Kök Hücre Plastisitesi ve T ptaki Kullan m Alanlar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kök Hücre Plastisitesi ve T ptaki Kullan m Alanlar"

Transkript

1 Kök Hücre Plastisitesi ve T ptaki Kullan m Alanlar Adalet Meral Günefl Uluda Üniversitesi T p Fakültesi, Çocuk Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, Çocuk Hematoloji Bilim Dal, Doç.Dr. nsano lunun ölümsüzlük düflü pek çok uygarl n yaz tlar na ve gündelik yaflant s na tarih boyunca yans m flt r. M s r medeniyetinde firavunlar ölümden sonra tekrar dirileceklerini düflünerek k ymetli eflyalar ile birlikte gömülmüfller ve yaflayabilecekleri mekanlar olarak da piramitleri infla etmifllerdir. Do u mitolojisinde Lokman hekim ölümsüzlü ün ilac n yazd ka tlar rüzgar savurunca kaybetmifl ve insano lu ölüme çareyi bulamam flt r. Yunan mitolojisinde ise atefl tanr s Prometeus bafl tanr Zeus a karfl geldi i için cezaland r lm fl ve ç plak bir flekilde Kaf da na zincirlenmifltir. Her gün bir akbaba karaci erinden bir parça koparmas na karfl n karaci eri kendini yenilemifl ve Prometeus ölmemifltir.belki de insanl k tarihinde kök hücre kavram n n ilk izleri bu mitolojik öykülerde sakl d r. Ancak y llarca pandoran n kutusunda sakl kalan bu gizem günümüzde bilimsel olarak aç klanmaya bafllanm fl ve t p tarihinde devrim yaratacak nitelikte geliflmelere yol açm flt r. 21.yüzy l n nefes kesen bu geliflmelerini daha iyi anlayabilmek amac ile bu yaz m zda kök hücrenin ne oldu unu, rejenerasyon ve diferansiyasyon kapasitesini ve t p alan nda gelecek vadeden kullan m alanlar - n incelemeye çal flt k. Kök Hücre Nedir? Organizmada kendi kendini yenileyebilen farkl hücre tiplerine dönüflebilen hücrelere kök hücre denir. Kök hücrenin hangi hücreye diferansiye olaca n n hücre çekirde inde bulunan genler kontrol eder. Bu genlerden ç kan sinyallere göre de iflik hücre tiplerine dönüflebilmektedir. Kök Hücre Kaynaklar 36 1.Embriyonel 2.Fetal 3. Eriflkin Embriyonel Kök Hücre Baz kök hücrelerin kendilerini yenileyebilme ve diferansiye olabilme potansiyelleri di erlerinden daha fazlad r. Konsepsiyon s ras nda oluflan döllenmifl yumurta yani zigot blastomer isimli bölünebilen hücreleri içermektedir. flte bu hücreler totipotent özelliktedir. Yani bir organizmay tümüyle yapabilecek potansiyele sahiptirler. Örne in, tek yumurta ikiz, üçüz veya dördüzleri gibi. Döllenmeden 4-5 gün sonra ise bu totipotent hücreler daha özelleflerek blastokist ad verilen yeni bir hücre toplulu una dönüflür.blastokistin d fl tabakas na trofoektoderm denir ve plasentay oluflturur. ç tabakas ndaki hücreler ise embriyoyu meydana getirirler. nsan embriyonik hücreleri trofoektoderm kald r larak embriyoyu yapacak olan içteki hücre toplulu undan elde edilir. Bu hücreler zigot gibi totipotent de ildir. Yani yeni bir insan oluflturamazlar. Ancak, pluripotent özellikte olup, 3 germ tabakas n n oluflturabilece i tüm dokulara diferansiye olabilirler (1).(fiekil 1-2). nsan embriyonel hücreleri iki kaynaktan elde edilerek bilimsel çal flmalarda kullan labilir: 1. Tüp bebek ünitelerinde kullan lmayan ve dondurulmufl embriyolardan aile izni ile al nabilirler., 2. De iflik nedenlerle gebeli i sonland r lan fetuslardan al nabilirler. Ayr ca uterus içerisinde büyümüfl bir fetusun ovum veya sperm olacak hücreleri de kök hücre fonksiyonu görebilirler. Bu nedenle bilimsel çal flmalarda embriyonel hücrelere alternatif olabilirler. Ancak, bunlar geliflimin daha geç döneminde ortaya ç kt klar için ço alma potansiyelleri daha k s tl d r. Embriyonel kök hücrenin eriflkin tip kök hücreden farkl özellikleri vard r. Bunlar; 1. Pluripotent hücrelerdir. Yani, uygun koflullarda her hücre tipine örn : kas, sinir karaci er gibi dönüflebilirler. Farkl laflma potansiyelleri eriflkin tip kök hücreden daha fazlad r. Tam bir organizma oluflturamazlar ama, 200 den fazla say da de iflik hücre tiplerine dönüflebilirler 2. Telomerleri uzun oldu u için ço alma kapasiteleri çok daha fazlad r ve uzun süre ço alabilirler. Uygun laboratuar koflullar nda 2 y l yaflayabilirler (2) (fiekil 2. Embriyonel kök hücrenin s n rs z kendini yenileyebilme ve diferansiye olabilme potansiyeli, günümüzde tedavi olanaklar s n rl olan pek çok hastal n iyilefltirilmesine yol açacak bilimsel çal flmalara öncül olmufltur.(fiekil 3). Bu çal flmalar n amac ; 1. nfertilite, gebelik kay plar veya do um anomalileri gibi önemli olaylar engellemek (3), 2. Embriyotoksik teratojen ilaçlar insan embriyonel kök hücreleri ile yap lan çal flmalarla saptanmas (4), 3. laçlar n in vitro doku hücreleri üzerine olan toksik etkilerinin pluripotent bu hücre serilerinde gösterilmesi, 4. Embriyonik kök hücrelerden kalp kas, beyin, pankreas adac k hücreleri ve kan damarlar diferansiye olabilir. Bu dokulardaki hasarlaflmalarda dokunun rejenerasyonundu kullan lmas (4,5,6,7,8) 5. Ayr ca gen teknolojisi kullan larak yeni organlar yarat lmas ve organ transplantasyonunda kullan lmas : Bu amaçla hastadan al nan somatik hücrenin çekirde i, çekirde i ç kar lm fl (enukleasyon) oosite transfer edilir ve hücre aktive edilerek fertilizasyon takliti ile oosit döllenmesi gerçeklefltirilir. Fertilize olmufl hücredeki (zigottaki) totipotent hücrelere gerekli sinyaller verilerek istenilen doku (örne in kalp kas, pankreas, karaci er, nöronlar hematopoietik dokular) oluflturulabilir. Bu doku örnekleri hasta ile genetik ola-

2 rak identiktir. Bu nedenle transplantasyon s ras nda önemli bir sorun olan al c ve verici aras nda HLA doku grup antijen farkl l na ba l geliflen graft versus host hastal ve rejeksiyon problemleri yaflanmaz. Bu olay gelecekte organ transplantasyonunun yerini alabilecektir. Bugün dünyada pek çok kifli kanser ve organ yetmezli i gibi kronik hastal klar nedeniyle kaybedilmektedir. Kronik hastalar psikolojik aç dan kötü etkilenmekte ve hem ifl gücü kayb hem de tedavi masraflar nedeniyle ülke ekonomileri için a r bir yük oluflturmaktad rlar. Örne in diabetes mellitus tedavisi için ABD de 140 milyar dolar harcand bildirilmektedir. flte kök hücre çal flmalar sonucunda hastal kl hücrelerin yenilenmesi veya yeni organ oluflturulmas için sonsuz bir kaynak keflfedilmifltir (2, 9) 6. Klonlama: Bir organizman n fenotipik ve genetik olarak t pat p benzeyen yeni bir organizma üretmesidir. Bir di er deyiflle klonlama organizman n kendisini kopyalamas d r. Bu anlamda aseksüel üreyen bakteriler yüzy llard r kendisini kopyalamaktad r. Memeliler gibi seksüel yol ile ço alan organizmalarda ise üreme sonucu oluflan yeni canl n n genetik flifresinin yar s anneden yar s da babadan gelmektedir. Ancak, memelilerde de do al yol ile klonlama oluflabilmektedir. Döllenmeden hemen sonra ilk 4-5 gün içerisinde meydana gelen totipotent hücrelerin her biri yeni bir canl y tam olarak yapabilme özelli indedir. Örne in, tek yumurta ikizleri veya üçüz ve dördüzleri gibi. Do al yolla oluflan klonlama d fl nda insano lu yapay klonlama için de u rafl vermifl ve 1997 y l nda skoçya da ilk kez bir memeli hayvan (koyun) kopyalanm flt r. Campell ve arkadafllar (10) 6 yafl ndaki bir koyun embriyosundan elde edilen epitelyal hücre çekirde ini baflka bir koyundan al nan ve çekirde i ç kar lm fl oosit hücresine transfer etmifller ve elektrik ak m vererek fertilizasyonu sa lam fllard r. Bu flekilde 276 deneme yapm fllar ve sadece 29 tanesinde döllenme baflar l olabilmifltir. Bu döllenmifl yumurtalar koyunun rahmine yerlefltirilmifl ve 13 tanesi rahimde tutunmakla birlikte sadece biri canl olarak do mufltur ve bu koyuna Dolly ismi verilmifltir (fiekil 4). Böylece bilim tarihinde bir ilk baflar l olmufl ve insan kopyalaman n da olas olabilece i düflüncesi iyice yerleflmifltir.bu çal flmalar n fl alt nda 1998 y l nda 30 yafl ndaki bir kad n n vücudundan al nan hücrelerin çekirde i al nm fl ve ayn kad n n yumurtas ile döllenmifltir. Döllenme gerçekleflmifl ve 4 hücre düzeyine kadar büyüme olmufltur. Ancak, insan kopyalama yasal olmad için bilim adamlar bu düzeyde çal flmalara son vermifllerdir. Günümüzdeki teknoloji ile insan kopyalamak teorik olarak mümkündür. Ancak bu olay ahlaki ve dini aç dan tart flmaya aç kt r. Ayr ca teknik aç dan da pek çok s n rlamalar halen vard r. Kopyalanan insanlar genetik özelliklerini yeni bireye tam olarak geçirebilmektedir. Ancak, karakter ve davran fllar n ayn olamayaca düflünülmektedir. Örne in, tek yumurta ikizlerinin de karakterleri birbirinden farkl olabilmektedir. Ayr ca, kopyalanan yeni bireylerin hücre yafl kopyaland klar kifliler ile ayn olacakt r. Koyun Dolly örne inde, Dolly 6 yafl nda iken erken yafllanma bulgular ve atipik artrit gelifltirmifl ve sonunda da akci er kanseri nedeni ile yaflam na son verilmek zorunda kal nm flt r. nsan kopyalamada bir di er sorun da, yeni bireylerin kopyaland klar kiflilerce organ nakillerinde kullan lma olas l n n olmas d r. Tüm bu etik tart flmalar nedeni ile insan kopyalama günümüzde halen yasal de ildir (11-15). Klonlama çal flmalar, hakk ndaki tart flmalara karfl n genetik flifre üzerindeki bilgi ve deneyimimizi büyük ölçüde art rm flt r. Kök hücre çal flmalar na itici güç olmufl ve ölümcül pek çok hastal n tedavisi için kök hücre kullan m n destekleyen bir temel oluflturmufltur. Kök hücre kullan larak hasarl organ n tamam n de ifltirmek yerine organa verilen kök hücreler ile sa l kl ve yeni hücreler yapmak ve dolay s yla organ fonksiyonlar n yenileyebilmek olas d r. Örne in, miyokard enfarktüslü veya miyokarditli hastalar kök hücre nakilleri ile sa l kl miyokard hücresi üretebilmek mümkündür (16). Ayn yöntem, renal ve hepatik yetmezlik için de kullan labilir. Ayr ca günümüzde kesin tedavisi olmayan Parkinson, Alzheimer gibi sinir sisteminin dejeneratif hastal klar da kök hücrelerden elde edilen sa l kl sinir hücreleri ile tedavi edilebilir. Kaza sonucu medulla spinalis zedelenmesi olan bireylerin omurilik s v s na kök hücreden elde edilen hücreler verilerek kopan sinirlerin fonksiyonlar yeniden kazand r labilir. Bu çal flmalar felçli hastalar için büyük bir umut fl d r (9,17). leri dönemde gen mühendisli inin de katk lar ile tek bir kök hücreden istenilen organ farkl laflmas yap labilecek ve nakil bekleyen hastalar için s n rs z bir doku kayna oluflturulabilecektir. Eriflkin Tip Kök Hücre: Bu hücreler, eriflkin dokular nda bulunan tam farkl laflmam fl hücrelerdir. Organizma yaflad sürece kendilerinin kopyalar n üreterek ço al rlar ve bulunduklar dokuda bir hasar oldu unda doku rejenerasyonunu sa larlar. Eriflkin kök hücreleri multipotenttir. Yani diferansiyasyon kapasiteleri s n rl d r ve tüm hücre tiplerine farkl laflamazlar. Bulunduklar doku hücreleri d fl nda bir kaç farkl doku hücresine diferansiye olabilirler. Örne in ; eriflkin tip kan kök hücresinden sinir, kas ve karaci er hücreleri elde edilebilir. Beyin kök hücresinden de kan ve kas hücreleri oluflturulabilir. Embriyonel kök hücrelerin ise eriflkinden farkl olarak daha fazla diferansiye olma potansiyeli vard r ve tüm hücrelere dönüflebilirler. Eriflkin kaynakl kök hücreler her dokudan elde edilemezler. fiu ana kadar çal flmalarda sadece beyin, kas, kemik ili i, deri, difl, sindirim sistemi,göz ve pankreastan elde edilebilmifllerdir. Ayr ca ço alma, bü- fiekil 1: Embriyonel kök hücrelerin elde edilmesi. fiekil 2: Embriyonel kök hücre. 37

3 yüme az oldu undan ve kültürde uzun süreli yetifltirilebilmeleri de zor oldu undan bilimsel çal flmalarda daha çok embriyonel kaynakl kök hücreler tercih edilmektedir (18-21). Eriflkin kök hücrenin plastisite özelli inin olabilece i ilk kez, kemik ili i transplant yap lm fl olgularda nonhematopoietik dokularda donor hücrelerinin gösterilmesi ile olmufltur. Son y llarda eriflkin kök hücre plastisitesini aç klayan yeni bir kavram geliflmifltir. Buna göre kök hücre farkl bir doku veya organa ait kök hücre fenotipini kazanabilir ve baz durumlarda mezoderm, ektoderm ve endoderm hücreleri birbirine de iflebilir (17). Bu yeni kök hücre plastisite kavram n aç klayan 5 farkl mekanizma vard r (fiekil 5): 1. Dediferansiyasyon: Bir seriye ait matur bir hücrenin daha immatur bir hücreye diferansiye olup baflka bir seriye ait hücrelere diferansiasyonu 2. Transdeterminasyon: Kök hücrenin farkl bir dokuya ait kök hücreye dönüflümü Örne in. Drosofilia larvas içeren diskler birbirlerine transplant edilirse genellikle transplant edilen hücreler kendi kimliklerini korumakla birlikte yeni diskteki hücrelerin de özelliklerini kazanabilirler. 3. Transdiferansiyasyon: Diferansiye olmufl hücrenin farkl bir dokuya ait diferansiye olmufl hücre fenotipini kazanmas. Örnek: Normal geliflim s ras nda düz kaslardan özafagusdaki iskelet kaslar n n oluflumu 4. Hücre füzyonu: Buna en iyi örnek klonlama s ras nda matur bir hücrenin çekirde inin enukleasyon ile çekirde i ç kar lm fl ovuma verilmesi ve hücrenin yeni bir programlanmaya gitmesidir. 5. Totipotent kök hücreden multipotent doku spesifik hücrelerin geliflmesidir. Hematopoietik Kök Hücreler : Hematopoietik dokulardan elde edilen kök hücrelerin plastisite potansiyeli oldu u kemik ili i transplantasyonu kavram ile birlikte 1961 y l ndan beri kabul edilmifltir (22 ). Hematopoietik kök hücreler kemik ili i, umblikal kord ve periferik kanda bulunmaktad r. nsanlarda hematopoietik kök hücrelerin yüzey markerlar genellikle CD38- olup, CD34+ ve CD133+ tir (23). Son y llarda hem hematopoitetik hem de nonhematopoietik dokularda kök hücrelerin bulunduklar dokular d fl nda farkl dokulara ait hücreleri yapabilme özelli- inde oldu u ortaya konmufltur (24 ). Hematopoietik dokulardaki kök hücrelerden iskelet kas, miyokard, epitel, endotel, nöronlar ve hepatositler geliflebilmektedir (25 ). Hematopoietik hücrelerden en zengin olan doku kemik ili idir. Kemik ili indeki kök hücrelerin en az 3 primitif kök hücre toplulu unu içerdi i düflünülmektedir ( 26, 27, 28) (fiekil 6): 1. Hemangioblastlar: Hematopoietik ve endotel kök hücrelerinin prekürsörleri 2. Mezenkimal kök hücreler: Stroma, kas,kemik,kartilaj ve ya hücreleri geliflebilir. 3. MAPC (Multipotent Adult Progenitör Hücre): Ektoderm, mezoderm ve endodermal seri hücrelerini oluflturabilirler. Bu hücre dizilerinin birbirine dönüflebilme özelli i sayesinde kemik ili i kök hücrelerinden pek çok farkl doku hücreleri geliflebilmektedir. Mezoderm-ektoderm-mezoderm dönüflümü: Kemik ili i kaynakl hücreler (Bone marrow derived cells-bmdc) fare beyin dokusuna verilmifl ve bu hücreler beynin korteks, serebellum, talamus gibi de iflik bölgelerinde saptanm fllard r (29). Bu deney BMDC hücrelerinin de iflik bölgelere göç ederek nöral, glial hücrelere transdiferansiye oldu unu kan tlamaktad r. nsanlarda da buna benzer bir durum kemik ili i transplant ndan sonra saptanm flt r. Bayan bir hastaya erkek bir donorden kemik ili i hücre transplantasyonu yap lm fl ve hastan n beyin dokusunda Y kromozom içeren erkek donor hücreleri saptanm flt r (30). Bu donor kaynakl hücrelerin büyük bir k sm hematopoietik hücre özelli inde olmas na karfl n, az bir bölümü de oligodendrosit, astrosit, mikroglia gibi beyin dokusuna ait hücre özelli indedir. Bu çal flma ile hematopoietik kök hücrelerin beyin dokusu hücrelerine diferansiye olabilece i ve beyin hasar nda rejenerasyon amac ile kullan labilece i gösterilmifltir. Bu hücrelerin kognitif fonksiyonlar n n olup olmad henüz bilinmemekle beraber iskemi, konvulziyon ve paralizi tedavilerinde kullan labilece i düflünülmektedir. Ayr ca bugün tedavileri mümkün olmayan Parkinson, Alzheimer, multiple skleroz, amiyotrofik lateral sklorozis gibi hastal klar n tedavisi için de bir umut fl oluflturmaktad r. Ayr ca pek çok çal flma ile mezodermden köken alan somatik hücre dizilerinin ektodermal doku hücrelerine dönüflebildi i gösterilmifltir (31). Örne in, BMDC hücrelerinin deri, akci er, karaci er ve gastrointestinal epitel hücrelerine diferansiye olabilece i ortaya konmufltur. Cinsiyet farkl fareler ile yap lan kemik ili i transplantasyon deneylerinde hematopoietik hücrelerin donor farelerde hem hematopoietik hücreleri hem de mide, kolon, ince barsak, özafagus epiteli ve tip II pnömositleri yaratabilme kapasitesi oldu u gösterilmifltir (32). Bu hücrelerin engraftment kapasiteleri organlara göre farkl l k gösterir. Engraftment en fazla pnömositlerde olmufl ve di er dokulardaki epitelde daha az oranda gerçekleflmifltir. Dokulardaki bu farkl l k, kök hücrenin kapasitesi, her organdaki hasar n derecesi ve normal hücre turnover n n farkl olmas na ba l olabilir. Bu çal flmalar sonucunda kesin olarak hematopoietik tek bir hücrenin hem hematopoietik hem de farkl doku hücrelerine dönüflebilece i ortaya konmufltur. 38 fiekil 3: Kök Hücrenin Kullan m Alanlar. fiekil 4: Klonlaman n Aflamalar.

4 Mezoderm-Mezoderm Dönüflümü Ferrari ve ark (33 ) 1998 y l nda farelerde BMDC hücrelerin hasarl kas fibrillerinin oldu u bölgeye göç ederek rejenerasyon sa lad n göstermifllerdir. Böylece kemik ili i kaynakl progenitör hücrelerin musküler distrofi gibi kas hastal klar n n tedavisinde kullan labilece i görüflüne varm fllard r. Bu bilgilere dayan larak musküler distrofili difli fare modeli yarat lm fl (mdx) ve erkek farelerden al nan hematopoietik kök hücreler difli farelere IV yoldan verilmifltir. Sonuçta bu hücrelerin kas dokusu ile birleflti i ve kas fibrillerinin %1 inin distrofin salg lad gösterilmifltir (34 ). Ayr ca kas kökenli hücreler letal dozda radyasyon alm fl farelere verildi inde, hematopoietik hücrelere dönüflmüfltür. Böylece kas hücrelerinin de in vivo olarak hematopoietik hücrelere dönüflme potansiyeli oldu- u tan mlanm flt r. Ancak Mc Kinney Freeman ve ark (35) bu kas hücrelerinin de hematopoetik kök hücre orijinli oldu unu göstermifllerdir. Tüm bu deneyler eriflkin kök hücrelerin, ister hematolojik isterse di er farkl dokulardan olsun büyük bir diferansiasyon kapasitesi oldu unu göstermektedir. Kardiyomiyositler hipoksi ve iskemiye çok duyarl d r ve rejenerasyon kapasiteleri s n rl d r (36). Myokard enfarktüsünden sonra ilk ölen hücrelerdir. Splenektomize farelerde hematopoietik hücrelerin veya BMDC hücrelerin kardiyomiyosit, endotel ve düz kas hücrelerine dönüflebilme potansiyelleri araflt r lm flt r. BMDC hücreleri enfarktüsden sonra direkt enfarktüslü alana enjekte edilir ise bu bölgede prolifere olmaktad rlar (37). Bu hücreler kardiyak düz kas hücrelerinin yüzey markerlar n eksprese ederler ve kardiyak fonksiyonlarda iyileflme gözlenmifltir. Bu deney hematopoietik kök hücrenin kardiyovaskuler hastal klar n tedavisinde kullan labilece ini gösteren ilk hayvan çal flmas d r. nsanlarda da iskemik kalbde angiogenezisin uyar lmas nda BMDC hücreleri baflar ile kullan lm flt r ve BMDC (CD34/CD 133+) hücrelerin intrakardiyak enjeksiyonlar n n insanlarda güvenilir oldu u gösterilmifltir (38-40). Tüm bu çal flmalar umut vaat edici olmakla birlikte henüz tam olarak tüm sorular n yan t n vermemektedirler. Bir çok çal flma tek olgu sunumlar fleklinde olup yeterli veri yoktur. Gelecekte yap lacak olan insan ve hayvan çal flmalar nda, bu hücrelerin engraftment kapasiteleri, kalp kas fonksiyonlar n n hangi derecelerde artt, hücrelerin yaflam süreleri gibi pek çok sorunun yan t araflt r lacakt r. Mezoderm-Endoderm Kemirgenlerde ve insanlarda mezodermal kökenli kök hücrelerin örne in hematopoietik hücrelerin endodermal hücre dizilerine dönüflebildi i bir çok çal flma ile gösterilmifltir (41,42). Hematopoietik hücrelerin hepatositlere farkl laflt gösterilmifltir. Petersen ve ark (41 ) erkek fareden al nan kemik ili i hücrelerini difli fareye vermifller ve bu hücrelerin difli fare karaci erinde engraftment oldu- unu göstermifllerdir. Kök hücre plastisitesini en iyi gösteren çal flmalardan biri Lagasse ve arkadafllar taraf ndan 2000 y l nda yap lm flt r (43). Bu çal flmada Tip 1 Tirozinemi li (fumarylacetoactate hydrolase-fah eksikli i) fare modeli yarat lm flt r. FAH eksik farelerdeki karaci er yetmezli i sa l kl fare kemik ili i hücrelerinin IV verilmesi ile tedavi edilmifltir. Bu çal flma BMDC hücrelerin hepatositleri rejenere etti ini ispatlayan önemli bir çal flmad r. Kemik ili i kök hücrelerinin al c hepatositleri ile füzyon sonucu yeni hepatositleri oluflturdu u son çal flmalar ile gösterilmifltir (44). nsanlarda klinik çal flmalarda kemik ili i kaynakl hücrelerin karaci erde engraftment oldu u da gösterilmifltir. Alison ve ark (45) erkek donorlerden kemik ili i transplantasyonu yap lm fl bayan al c lar n karaci er hücrelerinde %4-40 aras nda Y kromozom ve sitokeratin 8 pozitif hücreler saptam flt r Yeni çal flmalarda donor kaynakl kemik ili i hücrelerin al c n n karaci eri d fl nda gastrointestinal epitel ve deride de oldu u ispatlanm flt r (46). Tüm bu hayvan deneyleri ve insandaki klinik çal flmalar n sonucunda; eriflkin kemik ili i hücrelerinin hepatositlere farkl laflt gösterilmifltir. Ancak bu olay n mekanizmas tam olarak bilinmemektedir. En son kabul edilen görüfl, hücre füzyonudur. Ancak, bu füzyon olay donor-donor hücresi aras nda m yoksa donor al c hücresi aras nda m oldu u tam bilinmemektedir. Kök Hücre Plastisitesini Aç klayan Mekanizmalar Kök hücre plastisitesini aç klayan 3 ana kriter vard r: 1. Yeni oluflan hücreler tek bir hücreden geliflen homojen bir topluluk olmal ve bunu gösteren genetik bir marker bulunmal d r. 2. Hücrelerin farkl bir hücreye dönüfltü ü gösterilebilmelidir. Kök hücrelerin in vivo farkl laflmas ndan önce in vitro pasajlanma esnas nda transforme olas l oldu u varsay lmaktad r. 3. Al c dokuda oluflan yeni donor hücrelerinin fonksiyonel olup olmad ortaya konmal d r. Bu alandaki en iyi çal flma Lagasse ve fiekil 5: Kök Hücre Plastisitesi. fiekil 6: Hematopoietik Kaynakl Kök Hücrenin Kullan m Alanlar. 39

5 arkadafllar nca (43 ) yap lm fl olup, al c farede donor hematopoietik hücrelerinin fonksiyonel hepatositlere dönüfltü ü ve faredeki karaci er yetmezli inin tamamen iyileflti i gösterilmifltir. Bu olay hücre füzyonu ile meydana gelmektedir. Yani, kemik ili i kaynakl kök hücreler karaci erde hepatositler ile füzyon mekanizmas sonucunda yeni hepatositler oluflturmaktad r. BMDC hücrelerin kas hücrelerine dönüflümü de ayn mekanizma ile olmaktad r. Ancak, pankreas ve glomeruldeki mezenkimal hücreler, BMDC den hücre füzyonu ile diferansiye olmamaktad r (47,48). Bu nedenle hücrenin kaderini belirleyen yeni programlaman n nas l oldu u konusunda daha fazla araflt rmaya gerek vard r. Bu epigenetik (dediferansiasyon) programlanmay aç klamak için çekirde i ç kar lm fl embriyonik germ hücreye eriflkin somatik hücre veya hematopoietik hücre çekirde i verilmifl ve hangi yöne do ru diferansiasyon meydana geldi i incelenmifltir. Ancak halen in vivo koflullarda kök hücrenin hangi hücreye diferansiye olaca n belirleyen mekanizmalar tam olarak aç a kavuflmam flt r. Kök hücre biyolojisinin ana temas, kök hücrenin kendini yenileme (self-renewal), diferansiasyon ve proliferasyon olaylar n yönlendiren mekanizmalar n anlafl lmas d r. Bugüne kadar pek çok gen ve transkripsiyon faktörlerinin kök hücre plastisitesinde rol ald - saptanm flt r. Kök hücre kaderini belirleyen ekstrensek ve intrensek faktörler bugün yeni bir hipotez ile aç klanmaya çal fl lmaktad r (49 ). Bu teoriye göre birbirini izleyen 4 ana basamak vard r (fiekil 7): 1. Bafllat c sinyal: Eksternal bir uyar ile örne in sitokin, kemokin veya adezyon reseptörleri arac l ile transkripsiyon faktörlerinin kök hücrede farkl laflma olay n bafllatmak 2. Kromatinin yeniden yap lanmas (Chromatin remodelling) :Transkripsiyon faktörlerinin etkisiyle kök hücre çekirdek kromatininde yeniden yap lanma oluflur. 3. Transkripsiyonun aktivasyonu: Çekirdek DNA s na daha fazla transkripsiyon faktörü entegre olur. 4. Yeni gen ekspresyonu: Çekirdek DNA s tamamen de iflti i için yeni gen ekspresyonu olur ve kök hücre /progenitor hücreden farkl laflt dokuya ait yeni hücre geliflimi olmufltur. Bu yeni teoriye göre tüm bu olaylar hücre siklusu boyunca olmaktad r. Örne in kromatinin yeniden yap lanmas hücre siklusunun G1 faz nda olmaktad r. Böylece kök hücre diferansiyasyonu hücre siklusunun de iflik fazlar ve bu dönemde etkisi olan sitokinler, adezyon reseptörleri gibi faktörlere ba l olarak geliflmektedir. Bu teori herhangi bir kök hücre ve genomunun yeniden programlanarak istenilen hücre serisine farkl laflabilece ini yani kök hücre plastisitesini en iyi flekilde aç klamaktad r.bu teorinin iyice anlafl lmas pek çok hastal n tedavisinde etkin olacak yeni klinik çal flmalara öncülük edecektir. Kök Hücre Tedavisindeki Ahlaki ve Yasal Boyut 40 nsanl k tarihi boyunca olan yeni bilimsel geliflmelerin toplum taraf ndan benimsenmesi her zaman sanc l olmufltur. Örne in Galile dünyan n yuvarlak oldu unu ve kendi ekseni etraf nda döndü ünü söyledi inde, bu yeni bulufl o anda bilinen tüm inan fllara ters düflmüfl ve engizisyon mahkemesinde yarg lanm flt r. Daha yak n dönemde insan anatomisini daha iyi anlamam za neden olan otopsinin veya infertilite kavram n çözmede yeni bir boyut yaratan tüp bebe in kabul görmesi zaman alm fl ve tart flmalara yol açm flt r. Bu tart flmalar toplumun bilincinin de artmas na neden olmakta ve bir sonraki yeni bilimsel bir geliflmenin benimsenebilmesi için toplumsal bilinci de yüksek tutmaktad r. Kök hücre tedavi ise daha önceki tedavilerden çok daha farkl d r. Çünkü kök hücre plastisitesi ve kendini yenileyebilme potansiyeli sayesinde dejeneratif hastal klar, kanser, otoimmun hastal klar, üreme, organ nakli gibi kavramlar yeniden flekillenmekte ve insano lu nerede ise ölümsüzlü e do ru bir ad m atmaktad r. Bu durumda pek çok etik ve yasal tart flman n yap lmas kaç n lmazd r. Dinsel aç dan bak ld nda fetus canl bir birey olarak kabul edildi i için, özellikle embriyonel kök hücre çal flmalar onaylanmamaktad r. Etik anlamdaki bu tart flmalar sonucunda ABD de kök hücre çal flmalar n düzenlemek için yasal baz düzenlemeler de yap lm flt r. ABD baflkan George W Bush, 9 A ustos 2001 tarihinde insan embriyosundan al nan kök hücreler ile yap lan çal flmalara verilen para yard m n k s tlam flt r. Federal k s tlamaya karfl n özel sektörün destekledi i kök hücre teknolojisi baz eyaletlerde yasal destek bulmakta ve buralarda insan embriyonel kök hücre çal flmalar daha serbest bir flekilde yap labilmektedir. Örne in Kaliforniya da bu çal flmalar desteklenmektedir. Ancak Utah, Arizona gibi eyaletlerde yasaklamalar vard r. nsan embriyo kaynakl kök hücre çal flmalar na verilen haklar her eyalete göre de iflmekle birlikte, halen ABD de hiçbir eyalette insan klonlamak yasal de ildir. Klonlaman n üreme amaçl kullan lmas pek çok tart flmay da beraberinde getirmektedir: 1. Klonlanan bireyin kimli i ve yasal haklar, aile iliflkileri, karakteri, 2. Klonlama ile normal seksüel üremenin yerine aseksüel üreme fleklinin gelmesi ile kad n erkek iliflkisindeki de iflikliklerin topluma yans malar, 3. Kötü niyetli insanlar n veya tek bir cinsin daha fazla klonlanmas ile toplumsal dengelerde yaflanabilecek bozukluklar, 4. Genetik aç dan daha sa l kl veya saf bir rk yaratma kayg s, 5. Bu iflin reklam n n yap lmas ile para kazan lacak bir sektör oluflturmak ve kötü amaçlar do rultusunda kullanmak gibi daha pek çok tart flma ve kayg ya da yol açmaktad r. Bu nedenlerle ABD de hükümete kök hücre ve klonlama çal flmalar nda yol göstermek amac ile Baflkanl k Biyoetik Kurulu kurulmufl ve 2002 de insan klonlama resmen yasaklanm fl ve kök hücre çal flmalar n n sadece organ gelifltirme yönünde ilerleyebilece i yasal olarak belirtilmifltir. Kök hücre biyolojisindeki yeni geliflmeler insanl k tarihinde hem fiekil 7: Kök Hücre Farkl laflmas n n Aç klayan Teori. bilimsel hem de toplumsal aç dan devrim yaratabilecek niteliktedir.

6 Kök hücrenin kendi kendini yenileyebilmesi ve de iflik hücre tiplerine farkl laflabilme özelli i sayesinde; doktorlar yara iyileflmesi, otoimmun hastal klar, kanser, dejeneratif hastal klar üreme gibi alanlarda art k çaresiz kalmayacaklard r. Eriflkin kök hücrenin plastisite potansiyeli halen tam olarak bilinmemektedir. Ancak, embriyonik kök hücre totipotent olup her yöne diferansiye olabilme özelli indedir. Bu nedenle hem terapötik hem de organ gelifltirme amaçl olmak üzere genifl bir yelpazede kullan labilmektedir. Gelecek dönemde kök hücre biyolojisindeki geliflmeler klinik çal flmalara daha çok yans yacak ve mitolojik öykülere konu olmufl ölümsüzlü e do ru bir ad m daha yaklafl lacakt r. Kaynaklar 1. Thomson JA, Itskovitz-Eldor J, Shapiro SS, et.al. Embriyonic stem cell lines derived from human blastocysts. Science. 1998; 282: fienel F. Kök Hücreler. Bilim ve Teknik dergisi Xu RH, Chen X, Li DS, et al. BMP4 initiates human embriyonic stem cell differentiation to trophoblast. Nat Biotechnol. 2002;20: Rohwedel J, Guan K, hegert C, Wobus AM. Embriyonic stem cells as an in vitro model for mutagenicity, cytotoxicity and embryotoxicity studies: present state and future prospects. Toxicol in vitro. 2001;15: Xu C, Police S, Rao N, Carpenter MK. Characterization and enrichment of cardiomyocytes derived from human embryonic stem cells. Circ res. 2002;91: Carpehnter MK, Inokuma MS, Denham J, Mujitaba T, Chiu CP, Rao MS. Enrichment of neurons and neural precursors from human embryonic stem cells. Exp Neurol 2001; 172: Assady S, Maor G, Amit M, Itskovitz-Eldor J, Skorecki KL, Tzukerman M. Insulin production by human embryonic stem cells.diabetes. 2001; 50: Levenberg S, Golub JS, Amit M, Itskovitz-Eldor J, Langer R. Endothelial cells derived from human embryonic stem cells. Proc Natl Acad Sci USA 2002;99: Christopher RC, Steven MG, Ronald CS, et al. An overview of stem cell research and regulatory issues. Mayo Clin Proc. 2003; 78: Campbell KH, Mc Whir J, Ritchie WA, Wilmut I. Sheep cloned by nuclear transfer from a cultured cell line. Nature. 1996;380: Wilmut I, Schnike AE, Mc Whir J, Kind AJ, Campbell KH. Viable offspring derived from fetal and adult mammalian cells. Nature. 1997;385: Hill JR, Burghardt RC, Jones K, et al. Evidence for placental abnormality as the major cause of mortality in first trimestr somatic cell cloned bovine fetuses. Biol Reprod. 2000;63: De Sousa PA, King T, Harkness L, Young LE, Walker SK, Wilmut I. Evaluation of gestational deficiencies in cloned sheep fetuses and placentae. Biol Reprod. 2001;65: Ogonuki N, Inoue K, Yamamoto Y, et al. Early death of mice cloned from somatic cells. Nat Genet. 2002;30: TamashiroKL, Wakayama T, Blanchard RJ, Blanchardt DC, Yanagimachi R. Postnatal growth and behavioral development of mice cloned from adult cumulus cells. Biol Reprod. 2000;63: Orlic D. The strength of plasticity: stem cells for cardiac repair. Int. J of Cardiol. 95 suppl:1(2004) Rendon-Martin E, Watt SM. Exploitation of stem cell plasticity. Transfusion Med. 2003:13: Ferrari G, Cusella-De Angelis G, Coletta M, et al. Muscle regeneration by bone marrow-derived myogenic progenitors. Science.1998;279: Bjorson CR, Rietze RL, Reynolds BA, Magli MC, Vescovi AL. Turning brain into blood: a hematopoietic fate adopted by adult neural stem cells in vivo. Science.1999;283: Petersen BE, Bowen WC, Patrene KD, et al. Bone marrow as a potential source of hepatic oval cells. Science. 1999;284: Vogel G. Breakthrough of the year: capturing the promise of youth. Science.1999;286: Till, J. & McCulloch, E.A. (1961) A direct measurement of the radiatio sensitivity of normal mouse bone marrow cells. Radiation Research, 14, Miraglia, S., Godfrey, W., Yin, A.H., Atkins, K., Warnke, R.,Holden, J.T., Bray,R.A., Waller, E.K.&Buck,D.W. (1997) A novel five-transmembrane hematopoietic stem cell antigen: isolation, characterization, and molecular cloning.blood, 90, Orkin, S.H. & Zon, L.I. (2002) Hematopoiesis and stem cells: plasticity versus developmental heterogeneity. Nature Immunology, 3 (4), Poulsom, R., Alison, M.R., Forbes, S.J. & Wright, N.A.(2002) Adult stem cell plasticity. The Journal of Pathology,197 (4), Dieterlen-Lievre, F., Pardanaud, L., Bollerot, K. & Jaffredo, T. (2002 Hemangioblasts and hemopoieticstem cells during ontogeny. Critical Reviews in Biology, 325 (10), Pittenger, M.F., Mackay, A.M., Beck, S.C., Jaiswal, R.K.,Douglas, R.,Mosca, J.D.,Moorman, M.A., Simonetti,D.W.,Craig, S. & Marshak, D.R. (1999) Multilineage potential of adult human mesenchymal stem cells. Science, 284 (5411), Reyes,M.,Dudek,A., Jahagirdar,B.,Koodie, L.,Marker, P.H.& Verfaillie, C.M. (2002) Origin of endothelial progenitors in human post-natal bone marrow. The Journal of Clinical Investigation, 109, Zhou, S., Schuetz, J.D., Bunting, K.D., Colapietro, A.M., Sampath, J., Morris, J.J., Lagutina, I., Grosveld, G.C., Osawa, M., Nakauchi, H. & Sorrentino, B.P. (2001) The ABC transporter Bcrpl/ABCG2 is expressed in a wide variety of stem cells and is a molecular determinant of the side-population phenotype. Nature Medicine, 7, Mezey, E., Key, S., Vogelsang, G., Szalayova, I., Lange, G.D.& Crain, B. (2003) Transplanted bone marrow generatesnew neurons in human brains. Proceedings of the National Academy of Sciences of theunited States of America, 100 (3), Kotton, D.N., Ma, B.Y., Cardoso, W.V., Sanderson, E.A.,Summer, R.S., Williams, M.C. & Fine, A. (2001) Bone marrow-derived cells as progenitors of lung alveolar epithelium. Development, 128 (24), Krause, D.S., Thiese, N.D., Collector, M.I., Henegariu, O., Hwang, S., Gardner,R., Neutzel, S. & Sharkis, S.J. (2001) Multi-organ, multi-lineage engraftment by a single bone marrow-derived stem cell. Cell, 105 (3), Ferrari,G., Cusella-DeAngelis,G., Coletta,M., Paolucci, E.,Stornaiuolo, A., Cossu, G. & Mavilio, F. (1998) Muscle regeneration by bone marrow-derived myogenic progenitors. Science, 279 (5356), Gussoni, E., Soneoka, Y., Stickland, C.D., Buzney, E.A., Khan, M.K., Flint, A.F., Kunkel, L.M. & Mulligan, R.C. (1999) Dystrophin expression in the mdx Mouse restored by stem cell transplantation. Nature, 401 (6751), Mc Kinney-Freeman SL, Jackson KA, camargo FD, Ferrari G, Mavilio F, Goodell MA. Muscle derived hematopoietic stem cells are hematopoietic in origin. Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA :99(3): Beltrami, A.P., Urbanak, K., Kajstura, J., Yan, S.M.,Finato, N., Bussani, R., Nadal-Ginard, B., Silveston, F.,Leri, A., Beltrarni, C.A. & Anversa, P. (2001) Evidence that human cardiac myocytes divide after myocardial infarction. The New England Journal of Medicine, 344 (23), Orlic, D., Kajstura, J., Chimenti, S., Bodine, D.M., Leri, A. & Anversa, P. (2001a) Transplanted adult bone marrow cells repair myocardial infarcts in mice (Discussion ). 38. Strauer BE, Brehm M, Zeus T, Gattermann N, Hernanadez A, Sorg RV, Kogler G, Vernet P. Intracoronary human autologous stem cell transplantation for myocardial regeneratio n following myocardial infarction Deutsche medizinische Wochenschrift 2001:126(34-35):

7 39. Stamm C, Westphal B, Kleine HD, Petzsch M, et al. Autologous bone marrow stem cell transplantation for myocardial regeneration Lancet 2003: 361(9351): Perin, E.C., Dohmann, H.F., Borojevic, R., Silva, S.A.,Sousa, A.K., Mesquita, C.T., Rossi, M.I., Carvalho, A.C.,Dutra, H.S., Dohmann, H.J., Silva, G.V., Belem, L., Vivacqua, R., Rangel, F.O., Esporcatte, R., Geng, Y.I.,Vaughn, W.K.,Assad, J.A.,Mesquita,E.T.&Willerson, J.T.(2003) Transendocardial, autologous bone marrow cell transplantation for severe, chronic ischemic heart failure. Circulation, 107 (18), Petersen, B.E., Bowen, W.C., Patrene, K.D., Mars, W.M.,Sullivan, A.K., Murase, N., Boggs, S.S., Greenberger, J.S.& Goff, J.P. (1999) Bone marrow as a potential source of hepatic oval cells. Science, 284 (5417), Theise, N.D., Badve, S., Saxena, R., Henegariu, O., Sell, S.,Crawford, J.M. & Krause, D.S. (2000a) Derivation of hepatocytes from bone marrow cells in mice after radiation-induced myeloablation. Hepatology, 31 (1), Lagasse, E., Connors, H., Al-Dhalimy, M., Reitsma, M.,Dohse, M., Osborne, L., Wang, X., Finegold, M.,Weissman, I.L. & Grompe, M. (2000) Purified hematopoietic stem cells can differentiate into hepatocytes in vivo. Nature Medicine, 6 (11), Forbes, S.J., Vig, P., Poulsom, R., Wright, N.A. & Alison, M.R. (2002) Adult stem cell plasticity: new pathways of tissue regeneration become visible. Clinical-Science (London), 103 (4), Alison, M.R., Poulsom, R., Jeffery, R., Dhillon, A.P.,Quaglia, A., Jacob, J., Novelli, M., Prentice, G.,Williamson, J. & Wright, N.A. (2000) Hepatocytes from non-hepatic adult stem cells. Nature, 406 (6793), Korbling, M., Katz, R.L., Khanna, A., Ruifrok, A.C.,Rondon, G., Albitar, M., Champlin, R.E. & Estrov, Z. (2002) Hepatocytes and epithelial cells of donor origin in recipients of peripheral-blood stem cells. The New England Journal of Medicine, 346 (10), Ianus,A., Holz,G.G., Theise,N.D.&Hussain, M.A. (2003) In vivo derivation of glucose-competent pancreatic endocrine cells from bone marrow without evidence of cell fusion. The Journal of Clinical Investigation, 111 (6), Masuya, M., Drake, C.J., Fleming, P.A., Reilly, C.M., Zeng, H., Hill, W.D., Martin-Studard, A., Hess, D.C.& Ogawa, M. (2003) Hematopoietic origin of glomerular mesangial cells. Blood, 101 (6), Quesenberry, P.J., Colvin, G.A. & Lambert, J.F. (2002) The chiaroscuro stem cell: a unified stem cell theory. Blood, 100 (13),

Kök Hücre Plastisitesi

Kök Hücre Plastisitesi Deniz SARGIN stanbul Üniversitesi stanbul T p Fakültesi, ç Hastal klar, Hematoloji Bilim Dal Kök hücre (stem cell) kendini yineleme yetene i (self-renewal capacity) olan ve farkl laflarak (differantiation)

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök Hücre Biyolojisi Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök hücre nedir? Kök hücreler organizmanın tüm dokularını ve organlarını oluşturan ana hücrelerdir. Henüz farklılaşmamış olan bu hücreler

Detaylı

TAR H BOYUNCA insano lunun. binbir sur

TAR H BOYUNCA insano lunun. binbir sur binbir sur TAR H BOYUNCA insano lunun en büyük hedeflerinden biri hastal klara çare bulmak ve insan ömrünü uzatmak oldu. Çeflitli bitkilerden elde edilen iksirlerin binlerce y l önce hastal klar n tedavisinde

Detaylı

TÜRK YE B YOET K DERNE Kök Hücre Araflt rmalar ve Uygulamalar Kurulu. Birinci Bask, 17 Nisan 2009, Ankara

TÜRK YE B YOET K DERNE Kök Hücre Araflt rmalar ve Uygulamalar Kurulu. Birinci Bask, 17 Nisan 2009, Ankara TÜRK YE B YOET K DERNE Kök Hücre Araflt rmalar ve Uygulamalar Kurulu Birinci Bask, 17 Nisan 2009, Ankara Dizgi - Bask Mucize Reklam Matbaac l k Tasar m Hizmetleri Tel: (0312) 417 10 56 ISBN: 978-975-7041-08-5

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Kök hücreyi tanıyalım

Kök hücreyi tanıyalım FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi 2016;1(1):19-28 doi: 10.5606/fng.transplantasyon.2016.004 Kök hücreyi tanıyalım Let s familiarize ourselves with the stem cell Utku Ateş İstanbul Bilim Üniversitesi

Detaylı

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR Prof. Dr. İhsan Karadoğan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Kök Hücre Nedir? Kendileri için uygun olan bir çevre içinde

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Doç. Dr. Gülperi Öktem Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji AD. Designed by TheTemplateMart.com Kök Hücre Embriyogenezis

Detaylı

KÖK HÜCRELERI ve KLONLAMA

KÖK HÜCRELERI ve KLONLAMA AVRASYA DOSYASI 41 KÖK HÜCRELERI ve KLONLAMA Emin KANSU* This article deals with stem cells and the process of cloning. The author first presents definitions of stem cells and then ways of producing embrionic

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon

Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon Fikirden Faturaya.. Ürün inovasyonu: pazarda bulunanlardan farklı mamul maddeler Servis inovasyonu: Farklı hizmetlerin yaratılması veya varolan servislerin

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP Prof.Dr.Gülyüz Öztürk İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Pediatrik Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı, Kan Merkezi -Kök Hücre Nakli Ünitesi KÖK HÜCRELER

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Kök Hücre Plastisitesi ve Klinik Pratikte Kök Hücre Tedavisi

Kök Hücre Plastisitesi ve Klinik Pratikte Kök Hücre Tedavisi TÜRK HEMATOLOJİ-ONKOLOJİ DERGİSİ DERLEME/REVIEW The Turkish Journal of Hematology and Oncology Kök Hücre Plastisitesi ve Klinik Pratikte Kök Hücre Tedavisi Fahri ŞAHİN, Güray SAYDAM, Serdar Bedii OMAY

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Kök hücre araştırmaları konusunda bugüne kadar ulaşılan nokta gelecek için büyük

Kök hücre araştırmaları konusunda bugüne kadar ulaşılan nokta gelecek için büyük DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2005; 36:191-197 Kök hücre biyolojisi ve plastisitesinde güncel kavramlar Emin Kansu 1 1 Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, Hematopoietik Kök Hücre Transplantasyonu

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

KES RLER. Bunlar biliyor musunuz? Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi.

KES RLER. Bunlar biliyor musunuz? Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi. KES RLER Bunlar biliyor musunuz? Bütün: Tam, bölünmemifl fley. Bütün elma gibi. Yar m: Bütün bir fleyin bölündü ü iki eflit parçadan her biri. Kesir: Bir bütünün bölündü ü eflit parçalar n birini veya

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

7. Enver Tali ÇET N Konferansı

7. Enver Tali ÇET N Konferansı 7. Enver Tali ÇET N Konferansı ANKEM Derg 2006;20(Ek 2):1-8. KÖK HÜCRE B YOLOJ S VE PLAST S TES NDE GÜNCEL KAVRAMLAR Emin KANSU Hacettepe Üniversitesi, Onkoloji Enstitüsü ve Hematopoietik Stem Hücre Transplantasyon

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

KIDEM TAZM NATI TAKS TLE VE SENETLE ÖDENEB L R M?

KIDEM TAZM NATI TAKS TLE VE SENETLE ÖDENEB L R M? KIDEM TAZM NATI TAKS TLE VE SENETLE ÖDENEB L R M? Resul KURT* I. GENEL B LG LER flçi ve iflveren aras nda önemli sorunlara yol açt görülen k dem tazminat, iflçinin iflyerine ve iflverene sadakatle hizmeti

Detaylı

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan Danışman: Prof. Dr. Namık Özbek ÖZET Canlı vücudunda bulunan, kendini yenileyebilen

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük Sürekli elastik ve fleklini koruyabilen poliüretan köpükten üretilen yast k özel tasarlanan ergonomik flekliyle omuz ve boyun bölgesinin gevflemesini sa lar. Fermuarl, kolayl

Detaylı

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Yazar: Prof. Dr. Rasim ENAR Kardiyoloji ABD 2007 Servier laç n Türk Hekimlerine Arma an d r 2007 NOBEL TIP K TABEVLER KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Editör: Prof. Dr. Rasim ENAR

Detaylı

Kök Hücreler. Dr. Selma Yılmaz. Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell

Kök Hücreler. Dr. Selma Yılmaz. Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell Kök Hücreler Dr. Selma Yılmaz Lippincott Cell Mol Biol NIH EurostemCell ANA HATLAR Özel giriş-gameteogenez: Özel bir Mayoz: Hayat Hikayesi I. Kök hücre nedir? II. Kök hücrelerin üç genel özellikleri nedir?

Detaylı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Lösemilerde kemik iliği nakli Kordon kanından Kök hücre nakli Kök Hücreler BLASTOSİSTTEN EMBRİYONİK KÖK HÜCREYE

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz KLONLAMA Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz Tek yumurta ikizleri doğal klonlardır. Araştırıcılar ilk önceleri bu doğal olayı taklit ederek klonlama çalışmalarına başlamışlardır. Tek yumurta ikizlerinde embriyo

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar

Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2007; 38:15-19 Embriyonik kök hücreler ve tedavi amaçl kullan mlar Lale Karakoç Sökmensüer 1 1 Yrd. Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji-Embriyoloji Anabilim

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Amniyosentezden önce bir şansınız daha var!

Amniyosentezden önce bir şansınız daha var! Hassasiyeti YÜKSEK ve GÜVENİLİR Bir Tarama Testi Fetal trizomilerin taranması ve Y kromozomunun değerlendirilmesinde kullanılan son derece gelişmiş bir kan testi Amniyosentezden önce bir şansınız daha

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 14 NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber ntraüterin Büyüme Gerili i - Say 14 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması

Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması Dicle Tıp Dergisi, 2007 Cilt: 34, Sayı: 3, (233-238) Göbek Kordonu Kan ve Stromal Kökenli Hücrelerin Sinir Hücrelerine Farklılaşması Özlem Pamukçu Baran, Yusuf Nergiz, Selen Bahçeci ÖZET Kök hücrelerin

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

ÜNİTE 5 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

ÜNİTE 5 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÜNİTE 5 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI 1 Rassal Değişken Bir deney ya da gözlemin şansa bağlı sonucu bir değişkenin aldığı değer olarak düşünülürse, olasılık ve istatistikte böyle bir

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları

Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları A. Mayoz Bölünme Mayoz ve Eşeyli Üreme Biyoloji Ders Notları Eşeyli üremenin temelidir. Eşey ana hücrelerinden (2n), eşey hücrelerini (n) oluşturan özelleşmiş bölünme şeklidir. Mayoz I ve II olarak birbirini

Detaylı

KULLANMA TALİMATI FERICOSE

KULLANMA TALİMATI FERICOSE KULLANMA TALİMATI FERICOSE 100mg/5ml İ.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Ampul Damar içine uygulanır. Etkin madde: 5 ml lik her bir ampul, 100 mg (20 mg/ml) elementer demire eşdeğer 2700 mg demir hidroksit

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

Yetişkin Kök Hücrelerin Dünü ve Bugünü

Yetişkin Kök Hücrelerin Dünü ve Bugünü Atatürk Üniversitesi Vet. Bil. Derg. 2012; 7(3): 231-236 Derleme Yetişkin Kök Hücrelerin Dünü ve Bugünü Özkan ŞİMŞEK Kırıkkale Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı, 71450 Kırıkkale

Detaylı

Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı. Prof. Dr.Ercüment Ovalı

Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı. Prof. Dr.Ercüment Ovalı Kök Hücre Plastisitesi ve Kan Bankacılığı Prof. Dr.Ercüment Ovalı Tıbbi Sağalt altımın n Klasik Elemanları Kimyasal-farmakolojik ajanlar Fiziksel ajanlar Cerrahi İşlemler Bugünün n Yeni(?) Elemanı Hücre

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı