BARAJ HİDROLİK YAPILAR TASARIM REHBERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BARAJ HİDROLİK YAPILAR TASARIM REHBERİ"

Transkript

1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BARAJ HİDROLİK YAPILAR TASARIM REHBERİ REHBER NO: 002 EKİM 2012 ANKARA

2 ÖNSÖZ Birçok medeniyetin kesişme noktası olan Anadolu'da yaklaşık 4000 yıldır süren hidrolik mühendisliği çalışmaları, bilhassa Selçuklu ve Osmanlıların yaptıkları muhteşem eserler, Türkiye'yi tarihi su yapıları açısından en zengin ve en dikkat çekici açık hava müzelerinden birisi haline getirmiştir. Bugün ise ülkemiz, inşa halindeki barajların sayısı bakımından Dünya daki sıralamada üst sıralarda yer almaktadır. Ülkemizde her tipten barajlar inşa edilmiş ve edilmektedir. Ayrıca; bu barajlar dolgu hacmi, yükseklik, rezervuar kapasitesi, kret uzunluğu gibi teknik karakteristikleri ile de dünyadaki inşa edilmiş barajlar arasında ön sıralarda yer almaktadır. Atatürk Barajı 84 milyon m 3 dolgu hacmi ile dünya sıralamasında beşinci sırada yer almaktadır. Şubat ayında su tutma merasimine bizzat katılmış olduğum Deriner Barajı 249 m yüksekliği ile ülkemizin en yüksek barajı, kendi sınıfında Dünya nın 6. yüksek barajıdır. İnşaat ihalesi safhasında bulunan Yusufeli Barajı nın yüksekliği ise 270 metredir. Yusufeli Barajı tamamlandığında Türkiye nin en yüksek barajı olma özelliğine sahip olacaktır. Ülkemizin su yapıları sahasında ulaşmış olduğu bu güzel seviye, bu sektörde çalışanların fedakar çalışmaları ve mesleklerine olan saygının neticesinde oluşmuştur. Yıllardan beri ülkemizde ve yurt dışında barajlar ve su yapıları alanından sayısız eserler kazandıran mühendislerimizin ve müteahhitlerimizin çalışmalarını hepimizin malumlarıdır. Ülkemizdeki baraj ve diğer su yapılarının projelendirilmesi ve inşası sürecine olumlu katkısı olacağını düşündüğüm; Uluslararası Büyük Barajlar Komisyonu (ICOLD) kriterlerini esas alarak ülkemiz ihtiyaçları ve şartları dikkate alınarak uygulanması konusunda proje ve uygulama kriterleri ile ilgili olarak Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün (DSİ) Uluslararası Büyük Barajlar Komisyonu Türk Milli Komitesi (TRCOLD) ve Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği (TMMMB) ile başlatmış olduğu çalışmanın neticesinde hazırlanan bu rehber dokümanların bu sektörde çalışanlara büyük fayda sağlayacağı aşikardır. Bu gayeye hizmet etmek için komitelerde görev alan, başta DSİ personeli olmak üzere bütün mühendislik ve müşavirlik firmaları temsilcilerine teşekkür ederim. Su gibi aziz olunuz. Prof. Dr. Veysel EROĞLU Orman ve Su İşleri Bakanı BARAJ HİDROLİK YAPILARI i

3 GİRİŞ Ülkemizin su kaynaklarının yönetiminden ve geliştirilmesinden sorumlu olan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü geçmişinden günümüze kadar üstlenmiş olduğu görevleri başarı ile tamamlamış ve insanımızın hizmetine sunarak kalkınmamıza ve refah düzeyimizin artmasına büyük katkı sağlamış ve sağlamaya devam etmektedir. Bugün itibari ile, Genel Müdürlüğümüz merkezde 15 Daire Başkanlığı, taşrada 26 Bölge Müdürlüğü ve bünyesinde bulunan takriben personel ile çalışmalarına devam etmektedir. Muhtelif yüksekliklere ve değişik maksatlara hizmet eden 741 adet baraj bugün için işletmede olup, yenilerinin inşası da devam etmektedir. Genel Müdürlüğümüzün vizyonu: Su kaynaklarımızın geliştirilmesi, korunması ve yönetimi konularında dünya lideri olmaktadır. Bu konuma gelmek için yapacağımız çalışmaları; diğer ilgili kurum ve kuruluşlar, müteahhitlerimiz, mühendislik ve müşavirlik firmalarımız ve de akademisyenlerimizle koordineli bir şekilde gerçekleştirmekteyiz. 1. Barajlar Kongresi nin hazırlanması ve çıktıları buna çok güzel bir örnek oluşturmuştur. Bu kongremizin maksadı takriben 1 yıla yakın bir süredir yapılan çalışmalar neticesinde ülkemizdeki barajların/su yapılarının projelendirilmesi ve uygulanması sırasında kullanılacak kriterlerin, Uluslararası Büyük Barajlar Komisyonu (ICOLD) kriterlerini baz alarak ülkemizin ihtiyaçlarına göre uygulanmasında yol gösterecek rehber dokümanlar ile ilgili ilk çalışmaların neticelerinin sunulmasıdır. Bu rehber dokümanlar 8 ana başlık altında toplanmıştır. Baraj ve su yapıları ile ilgili çalışmalarda büyük fayda sağlayacağına inandığım bu rehber dokümanların hazırlanmasında emeği geçen tüm ilgililere içtenlikle teşekkür eder bu ve benzer çalışmaların devamını dilerim. Akif ÖZKALDI DSİ Genel Müdürü BARAJ HİDROLİK YAPILARI ii

4 BU REHBER DOKÜMAN ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI NIN KATKILARI İLE DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (DSİ), ULUSLARARASI BÜYÜK BARAJLAR KOMİSYONU TÜRK MİLLİ KOMİTESİ (TRCOLD), TÜRK MÜŞAVİR MÜHENDİSLER VE MİMARLAR BİRLİĞİ NİN (TMMMB) ORTAK ÇALIŞMASI VE TÜRKİYE MÜTEAHHİTLER BİRLİĞİ (TMB) VE TÜRKİYE İNŞAAT SANAYİCİLERİ İŞVEREN SENDİKASI (İNTES) NIN DESTEKLERİ SONCUNDA HAZIRLANMIŞTIR. BARAJ HİDROLİK YAPILARI iii

5 AÇIKLAMA Bu rehber doküman, barajlar, hidroelektrik santrallar ve hidrolik yapıların planlama, tasarım, proje hizmetlerini ve inşaatını yapan firmaların, bu konuda görev ifa eden kamu kurum ve kuruluşlarının ve özel sektör yatırımcılarının çalışmalarına baz olması gayesi ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Uluslararası Büyük Barajlar Komisyonu Türk Milli Komitesi, Türk Müşavir Mühendisler ve Mimarlar Birliği ile akademisyenlerin bir yıla yakın süre ile çalışmaları sonucunda hazırlanmıştır. Bu doküman ülkemizde bu konuda yapılan ilk çalışmalardan biri olup, ilgili taraflardan gelecek görüş ve öneriler çerçevesinde revize edilecek ve güncelleştirilecektir. Bu doküman bu konuda çalışan, hizmet üreten ve imalat yapan kişi, firma, kurum ve kuruluşlara rehber olması amacı ile hazırlanmış olmakla birlikte, tasarım, imalat, montaj, inşaat, su tutma, işletme ve baraj emniyeti ile ilgili her türlü sorumluluk tasarım, imalat, montaj ve inşaat işlerini yapan yüklenicilere aittir. Telif Hakkı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün önceden izni alınmadan bu yayının hiç bir bölümü mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka yollarla hiç bir surette çoğaltılamaz, muhafaza edilemez, basılamaz. BARAJ HİDROLİK YAPILARI iv

6 İÇİNDEKİLER 1 GİRİŞ HAVA PAYI HESABI Giriş Kabarma Mesafesi Rezervuar Alanı Etkin Feç Boyu Etkin Dalgaları Hesabı Etki Dalgalarının Oluşumu Etki Dalgalarının Tesiri Etki Dalgalarının Kret Üzerinden Aşması Rüzgar Hesabı Rasat Kayıtlarında Gruplandırma Eklenik Frekans Analizi Olasılık Dağılımları Gumbel Olasılık Dağılımı Weibull Olasılık Dağılımı Proje Rüzgar Hızları Tasarım Rüzgar Hızları Rüzgar Kaynaklı Dalga Hesabı Dalga Mekaniği Derin/Sığ Su Sınıflandırması Dalga Teorilerinin Geçerlilik Sınırları Lineer Dalga Teorisi Etkin Dalga Yüksekliği Tasarım Dalga Yüksekliği Dalga Tırmanması (R u ) Su Kabarması (H W ) Hava Payinin Belirlenmesi Normal Hava Payı Minimum Hava Payı Kret Kotunun Belirlenmesi NEHİR YATAĞI SU YÜZÜ Genel Bilgi, Tanımlar Ve Hidrolik Teori Tanımlamalar Hidrolik Teori BARAJ HİDROLİK YAPILARI v

7 Akarsuyun Rejiminin Belirlenmesi Enerji Denklemi Nehir Yatağı Kapasitesinin Belirlenmesi Nehir Yatağı Pürüzlülüğünün Belirlenmesi Manning Pürüzlülük Katsayısına Etki Eden Faktörler Yüzeyin Pürüzlülüğü Bitki Örtüsü Yatak Düzensizliği Yatak Eğriliği Birikim ve Aşınma Engeller Enkesitin Boyut ve Şekli Seviye ve Debi Mevsimsel Değişimler Pürüzlülük Katsayısının Belirlenmesi Nehir Yataği Suyüzü Hesabında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar DOLUSAVAK Hidrolik Teori Genel Dolusavak Debisi Genel Etkili Kret Genişliği Yaklaşan Akımının Etkisi Eğimler Hidrolik ve Enerji Çizgisi Eğimleri Ortalama Dolusavak Basınç Hesabı Dolusavak Enerji Kaybı Sürtünme Kayıpları Yersel Yük Kayıpları Kavitasyon Tasarım Debilerinin Belirlenmesi Dolusavak Tipleri Ve Hidroliği Dolusavak Tipleri Genel Karşıdan Alışlı Dolusavaklar Yandan Alışlı Dolusavaklar Kret Tasarımı BARAJ HİDROLİK YAPILARI vi

8 Kanal Tasarımı Labirent Dolusavaklar Giriş Labirent Savakların Sağladığı Avantajlar Savak Eşitliği Labirent Dolusavağın Deşarj Katsayısını Etkileyen Değişkenler Projelendirme Yöntemi Örnek Bir Baraja ait Labirent Dolusavağı Model Çalışmaları Sonuçları Şaft Dolusavaklar Çalışma Prensipleri Akım Tipleri Kret Profilinin, Kretle Şaft Arası Geçiş Bölgesinin, Şaft İle Galeri Bağlantı Dirseğinin Ve Galerinin (Tünelin) Tasarımı Hava girişi ve taşınması Tünel ve Menfez Dolusavaklar Sifonlu Dolusavaklar Hidrolik Çalışma Prensipleri Akım Koşulları (Açık Savak, Geçiş Ve Sifon Akımı) Savak debi katsayısının belirlenmesi Basamaklı Dolusavaklar Eşik Genişliğinini Seçimi Akım Koşullarının İncelenmesi Enerji Kırılması Nap Akımında Enerjinin Kırılması Geçiş Akımında Enerjinin Kırılması Kayan Akımda Enerjinin Kırılması Serbest Jet Savaklar Devrilebilen Taşkın Savakları (Fusegates) Kontrolsüz Dolusavakların Hidroliği Kontrolsüz Dolusavak Profili USBR Ogee Kret Profili WES Ogee Kret Profili Dolusavak Tepe Basınçları Kontrollü ve Kontrolsüz Kretler Dolusavak Nap Üst Profili Debi Karakteristikleri Dolusavak Ayakları ve Yaklaşım BARAJ HİDROLİK YAPILARI vii

9 Kontrolsüz Ogee Kreti İçin Debi Katsayıları Yaklaşım Derinliği Etkisi Tasarım Yükünden Farklı Yüklerin Etkisi Memba Yüzü Eğiminin Etkisi Mansap Etkisi Mansap Eğimi Dolusavak Topuğu Kontrollu Dolusavakların Hidroliği Dolusavak Optimizasyonu Yaklaşım Kanalı Tasarımı Baraj Gölünden Kanala Giriş Yaklaşım kanalının güzergâhı Yaklaşım kanalındaki akımın maksimum hızı Taşkın Öteleme Deşarj Kanalı Tasarımı Genel Prizmatik kanallar Daralma ve Genişleme Tahkiki Suyüzü Hesabı Hava Payı Hesabı Düşey Kurp Uygulaması Dolusavak Boşaltım Kanallarında Kavitasyon Olayı ve Havalandırıcılarının Hidrolik Tasarımı Boşaltım Kanallarında Kavitasyon Dolusavak Havalandırıcılarının Hidrolik Tasarımı Basamaklı Kanallar Kondüvi veya Tüneller Enerji Kırıcılar Temel hususlar Enerji Kırıcı Havuzlar Düşü havuzu (Tip I) Tip II havuz Tip III havuz Tip IV havuz Hava Payı Yuvarlak Uçlu Kırıcılar Yuvarlatılmış etek tipinde kırıcı (Solid bucket) BARAJ HİDROLİK YAPILARI viii

10 Dişli yuvarlatılmış etek (Slotted bucket) Fırlatma uçlu enerji kırıcı (Flip buckets) Sıçratma Uçlarının Yararları Sıçratma Uçlarının Dezavantajları Sıçratma Uçlarının Hidrolik Hesapları Sıçratma Uçlarının Teskin Havuzu Hesapları Özel kırıcılar Çarpma kirişi tipinde kırıcılar Dişli (bloklu) kırıcılar (şütlü dolusavak ya da kanal) DERİVASYON - DİPSAVAK HİDROLİK TEORİ Genel Derivasyon Tipleri Genel Tünel Kondüvi Açık Kanal Derivasyon Tesislerinde Kullanılacak Tasarım Debisinin Seçimi Derivasyon İletim Yapısı Sayı Ve Çapının Belirlenmesi Taşkın Öteleme (Flood Routıng) Derivasyon Yapısı Ve Memba Batardosu Optimizasyonu Genel Memba Batardosunun Gövde İçerisinde Kaldığı Durum ; Mansap Batardosu Derivasyon Hidroliği Serbest Yüzlü Akım Basınçlı akım Su Alma Yapısı Ve Dipsavak Hidroliği Dipsavak Su Alma Yapıları Hidrolik Teori Hidrolik Koşulları Sağlayan Geometrik Boyutlandırma Kapak Boyutlarının Belirlenmesi Su Alma Giriş Kotunun Belirlenmesi Rusubat Hesabı (Ölü Hacim Üst Kotunun Belirlenmesi) Vorteks Koşullarının Belirlenmesi Giriş Ağzı ve Izgara Geometrisinin Belirlenmesi BARAJ HİDROLİK YAPILARI ix

11 Su Alma Ağzı Izgara Su Alma Yapısı Tip Seçimi Kule Tipi Su Alma Yapısı Şaftlı Su Alma Yapısı Yamaca Dayalı, Düşey veya Eğik Kapaklı Su Alma Yapısı Beton Baraj İçine Yapılan Su Alma Yapısı Dipten Alışlı Düşey Şaft Tipi Su Alma Yapısı Kademeli Su Alma Yapılarının Hidroliği Dipsavak Yapılarının Boyutlandırılması, Baraj Gölünün Boşaltılması ve Su Tutmaya İlişkin Kriterler Ve Kurallar Dipsavak Projelendirme Gerekleri Genel Kriterler Genel Kriterlerden Sapma Baraj Göllerinin Boşaltılmasına İlişkin Kriterler ve Kurallar Genel Kriterler Proje Koşullarına Dayalı Boşaltma Debileri Boşaltma Çalışmaları için Ortalama Giriş Akımlarının Hesaplanması Baraj Gövdesi Su Tutma Kriterleri Ve Kuralları Kontrol ve İzleme Su Tutma Hızı Enerji Kırıcı Yapılar Çarpma kirişi tipinde kırıcılar Konik Vanalı Enerji Kırıcı Sakinleştirme (Dinlendirme) Kuyuları Enerji Kırıcı Havuzlar YARARLANILAN YAYINLAR REFERANSLAR BARAJ HİDROLİK YAPILARI x

12 TABLO LİSTESİ Tablo 1 - Feç Uzunluklarına Göre Önerilen Rüzgar Hızı Artırım Katsayıları Tablo 2 - Lineer dalga teorisinde karakteristik dalga parametreleri (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) Tablo 3 - Kret Kotu Tablosu Tablo 4 Manning Pürüzlülük Katsayısı Tablo 5 Düzenlenmiş Kanallar için Mannig Pürüzlülük Katsayısı Tablo 6 Doğal Nehir Yataklarında Manning Pürüzlülük Katsayısı Tablo 7 Tasarım Debisi Seçimi ile İlgili DSİ Genelgesi Tablo 8 - Labirent Dolusavakların Projelendirme Çizelgesi [1] Tablo 9 - Labirent Yan Duvar Açısının () Dolusavak Genişliğine (W) Etkisi [1] Tablo 10 - Önerilen Projelendirme Yöntemi ile Elde Edilen Sonuçların Çeşitli Projelerle Karşılaştırılması, Tablo 11 - Mansap Tehlike Sınıflandırma Sistemi Tablo 12 - Acil Boşaltma Süresinin Belirlenmesine İlişkin Genel Kılavuz (Gün) Tablo 14 Giriş Akımları Tablo 15 - Baraj Tiplerine Göre Su Tutma Hızlar BARAJ HİDROLİK YAPILARI xi

13 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 1 - Baraj Rezervuar Alanı Haritası (Örnek) 5 Şekil 2- Efektif Feç Mesafesi Taraması (Örnek) 7 Şekil 3 - Şematik Dalga Yayılması (Dam Hydraulics, 1998) 8 Şekil 4 - Etki Dalgaları Mekanizması (Dam Hydraulics, 1998) 9 Şekil 5 - Etki Dalgaları oluşumu ve yayılımı (Dam Hydraulics, 1998) 9 Şekil 6 - Kenar Kayması (Dam Hydraulics, 1998) 10 Şekil 7 - Kenar kayması ile oluşan dalgalar için ölçek parametreleri (Dam Hydraulics, 1998) 10 Şekil 9 - Rezervuarda Dalga Oluşumu (Plan ve Kesit) (Dam Hydraulics, 1998) 11 Şekil 8 - Maksimum dalga boyu ve buna ilişkin dalga uzunluğu (Dam Hydraulics, 1998) 12 Şekil 10 - DalgaYayılması ve Tırmanması (Dam Hydraulics, 1998) 12 Şekil 11 - Tepeden Aşma (Dam Hydraulics, 1998) 13 Şekil 12 - Eklenik Frekans Dağılımı (Örnek) 15 Şekil 13 - Gumbel dağılımına bir örnek 16 Şekil 14 - Weibull dağılımına bir örnek 17 Şekil Yıl Tekerrürlü Rüzgar Hızları Kullanılarak Oluşturulan Rüzgar Gülü 19 Şekil 16 - Sinüsoidal Lineer Dalga Teorisinde Dalga Parametreleri, (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 20 Şekil 17 - Çeşitli Dalga Profilleri, (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 21 Şekil 18 - Dalga Dikliğine Göre Lineer Dalga Için Sığlaşma (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 22 Şekil 19 - Dalga Teorilerindeki Uygulanabilir Aralık Bantları (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 24 Şekil 20 - Derin Ve Derin Olmayan Suda Dalga Hareketi (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 25 Şekil 21 - Dalga Hareketi Ve Taban Etkileşimi (USACE Coastal Engineering Manual, Part II) 25 Şekil 22 Parametrelerin Şematik Görünüşü 37 Şekil 23 Örnek Anahtar Eğrisi 38 Şekil 24 - Dolusavak Yapısının Ana Bölümlerinin Şematik Görünüşü 49 Şekil 25 Dolusavak Akım Koşulları 50 Şekil 26 - Yandan Alışlı Dolusavak Akım Karakteristikleri 60 Şekil 27 - Kanal Hendeği Kesitleri 61 Şekil 28 - Labirent Dolusavağın Genel Yerleşimi ve Detayları 64 Şekil 29 - Bir Labirent Dolusavak ve Kontrolsuz Dolusavağın Şematik Görünüşü 66 Şekil 30 - Sarıoğlan Barajı Hacim-Satıh Grafiği 67 BARAJ HİDROLİK YAPILARI xii

14 Şekil 31 - Doğrusal Savaklarda Debi Deşarj Katsayısı [1] 70 Şekil 32 - Labirent Dolusavaklarda Deşarj Katsayıları [1] 72 Şekil 33 - Örnek Barajın Labirent Dolusavağının Genel Yerleşim Planı 79 Şekil 34 - Örnek Barajın Labirent Dolusavağı Detayları. 81 Şekil 35 - Örnek Barajın Yandan Alışlı Ve Labirent Dolusavaklarının Modelden Elde Edilen Debi-Göl Su Seviyesi Eğrileri. 82 Şekil 36 - Şaft Dolusavak Enkesitleri 84 Şekil 37 - Şaft Dolusavak Dairesel Giriş Ağzı Üzerinde Kritik Akım Koşullarının Oluşması 86 Şekil 38 - Şaft Savaklarda Debi-Gidiş Eğrileri 87 Şekil 39 - Huni Şekilli Dairesel Giriş Ağzı Üzerinde Kritik Şartların Oluşması 88 Şekil 40 - i) Sifonlu Savak ii) Sifonlu Savak Kreti 90 Şekil 41 - Basamaklı Bir Boşaltım Kanalındaki Akım Rejimleri 94 Şekil 42 - Basamaklı Dolusavaklarda Akıma Hava Karışımı 95 Şekil 43 Dolusavak Profili 101 Şekil 44 - Kret Mansap Profilinin Belirlenmesi 112 Şekil 45 - Kret Memba Şeklinin Belirlenmesi 113 Şekil 46 - için kret profilinin belirlenmesi 114 Şekil 47 - Tipik WES Memba ve Mansap Profilleri 115 Şekil 48 - Memba Eliptik Profilinin Belirlenmesi (Değiştirilmiş WES) 116 Şekil 49 - Memba Yüzü Dik Ogee Savaklarda Deşarj Katsayısı 117 Şekil 50 - Tasarım Yükünden Farklı Su Yükleri İçin Deşarj Katsayısı 117 Şekil 51 - Memba Yüzü Eğimli Ogee Savaklar İçin Deşarj Katsayısı 118 Şekil 52 - Savak Kretlerindeki Akımlarda Mansap Etkisi 118 Şekil 53 - Mansap Apronunun Deşarj Katsayısına Etkisi 119 Şekil 54 - Mansap Batıklığının Deşarj Katsayısına Etkisi 119 Şekil 55 - Kapak Açıklığına Göre Deşarj Katsayısı 120 Şekil 56 Havalandırıcılı Dolusavaklarda Su Derinliği 128 Şekil 57 - Basamak-Saptırıcı Tipli Bir Dolusavak Havalandırıcı Yapısının Profilden Görünüşü 131 Şekil 58 - Simetrik ve Asimetrik Havalandırıcılar 132 Şekil 59 - Dolusavak havalandırıcı yapılarının uygulamada kullanılan bazı tipleri 134 Şekil 60 - Atatürk Barajı Dolusavak Boşaltım Kanalındaki Havalandırıcı Yapıları 134 Şekil 61 - Ön Tasarımda Kullanılacak Basamak-Saptırıcı Tipli Bir Havalandırıcı 136 Şekil 62 - Froude Sayısına Bağlı Olarak Sıçrama Çeşitleri 153 Şekil 63 - Froude Sayısına Göre Hidrolik Sıçrama Özellikleri (Şüt Blokları, Enerji Kırıcı Bloklar Ve Eşik Ucu Olmayan Havuzlar Için) 154 BARAJ HİDROLİK YAPILARI xiii

15 Şekil 64 - Froude Sayısına Göre Hidrolik Sıçrama Özellikleri (Şüt Blokları, Enerji Kırıcı Bloklar Ve Eşik Ucu Olmayan Havuzlar Için) 155 Şekil 65 - Tip II Havuz Özellikleri (Froude Sayısı Fr > 4.5 ve V1 > 18.3 m/s) 156 Şekil 66 - Tip III Havuz Özellikleri (Froude Sayısı Fr > 4.5 ve V1 < 18.3 m/s) 157 Şekil 67 - Tip Iv Havuz Özellikleri ( Froude Sayısı 2.5 < Fr < 4.5 ) 159 Şekil 68 - Tek Parçalı Tip Enerji Kırıcı (Solid Bucket) (Yekpare Yuvarlatılmış Etek) 160 Şekil 69 - Tek Parçalı Tip Enerji Kırıcıda Hidrolik Hareket 160 Şekil 70 - Dişli Yuvarlatılmış Etek Tipinde Enerji Kırıcı 161 Şekil 71 - Dişli Yuvarlatılmış Etek Tipinde Kırıcıda Hidrolik Hareket 161 Şekil 72 - Yuvarlak Uçlu Kırıcılarda Boyutlandırmaya Esas Tanımlar 162 Şekil 73 - Yuvarlak Uçlu Kırıcılar İçin Limit Kriterler 164 Şekil 74 - Yuvarlak Uçlu Kırıcı Tipleri 165 Şekil 75 - Sıçratmalı Enerji Kırıcıda Akış Koşulları 166 Şekil 76 - Teskin Havuzu Özellikleri 167 Şekil 77 - Çarpma Kirişli Enerji Kırıcı 168 Şekil 78 - Bloklu Kırıcı Birim Debi ile Hız ve Blok Yüksekliği Tayini Abağı 169 Şekil 79 - Bloklu Kırıcı Genel Özellikleri 169 Şekil 80 - Bloklu Kırıcılara Ait Değişik Tip Blok Düzenlemeleri 170 Şekil 81 Şematik Derivasyon Yapısı 171 Şekil 82 - Senelere Göre Grafik Olarak Gösterilmiş Taşkın Tekerrür Hidrografları (Giren Su Miktarı) 175 Şekil 83 - Barajın Hacim Ve Satıh Eğrisi 176 Şekil 84 - Derivasyon Yapısı Deşarj Eğrileri (Basınçlı ve Basınçsız) 176 Şekil 85 Birleşik Deşarj Eğrisi 177 Şekil 86 - Örnek Taşkın Öteleme Tablosu 177 Şekil 87 Optimizasyon için Oluşturulan Ters Çan Eğrisi 178 Şekil 88 Gövde İçinde Memba Batardosu 179 Şekil 89 - Kritik Akımın Yeri ve Yüzdesi (Daire ve Atnalı Tüneller İçin) 180 Şekil 90 - Kurb Kayıp Katsayıları 184 Şekil 91 - Dairesel Kesitli Borularda Ani Geçiş Durumunda Tranzisyon Kaybı İçin 186 Şekil 92 - Dairesel Olmayan Borularda Ani Geçiş Durumunda Tranzisyon Kaybı İçin 187 Şekil 93 - Tedrici Daralmalarda Kayıp Katsayıları 190 Şekil 94 - Tedrici genişlemelerde kayıp katsayıları 190 Şekil 95 - Ana Borudaki Branşman Kayıp Katsayısı (Kb) 191 Şekil 96 - Branşman Kayıp Katsayısı (K 1 Ve K 2 ) 192 Şekil 97 Sualma Ağzı Giriş Bölgesindeki Etkili Büyüklüklerin Şematik Görünüşü 195 Şekil 98 Hava Emmeyen Vorteks Değerlerinin, Sualma Yapısındaki Akımın Froude Sayısının S/D Oranına Değişimini Gösteren Eğriler 197 BARAJ HİDROLİK YAPILARI xiv

16 Şekil 99 Değişik Alış Geometrileri 199 Şekil 100 Batık Akımlarda Giriş Ağzı Formları 200 Şekil 101 Kule Tipi Sualma Yapısı 203 Şekil 102 Şaftlı Sualma Yapısı 204 Şekil 103 Yamaca Dayalı Düşey Sualma Yapısı 206 Şekil Tipik Yaz Tabakalaşması 208 Şekil Kademeli Sualma Yapısı 210 Şekil Tabakalaşmış Depolamada Tercihli Çekim Paterni Şeması 210 Şekil 107 Tipik Su Tutma Aşamaları 226 Şekil Çarpma Kirişli Enerji Kırıcı 230 Şekil Atmosfere Deşarj Olan Konik Vana 231 Şekil Çelik Kaplamalı Oda İçerisine Deşarj Olan Konik Vana 231 Şekil 111a - Konik Vananın Batık Şekil 111b. Konik Vananın Enerji Kırıcı Çalışma Hali Havuza Deşarjı 232 Şekil Standart Konik Vana Görünüş ve Ebatları 233 Şekil Sakinleştirme Kuyu Tipi - İvriz Barajı 234 BARAJ HİDROLİK YAPILARI xv

17 1 GİRİŞ Bu rehber, baraj tesislerinin hidrolik tasarımında kullanılacak yöntemleri sunmaktadır. Rehberde konular dört kategoriye ayrılmış olup bunlar hava payı hesabı, su yüzü hesabı, dolusavak hidroliği ve derivasyon-dipsavak hidroliğidir. BARAJ HİDROLİK YAPILARI 1

18 2 HAVA PAYI HESABI 2.1 Giriş Proje kapsamında rezervuar alanının ve bölgesinin kısa bir özeti ve projenin amacından bahsedilebilir. Bununla birlikte hesaplarda kullanılan temel rezervuar karakteristikleri ve simgeler aşağıda özetlenir. D d : En büyük kabarma mesafesi boyunca ortalama su derinliği (m) F ef : Efektif etkin kabarma mesafesi (m) F d : Baraj gövdesine dik etkin kabarma mesafesi (m) g : Yerçekimi ivmesi (m/s 2 ) (g = 9,81 m/s 2 ) h hava : Hava payı H s : Belirgin dalga yüksekliği (m) H d : Tasarım dalga yüksekliği (m) H w : Su kabarma yüksekliği H d / L : Dalga dikliği k w : Rüzgar hızı katsayısı L m : Dalga boyu (m) : Şev eğimi (D/Y) R u : Dalga tırmanma yüksekliği (m) R u T : cos ile düzeltilmiş dalga tırmanma yüksekliği (m) : Dalga periyodu (sn) u r : Rüzgar hızı (m/s) u v : Proje rüzgar hızı (m/s) : Proje rüzgar hızı (km/sa) BARAJ HİDROLİK YAPILARI 2

19 z nss : Normal su seviyesi kotu (m) z mss : Taşkın su seviyesi kotu (m) z kret : Baraj kret kotu (m) z parapet : Baraj parapet kotu (m) x i : Efektif feç hesabında, i inci kabarma mesafesi : Dalga geliş yönü ile kabarma mesafesi arasındaki açı : Dalga geliş yönü ile baraj aksı normali arasındaki açı : Memba şevinin yatay ile yaptığı açı 1- Normal hava payı: Normal rezervuar su seviyesi ile baraj kreti arasındaki kamber payı dışında bırakılan dik mesafedir. Hesapta aşağıdaki etkenler dikkate alınır yıl tekerrürlü rüzgar hızı (u) Tasarım Dalga yüksekliği (H d ) Baraj eksenine doğru esen rüzgar dolayısıyla hareket eden su dalgasının, rezervuar alanı taban yüzeyinden etkilenerek kabarması (H w ) Dalganın memba şevi boyunca yükselmesi (tırmanması) (R u ) Normal hava payı, hesapları ayrı ayrı yapılan su kabarma yüksekliği ve dalga tırmanma yüksekliklerinin toplamından ibarettir. 2- Minimum hava payı: Baraj tipine göre esas alınacak taşkın ötelemesi sonucunda tespit edilen maksimum su seviyesi ile baraj kreti arasındaki kamber payı dışında kalan düşey mesafedir. Ancak burada, dalga yüksekliği hesabı için 10 yıl tekerrürlü rüzgar hızı değeri kullanılır. Büyük barajlarda gövde kret kotu iki şekilde hesaplanır ve büyük olan değer dikkate alınır. BARAJ HİDROLİK YAPILARI 3

20 1- Dalga hesabı ile kret kotu hesabı: Normal su seviyesi (maksimum işletme seviyesi) ile normal hava payının toplamından ibarettir. Bu toplam, 0.5 in katları olacak şekilde yuvarlatılır. Normal Su Seviyesi : NSS Normal Hava Payı : H normal hava = H w + R u Kret Kotu : z kret = NSS + H normal hava + (0 0.5 m) 2- Taşkın ötelemesi ile kret kotu hesabı: Buradaki hesapta, feyezanın ötelenmesi sırasında rezervuarın erişeceği maksimum seviyesi ile minimum hava payının toplamından ibarettir. Bu toplam, 0.5 in katları olacak şekilde yuvarlatılır. Maksimum su Seviyesi : MSS Minimum Hava Payı : H min hava = H w + R u Kret Kotu : z kret = MSS + H min hava + ( m) BARAJ HİDROLİK YAPILARI 4

21 2.2 Kabarma Mesafesi Rezervuar Alanı Şekil 1 - Baraj Rezervuar Alanı Haritası (Örnek) BARAJ HİDROLİK YAPILARI 5

22 2.2.2 Etkin Feç Boyu Baraj gövdesine doğru esen rüzgarın, kıyıdan baraj gövdesine kadar katettiği mesafe olarak ifade edilen feç boyu, kabarma mesafesi olarak da bilinir. Muhtemel en uzun feç boyu, aynı zamanda en büyük dalga yüksekliğini verir. Ancak, normal su seviyesinde baraj gölünün, kıyı şeridi tarafından dar ve uzun bir hat boyunca çevrelendiği bilinmektedir. Bu durumda su yüzeyindeki dalga hareketinin kıyıdan etkilenmesi göz ardı edilemeyeceğinden; yapılacak hesaplarda feç boyu yerine efektif feç boyu esas alınmaktadır. Etkin feç boyunu hesaplamak için ilk olarak maksimum feç boyu tespit edilir. Daha sonra maksimum feç boyunun her iki tarafına 6º lik açı ile baraj gövdesi üzerindeki aynı noktadan kıyıya yeni feç boyları çizilir. Bu işlem ardışık olarak tekrarlanarak 90º lik dar alan taranacak şekilde oluşturulur. Çizilen feç boylarının herbirinin en büyük (maksimum) feç boyu üzerinde izdüşümleri alınır ve bu izdüşümlerin boylarının toplamının, feç boylarının maksimum feç boyu ile yaptığı açıların cosinüslerinin toplamına oranı, efektif feç boyu olarak ifade edilir. Bu değer aşağıdaki eşitlik ile belirlenmektedir. (1) BARAJ HİDROLİK YAPILARI 6

23 Şekil 2- Efektif Feç Mesafesi Taraması (Örnek) Error! Reference source not found. de verilen baraj gölünde etkin feç mesafesinin hesaplanmasında kullanılan fiktif parçaların sayısal değerleri şekile ekli tabloda verilmiştir. Ortalama baraj gölü derinliği : Ortalama baraj gölü derinliği de yine benzer biçimde aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilir. (2) Burada, x i ; z i ; i. numaralı dilimin feç mesafesi, i. numaralı dilimde ortalama arazi kotu, d i ; i. numaralı dilimde ortalama su derinliğini ifade etmek üzere ; BARAJ HİDROLİK YAPILARI 7

24 2.3 Etkin Dalgaları Hesabı Etki dalgaları çesitli durumlardan dolayı meydana gelirler. Bu durumlardan bazıları aşağıda verilmiştir. Kaya düşmesi Toprak kayması Buz düşmesi Buzul erimesi Çığ Bu tip dalgaların oluşumu baraj ve rezervuar açısından tehlikelidir. Çünkü bu etki, baraj gövdesi üzerinde tırmanmaya ya da baraj gövdesi üzerinden suyun aşmasına neden olabilir. Ayrıca kıyıda da erozyon tehlikesi yaratabilir. Etki dalgalarının çözümü konusunda Froude benzerlik kuralları ve hidrolik modelleme yaklaşımları kullanılır. Su dalgaları konusunu incelerken, 3 önemli parametre karşımıza çıkmaktadır. Dalga Boyu (a M ) Dalga Uzunluğu (L W ) Su derinliği (h 0 ) Şekil 3 - Şematik Dalga Yayılması (Dam Hydraulics, 1998) Rezervuarda oluşan etki dalgalarının mekanizması aşağıda verilmiştir. BARAJ HİDROLİK YAPILARI 8

25 1- Rezervuarda meydana gelen kayma ya da herhangi bir kütle hareketinden dolayı dalga oluşur. 2- Dalga rezervuarda yayılır. 3- Yayılan dalganın kıyıda ya da baraj gövdesi üzerinde bir etkisi oluşur. Şekil 4 - Etki Dalgaları Mekanizması (Dam Hydraulics, 1998) Etki Dalgalarının Oluşumu Şekil 5 - Etki Dalgaları oluşumu ve yayılımı (Dam Hydraulics, 1998) Kenar Kayması ile oluşan dalgalar Sandler ve Hutter e göre (1992), Froude sayısı 0.1 < Fr w < 1.1 aralığında olan kayma durumlarında, dalgalar genellikle benzer özellikler taşır. En büyük dalga ilk önce oluşur ve arkasından oluşan dalgalar giderek sönümleneceğinden daha küçüktür yani ilk dalga kritik durumdur. BARAJ HİDROLİK YAPILARI 9

26 Şekil 6 - Kenar Kayması (Dam Hydraulics, 1998) Dalga parametrelerini hesaplamak için aşagıdaki grafikler kullanılır. Şekil 7 - Kenar kayması ile oluşan dalgalar için ölçek parametreleri (Dam Hydraulics, 1998) Düşen Kütlelerin oluşturduğu dalgalar Heyalan ya da şev kayması sonucu kütlelerin düşmesi, rezervuarda çeşitli dengesizliklerin oluşumuna yol açar. Fazladan bir kütlenin rezervuarda yaratacağı etkiyle bu tip dalgalar oluşur. BARAJ HİDROLİK YAPILARI 10

27 Şekil 8 - Rezervuarda Dalga Oluşumu (Plan ve Kesit) (Dam Hydraulics, 1998) Huber ve Hager (1997), direkt dalgalar için aşağıdaki formülü öngörmüştür. (=0) Sonuçlar %15 hata payı içerebilir. (a M / h 0 ) = 0.88*sin* ( s / w ) 1/4 * ((V s / (b* h 0 2 )) 1/2 * (h 0 / x) 1/4 (3) V s : kayan kütle hacmi : şevin yatayla yaptığı açı s : kayan kütle yoğunluğu w : su yoğunluğu x : dalga başlangıç noktasından gövdeye kadar olan mesafe r: açısal uzunluk (etki noktasından) Bölgesel Etki Dalgaları Bölgesel etki dalgaları, kayma yönündedir ve yayılması yarı dairesel biçimdedir. Huber and Hager göre (1997) sonuçlar %20 hata payı içerebilir. (a M /h 0 ) = 2* 0.88*sin*cos 2 * (2*/ 3)*( s / w ) 1/4 * ((V s /(b* h 0 2 )) 1/2 *(r/h 0 ) 2/3...(4) r: açısal uzunluk (etki noktasından) BARAJ HİDROLİK YAPILARI 11

Bahar. Su Yapıları II Hava Payı. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1

Bahar. Su Yapıları II Hava Payı. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1 Su Yapıları II Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1 Hava

Detaylı

YAVAŞ DEĞİŞEN ÜNİFORM OLMAYAN AKIM

YAVAŞ DEĞİŞEN ÜNİFORM OLMAYAN AKIM YAVAŞ DEĞİŞEN ÜNİFORM OLMAYAN AKIM Yavaş değişen akımların analizinde kullanılacak genel denklem bir kanal kesitindeki toplam enerji yüksekliği: H = V g + h + z x e göre türevi alınırsa: dh d V = dx dx

Detaylı

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK KONU: SUNUM YAPAN: DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK Sunum İçeriği o Derivasyon Tipleri ve Kullanıldıkları durumlar Açık kanallı derivasyon Kondüvi (Aç-kapa Tünel) Tünel o Alpaslan

Detaylı

Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması. Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK

Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması. Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK Açık Drenaj Kanallarının Boyutlandırılması Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK Drenaj kanalları, drenaj alanına ilişkin en yüksek yüzey akış debisi veya drenaj katsayısı ile belirlenen kanal kapasitesi gözönüne alınarak

Detaylı

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ Sunan Dr. Burak Turan NFB Mühendislik ve Müşavirlik Dr. Burak TURAN 1, Fayik TURAN 2, M. Denizhan BÜTÜN 3

Detaylı

SU YAPILARI. Su alma yapısı nedir?

SU YAPILARI. Su alma yapısı nedir? SU YAPILARI 5.Hafta Su Alma Yapıları Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Su alma yapısı nedir? Akarsu ya da baraj gölünden suyu alıp iletim sistemlerine veren yapılara su alma yapısı denir. Su

Detaylı

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar SU YAPILARI 2.Hafta Genel Tanımlar Havzalar-Genel özellikleri Akım nedir? ve Akım ölçümü Akım verilerinin değerlendirilmesi Akarsularda katı madde hareketi Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr

Detaylı

Surface Processes and Landforms (12.163/12.463) Fall K. Whipple

Surface Processes and Landforms (12.163/12.463) Fall K. Whipple MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 12.163./12.463 Yeryüzü Süreçleri ve Yüzey Şekillerinin Evrimi 2004 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için http://ocw.mit.edu/terms

Detaylı

Açık Kanallar SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (AÇIK KANAL AKIMLARI) PDF created with FinePrint pdffactory trial version http://www.fineprint.

Açık Kanallar SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (AÇIK KANAL AKIMLARI) PDF created with FinePrint pdffactory trial version http://www.fineprint. SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR (AÇIK KANAL AKIMLARI) Açık Kanallar Su yüzeyi atmosferle temas halinde olan akımlara Serbest Yüzeyli Akımlar veya Açık Kanal Akımları adı verilmektedir. Bu tür akımlar genellikle

Detaylı

Akışkanların Dinamiği

Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiğinde Kullanılan Temel Prensipler Gaz ve sıvı akımıyla ilgili bütün problemlerin çözümü kütlenin korunumu, enerjinin korunumu ve momentumun korunumu prensibe dayanır.

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi Not: Aralık 2006 tarihli bu kısım Ağustos 2006 da yayımlanmış olan Kısım VI.2.6.1 in yerine geçmiştir. Bu bağlamda, Aralık 2006 da Ek P eklenmiştir. VI.2.6.1. İnşaat ve Su Tutulması Aşamasında Aşağı Akış

Detaylı

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı nın Konumu Ermenek Barajı tamamlanma tarihi itibari ile Türkiye deki en yüksek barajdır. Ermenek Barajı Avrupa nın en yüksek 6. barajıdır. Ermenek

Detaylı

SU YAPILARI. 3.Hafta. Bağlama Yapıları. Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi

SU YAPILARI. 3.Hafta. Bağlama Yapıları. Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi SU YAPILARI 3.Hafta Bağlama Yapıları Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Derivasyon Derivasyon;

Detaylı

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012 Yüzeysel Akış Giriş Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi ve bir noktaya ulaşması süresince

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Hayreddin BACANLI Araştırma Dairesi Başkanı 1/44 İçindekiler Karadeniz ve Ortadoğu Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi. Gayesi. Model Genel Yapısı.

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu B - Zeminlerin Geçirimliliği Giriş Darcy Kanunu Geçirimliği Etkileyen Etkenler Geçirimlilik (Permeabilite) Katsayısnın (k) Belirlenmesi * Ampirik Yaklaşımlar ile * Laboratuvar deneyleri ile * Arazi deneyleri

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI BORULARDA VE HİDROLİK ELEMANLARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI DENEY FÖYÜ 1. DENEYİN AMACI Borularda

Detaylı

Baraj Yıkılması Sonrasında Taşkın Yayılımının Sayısal Modeli. Ürkmez Barajı

Baraj Yıkılması Sonrasında Taşkın Yayılımının Sayısal Modeli. Ürkmez Barajı Baraj Yıkılması Sonrasında Taşkın Yayılımının Sayısal Modeli [ve Fiziksel Model Kıyaslaması] Ürkmez Barajı Dr. İsmail HALTAŞ Zirve Üniversitesi, Gaziantep Dr. Gökmen TAYFUR Dr. Şebnem ELÇİ, İzmir Yüksek

Detaylı

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SULAMA YAPILARI Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü 1 Bir su kaynağından yararlanma talebinin karşılanması için dört ana unsurun saptanması gerekir: Miktar: talep edilen su miktarı

Detaylı

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul Taşkınların Sebepleri, Ülkemizde Yaşanmış Taşkınlar ve Zararları, CBS Tabanlı Çalışmalar Taşkın Tehlike Haritaları Çalışmaları Sel ve Taşkın Strateji

Detaylı

τ s =0.76 ρghj o τ cs = τ cb { 1 Sin

τ s =0.76 ρghj o τ cs = τ cb { 1 Sin : Taban eğimi J o =0.000 olan trapez kesitli bir sulama kanalı ince çakıl bir zemine sahip olup, bu malzeme için kritik kama gerilmesi τ cb =3.9 N/m dir. Bu kanaldan 35 m 3 /s lik debi iletilmesi halinde

Detaylı

BARAJLAR. T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DSİ 4. BÖLGE BARAJLAR VE HES ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ 1/ 33

BARAJLAR. T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DSİ 4. BÖLGE BARAJLAR VE HES ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ 1/ 33 T.C. ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DSİ 4. BÖLGE BARAJLAR VE HES ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ BARAJLAR 4. Bölge Müdürlüğü - KONYA 1/ 33 BARAJ NEDİR NE İŞE YARAR? Barajlar, eski zamanlardan

Detaylı

ÇATI MAKASINA GELEN YÜKLER

ÇATI MAKASINA GELEN YÜKLER ÇATI MAKASINA GELEN YÜKLER Bir yapıyı dış etkilere karşı koruyan taşıyıcı sisteme çatı denir. Belirli aralıklarla yerleştirilen çatı makaslarının, yatay taşıyıcı eleman olan aşıklarla birleştirilmesi ile

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir.

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir. SU YAPILARI 3.Hafta Bağlama Yapıları Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Derivasyon Derivasyon;

Detaylı

ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği

ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği ULAŞIM YOLLARINA İLİŞKİN TANIMLAR 1. GEÇKİ( GÜZERGAH) Karayolu, demiryolu gibi ulaşım yollarının yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği varsayılan eksen çizgilerinin topoğrafik harita ya da arazi üzerindeki

Detaylı

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1 Y. Doç. Dr. Güray Doğan 1 Kinematik Kinematik: akışkanların hareketlerini tanımlar Kinematik harekete sebep olan kuvvetler ile ilgilenmez. Akışkanlar mekaniğinde

Detaylı

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER Kaynak; Temel Mühendisliğine Giriş, Prof. Dr. Bayram Ali Uzuner 1 2 Duvar Altı (veya Perde Altı) Şerit Temeller (Duvar Temelleri) 3 Taş Duvar Altı Şerit Temeller Basit tek

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Erzurum Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 1 kışkan Statiğine Giriş kışkan statiği (hidrostatik, aerostatik), durgun haldeki akışkanlarla

Detaylı

NÖ-A NÖ-B. Adı- Soyadı: Fakülte No:

NÖ-A NÖ-B. Adı- Soyadı: Fakülte No: Şube Adı- Soyadı: Fakülte No: NÖ-A NÖ-B Kimya Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 05.01.2017 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20)

Detaylı

LİNEER DALGA TEORİSİ. Page 1

LİNEER DALGA TEORİSİ. Page 1 LİNEER DALGA TEORİSİ Giriş Dalgalar, gerçekte viskoz akışkan içinde, irregüler ve değişken geçirgenliğe sahip bir taban üzerinde ilerlerler. Ancak, çoğu zaman akışkan hareketi neredeyse irrotasyoneldir.

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii Last A Head xvii İ çindekiler 1 GİRİŞ 1 1.1 Akışkanların Bazı Karakteristikleri 3 1.2 Boyutlar, Boyutsal Homojenlik ve Birimler 3 1.2.1 Birim Sistemleri 6 1.3 Akışkan Davranışı Analizi 9 1.4 Akışkan Kütle

Detaylı

Bahar. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1.

Bahar. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1. Su Yapıları II Dolgu Barajlar Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli

Detaylı

SU YAPILARI. Kabartma Yapıları

SU YAPILARI. Kabartma Yapıları SU YAPILARI 4.Hafta Barajlar Barajların genel özellikleri ve sınıflandırılması Barajların projelendirilmesi Barajların çevresel etkileri Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Kabartma Yapıları

Detaylı

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI Tuğçehan Fikret GİRAYHAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 17.11.2015- ANTALYA İÇERİK Taşkın Kavramı ve Türkiye

Detaylı

İnşaat Mühendisliği Bölümü UYGULAMA 8 SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR

İnşaat Mühendisliği Bölümü UYGULAMA 8 SERBEST YÜZEYLİ AKIMLAR SORU 1: Taban genişliği 8 m olan dikdörtgen kesitli bir kanaldan 24 m 3 /s debi geçerken su derinliği 2.0 m dir. Kanal genişliğinin 6 m ye düşürüldüğü kesitte; a) 0.20 m yüksekliğinde bir eşit yerleştirildiğinde

Detaylı

YEREL KAYIPLAR. Borudaki yerel fiziki şekil değişimleri akımın yapısını mansaba doğru uzunca bir mesafe etkileyebilir.

YEREL KAYIPLAR. Borudaki yerel fiziki şekil değişimleri akımın yapısını mansaba doğru uzunca bir mesafe etkileyebilir. YEREL KAYIPLAR Bir boru hattı üzerinde akımı rahatsız edebilecek her çeşit yerel değişim bir miktar enerjinin kaybolmasına sebep olur. Örneğin boru birleşimleri, düğüm noktaları, çap değiştiren parçalar,

Detaylı

ULAŞIM YOLLARINA AİT TANIMLAR

ULAŞIM YOLLARINA AİT TANIMLAR ULAŞIM YOLLARINA AİT TANIMLAR Geçki: Karayolu, demiryolu gibi ulaştıma yapılarının, yuvarlanma yüzeylerinin ortasından geçtiği varsayılan eksen çizgisinin harita ya da arazideki izdüşümüdür. Topografik

Detaylı

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout Su seviyesi = h a in Kum dolu sütun out Su seviyesi = h b 1803-1858 Modern hidrojeolojinin doğumu Henry Darcy nin deney seti (1856) 1 Darcy Kanunu Enerjinin yüksek olduğu yerlerden alçak olan yerlere doğru

Detaylı

R d N 1 N 2 N 3 N 4 /2 /2

R d N 1 N 2 N 3 N 4 /2 /2 . SÜREKLİ TEELLER. Giriş Kolon yüklerinin büyük ve iki kolonun birbirine yakın olmasından dolayı yapılacak tekil temellerin çakışması halinde veya arsa sınırındaki kolon için eksantrik yüklü tekil temel

Detaylı

Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış

Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış Laminer ve Türbülanslı Akış Laminer Akış: Çalkantısız akışkan tabakaları ile karakterize edilen çok düzenli akışkan hareketi laminer akış olarak adlandırılır. Türbülanslı

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

KARAYOLLARINDA YÜZEY DRENAJI. Prof. Dr. Mustafa KARAŞAHİN

KARAYOLLARINDA YÜZEY DRENAJI. Prof. Dr. Mustafa KARAŞAHİN KARAYOLLARINDA YÜZEY DRENAJI Prof. Dr. Mustafa KARAŞAHİN Drenajın Amacı Yağmur veya kar suyunun yolun taşkına neden olmasına engel olmak ve yol yüzeyinde suyun birikmesine engel olmak, Karayolu üstyapısı

Detaylı

Gerçekte yükler yayılı olup, tekil yük problemlerin çözümünü kolaylaştıran bir idealleştirmedir.

Gerçekte yükler yayılı olup, tekil yük problemlerin çözümünü kolaylaştıran bir idealleştirmedir. STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi AĞIRLIK MERKEZİ Gerçekte yükler yayılı olup, tekil yük problemlerin çözümünü kolaylaştıran bir idealleştirmedir. Statikte çok küçük bir alana etki eden birbirlerine

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

ORMANCILIKTA SANAT YAPILARI

ORMANCILIKTA SANAT YAPILARI 1 ORMANCILIKTA SANAT YAPILARI SANAT YAPISI NEDİR? 2 Orman yollarının yapımında bu yollara zarar veren yer üstü ve yer altı sularının yol gövdesinden uzaklaştırılması amacıyla yüzeysel ve derin drenaj yapılması;

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Makine Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı Akışkanlar Mekaniği Genel Laboratuvar Föyü Güz Dönemi Öğrencinin Adı Soyadı : No : Grup

Detaylı

Zemin Gerilmeleri. Zemindeki gerilmelerin: 1- Zeminin kendi ağırlığından (geostatik gerilme),

Zemin Gerilmeleri. Zemindeki gerilmelerin: 1- Zeminin kendi ağırlığından (geostatik gerilme), Zemin Gerilmeleri Zemindeki gerilmelerin: 1- Zeminin kendi ağırlığından (geostatik gerilme), 2- Zemin üzerine eklenmiş yüklerden (Binalar, Barağlar vb.) kaynaklanmaktadır. 1 YERYÜZÜ Y.S.S Bina yükünden

Detaylı

İSTANBUL DERELERİNİN TAŞKIN DEBİLERİNİN TAHMİNİ ESTIMATION OF FLOOD DISCHARGE IN ISTANBUL RIVERS

İSTANBUL DERELERİNİN TAŞKIN DEBİLERİNİN TAHMİNİ ESTIMATION OF FLOOD DISCHARGE IN ISTANBUL RIVERS SAÜ. Fen Bilimleri Dergisi, 16. Cilt, 2. Sayı, s. 130-135, 2012 29.05.2012 İlk Gönderim 14.06.2012 Kabul Edildi İstanbul Derelerinin Taşkın Debilerinin Tahmini O. SÖNMEZ İSTANBUL DERELERİNİN TAŞKIN DEBİLERİNİN

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 2014 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız

Detaylı

BİNA VE BİNA TÜRÜ YAPILAR (KATEGORİ 2 ve 3) İÇİN PARSEL BAZINDA DÜZENLENECEK ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ (GEOTEKNİK) DEĞERLENDİRME RAPORU FORMATI

BİNA VE BİNA TÜRÜ YAPILAR (KATEGORİ 2 ve 3) İÇİN PARSEL BAZINDA DÜZENLENECEK ZEMİN VE TEMEL ETÜDÜ (GEOTEKNİK) DEĞERLENDİRME RAPORU FORMATI TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI Necatibey Cad. No:57 Kızılay / Ankara Tel: (0 312) 294 30 00 - Faks: (0 312) 294 30 88 www.imo.org.tr imo@imo.org.tr BİNA VE BİNA TÜRÜ YAPILAR (KATEGORİ 2 ve 3) İÇİN PARSEL

Detaylı

713 SU TEMİNİ VE ÇEVRE ÖDEV #1

713 SU TEMİNİ VE ÇEVRE ÖDEV #1 713 SU TEMİNİ VE ÇEVRE ÖDEV #1 Teslim tarihi:- 1. Bir şehrin 1960 yılındaki nüfusu 35600 ve 1980 deki nüfusu 54800 olarak verildiğine göre, bu şehrin 1970 ve 2010 yıllarındaki nüfusunu (a) aritmetik artışa

Detaylı

ÖRNEK PROJENİN HİDROLİK HESAPLARI: HİDROLİK BOYUTLANDIRMAYA ESAS KAPASİTE DEĞERLERİ. DİZAYN KAPASİTESİ m 3 /gün. Havalandırma 42 500 0,492 -

ÖRNEK PROJENİN HİDROLİK HESAPLARI: HİDROLİK BOYUTLANDIRMAYA ESAS KAPASİTE DEĞERLERİ. DİZAYN KAPASİTESİ m 3 /gün. Havalandırma 42 500 0,492 - Pnömatik Sistem Hava Kompresörü Tesisteki tüm pnömatik kapak ve vanaların operasyonunda kuru ve temiz havayı temin edecektir. Tank basıncına göre otomatik olarak devreye girip çıkacaktır. Gerekli emniyet

Detaylı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Reynolds Sayısı ve Akış Türleri Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün akım çizgileriyle belirtilen

Detaylı

22.02.2014. Kestel Barajı İzmir Sulama amaçlı, toprak dolgu. Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları SULAMA YAPILARI

22.02.2014. Kestel Barajı İzmir Sulama amaçlı, toprak dolgu. Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları SULAMA YAPILARI Bir su kaynağından yararlanma talebinin karşılanması için dört ana unsurun saptanması gerekir: Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları Miktar: talep edilen su miktarı,(m³) Zaman: talep edilen

Detaylı

HEC serisi programlarla Ardışık barajların taşkın önleme amaçlı işletilmesi Seyhan Havzasında Çatalan-Seyhan barajları örneği

HEC serisi programlarla Ardışık barajların taşkın önleme amaçlı işletilmesi Seyhan Havzasında Çatalan-Seyhan barajları örneği HEC serisi programlarla Ardışık barajların taşkın önleme amaçlı işletilmesi Seyhan Havzasında Çatalan-Seyhan barajları örneği Prof. Dr. Osman Nuri Özdemir Gazi Üniversitesi-Mühendislik Fakültesi-İnşaat

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 6 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 6 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 6 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Bir püskürtücü dirsek, 30 kg/s debisindeki suyu yatay bir borudan θ=45 açıyla yukarı doğru hızlandırarak

Detaylı

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış esnasında akışkanın tabakaları farklı hızlarda hareket ederler ve akışkanın viskozitesi, uygulanan kuvvete karşı direnç gösteren tabakalar arasındaki

Detaylı

Zeminlerin Sıkışması ve Konsolidasyon

Zeminlerin Sıkışması ve Konsolidasyon Zeminlerin Sıkışması ve Konsolidasyon 2 Yüklenen bir zeminin sıkışmasının aşağıdaki nedenlerden dolayı meydana geleceği düşünülür: Zemin danelerinin sıkışması Zemin boşluklarındaki hava ve /veya suyun

Detaylı

STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi. Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ

STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi. Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ STATIK VE MUKAVEMET 4. Ağırlık Merkezi Yrd. Doç. Dr. NURHAYAT DEĞİRMENCİ AĞIRLIK MERKEZİ Gerçekte yükler yayılı olup, tekil yük problemlerin çözümünü kolaylaştıran bir idealleştirmedir. Statikte çok küçük

Detaylı

YTÜ İnşaat Fakültesi Geoteknik Anabilim Dalı. Ders 5: İÇTEN DESTEKLİ KAZILAR. Prof.Dr. Mehmet BERİLGEN

YTÜ İnşaat Fakültesi Geoteknik Anabilim Dalı. Ders 5: İÇTEN DESTEKLİ KAZILAR. Prof.Dr. Mehmet BERİLGEN YTÜ İnşaat Fakültesi Geoteknik Anabilim Dalı Ders 5: İÇTEN DESTEKLİ KAZILAR Prof.Dr. Mehmet BERİLGEN İçten Destekli Kazılar İçerik: Giriş Uygulamalar Tipler Basınç diagramları Tasarım Toprak Basıncı Diagramı

Detaylı

BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ

BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ATIKSULARIN ÖZELLİKLERİ BÖLÜM 2 MEKANİK ARITMA 2.1. IZGARALAR... 5 2.1.1. Izgara Proje Kriterleri... 5 2.1.2. Izgara Yük Kayıpları... 7 2.1.3. Problemler... 9 2.2. DEBİ ÖLÇÜMÜ VE AKIM

Detaylı

b. Gerek pompajlı iletimde, gerekse yerçekimiyle iletimde genellikle kent haznesine sabit bir debi derlenerek iletilir (Qil).

b. Gerek pompajlı iletimde, gerekse yerçekimiyle iletimde genellikle kent haznesine sabit bir debi derlenerek iletilir (Qil). 4. GÜNLÜK DÜZENLEME HAZNESİ TASARIMI 4.1. Düzenleme İhtiyacı: a. Şebekeden çekilen debiler, iletimden gelen debilerden günün bazı saatlerinde daha büyük, bazı saatlerinde ise daha küçüktür. b. Gerek pompajlı

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

"HİDROLİK YAPILAR VE MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ"

HİDROLİK YAPILAR VE MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GEO 320 MESLEKİ SAHA UYGULAMALARI DERS NOTU "HİDROLİK YAPILAR VE MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ" Prof. Dr. Recep KILIÇ Jeoteknik Araştırma Grubu

Detaylı

Ders Notları 2. Kompaksiyon Zeminlerin Sıkıştırılması

Ders Notları 2. Kompaksiyon Zeminlerin Sıkıştırılması Ders Notları 2 Kompaksiyon Zeminlerin Sıkıştırılması KONULAR 0 Zemin yapısı ve zemindeki boşluklar 0 Dolgu zeminler 0 Zeminin sıkıştırılması (Kompaksiyon) 0 Kompaksiyon parametreleri 0 Laboratuvar kompaksiyon

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Statik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 9 Ağırlık Merkezi ve Geometrik Merkez Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Statik, R. C. Hibbeler, S. C. Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 9. Ağırlık

Detaylı

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK DALGA NEDİR? Bir deprem veya patlama sonucunda meydana gelen enerjinin yerkabuğu içerisinde farklı nitelik ve hızlarda yayılmasını ifade eder. Çok yüksek

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2015-2016 GÜZ YARIYILI

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2015-2016 GÜZ YARIYILI DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2015-2016 GÜZ YARIYILI Yrd. Doç. Dr. Uğur DAĞDEVİREN 2 3 Genel anlamda temel mühendisliği, yapısal yükleri zemine izin verilebilir

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HİDROLİK LABORATUVARI ÇALIŞMA EKİBİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HİDROLİK LABORATUVARI ÇALIŞMA EKİBİ ÇALIŞMA EKİBİ Prof. Dr. M. Şükrü GÜNEY Laboratuvar Sorumlusu sukru.guney@deu.edu.tr Em. Prof. Dr. S. Turhan ACATAY Laboratuvarın Kurucusu ve Onursal Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Ayşegül ÖZGENÇ AKSOY aysegul.ozgenc@deu.edu.tr

Detaylı

Makine Elemanları I. Toleranslar. Prof. Dr. İrfan KAYMAZ. Erzurum Teknik Üniversitesi. Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

Makine Elemanları I. Toleranslar. Prof. Dr. İrfan KAYMAZ. Erzurum Teknik Üniversitesi. Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Makine Elemanları I Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü İçerik Toleransın tanımı Boyut Toleransı Geçme durumları Tolerans hesabı Yüzey pürüzlülüğü Örnekler Tolerans

Detaylı

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır.

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA 3.1. Giriş Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle

Detaylı

KÜTLELER DİYAGRAMI VE TOPRAK DAĞITIMI. Toprak İşleri. Toprak Dağıtımının Amaçları

KÜTLELER DİYAGRAMI VE TOPRAK DAĞITIMI. Toprak İşleri. Toprak Dağıtımının Amaçları KÜTLELER DİYAGRAMI VE TOPRAK DAĞITIMI Toprak Dağıtımının Amaçları 1) Toprak işlerinde en ekonomik dengelemeyi sağlamak 2) Dolgu yapımı için kullanılacak kazıların taşımasında ortalama taşıma mesafesini

Detaylı

Uluslararası Yavuz Tüneli

Uluslararası Yavuz Tüneli Uluslararası Yavuz Tüneli (International Yavuz Tunnel) Tünele rüzgar kaynaklı etkiyen aerodinamik kuvvetler ve bu kuvvetlerin oluşturduğu kesme kuvveti ve moment diyagramları (Aerodinamic Forces Acting

Detaylı

508 HİDROLOJİ ÖDEV #1

508 HİDROLOJİ ÖDEV #1 508 HİDROLOJİ ÖDEV #1 Teslim tarihi: 30 Mart 2009 16:30 1. Yüzey alanı 40 km 2 olan bir gölde Haziran ayında göle giren akarsuyun ortalama debisi 0.56 m 3 /s, gölden çıkan suyun ortalama debisi 0.48 m

Detaylı

İSTANBUL YÜKSEK BİNALAR RÜZGAR YÖNETMELİĞİ

İSTANBUL YÜKSEK BİNALAR RÜZGAR YÖNETMELİĞİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İMAR MÜDÜRLÜĞÜ İSTANBUL YÜKSEK BİNALAR RÜZGAR YÖNETMELİĞİ Deprem Mühendisliği Anabilim Dalı Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Boğaziçi Üniversitesi Çengelköy,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ Açıklığı ve tutarlılığı sağlamak adına bu bölümde; ÇED raporlarında

Detaylı

sayısal haritalardan taşkın tahmin we erken uyars sistemlerinde yararlanma

sayısal haritalardan taşkın tahmin we erken uyars sistemlerinde yararlanma sayısal haritalardan taşkın tahmin we erken uyars sistemlerinde yararlanma Prof. Dr. Şenol Kuşçu ÖZET Baraj, gölet, köprü ve menfezlerin; yol Bir dere ya da ırmağın yağış havzasının hendeklerinin, şehirlerde

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

ÇIĞLARIN OLUŞUM NEDENLERİ:

ÇIĞLARIN OLUŞUM NEDENLERİ: ÇIĞ Genellikle boylu bitki örtüsü (orman) çok seyrek veya bulunmayan engebeli, dağlık ve eğimli arazilerde tabakalar halinde birikmiş olan kar kütlesinin iç ve dış kuvvetler etkisi ile başlayan bir ilk

Detaylı

Açık Kanallarda Debi Ölçümü. Hazırlayan: Onur Dündar

Açık Kanallarda Debi Ölçümü. Hazırlayan: Onur Dündar Açık Kanallarda Debi Ölçümü Hazırlayan: Onur Dündar Doğal nehirlerde debi ölçümü ğ ç Orta nokta yöntemi ile debi hesabı Debi ölçümünde doğru kesitin belirlenmesi Dbiöl Debi ölçümü ü yapılacak kkesit nehrin

Detaylı

Özel Laboratuvar Deney Föyü

Özel Laboratuvar Deney Föyü Özel Laboratvar Deney Föyü Deney Adı: Mikrokanatlı borlarda türbülanslı akış Deney Amacı: Düşey konmdaki iç yüzeyi mikrokanatlı bordaki akış karakteristiklerinin belirlenmesi 1 Mikrokanatlı Bor ile İlgili

Detaylı

Baraj Göleti Su Alma Yapısı Sayısal Modeli

Baraj Göleti Su Alma Yapısı Sayısal Modeli Baraj Göleti Su Alma Yapısı Sayısal Modeli Arş. Gör. Volkan Kiriççi 1, Yard. Doç. Dr. Ahmet Ozan Çelik 1 1 Anadolu Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü, Eskişehir Öz Su alma yapıları,

Detaylı

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz.

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz. Şube Adı- Soyadı: Fakülte No: NÖ-A NÖ-B Kimya Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, 2. Ara Sınavı Soruları 10.12.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20) 5 (20)

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Yoğunluğu 850 kg/m 3 ve kinematik viskozitesi 0.00062 m 2 /s olan yağ, çapı 5 mm ve uzunluğu 40

Detaylı

ÇORUH NEHRİ GENEL GELİŞME PLANI BOYKESİTİ

ÇORUH NEHRİ GENEL GELİŞME PLANI BOYKESİTİ TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi 33 ÇORUH HAVZASI PROJELERİ Sezai SUCU Bölge Müdürü DSİ 26. Bölge Müdürlüğü, Artvin Talha DİNÇ İnşaat Mühendisi ÖZET Ülkemiz sınırları içerisinde Bayburt ilinde doğan ve

Detaylı

KONU: KOMİTE RAPORU TAKDİMİ SUNUM YAPAN: SALİH BİLGİN AKMAN, İNŞ. YÜK. MÜH. ESPROJE GENEL MÜDÜRÜ

KONU: KOMİTE RAPORU TAKDİMİ SUNUM YAPAN: SALİH BİLGİN AKMAN, İNŞ. YÜK. MÜH. ESPROJE GENEL MÜDÜRÜ KONU: KOMİTE RAPORU TAKDİMİ SUNUM YAPAN: SALİH BİLGİN AKMAN, İNŞ. YÜK. MÜH. ESPROJE GENEL MÜDÜRÜ Sismik Tasarımda Gelişmeler Deprem mühendisliği yaklaşık 50 yıllık bir geçmişe sahiptir. Bu yeni alanda

Detaylı