde kullanılır. Absopsiyon, ayrıca pek çok rafineri işleminde (prossesinde) (katalitik kraking, hifrokraking, koklaştırma, v.b) hafif hidrokarbonların elde edilmesini de sağlar. Kullanılan solvent ağır benzin, gaz yağı ve daha ağır ürünler olabilir. Absorplanan ürünler, fraksinasyon veya su buharı destilasyonu ile ayrılır. ADSORPSİYON Genellikle, absopsiyon benzeri amaçlar için kullanılır. Petrol kuyusu gazlarından doğal benzinin kurtarılmasında, bunun odun kömürü tarafından adsorplanmasından yararlanılır. Adsorpsiyon ayrıca, aktif kil kullanılarak kaydırıcı yağlardan istenmeyen rengin uzaklaştırılmasında da kullanılır. [Adsorpsiyon işlemine, bir aktik karbonun ya da aktif kilin yüzeyinde maddelerin tutulması işlemi örnek olarak verilebilir.] 126

127 SÜZME (FİLTRASYON) Mum destilatlarından mumun uzaklaştırılması için alışılmış yöntemdir. Buradaki işlem, destilatı soğuttuktan sonra süzmektir. Filtre presslerde elde edilen mum karışımı ve buhara yapışan diğer petrol ürünleri (madeni yağlar) dondurulur ve yavaş yavaş ısınmaya bırakılır. Yağ kısmı eriyerek kekden akar ve böylelikle mum, daha da saflaştırılmış olur. Kilin kullanıldığı kontakt filtrasyon yöntemi, madeni yağların saflaştırılmasında uygulanan yaygın bir yöntemdir. Bu işlemde renk giderme de meydana gelir (bu bir adsorpsiyon olayıdır). Propan ve Metil Etil Keton (MEK) çözücüleri ile mum giderme de uygulanır. KRİSTALLENDİRME En eski ayırma yöntemlerinden biridir. Kristallendirme ile ham petrolden veya kaydırıcı yağlardan, kristal veya mikrokristal halinde, mum uzaklaştırılabilir. Kristallendirme ayrıca, tereftalik asid üretiminde, p-ksileni diğer C8 Aromatiklerden yüksek saflıkta ayırmak için de kullanılabilir. EKSTRAKSİYON Bir sıvıdan (çözeltiden), diğer bir sıvının seçimli çözücü etkisiyle, bir bileşiğin (komponentin) uzaklaştırılmasıdır. Solventlerle (çözücülerde) seçimli ekstraksiyon işlemi, kaydırıcı yağların daha ileri saflaştırılmasında önemlidir. Diğer bir örnek ise, özel işlem görmüş petrolden benzen, toluen ve ksilenlerin üretimidir. Kaydırıcı yağlardan viskozite indeksi düşük hidrokarbonların, dengesiz tortuların ve bir kısım renkli maddelerin uzaklaştırılması da bu yöntemle gerçekleştirilebilir. Ekstraksiyon çoğu kez, zıt akım yöntemiyle yapılır. Bu yöntemde iki problemle karşılaşılır. Bu iki problem ise, çözeltinin dengeye eriştirilmesi ve karışmayan iki sıvı fazın birbirinden ayrılmasıdır. Kaydırıcı yağ stoklarından renkli maddeleri, kükürt bileşiklerini ve oksijen bulunduran moleküllerin uzaklaştırılmasında furfural, özellikle etkilidir. Kaydırıcı yağ, bir ekstraksiyon kolunu içerisinde, solvent veya solventlerle karıştırılır. Uygun bir solventin seçilmesi halinde, karışım iki faza ayrılır. Bunlardan biri solvent yönünden zengindir ve çözünmüş safsızlıkları bulundurur (ekstrakt faz), diğeri ise az miktarda solvent bulunduran büyük kısmı saflaştırılmış madeni yağlardır (rafinat faz). İkincisi büyük oranda parafinik bileşikler ve mum içerir. Propan veya MEK ile mum giderme işlemini, seçimli solvent ekstraksiyonu izler. Bazı hallerde işlemin bir parçası da asfalt gidermedir. Furfural, Solvent-Su ayırımı ve geri kazanımı uygulanan, tipik bir solvent rafinasyonunda ve furfural ekstraksiyonu ile kaydıcı yağların rafinasyonu aşağıda açıklanan fiziksel temel işlemler (unit operasyonlar) yer almaktadır. Burada solvent furfuraldır. Kaydırıcı yağ stoğunun, kullanılan kaydırıcı yağa bağlı olarak, C sıcaklık arasında furfural ve sürekli çalışan zıt akım ekstraksiyonu ile ekstrakte edilmesi, uygun ısı değiştiriciler kullanılarak sağlanır; - Rafinat ve ekstrat fazların, sürekli bir şekilde birbirlerinden ayrılması, Solventin (furfural), vakum evaporasyonu ile rafinat veya rafine yağdan geri kazanılmasıdır. Rafine yağda kalmış olan az miktardaki solventin, su buharı destilasyonu ile uzaklaştırılması; Bu işlem, furfuralın yaş bir çözeltisini verir. Ekstrakt fazdan, atmosfer veya basınç distilasyonuyla solventin (furfural) geri kazanılmasıdır. Bu işlem yaş solventin 127

PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER

PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER PETROLE DAİR MERAK EDİLENLER Ham petrol nedir? Yerküre içerisinde organik materyalin başkalaşımı ile oluşmuş ve gözenekli kayaçlar içerisinde depolanmış sıvı haldeki hidrokarbonlara ham petrol adı verilir.

Detaylı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Petrol rafinasyonu, tüketicinin daha kaliteli ve daha çok sayıda ürün taleplerine göre şekillenmiş ve geliştirilmiştir. İlk

Detaylı

"Ham" petrol nedir? Petrol ve doğal gaz nasıl oluşmuştur?

Ham petrol nedir? Petrol ve doğal gaz nasıl oluşmuştur? "Ham" petrol nedir? Yerküre içerisinde organik materyalin başkalaşımı ile oluşmuş ve gözenekli kayaçlar içerisinde depolanmış sıvı haldeki hidrokarbonlara ham petrol adı verilir. Petrolün başındaki "ham"

Detaylı

4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ

4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ 4- HAFİF NAFTA TATLILAŞTIRMA (BENDER SWEETİNG) ÜNİTESİ Bender tatlılaştırma ünitesinin amacı, Atmosferik Distilasyon ünitesinde elde edilen LSR Nafta da bulunan merkaptanları disülfürlere dönüştürmektir.

Detaylı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı

Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Latince taş Petra ile yağ manasında kullanılan Oleum Eski Latince de Taş Yağı Petrol rafinasyonu, tüketicinin daha kaliteli ve daha çok sayıda ürün taleplerine göre şekillenmiş ve geliştirilmiştir. İlk

Detaylı

4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) TARİHÇE

4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) TARİHÇE 4. PETROL ENDÜSTRİSİNE BAKIŞ (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) Petrol endüstrisi, ticari ilk sondaj kuyusunun 1859 da açılması ve iki yıl sonra da petrolden gazyağı elde edilmesiyle başlar. Petrol

Detaylı

(I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ

(I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ (I) SAYILI LİSTE (A) CETVELİ G.T.İ.P. NO* Mal İsmi Vergi Tutarı (TL) Birimi (Hafif yağlar ve müstahzarları) 2710.11.11.00.00 Özel bir işleme tabi tutulacak olanlar 0 Kilogram (Yalnız nafta) 2710.11.31.00.00

Detaylı

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15 27.01 Taşkömürü; taşkömüründen elde edilen briketler,topak ve benzeri katı yakıtlar: - Taşkömürü (toz haline getirilmiş olsun olmasın fakat aglomere edilmemiş): 2701.11.00.00.00 - - Antrasit - 60 2701.12

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) nın Adres : Barbaros Mahallesi, Petrol Caddesi - Körfez 41780 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel Faks E-Posta Website : 0 262 316 30 30 : 0 262 316 37 24 : izmit.info@tupras.com.tr

Detaylı

(İçindeki kurşun miktarı litrede 0,013 gramı geçmeyenler)

(İçindeki kurşun miktarı litrede 0,013 gramı geçmeyenler) Ekli "4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa Ekli (I) Sayılı Listede Yer Alan Mallarda Uygulanan Özel Tüketim Vergisi Tutarlarının Belirlenmesi ile Bazı Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin

Detaylı

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur?

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur? 1. Doğalgaz nedir? Başta Metan (CH 4 ) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğalgaz renksiz, kokusuz havadan daha hafif bir gazdır. 2. Doğalgaz nasıl

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ HAM PETROLÜN DESTİLASYONU 524KI0295 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir.

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. AKTİF KARBON NEDİR? TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. Bu nitelikler aktif karbona çok güçlü adsorpsiyon özellikleri

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ 2013 - S A M S U N DAMITMA (DİSTİLASYON) Distilasyon, bir sıvının ısıtılması ve buharlaştırılmasından oluşmaktadır ve buhar bir distilat ürünü oluşturmak için

Detaylı

A- LABORATUAR MALZEMELERİ

A- LABORATUAR MALZEMELERİ 1- Cam Aktarma ve Ölçüm Kapları: DENEY 1 A- LABORATUAR MALZEMELERİ 2- Porselen Malzemeler 3- Metal Malzemeler B- KARIŞIMLAR - BİLEŞİKLER Nitel Gözlemler, Faz Ayırımları, Isısal Bozunma AMAÇ: Karışım ve

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : Gebze Organize Sanayi Bölgesi İhsan Dede Caddesi No:105/B Gebze 41480 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 751 04 51 Faks : 0 262 751 38 34

Detaylı

MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ KURUMU MKE BARUTSAN ROKET VE PATLAYICI FABRİKASI

MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ KURUMU MKE BARUTSAN ROKET VE PATLAYICI FABRİKASI MAKİNE VE KİMYA ENDÜSTRİSİ KURUMU MKE BARUTSAN ROKET VE PATLAYICI FABRİKASI Eylül 2013 PARLAYICI, YANICI VE PATLAYICI SIVILARIN DEPO MODELLEMESİ Yelda ALTINCI MKE BARUTSAN ROKET ve PATLAYICI FABRİKASI

Detaylı

2. Plant-2 ve Plant-5 ham Petrol Ünitelerinde Isı Değiştirici Ağ Modernizasyonu

2. Plant-2 ve Plant-5 ham Petrol Ünitelerinde Isı Değiştirici Ağ Modernizasyonu TÜPRAŞ ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJELERİ H. Aytuğ TURAN Türkiye Petrol Rafinerileri A. Ş. aytug.turan@tupras.com.tr Özet İzmit rafinerisinde Enerji Yönetimi Departmanı tarafından enerjinin daha verimli kullanılması

Detaylı

29/12/2009 TARİHLİ VE 2009/15725 SAYILI KARARNAMENİN EKİ

29/12/2009 TARİHLİ VE 2009/15725 SAYILI KARARNAMENİN EKİ Motorlu taşıtlar vergisi tutarları, bazı mallara uygulanan özel tüketim vergisi oranları, maktu ve asgari maktu vergi tutarları ile harçlar ve damga vergisi nispet ve tutarlarının belirlenmesine ilişkin

Detaylı

SİRKÜLER BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN BELİRLENMİŞTİR

SİRKÜLER BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN BELİRLENMİŞTİR GÜRELİ YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM HİZMETLERİ A.Ş SİRKÜLER SİRKÜLER TARİHİ : 15.07.2009 SİRKÜLER NO : 2009/49 BAZI MALLARDA ÖTV TUTARLARI 15.07.2009 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE YENİDEN

Detaylı

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs ENDÜSTRİDE VE CANLILARDA ENERJİ A- FOSİL YAKITLAR 1) KÖMÜR Halk arasında kara elmas olarak bilinir. İlk defa Çinliler tarafından kullanılmıştır. Büyük kısmı elektrik üretiminde ve evlerde yakıt olarak

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Deney Laboratuvarı Adresi : Altınova Mahallesi Atatürk Bulvarı No:186 Hacılar Kasabası 71480 KIRIKKALE / TÜRKİYE Tel : 0 318 261 20 00 Faks : 0 318 261 20 71 E-Posta

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I 16. Bitüml Bitüm hidrokarbon ham petrolün distilasyonu taşkömürünün karbonizasyonu Petrol kökenli olanları asfalt, Kömür kökenli olanları

Detaylı

KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri

KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri Ayıklama Eleme Süzme Santrifüjleme 1) Ayıklama Tanecik şekilleri, renkleri veya boyutları farklı olan katı katı karışımları

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : İnönü Üniversitesi Merkez Kampüsü 44280 MALATYA / TÜRKİYE Tel : 0 422 377 49 81 Faks : E-Posta : inonu-pal@inonu.edu.tr Website : iys.inonu.edu.tr/index.php?web=ino

Detaylı

SİRKÜLER 2009/12. : 15.07.2009 Tarih ve 27289 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 2009/15200 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

SİRKÜLER 2009/12. : 15.07.2009 Tarih ve 27289 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 2009/15200 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı SİRKÜLER 2009/12 SİRKÜLERİN Tarihi : 16.07.2009 Konusu : Bazı Mallarda Uygulanan Özel Tüketim Ve Katma Değer Vergisi Oranlarının Belirlenmesi Ve Bazı Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Bakanlar

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Adresi : Tüpraş İzmir Rafinerisi Atatürk Mah. İnönü Bulvarı No:52 - Aliağa 35800 İZMİR / TÜRKİYE Tel : 0 232 498 52 50 Faks : 0 232 498 50 00 E-Posta : senay.testereci@tupras.com.tr

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2009/55 TARİH: 16.07.2009. Petrol ürünlerinde uygulanan ÖTV oranlarında değişiklik yapılmasına ilişkin 2009/15200 sayılı BKK

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2009/55 TARİH: 16.07.2009. Petrol ürünlerinde uygulanan ÖTV oranlarında değişiklik yapılmasına ilişkin 2009/15200 sayılı BKK VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2009/55 TARİH: 16.07.2009 KONU Petrol ürünlerinde uygulanan ÖTV oranlarında değişiklik yapılmasına ilişkin 2009/15200 sayılı BKK Maliye Bakanlığı nın 13.07.2009 tarih ve 569 sayılı

Detaylı

SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik

SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik SĐRKÜLER : 2009-43 16.07.2009 KONU : ÖTV, KDV, Vergi ve Fon Paylarında değişiklik 15.07.2009 tarih ve 27289 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2009/15200 sayılı BKK ile bazı mallarda uygulanan ÖTV, KDV

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : Barış Mahallesi Dr. Zeki Acar Caddesi No:1 Gebze 41470 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 677 27 00 Faks : 0 262 641 23 09 E-Posta : mam.ee@tubitak.gov.tr

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ PODGORİCA-AĞUSTOS 2012 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BÖLÜM 1 1 1 GİRİŞ 2 2 Metodolojik açıklamalar 3 2.1

Detaylı

ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI

ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI ATIK KODU ATIK AÇIKLAMASI 16 01 03 Ömrünü tamamlamış lastikler 08 03 19* Dağıtıcı yağ 08 04 17* Reçine yağı KULLANILMIŞ LASTİKLER

Detaylı

ANALİZ TALEP FORMU FUEL OİL ÖZELLİK KOD DENEY YÖNTEMİ. TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Görünüş 120 İç Metot (TY-AY-046) Toplam Tortu 140

ANALİZ TALEP FORMU FUEL OİL ÖZELLİK KOD DENEY YÖNTEMİ. TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Görünüş 120 İç Metot (TY-AY-046) Toplam Tortu 140 FUEL OİL Yoğunluk 100 TS EN ISO 12185 TS 1013 EN ISO 3675 Viskozite (Akmazlık) 100ºC 110 TS1451 EN ISO 3104 *TS 2031 Toplam Tortu 140 TS ISO 10307-1 TS ISO 10307-2 Akma Noktası 220 TS 1233 ISO 3016 ASTM

Detaylı

Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası

Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası Lakefield Şirketi Petrol Ticareti Masası, petrol ürünleri (ham petrol ve rafine edilmiş yakıt), opsiyonlar alıp satmaktadır.ticaret Masası Lakefield in rafine etme

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ

2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ 2012 ATIK YÖNETİMİ SEMPOZYUMU 24-26 Nisan 2012 ATIK MADENİ YAĞLARDAN BAZ YAĞ ÜRETİM TEKNOLOJİLERIİ Prof.Dr. İ.Ersan KALAFATOĞLU MARMARA ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ekalafatoglu@marmara.edu.tr SUNUM

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ TEORİ : Organik deneyler sonucunda genellikle elde edilen ürün,

Detaylı

http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/12/20091231-3.htm

http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/12/20091231-3.htm Page 1 of 10 31 Aralık 2009 PER EMBE Resmî Gazete Sayı : 27449 BAKANLAR KURULU KARARI Karar Sayısı : 2009/15725 Motorlu taşıtlar vergisi tutarları, bazı mallara uygulanan özel tüketim vergisi oranları,

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ Başak BARUTÇU, Nüket YAPII, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: zozcelik@bornova.ege.edu.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarının Adres :Cumhuriyet Cad. No:100 Nardüzü- İskenderun 31213 HATAY / TÜRKİYE Tel : 0 326 641 39 40 Faks : 0 326 641 39 45 E-Posta: hamide@intertekisk.com

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI 01 03 09 01 03 07 dışındaki alüminyum oksit üretiminden çıkan kırmızı çamur 01 04 10 01 04 07 dışındaki tozumsu ve pudramsı atıklar 01 05 04 Temizsu sondaj ı ve

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/35) Yeterlilik Testleri Sağlayıcısı Adresi :ODTÜ 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0312 210 28 97 Faks : 0312 210 5668 E-Posta : petrol@metu.edu.tr Website : www.pal.metu.edu.tr

Detaylı

Ünite dönüşümlü operasyonla kerosen ve karışım dizel işleyebilir.

Ünite dönüşümlü operasyonla kerosen ve karışım dizel işleyebilir. 7-KEROSEN-DİZEL DESÜLFİRİZASYON ÜNİTESİ Kerosen-dizel kükürt giderme ünitesi kerosen ve karışım dizel işleyecek şekilde dizayn edilmiştir. Karışım dizel, atmosferik distilasyon dizeli (Kaynama aralığı

Detaylı

REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION. REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için

REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION. REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için 1 REDA LOW TEMP. EVAPORATOR FOR WHEY CONCENTRATION REDA EVAPORATOR Düşük ısıda Peynir Altı Suyu Konsantrasyonu için Mod.CS5000-3E Peyniraltısuyu Konsantrasyonu için REDA Evaporatör ( 5.000l/h su uçurma

Detaylı

Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine. Hakan Ünsal

Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine. Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Organik Kontamine Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Genel tanımlama İstenmeyen bileşiklerin zararsız bileşiklere dönüştürülmesi veya daha sonraki arıtma işlemleri için uygun

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : İstanbul Yolu, Gersan Sanayi Sitesi 2306.Sokak No :26 Ergazi/Yenimahalle 06370 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 255 24 64 Faks : 0 312 255

Detaylı

BAKANLAR KURULU KARARI

BAKANLAR KURULU KARARI 15 Temmuz 2009 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 27289 Karar Sayısı : 2009/15200 BAKANLAR KURULU KARARI Ekli Bazı Mallarda Uygulanan Özel Tüketim Vergisi Tutarlarının Belirlenmesi ve Bazı Kararnamelerde Değişiklik

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : ODTÜ- Üniversiteler Mahallesi, Dumluıpınar Bulvarı No:1 - Çankaya 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 210 28 97 Faks : 0 312 210 56 68

Detaylı

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ İbrahim Hakkı Karakaş a*,mehmet Çopur b, M. Muhtar Kocakerim c, Zeynep Karcıoğlu Karakaş d a Bayburt Üniversitesi, Bayburt Meslek Yüksek Okulu, Bayburt

Detaylı

Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu

Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu Meyve ve Sebze suyu ve pulpunun konsantrasyonu Meyve suları genel olarak %80-95 düzeyinde su içerirler. Çok iyi koşullarda depolansalar bile, bu süre içinde gerçekleşen kimyasal reaksiyonlar ürünün kalitesini

Detaylı

SIVI YALITIM MALZEMELERİ

SIVI YALITIM MALZEMELERİ SIVI YALITIM MALZEMELERİ Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi SIVI YALITIM MALZEMELERİ 1. Bitüm 2. Asfalt 3. Sika 4.

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon 3. Deney Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon Sentezlerde istenen ürünü yan ürünlerden, fazla miktardaki veya tepkimeye girmemiş başlangıç bileşiklerinden, safsızlıklardan ve çözeltiden ayırmak

Detaylı

Ölçüm/Analiz Kapsamı Parametre Metot Metodun Adı

Ölçüm/Analiz Kapsamı Parametre Metot Metodun Adı Çevre Mevzuatı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (devamı var) Her tür kapsam Gürültü Gürültü Kömür Çevre Mevzuatında

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız.

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız. KROMATOGRAFİ Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak üzere birbirleriyle karışmayan iki fazlı bir sistemde ayrılması ve saflaştırılması yöntemidir. KROMATOGRAFİ

Detaylı

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler.

ELEMENT Aynı tür atomlardan oluşmuş saf maddelere element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ 1. Aynı tür atomlardan oluşurlar. 2. Saf ve homojendirler. SAF MADDE: Aynı cins atom ya da moleküllerden oluşmuş maddelere, saf medde ÖR. Elementler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı cins atomlardan oluşmuşlardır. Bileşikler saf maddelerdir. Çünkü; hepsi aynı

Detaylı

Sayı: 2009/127 Konu: KDV oran değişikliği Tarih: 15.07.2009. Değerli ATİD Üyesi

Sayı: 2009/127 Konu: KDV oran değişikliği Tarih: 15.07.2009. Değerli ATİD Üyesi Sayı: 2009/127 Konu: KDV oran değişikliği Tarih: 15.07.2009 Değerli ATİD Üyesi 15.07.2009 tarihli resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren bazı lokanta ve otellerin restoranlarında uygulanan KDV oranlarının

Detaylı

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması DENEYĐN ADI Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması Deneyin amacı Organik bir bileşikte karbon ve hidrojen elementlerinin nitel olarak tayin etmek. Nicel ve nitel analiz

Detaylı

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1 İDROKARBONLAR Yalnızca karbon (C) ve hidrojen () elementlerinden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Karbon elementinin atom numarası 6 dır. Elektron dizilişi, 1s 2 2s 2 2p 2 olup değerlik elektron say

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/112. Bazı Mallarda Uygulanan ÖTV Oranları, Maktu ve Asgari Maktu Vergi Tutarları ile Tapu Harçları Artırıldı.

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/112. Bazı Mallarda Uygulanan ÖTV Oranları, Maktu ve Asgari Maktu Vergi Tutarları ile Tapu Harçları Artırıldı. DRT Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş. Sun Plaza No:24 34398 Maslak İstanbul, Türkiye Tel: + 90 (212) 366 60 00 Fax: + 90 (212) 366 60 15 www.deloitte.com.tr www.verginet.net VERGİ SİRKÜLERİ

Detaylı

Türkiye de LPG 70 % Bütan 30 % Propan LPG : 30 70 %

Türkiye de LPG 70 % Bütan 30 % Propan LPG : 30 70 % LPG nedir? LPG Likit Petrol Gazı kelimelerinin kısaltılmışıdır. Ham petrolün damıtılması sırasında elde edilen Bütan ve Propan gazları esas 2 petrol gazıdır. Bu gazlar sıvılaştırıldıktan sonra belli oranlarda

Detaylı

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU T. GÜNGÖREN 1, H. MADENOĞLU 1, M. SERT 1, İ.H. METECAN 2, S. ERDEM 1, L. BALLİCE 1, M. YÜKSEL 1, M. SAĞLAM 1 1 Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

Petrol Rafineri Tipleri

Petrol Rafineri Tipleri Petrol Rafineri Tipleri Petrol rafinerisine bazı örnekler aşağıda verilmiştir: a) Skimming (Topping) tipi rafineriler: Nafta, orta distilatlar (gaz yağı ve fuel oil) elde edilir. b) Fuel oil ve benzin

Detaylı

Petrol rafinerileri için MET kılavuzu

Petrol rafinerileri için MET kılavuzu Petrol rafinerileri için MET kılavuzu Project TR-2008-IB-EN-03 Faaliyet No: 2.1.4.d.3 Hazırlayanlar: Marta Tejedor Luis Suárez Joan Ramon Cabello Cesar Seoánez Pervin Ercavuz İlksen Önbilgin Çisem Yigit

Detaylı

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU Prof.Dr.Hasip Yeniova AYIRMA ĠġLEMLERĠ Fiziksel Ayırma iģlemleri Dekantasyon,Filtrasyon vd BuharlaĢtırma Tek Kademeli, Çok Kademeli Distilasyon Basit, Azeotropik,

Detaylı

KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ

KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ Atıktan enerji elde edilmesi, atıkların fazla oksijen varlığında yüksek sıcaklıkta yakılması prosesidir. Yanma ürünleri, ısı enerjisi, inert gaz ve kül şeklinde sayılabilir.

Detaylı

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması KARIŞIMLAR Karışımların Ayrılması Günlük yaşamda kullandığımız eşyaların, giydiğimiz kıyafetlerin, yediğimiz yiyeceklerin, içtiğimiz suyun hepsi birer karışımdır. Nehir, göl, baraj sularını doğal haliyle

Detaylı

De Smet Tipi Ekstraktörler

De Smet Tipi Ekstraktörler De Smet Tipi Ekstraktörler Bant üzerinde 60-70 cm kalınlıktaki ezme ilerlerken, bantın alt kısmında daha önceki yıkamalardan biriken yarı miselanın püskürtülmesi suretiyle kademeli bir şekilde gerçekleştirilmektedir.

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine GERİ DÖNÜŞÜM Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Geri dönüşebilen maddeler;

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA NASIL ÇALIŞIR? YAĞMUR SUYU NASIL TOPLANIR? Başta çatılar olmak üzere, açık alanlar otoparklar, yollar ve drenaj borularından toplanabilir. NERELERDE KULLANILIR?

Detaylı

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ Allil klorür üretiminin ana maddesi propilen ve klor dur. Allil klorürün verimli ve ekonomik sentezi 1930 larda yüksek sıcaklıklarda (300-500 C) klorlaşma reaksiyonu ile Shell Geliştirme

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Çürütme öncesi ön yoğunlaştırıcı, çürütme sonrası

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Deney Laboratuvarı Adresi : Dilovası Organize Sanayi Bölgesi 1.Kısım, D1009 Sok. No16 - Dilovası 41477 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 754 76 61 Faks : 0 262 754

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 1.TEORİK OTTO ÇEVRİMİ Gerçek motor çalışmasında yanma işlemi motor silindirinde gerçekleşir. Yanma sonu açığa çıkan

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (HPLC) Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY SIVI KROMATOGRAFİSİ Hareketli fazın sıvı olduğu bu kromatografi türünde sabit faz bir dolgu maddesi üzerine

Detaylı

ISITMA SİSTEMLERİ BİLGİ FORMU

ISITMA SİSTEMLERİ BİLGİ FORMU ISITMA SİSTEMLERİ BİLGİ FORMU Tarih: Müşteri Adı Adresi Şehir Posta Kodu : Sistem Sorumlusu ve Görevi Tel. Faks : GSM e-mail : HİKAYESİ Müşteri şimdiki sonuçlardan memnun mu? Evet Hayır Sorunların derecesi

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR?

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? Prof. Dr. METİN ATAMER Dr. EBRU ŞENEL ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ SÜT TEKNOLOJİSİ BÖLÜMÜ Kaliteli süt üretimi için sağlanması gereken koşullar; Sağlıklı inek Özenli

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA EĞĐTĐMĐ ANABĐLĐM DALI

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA EĞĐTĐMĐ ANABĐLĐM DALI HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA EĞĐTĐMĐ ANABĐLĐM DALI ÖĞRETĐMDE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ KONU: MADDE KONU ANLATIMLI ÇALIŞMA YAPRAĞI DEĞERLENDĐRME ÇALIŞMA YAPRAĞI ÇÖZÜMLÜ ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ISITMA TEKNİĞİ 1.Tarihsel gelişim 2.Günümüz ısıtma teknikleri Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için gerekli

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7 ÇED, İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/7 SU/ ATIK SU 1 ph Elektrometrik Metot TS 3263 ISO 10523 Çözünmüş Oksijen Azid Modifikasyon Metodu SM 4500-O C İletkenlik Elektrometrik Metot SM 2510 B Renk Spektrometrik

Detaylı

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Nedir? HPLC nin Kısımları: Hareketli Faz Rezervuarı Pompa Sistemi Numune enjeksiyon Sistemi Kolon Dedektör HPLC Çeşitleri HPLC Uygulamaları HPLC Yüksek

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı