TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU TEKNİK RAPOR ODAK-3K CİHAZIYLA PLASTİK İZ DETEKTÖRLERİ KULLANILARAK YAPILAN PLAZMA ODAK ÖLÇÜMLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU TEKNİK RAPOR ODAK-3K CİHAZIYLA PLASTİK İZ DETEKTÖRLERİ KULLANILARAK YAPILAN PLAZMA ODAK ÖLÇÜMLERİ"

Transkript

1

2

3 TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU TEKNİK RAPOR ODAK-3K CİHAZIYLA PLASTİK İZ DETEKTÖRLERİ KULLANILARAK YAPILAN PLAZMA ODAK ÖLÇÜMLERİ 2010

4 TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU 2690 sayılı kanım ile kurulmuş olan Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun ana görevi; atom enerjisinin barışçıl amaçlarla ülke yararma kullanılmasında izlenecek ulusal politikanın esaslarmı ve bu konudaki plan ve programları belirlemek; ülkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalkınmasında atom enerj isinden yararlanılmasını mümkün kılacak her türlü araştırma, geliştirme, inceleme ve çalışmayı yapmak ve yaptırmak, bu alanda yapılacak çalışmaları koordine ve teşvik etmektir. Bu çalışma TAEK personeli tarafından gerçekleştirilmiş araştırma, geliştirme ve inceleme sonuçlarmm paylaşımı amacıyla Teknik Rapor olarak hazırlanmış ve basılmıştır. C ^ \ *^^\$ Teknik Rapor 2010/1 Türkiye Atom Enerjisi Kurumu yayınıdır. İzin alınmaksızın çoğaltılabilir. Referans verilerek kullanılabilir. TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU Adres : Eskişehir Yolu 9. km Ankara/Türkiye Tel :+90 (312) Fax :+90 (312) Web :

5 ÖNSÖZ III-B.06.TAEK.2 kodlu "Hızlı Nötronlarla Radyo-Görüntüleme İçin Plazma-Odak (Plasma-Focus) Cihazı Yapımı" adlı, SANAEMAR-GE Bölümü Füzyon Biriminde yürütülmekte olan proje kapsamında bir plazma odak cihazı tasarımı yapılarak geliştirilmiştir. Bu TAEK teknik raporu, yapılmış olan bu 0DAK-3K isimli cihazın, füzyon çalışmalarında kullanılabilirliğinin gösterilmesi amacıyla test amaçlı gerçekleştirilen bir dizi deneyin sonuçlarını içermektedir. Bu sonuçların ileride TAEK'in farklı birimlerinde yapılabilecek çalışmalara da ışık tutması ve TAEK içinde oluşturmakta olduğumuz bilimsel literatüre katkı sağlaması hedeflenmektedir.

6

7 İçindekiler Şekiller Dizini i Yönetici Özeti ii Executive Summary iii Kısaltmalar iv Terimler iv 1. GİRİŞ 1 2. KONU ANA ve ALT BAŞLIKLARI Literatür ODAK-3K'nm Özellikleri Deneysel İşlem 9 3. SONUÇ ve DEĞERLENDİRME 12 KAYNAKLAR 14 EK A. Odak Sistemi Parçaları Teknik Çizimleri 16

8

9 Şekiller Dizini Şekil 1. Mather tip plazma odak cihazı 4 Şekil 2. ODAK-3K cihazının şematik gösterimi 5 Şekil 3.a Cam vakum odacığı 6 Şekil 3.b Anot 6 Şekil 3.c Katot 6 Şekil 3.d Elektrotlar 6 Şekil 4. Plazma odak cihazı, vakum odacığı, elektrotlar, kıvılcım aralığı, Rogowski bobinleri 6 Şekil 5. Güç kaynağı, kapasitör, vakum sistemi 7 Şekil 6.a Anot 8 Şekil 6.bYakıtkan 8 Şekil 7.a CR-39 yerleştirme slaytları 8 Şekil 7.b Radosys banyo ünitesi 8 Şekil 7.c Radosys sistemi 8 Şekil 8. Gerilim, akım karakteristikleri ve pinch oluşumu 9 Şekil 9. Plazma odak cihazı D 2 spektrumu 10 Şekil 10. CR-39 iz detektörlerini içeren deneysel düzenek 10 Şekil ll.a Anot 11 Şekil ll.b Katot 11 Şekil 11.c Katot 11 Şekil ll.d Anot 11 Şekil 12. V=14 kv ve P=11.5 mbar basınçta çalıştırıldıktan sonra elde edilen tipik akım, voltaj ve akım türevi zaman serileri 12 Şekil (xm Al tabaka ile kaplanmış CR-39 plastik detektörlerde elde edilen nötron ve proton izleri 12 Şekil 14. Plazma odak hücresindeki basınca bağlı olarak nötron sayısındaki değişim 13 ı

10

11 Yönetici Özeti Bu çalışmada, yeni geliştirilmiş küçük ölçekli 0DAK-3K plazma odak cihazı ile yapılan test amaçlı füzyon araştırma sonuçları açıklanmaktadır. Cihaz maksimum 3kJ'lük bir enerji girdisine sahiptir ve hem plazma hem de D-D reaksiyonu araştırmaları için kullanılmaktadır. Döteryum ile yapılan deneylerde görülmüştür ki; V=14 kv voltaj için P=11.5 mbar basınçta cihazın elektrotları arasında I eak=39ka'likbir pik akımı akmaktadır. Cihazın her çalışması sonrasında ortalama toplam nötron çıkışının 3.3x10 5 olduğu, plazma odak vakum odacığı içine, anodun tam karşısına yerleştirilmiş olan CR-39 plastik detektörleri ile gözlenmiştir. ıı

12

13 Executive Summary In this study, some testing experiments on the fusion researches with a new-constructed plasma focus (PF) device, namely ODAK-3K are reported. The device has a maximal energy input of 3 kj and is used for both plasma and D-D reaction explorations. Experiments with deuterium have shown that peak current of I =39 ka flows between the electrodes at P= 11.5 mbar for the r peak operation voltage of V=14 kv. Average total neutron yield is measured around 3.3x10 5 neutrons per shot using CR-39 plastic detectors located opposite the anode inside the PF chamber. HI

14

15 Kısaltmalar ve Terimler Kısaltmalar PF : Plazma Odak Cihazı kj : Kilo Joule, Enerji Birimi ka : Kilo Amper, Akım Birimi kv : Kilo Volt, Gerilim Birimi CR-39 : C 12 H bileşiğinden oluşan nükleer plastik iz detektörü D-D : Döteryum-Döteryum füzyon reaksiyonu MeV : Milyon elektron volt NaOH : Sodyum hidroksit Terimler Plazma Odak Cihazı: Yüksek gerilim ve akım altında saniyenin milyonda biri gibi kısa zamanda çok yoğun plazma oluşturabilen ve içine konulan gaza bağlı olarak çeşitli nükleer reaksiyonlar oluşturabilen bir füzyon makinesidir. Füzyon Lorentz kuvveti Tokamak Küresel Tokamak Rogowski Bobini Nükleer füzyon olarak da kullanılan bu terim, hafif atom çekirdeklerinin, nükleer reaksiyon sonucunda dışarıya enerji açığa çıkararak daha ağır çekirdekli başka bir element oluşturması olayıdır. : Yüklü ve hareketli atom-altı parçacıklara manyetik alan içerisinde etki eden kuvvet. : İçerisinde plazma oluşturulan ve oluşturulan plazmanın manyetik hapsetme yöntemi ile korunduğu plazma odalarıdır. Küresel biçimli olup merkezinde çok yoğun plazma hapsetme özelliğine sahip cihazlar. : Yüksek akımı ölçmede kullanılan toroidal bobin. iv

16

17 1. GİRİŞ Maddenin dördüncü hali olarak da bilinen plazma, en genel tanımla iyonize olmuş gazdır. Gaz fazmdaki maddenin çok yüksek sıcaklıklara ısıtılmasıyla atomlar iyonlaşarak elektron ve pozitif iyonlar oluştururlar ve az sayıda atom ise nötr kalmaya devam eder. Oluşan bu parçacık bulutu plazma olarak adlandırılır. Plazma elektriksel olarak nötr olmasına rağmen çok iyi bir iletkendir; elektrik alan ve manyetik alanla etkileşebilir. Ancak her iyonize gaz plazma değildir. İyonize gazın plazma olarak adlandırılabilmesi için bazı kriterleri sağlaması gerekmektedir ( V' 2 ^ 1,= \«L (1) y Burada; \ D [1], plazmanın elektrostatik özelliklerini belirleyen uzunluk ölçüsü anlamına gelen Debye uzunluğu olarak tanımlanır [2]. İyonlaşmış bir gazın plazma olarak adlandırılabilmesi için plazma boyutunun (L), Debye uzunluğundan çok büyük olması gerekmektedir [3]. b) N D =^mû\ N D >»\ (2) Debye küresi olarak bilinen hacim içerisinde bulunan parçacık sayısı birden çok büyük olmalıdır [3]. c) wt> 1 (3) t yüklü parçacıklar ile nötr atomların çarpışmaları arasında geçen ortalama zaman ve w plazma salınım frekansının çarpımı birden büyük olmalıdır [3]. Plazma için diğer iki önemli parametre ise yoğunluk (n) ve sıcaklıktır (kt). Plazma fiziği uygulamaları, yoğunluk için n = cm -3 ve sıcaklık için kt = 0, ev değerlerinin geniş aralığında değişim gösterir [3]. Plazma fiziği uygulama alanlarından olan füzyon (nükleer kaynaşma), iki 1

18 hafif çekirdeğin, nükleer reaksiyon sonucunda dışarıya enerji açığa çıkararak daha ağır bir çekirdek oluşturması olayıdır. Ancak çekirdekler füzyon olayını gerçekleştirebilmek için Coulomb engelini aşmak zorundadırlar. Termonükleer füzyonda, ısı enerjisi kullanılarak bu problem aşılmaktadır. Bu nedenle sıcaklık füzyon başlangıcı için önemli bir parametredir. Füzyon için önemli problemlerden bir tanesi de plazmanın sıkıştırılması olayıdır. Günümüzde plazma sıkıştırılması iki yöntemle yapılmaktadır. Birici yöntem olan eylemsizlik hapsedilmesinde yakıt peletleri, lazer ve parçacık demetleri kullanılarak ısıtılmaktadır. İkinci yöntem olan manyetik hapsetmede ise manyetik alanlar kullanılarak plazma sıkıştırması yapılmaktadır. Temel füzyon reaksiyonları denklem (4, 5, 6) ile verilmiştir [3, 4]: D + D^> 3 He (0.82 MeV) + n (2.45 MeV) + 3.2MeV (4) D + D -^T(l.0lMeV) + H(3.02MeV) + 4.0MeV (5) D + T^> 4 He(3.5MeV) + n(\4amev) + n.6mev (6) Füzyon enerjisinden daha verimli olarak yararlamlabilmesi için sıcaklığın yanında plazma yoğunluğu (n) ve hapsetme zamanı (t) için de uygun koşulların sağlanması gerekmektedir. İyon yoğunluğu ile hapsetme zamanın çarpımı Lavvson kriteri olarak adlandırılır. Çarpımının minimum değeri döteryum-döteryum (D-D) reaksiyonu için cm~ 3 s ve döteryum-trityum (D-T) reaksiyonu için cnrvtür [3]. III-B.06.TAEK.2 kodlu "Hızlı Nötronlarla Radyo-Görüntüleme İçin Plazma- Odak (Plasma-Focus) Cihazı Yapımı" adlı proje kapsamında oluşturulmuş olan küçük ölçekli ODAK-3K cihazında test amaçlı olarak füzyon araştırma sonuçları ele alınmaktadır. Cihaz, 20 kv 15 (xf kapasitedeki kondansatör yardımıyla maksimum 3kJ'lük bir enerji girdisine sahiptir. Bu cihaz plazma ve D-D reaksiyonu araştırmaları için kullanılmaktadır. Yapılan deneylerde görülmüştür ki D-D reaksiyonu için gereken kritik sıcaklığa ulaşılmış, denklem (4) ve (5) ile verilen füzyon reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. Bu D-D reaksiyonlarından %50 olasılıkla 2.45 MeV enerjiye sahip nötron ve 3.02 MeV enerjiye sahip proton çıkışı gözlenmiştir. Nötron ve protonların detekte edilebilmesi için anodun tam karşısına yerleştirilmiş olan CR-39 plastik detektörleri kullanılmıştır. Bu detektörler yardımıyla, katı açı başına düşen nötron ve proton sayısının 3.3x10 5 olduğu belirlenmiştir. 2

19 2. KONU ANA VE ALT BAŞLIKLARI 2.1 Literatür Özeti Dünyada, doğal kaynakların tükenmesinden dolayı 1950'li yıllardan beri kontrollü nükleer füzyon konusu ele alınmış ve bu konuda yapılan çalışmalar hız kazanmıştır. Son yıllarda tokamak ve küresel tokamak (spheromak) gibi geleneksel füzyon cihazlarına ilaveten yeni bir plazma cihazı-plazma odakliteratürde tanıtılmıştır [5-8]. Plazma odak, eksen boyunca kısa süreli, yüksek yoğunluklu plazma bölgesi oluşturan eş-eksenli silindirik elektrotlar arasında bulunan düşük basınçlı gazda pinch oluşturan bir cihazdır. Plazma odak cihazı basit geometriye, darbeli karaktere, yüksek yoğunluklu parçacık verimine ve geleneksel füzyon cihazları ile karşılaştırıldığında düşük maliyete sahiptir. Bu cihaz nötron, elektron ve iyon kaynağı olarak kullanılabildiği gibi çalışma gazına bağlı olarak güçlü ve zayıf X-ışmı kaynağı olarak da kullanılabilir [9-11]. Plazma odak cihazları, elektrot boyut oranları nedeniyle Mather Tip ve Filippov Tip olmak üzere sınıflandırılırlar. Elektrot boyut oranı, elektrot uzunluğunun iç elektrotun çapma bölünmesiyle elde edilir ve bu oran Filippov Tip için l'den küçük (genellikle 0.2 civarında), Mather Tip için l'den büyüktür (genellikle 5-10 civarında) [9]. Her iki tip PF cihazı, çalışmaları sırasında temel olarak üç aşama içerir. Birinci aşama, akım tabakasının (current sheath) oluşumunu sağlayan gaz boşalması aşamasıdır. İkinci aşama, plazmanın oluştuğu ve Lorentz kuvvetiyle elektrotların açıkuçlarmadoğruitildiği "snow-plough" model olaraktanımlanan ivmelendirme fazıdır. Üçüncü aşama ise radyal sıkıştırma olarak adlandırılıp oluşmuş olan plazma tabakalarının anodun hemen ucunda manyetik alan etkisiyle bir noktada yoğunlaşmasıdır. Zayıf ve güçlü X-ışmları bu aşamada yayımlanır ve eğer D-D reaksiyonu yapılırsa ortama nötron ve proton bu aşamada yayılır [9-13]. III-B.06.TAEK.2 kodlu projede Mather tip plazma odak cihazı incelenecektir. Şekil 1 Mather tip plazma odak cihazında eşdeğer elektrik devre ve boşalma evresini göstermektedir. Elektrotlar dik pozisyondadır. İç elektrot (anot) 3

20 tabanından itibaren eş-eksenli yalıtkan ile kaplanmıştır. Boşalma yalıtkan yüzeyinin üzerinde başlar ve plazma tabakası ilk olarak burada oluşur ve akım tarafından oluşturulan manyetik alanla eksenel olarak ivmelenme sağlanır. Akım tabakası anodun açık ucuna ulaştıktan sonra, plazma küçük bir bölgede (odak veya pinch) sıkıştırılır. Plazma odak cihazlarının bir çoğunda bu safhaların hepsi birkaç mikro saniyede tamamlanır. Güç kaynağının enerjisine ve cihazın boyutlarına bağlı olarak, pinch akımı kiloamper mertebesinden mega amperler mertebesine kadar değişir [9]. Cathode Şekil 1. Mather tip plazma odak cihazı Plazma odak cihazlarının çalışma performanslarını artırmak için literatürde birçok çalışma bulunmaktadır. Çalışma performansını artırmak için yalıtkanın cinsi, uzunluğu, anot ve katodun şekilleri, konumları, uzunlukları gibi parametrelerin doğru olarak belirlenmesi gereklidir [14-16]. Lee modeline göre akım kılıfının eksenel ve radyal hızları sürme parametresi (drive parameter) ile orantılıdır. Sürme parametresi I 0 /ap 1/2 ile verilir. Burada I 0 pik akım şiddeti, a anot çapı, p ise çalışma gazı basıncıdır. Aynı zamanda elde edilen pinch uzunluğu (z ) ve pinch çapı (r ), anot çapı z =0.8a ve r =0.12a ile ve şeklinde değişir [9]. 4

21 2.2 ODAK-3K'mn Özellikleri Bu çalışmada kullanılan plazma odak cihazı, maksimum şarj voltajı 20 kv ve boşalım akımı 62 ka olan 3 kj enerjili Mather tipi ODAK-3K cihazıdır. Şekil 2 plazma ölçümleri için gerekli kısımlarıyla birlikte ODAK-3K plazma odak cihazının şematik gösterimini temsil etmektedir. High Vottage Probe JL Vacuum System Şekil 2. ODAK-3K cihazının şematik gösterimi Öncelikle içinde plazmanın oluşturulacağı 246 mm uzunluğunda ve 120 mm çapında "T" şeklinde cam vakum odacığı olarak kullanılmıştır. Eksen boyunca kısa süreli, yüksek yoğunluklu plazma bölgesi oluşturan eşeksenli silindirik elektrotlar yapılarak cam vakum odacığı içerisine yerleştirilmiştir. İç elektrot olarak 88 mm uzunluğunda ve 37 mm çapında silindirik bakır anot, dış elektrot olarak 102 mm uzunluğunda ve 8 mm çapında 12 adet pirinç (Cu-Zn) çubuk şeklinde katot kullanılmıştır. Bu çubuklar 85 mm yarıçapta anot çevresine yerleştirilmiştir. Anot ve katot 2.5 mm kalınlığında ve 36.3 mm uzunluğunda payreks yalıtkan ile birbirinden ayrılmıştır. Cam vakum odacığı Şekil 3.a'da ve elektrotlar Şekil 3.b,c,d' de gösterilmektedir. Şekil 2' deki şematik gösteriminde toplam indüktans L =1.3 lh, toplam dış direnci R 0 =16mQ ve yükleme direnci R=lMQ'dur. 5

22 Şekil 3.a Cam vakum odacığı Şekil 3.b Anot Şekil 3.d Elektrotlar Elektriksel boşalma ve manyetik etki altındaki akımları (pinch akımı) ölçmek için Rogovvski bobinleri, gerilim değerini ölçmek için yüksek voltaj sondası ve elektrik boşalmasını başlatmak için ateşleyici olarak kıvılcım aralığı (spark gap) kullanılmıştır. Plazma odak cihazının (ODAK-3K) genel görüntüsü Şekil 4'de verilmektedir. Şekil 4. Plazma odak cihazı, vakum odacığı, elektrotlar, kıvılcım aralığı, Rogowski bobinleri 6

23 Sistemde 15 kv'luk güç kaynağı tarafından beslenen 15 xf kapasiteye sahip kapasitör kullanılmıştır. Vakum seviyesini sağlamak için ise mekanik ve turbo moleküler vakum pompa sistemi kullanılmıştır. Güç kaynağı, kapasitör, vakum sistemi Şekil 5'te gösterilmektedir. Şekil 5. Güç kaynağı, kapasitör, vakum sistemi Cihazın optimum çalışması ve etkili bir pinch oluşumunun sağlanması için empedans uyumu gerekmektedir. Bu nedenle devre elemanları ve sistem basıncı değiştirilerek bir dizi deney yapılmıştır. İç elektrot olan anodun boyutları ve şekli, buna bağlı olarak da payreks yalıtkanın boyutları değiştirilerek ikinci grup elektrot sistemi deneysel çalışmalara eklenmiştir. 95 mm uzunluğunda ve 19.9 mm çapında anot ve dış elektrot olarak 102 mm uzunluğunda ve 8 mm çapında 12 adet pirinç çubuk şeklinde katot kullanılmıştır. Bu çubuklar 85 mm de eşeksenli olarak anot çevresine yerleştirilmiştir. Anot ve katot 2.5 mm kalınlığında, 16 mm çapında ve 47 mm uzunluğunda payreks yalıtkan kullanılarak birbirinden ayrılmıştır. Oluşturulan yeni anot ve payreks yalıtkan Şekil 6.a,b' de gösterilmektedir. İkinci elektrot sistemi ile yapılan deneylerde Şekil 2'deki şematik gösteriminde toplam indüktans L 0 =1.28 juh, toplam dış direncir 0 =121mQ ve şarj direncir=lmq'dur. 7

24 Şekil 6.a Anot Şekil 6.b Yalıtkan D-D reaksiyonu sonucu çıkacak olan nötronların ölçümü için 1x1 cm 2 boyutlarında ve 980 um kalınlığında CR-39 (C 12 H 16 O y ) plastik iz detektörleri kullanılmıştır. Sistem çalıştırıldıktan sonra C'de dört saat süre ile NaOH çözeltisi içerisinde CR-39 plastik iz detektörlerinin banyo işlemi yapılarak Radosys sisteminde okuma işlemi gerçekleştirilmiştir. CR-39 yerleştirme slaytları Şekil 7.a, Radosys banyo ünitesi Şekil 7.b ve Radosys sistemi Şekil 7.c'de gösterilmektedir. Şekil 7.a CR-39 yerleştirme slaytları Şekil 7.b Radosys banyo ünitesi Şekil 7.c Radosys sistemi 8

25 Deneysel İşlem Sistem oluşturulduktan sonra optimizasyon için farklı basınç ve farklı devre elemanları ile çalışmalar yapılmıştır. Birinci grup elektrot sistemi için Rogowski bobiniveyüksekvoltajsondasıkullanılarakelde edilen akım,gerilimkarakteristikleri ve pinch oluşumu Şekil 8'de verilmektedir. Bu eğri plazma odak cihazında kırılma ile başlayıp pinch oluşumuna kadar olan plazma sürecini göstermektedir. Grafikte başlangıçta 1 (os'lik süreç boyunca gerilim eğrisinde görülen dalgalanmaların sebebi anot ve katot arasındaki boşalma sonucu ortaya çıkan ani gerilim artışlarıdır. Boşalma yalıtkan yüzeyinde başlar ve bu safhadan sonra plazma tabakası oluşur ve akım tarafından oluşturulan manyetik alanla eksenel olarak anodun uç noktasına doğru Lorentz kuvveti aracılığıyla ivmelendirilir. Bu süre deneylerimizde 3 (a.s olarak ölçülmüştür. Akım eğrisindeki azalma ise elektrotlar arasında oluşan plazmanın artan indüktansmm sonucudur. Plazma hızı v=1.12 cm/ as olarak bulunmuştur. İvmelendirilen plazma tabakası anodun uç noktasında sıkıştırılarak pinch oluşumu sağlanmıştır. Sıkışma safhasının oluşumu ise akım ve gerilim eğrilerindeki pik değerlerinden gözlenmektedir ve (j.s olarak ölçülmüştür. _.' ' ' " 1 I I I I I I I I I I I I I I I,_ I I I I I I I I I I 1 1 I, 1 I 1 l_ 11T ' İUJL Current...:... J Sili"!!»»*» _... İIP" 1 "*'"' v İ l l i altage İ l l i -,,,, ı,,,!,,,,,,,,-, ı,,,, M 1.0(JS500MS/S A Chl s 1'B.OV 2.0ns^3t,,,,- Şekil 8. Gerilim, akım karakteristikleri ve pinch oluşumu 9

26 Dalgaboyu(nm) Şekil 9. Plazma odak cihazı D 2 spektrumu Sistemde çalışma gazı olarak döteryum kullanıldığında sıkıştırma fazından sonra alman spektrum Şekil 9'da verilmektedir. İkinci grup elektrot sistemi ile yapılan deneylerde 3 9 kapik akımı oluşturan 14 kv test voltajı ve çalışma gazı olarak döteryum kullanılmıştır. Yaptığımız deneylere göre çalışma basıncı olarak en iyi basınç değeri 8-14 mbar arasında bulunmuştur. D-D reaksiyonu sonucu çıkacak olan nötronların ölçümü için boyutları 1x1 cm 2 ve kalınlığı 980 (xm olan CR-39 iz detektörleri vakum odacığmm içine anottan 34 mm uzağa yerleştirilmiştir. İyon etkilerini yok etmek için detektörler 15 [xm Al tabaka ile kaplanmıştır. D-D füzyon reaksiyonu sonucunda 2.45 MeV enerjiye sahip nötronlar ve 3.02 MeV enerjiye sahip protonlar çıkmaktadır. Bu çıkan parçacıkları belirleyebilmek için termalize etmek gereklidir. Bu işlem için 1 cm kalınlığında küçük parafin blokları kullanılmıştır. Plastik detektörleri içeren detaylı deneysel düzenek Şekil 10'da verilmiştir. Şekil 10. CR-39 iz detektörlerim içeren deneysel düzenek 10

27 Her atış için voltaj ve akım değerleri görüntülenmiş ve Textronix TD 620A osiloskop ile kaydedilmiştir. Empedans L 0, direnç R 0 ve zaman periyodu x gibi elektriksel parametreleri belirlemek için, uluslararası literatürde de bahsedildiği gibi cihaz, kısa devre modunda çalıştırılmıştır [17]. Elektriksel parametrelerin belirlenmesinden sonra 30 ardıl çalıştırma gerçekleştirilmiştir. Sistem 30 defa çalıştırıldıktan sonra, CR-39 plastik iz detektörlerinin 90+1 C kontrollü sıcaklıktaki NaOH çözeltisi içerisinde dört saat boyunca banyo işlemi gerçekleştirilmiştir. Detektördeki izler optik mikroskopla ve dijital görüntü analiz sistemi ile sayılmıştır. Sayımlarda küçük eksenin büyük eksene oranı 0.9'dan daha büyük olan izler dikkate alınmıştır ve izlerinin çoğunluğunun bu kritere uyduğu tespit edilmiştir. Küçük izler 2-4 (xm, büyük izler ise 4-6 (xm arasında ölçülmüştür. Sistemin çalıştırılması aşamasında iyon ve yüklü parçacıkların bombardımanı nedeniyle Şekil 11.a, b, c, d'de gösterildiği gibi elektrotlarda kirlilikler meydana gelmektedir. Bu nedenle sistemin, belli periyotlarla temizleme işlemi gerçekleştirilmektedir. Şekil ll.a Anot Şekil ll.b Katot Şekil ll.c Katot Şekil ll.d Anot 11

28 3. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME D-Dmzyon reaksiyonu çalışmalarında elde edilen plazma odak çalışma sinyalleri (osilogram) Şekil 12'de gösterilmiştir. Cihazın test çalışması sırasında gerilim, akım ve akımın türevi net olarak gözükmektedir. Akım eğrisindeki geniş pik cihazda plazma odaklamasının iyi bir şekilde oluştuğunu göstermektedir. I I I I I I I I voitage L -.' ' ' ' f 1 ' ' ' 1 ' ' ' ' 1 ' ' ' ' compression curre uf \ : -_ \ \ 1,,,,,,,,,,,,, r _ -,,,,.,, 1, 1,., Dîffci Şekil 12. V=14 kv ve P=l 1.5 mbar basınçta çalıştırıldıktan sonra elde edilen tipik akım, voltaj ve akım türevi zaman serileri Rdd> Racfc Şekil am Al tabaka ile kaplanmış CR-39 plastik detektörlerden elde edilen nötron ve proton izleri 12

29 Şekil 13 ise anodun karşısına yerleştirilmiş olan CR-39 plastik detektörlerden elde edilen nötron ve proton izlerini göstermektedir. Bu detektörler termalize edilmiş parçacıklarla ışmlanmıştır. Bu çalışmaya benzer çalışmalarda [18] küçük izlerin (2-4 (xm) protonlara, büyük izlerin (4-6 (xm) nötronlara ait olduğu kabul edilmiştir. Dijital görüntü analizi, ortalama iz yoğunluğunun 2583 tracks/mm 2 olduğunu göstermiştir. Toplam katı açı 47ld 2 (d=34mm) olarak alınırsa, hesaplamalar sonucu patlatma başına toplam ortalama nötron sayısının 3.3x10 5 nötron olduğu bulunmuştur. Farklı basınçlar için plazma odak cihazının üretmekte olduğu nötron ve proton sayıları ardışık deneyler sonucu elde edilmiştir. Şekil 14 bu çalışmanın sonucunu özetlemektedir. Grafiğe göre nötron veriminin maksimum ve minimum olduğu basınç değerleri açıkça görülmektedir. Maksimum nötron verimi 11 mbar civarında elde edilirken bu basınç değerinin üstünde ve altındaki değerlerde nötron eldesi azalmaktadır. Dolayısıyla plazma odak cihazının optimum çalışması için hücre basıncının 11 mbar civarında ayarlanması gerekmektedir. Ayrıca plazma odak cihazmdaki plazma akımının 1=39 ka olduğu göz önüne alınırsa; literatürdeki yaklaşık ölçekleme bağıntısı olarak kabul edilen Y a I k (k=3.3-4 olmak üzere) teorik bağıntısına [19,20] göre hesaplanan teorik sonucun I,78xl xl0 5 nötron olduğu görülür. Bulmuş olduğumuz Şekil 14'te gösterilen optimum şarttaki deneysel değer, yukarıda bahsi geçen teorik değer aralığının içinde kalmaktadır. Elde edilen bu sonuç, yapılan deneysel çalışmanın literatürdeki çalışmalarla [9,19,20] paralel olduğunu göstermektedir Bas ınç (mbar) Şekil 14. Plazma odak hücresindeki basınca bağlı olarak nötron sayısındaki değişim 13

30 KAYNAKLAR 1. R. Dendy, Plasma Physics: An Introductory Course, Cambridge University Press, 513, New York, F.F. Chen, Introduction to Plasma Physics, Plenum Press, 329, NewYork, K. S. Krane, Niikleer Fizik 2, Palme Yaymcilik, , Ankara, J. Ongena and G. Van Oost, Prospects for fusion power as a future energy source, Transactions of Fusion Science and Technology, 53, (2008), pp J. W. Mather, Methods of experimental physics, Academic, New York, N. V. Filippov, T. I. Filippova and V. P. Vinogradov, Dense and high temperature plasma in non-cylindrical z-pinch, in 1. Int. Conf. on Plasma Fusion Physics, Salzburg, Publ. by IAEA as Nucl. Fusion Suppl., part:2, S. Lee, Transverse ionizing shock waves in a planar electromagnetic shock tube,, Ph.D. diss., Australian National University, W. J. Mather, Investigation of the high-energy acceleration mode in the coaxial gun, Phys. Fluids, 7(11), (1964), pp L. Soto, New trends and future perspectives on plasma focus research, Plasma Phys. Control. Fusion, 47, (2005), pp S. Lee, P. Lee, G. X. Zhang, X. Feng, V A. Gribkov, M. H. Liu, A. Serban and T K. Wong, High rep. rate high performance plasma focus as a powerful radiation source, IEEE Trans. Plasma Sci., 26, (1998), pp F Castillo, J. J. E. Herrera, J. Rangel, A. Alfaro, M. A. Maza, V Sakaguchi, G. Espinosa and J. I. Golzarri, Neutron anisotropy and x-ray production of the FN-II dense plasma focus device, Braz. J. Phys., 32(1), (2002), pp

31 12. M. Scholz, I.M. Ivanova-Stanik, Initial phase in plasma focus devicemodel and computer simulation, Vacuum, 58, (2000), pp W. Stepniewski, M. Scholz, B. Bienkowska, I. M. Ivanova-Stanik, M. Paduch and M. J. Sadowski, Theoretical and experimental study of plasma dynamics in PF1000 Facility, Czech. J. Phys., 56(2), (2006), pp IM. Zakaulah, I. Ahmad, M. Shafique, S. Khanam, A. R. Omar, M. Mathuthu, G. Murtaza and M. M. Beg, Plasma focus characteristics using stainless steel anode, Phys. Scrip., 56, (1997), pp AH.R. Yousefi, F.M. Aghamir, K. Masugata, Effect of the insulator length on Mather type plasma focus devices, Physics Letters A, 361, (2007), pp S. Lee, P. Lee, S. H. Saw and R. S. Rawat, Numerical experiments on plasma focus pinch current limitation, Plasma Phys. Control. Fusion, 50, , (2008), pp D. Wong, P. Lee, T. Zhang, A. Patran, T. L. Tan, R. S. Rawat and S. Lee, An improved radiative plasma focus model calibrated for neon-filled NX2 using a tapered anode, Plasma Sourc. Sci. Tech., 16, (2007), pp F. Castillo, J. J. E. Herrera, I. Gamboa, J. Rangel, J. I. Golzarri and G. Espinosa, Angular distribution of fusion products and x-rays emitted by a small dense plasma focus machine, J. Appl. Phys., 101(1), , (2007), pp S. Lee and S. H. Saw, Neutron scaling laws from numerical experiments, J. Fusion Energy, to be published, (2008). 20. J. M. Koh, R. S. Rawat, A. Patran, T Zhang, D. Wong, S. V. Springhan, T L. Tan, S. Lee and P. Lee, Optimization of the high pressure operation regime for enhance neutron yield in a plasma focus device, Plasma Sourc. Sci. Tech., 14, (2005), pp

32 EKİ ODAK SİSTEMİ PARÇALARI TEKNİK ÇİZİMLERİ 16

33 38 mm (cama girecek)- AR-GE Füzyon Lab Malzeme : Bakır C3 [B: L5~ I I AR-GE Bölümü Füzyon Biririm Malzeme : Prirıç Ölçüler : mm ADET : 3 -Çap 130 mm 17

34 puralurninyum Flanş _A Pirinç 12 Adet: Polyamid. 3 Adet Polyamid Somun 3 Adet Malzeme : Prinç 18

35 Malzeme : Demir profil veya L demir Adet 1, Ölçüler : cm AR-GE Bölümü 19

36

37 TAEK YAYIN BİLGİ FORMU Rapor Bilgileri 2. Rapor Başlığı Odak-3K Cihazıyla Plastik İz Dedektörleri Kullanılarak Yapılan Plazma Odak Ölçümleri 4. Yazarlar Yeşim AKGÜN, A. Seda BÖLÜKDEMIR, Erol KURT, ToİPaÖNCÜ, Ali ATACAKTP 6. Çalışmayı Yapan Birim SANAEM - ARGE - Füzyon Birimi 7. Destekleyen veya Ortak Çalışılan Kuruluşlar 8. Özet Bu çalışmada, yeni geliştirilmiş küçük ölçekli ODAK-3K plazma odak cihazı ile yapılan test amaçlı füzyon araştırma sonuçlarını açıklanmaktadır. Cihaz maksimum 3kJ'lük bir enerji girdisine sahiptir ve hem plazma hem de D-D reaksiyonu araştırmaları için kullanılmaktadır. Döteryum ile yapılan deneylerde görülmüştür ki; V=14 kv voltaj için P=11.5 mbar basınçta cihazın elektrotları arasında Ipeak=39 ka'lik bir pik akımı akmaktadır. Cihazın her çalışması sonrasında ortalama toplam nötron çıkışının 3.3x105 olduğu, plazma odak tüpü içine, anodun tam karşısına yerleştirilmiş olan CR-39 plastik 9. Anahtar Kelimeler Füzyon, Plazma odak, Döteryum, Nötron, Ölçekleme kanunu 1.Yayın Yılı/No Yayın Kurulu Tarih (Gün/Ay/Yıl)-No Yayın Türü Teknik Rapor 10. Gizlilik Derecesi Tasnif Dışı GİZLİLİK DERECELERİ TASNİF DIŞI (UNCLASSIFIED): İçerdiği konu itibarıyla, gizlilik dereceli bilgi taşımayan, ancak devlet hizmetiyle ilgili bilgileri içeren evrak, belge ve mesajlara verilen en düşük gizlilik derecesidir. HIZMETE ÖZEL (RESTRICTED): İçerdiği konu itibarıyla, gizlilik dereceli konular dışında olan, ancak güvenlik işlemine ihtiyaç gösteren ve devlet hizmetine özel bilgileri içeren evrak, belge ve mesajlara verilen gizlilik derecesidir. ÖZEL (CONFIDENTIAL): İçerdiği konu itibanyla, izinsiz olarak açıklandığı takdirde, milli menfaatleri olumsuz yönde etkileyecek evrak, belge ve mesajlara verilen gizlilik derecesidir. GİZLİ (SECRET): İzinsiz açıklandığı takdirde, milli güvenliği, milli prestij ve menfaatleri ciddi ve önemli bir şekilde zedeleyecek olan evrak, belge ve mesajlara verilen gizlilik derecesidir.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ DÜŞÜK ENERJİLİ PLAZMA ODAK FÜZYON CİHAZI YAPIMI VE NÖTRONİK ÖLÇÜMLER.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ DÜŞÜK ENERJİLİ PLAZMA ODAK FÜZYON CİHAZI YAPIMI VE NÖTRONİK ÖLÇÜMLER. ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ DÜŞÜK ENERJİLİ PLAZMA ODAK FÜZYON CİHAZI YAPIMI VE NÖTRONİK ÖLÇÜMLER Yeşim AKGÜN FİZİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ANKARA 2010 Her hakkı saklıdır

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

Hareket halindeki elektrik yüklerinin oluşturduğu bir sistem düşünelim. Belirli bir bölgede net bir yük akışı olduğunda, akımın mevcut olduğu

Hareket halindeki elektrik yüklerinin oluşturduğu bir sistem düşünelim. Belirli bir bölgede net bir yük akışı olduğunda, akımın mevcut olduğu Akım ve Direnç Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız tartışmalar durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik yüklerinin hareket halinde olduğu durumları inceleyeceğiz.

Detaylı

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Deneyin Temeli Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Fotoelektrik etki modern fiziğin gelişimindeki anahtar deneylerden birisidir. Filaman lambadan çıkan beyaz ışık ızgaralı spektrometre

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Atomsal yapı Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Atomsal yapı İçerik Temel kavramlar Atom modeli Elektron düzeni Periyodik sistem 2 Temel kavramlar Bütün maddeler kimyasal elementlerden oluşur.

Detaylı

Işınım Kaynakları İçin Benzetim Programları I: SPECTRA

Işınım Kaynakları İçin Benzetim Programları I: SPECTRA Işınım Kaynakları İçin Benzetim Programları I: SPECTRA Yrd. Doç. Dr. Zafer Nergiz Niğde, Fizik Bölümü 1 Yüklü Parçacıklarda Işıma İvmeli hareket yapan yüklü parçacıklar ışıma meydana getirirler. Antenlerde

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ 5 X-ışınlarının özellikleri, kalitesi ve kantitesi. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ 5 X-ışınlarının özellikleri, kalitesi ve kantitesi. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ 5 X-ışınlarının özellikleri, kalitesi ve kantitesi Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-ışınlarının özellikleri, kalitesi ve kantitesi X-ışınları cam veya metal kılıfın penceresinden

Detaylı

Elektrik Müh. Temelleri

Elektrik Müh. Temelleri Elektrik Müh. Temelleri ELK184 2 @ysevim61 https://www.facebook.com/groups/ktuemt/ 1 Akım, Gerilim, Direnç Anahtar Pil (Enerji kaynağı) V (Akımın yönü) R (Ampül) (e hareket yönü) Şekildeki devrede yük

Detaylı

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113

Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 Elektrik Mühendisliğinin Temelleri-I EEM 113 1 1 Terim Terimler, Birimleri ve Sembolleri Formülsel Sembolü Birimi Birim Sembolü Zaman t Saniye s Alan A Metrekare m 2 Uzunluk l Metre m Kuvvet F Newton N

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI TÜPÜ X-IŞINI TÜPÜ PARÇALARI 1. Metal korunak (hausing) 2. Havası alınmış cam veya metal tüp 3. Katot 4. Anot X-ışın

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

20.03.2012. İlk elektronik mikroskobu Almanya da 1931 yılında Max Knoll ve Ernst Ruska tarafından icat edilmiştir.

20.03.2012. İlk elektronik mikroskobu Almanya da 1931 yılında Max Knoll ve Ernst Ruska tarafından icat edilmiştir. SERKAN TURHAN 06102040 ABDURRAHMAN ÖZCAN 06102038 1878 Abbe Işık şiddetinin sınırını buldu. 1923 De Broglie elektronların dalga davranışına sahip olduğunu gösterdi. 1926 Busch elektronların magnetik alanda

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

SİSTEMİ YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRONIK YÜK. MÜH.

SİSTEMİ YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRONIK YÜK. MÜH. EM 420 Yüksek Gerilim Tekniği DÜZLEMSEL ELEKTROT SİSTEMİ YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRONIK YÜK. MÜH. Not: Tüm slaytlar, listelenen ders kaynaklarından alıntı yapılarak ve faydalanılarak

Detaylı

The Physics of Particle Accelerators - Klaus Wille (1.3.5-1.3.6-1.3.7)

The Physics of Particle Accelerators - Klaus Wille (1.3.5-1.3.6-1.3.7) - Klaus Wille (1.3.5-1.3.6-1.3.7) 2 Temmuz 2012 HF Çalışma Topluluğu İçerik 1.3.5 - Doğrusal Hızlandırıcılar 1 1.3.5 - Doğrusal Hızlandırıcılar 2 3 Doğrusal Hızlandırıcılar Tüm elektrostatik hızlandırıcılar

Detaylı

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35

BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1. BÖLÜM:2 Fizik ve Ölçme 13. BÖLÜM 3: Bir Boyutta Hareket 20. BÖLÜM 4: Düzlemde Hareket 35 BÖLÜM 1: Matematiğe Genel Bakış 1 1.1. Semboller, Bilimsel Gösterimler ve Anlamlı Rakamlar 1.2. Cebir 1.3. Geometri ve Trigometri 1.4. Vektörler 1.5. Seriler ve Yaklaşıklıklar 1.6. Matematik BÖLÜM:2 Fizik

Detaylı

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI 465 100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI Ahmet MEREV Serkan DEDEOĞLU Kaan GÜLNİHAR ÖZET Yüksek gerilim, ölçülen işaretin genliğinin yüksek olması nedeniyle bilinen ölçme sistemleri ile doğrudan ölçülemez.

Detaylı

2,45 GHz Mikrodalga Deşarj İyon Kaynağı Tasarımı ve Prototip Üretimi. Hakan ÇETİNKAYA Emel ALĞIN Görkem TÜREMEN Ümit DOĞAN Latife ŞAHİN YALÇIN

2,45 GHz Mikrodalga Deşarj İyon Kaynağı Tasarımı ve Prototip Üretimi. Hakan ÇETİNKAYA Emel ALĞIN Görkem TÜREMEN Ümit DOĞAN Latife ŞAHİN YALÇIN 2,45 GHz Mikrodalga Deşarj İyon Kaynağı Tasarımı ve Prototip Üretimi Hakan ÇETİNKAYA Emel ALĞIN Görkem TÜREMEN Ümit DOĞAN Latife ŞAHİN YALÇIN İyon Kaynakları İyon kaynakları elektromanyetik özelliklere

Detaylı

Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği

Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği BMM212 Elektronik-1 Laboratuvarı Deney Föyü Deney#8 Alan Etkili Transistör (FET) Karakteristikleri Doç. Dr. Mutlu AVCI Arş. Gör. Mustafa İSTANBULLU ADANA,

Detaylı

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ

ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ Dr. Cemile BARDAK Ders Gün ve Saatleri: Çarşamba (09:55-12.30) Ofis Gün ve Saatleri: Pazartesi / Çarşamba (13:00-14:00) 1 TEMEL KAVRAMLAR Bir atom, proton (+), elektron (-) ve

Detaylı

Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 30.09.2011 Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton sayısından

Detaylı

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri 7 Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu 225 Test 1 in Çözümleri 1. Elektrikçe yüksüz parçacıklar olan fotonların kütleleri yoktur. Işık hızıyla hareket ettikleri için atom içerisinde bulunamazlar. Fotonlar

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

Malzeme muayene metodları

Malzeme muayene metodları MALZEME MUAYENESİ Neden gereklidir? Malzemenin mikroyapısını tespit etmek için. Malzemelerin kimyasal kompozisyonlarını tesbit etmek için. Malzemelerdeki hataları tesbit etmek için Malzeme muayene metodları

Detaylı

LCD 4 Fantomu Üzerinde Sayım ve Görüntüleme Dedektörleri Kullanılarak Yapılan Kontrast Ölçümlerinin Karşılaştırılması

LCD 4 Fantomu Üzerinde Sayım ve Görüntüleme Dedektörleri Kullanılarak Yapılan Kontrast Ölçümlerinin Karşılaştırılması Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü LCD 4 Fantomu Üzerinde Sayım ve Görüntüleme Dedektörleri Kullanılarak Yapılan Kontrast Ölçümlerinin Karşılaştırılması Emre GÜLLÜOĞLU, Alptuğ Özer YÜKSEL,

Detaylı

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ

DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI OLUŞUMU Hızlandırılmış elektronların anotla etkileşimi ATOMUN YAPISI VE PARÇACIKLARI Bir elementi temsil eden en küçük

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 5: Fotovoltaik Hücre Karakteristikleri Fotovoltaik Hücrede Enerji Dönüşümü Fotovoltaik Hücre Parametreleri I-V İlişkisi Yük Çizgisi Kısa Devre Akımı Açık Devre Voltajı MPP (Maximum

Detaylı

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET

TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET TEMEL KAVRAMLAR BİRİM SİSTEMİ TEMEL NİCELİKLER DEVRE ELEMANLARI ÖZET EBE-211, Ö.F.BAY 1 Temel Elektriksel Nicelikler Temel Nicelikler: Akım,Gerilim ve Güç Akım (I): Eletrik yükünün zamanla değişim oranıdır.

Detaylı

Manyetik Alanlar. Benzer bir durum hareketli yükler içinde geçerli olup bu yüklerin etrafını elektrik alana ek olarak bir manyetik alan sarmaktadır.

Manyetik Alanlar. Benzer bir durum hareketli yükler içinde geçerli olup bu yüklerin etrafını elektrik alana ek olarak bir manyetik alan sarmaktadır. Manyetik Alanlar Manyetik Alanlar Duran ya da hareket eden yüklü parçacığın etrafını bir elektrik alanın sardığı biliyoruz. Hatta elektrik alan konusunda şu sonuç oraya konulmuştur. Durgun bir deneme yükü

Detaylı

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir.

Atomdan e koparmak için az ya da çok enerji uygulamak gereklidir. Bu enerji ısıtma, sürtme, gerilim uygulama ve benzeri şekilde verilebilir. TEMEL ELEKTRONİK Elektronik: Maddelerde bulunan atomların son yörüngelerinde dolaşan eksi yüklü elektronların hareketleriyle çeşitli işlemleri yapma bilimine elektronik adı verilir. KISA ATOM BİLGİSİ Maddenin

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım

FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım FİZİK 2 ELEKTRİK VE MANYETİZMA Elektrik yükü Elektrik alanlar Gauss Yasası Elektriksel potansiyel Kondansatör ve dielektrik Akım ve direnç Doğru akım devreleri Manyetik alanlar Akım nedeniyle oluşan manyetik

Detaylı

EEM 202 DENEY 10. Tablo 10.1 Deney 10 da kullanılan devre elemanları ve malzeme listesi

EEM 202 DENEY 10. Tablo 10.1 Deney 10 da kullanılan devre elemanları ve malzeme listesi EEM 0 DENEY 0 SABİT FEKANSTA DEVEEİ 0. Amaçlar Sabit frekansta devrelerinin incelenmesi. Seri devresi Paralel devresi 0. Devre Elemanları Ve Kullanılan Malzemeler Bu deneyde kullanılan devre elemanları

Detaylı

Elektrik Yük ve Elektrik Alan

Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Elektrik Yük ve Elektrik Alan Bölüm 1 Hedef Öğretiler Elektrik yükler ve bunların iletken ve yalıtkanlar daki davranışları. Coulomb s Yasası hesaplaması Test yük kavramı ve elektrik alan tanımı.

Detaylı

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0

ATOMİK YAPI. Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 ATOMİK YAPI Elektron Yükü=-1,60x10-19 C Proton Yükü=+1,60x10-19 C Nötron Yükü=0 Elektron Kütlesi 9,11x10-31 kg Proton Kütlesi Nötron Kütlesi 1,67x10-27 kg Bir kimyasal elementin atom numarası (Z) çekirdeğindeki

Detaylı

DENEY FÖYÜ 7: Seri ve Paralel Rezonans Devreleri

DENEY FÖYÜ 7: Seri ve Paralel Rezonans Devreleri DENEY FÖYÜ 7: Seri ve Paralel Rezonans Devreleri Deneyin Amacı: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini hesaplamak ve ölçmek, rezonans eğrilerini çizmek.

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı MOSFET MOSFET 'lerin Yapısı JFET 'ler klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitleri vardır. JFET 'lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için,

Detaylı

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri

5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Elektrik devrelerinde ölçülebilen büyüklükler olan; 5. Elektriksel Büyüklüklerin Ölçülebilen Değerleri Akım Gerilim Devrede bulunan kaynakların tiplerine göre değişik şekillerde olabilir. Zamana bağlı

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

dq I = (1) dt OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ

dq I = (1) dt OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ OHM YASASI ve OHM YASASI İLE DİRENÇ ÖLÇÜMÜ AMAÇLAR Ohm yasasına uyan (ohmik) malzemeler ile ohmik olmayan malzemelerin akım-gerilim karakteristiklerini elde etmek. Deneysel akım gerilim değerlerini kullanarak

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

Doç.Dr.Bahar DİRİCAN Gülhane Askeri Tıp Akademisi Radyasyon Onkolojisi AD 10 Nisan 2014 -ANKARA

Doç.Dr.Bahar DİRİCAN Gülhane Askeri Tıp Akademisi Radyasyon Onkolojisi AD 10 Nisan 2014 -ANKARA Elektron Dozimetrisi IAEA TRS-398 Doç.Dr.Bahar DİRİCAN Gülhane Askeri Tıp Akademisi Radyasyon Onkolojisi AD 10 Nisan 2014 -ANKARA Elektron Derin Doz Eğrisi Farklı Enerjilerdeki Elektronların Derin Doz

Detaylı

Prof. Dr. ŞAKİR ERKOÇ Doç. Dr. MAHMUT BÖYÜKATA

Prof. Dr. ŞAKİR ERKOÇ Doç. Dr. MAHMUT BÖYÜKATA TÜBİTAK BİDEB LİSE ÖĞRETMENLERİ-FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ, MATEMATİK- PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI (LİSE-4 [ÇALIŞTAY 2014]) GRUP ADI: FENER PROJE ADI NEODYUM MIKNATISLARLA ELEKTRİK ÜRETME Proje Ekibi

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI

TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK-ELEKTRONİK DERSİ SORU BANKASI TEMEL ELEKTRİK ELEKTRONİK 1 1. Atomun çekirdeği nelerden oluşur? A) Elektron B) Proton C) Proton +nötron D) Elektron + nötron 2. Elektron hangi yükle yüklüdür?

Detaylı

Magnetic Materials. 7. Ders: Ferromanyetizma. Numan Akdoğan.

Magnetic Materials. 7. Ders: Ferromanyetizma. Numan Akdoğan. Magnetic Materials 7. Ders: Ferromanyetizma Numan Akdoğan akdogan@gyte.edu.tr Gebze Institute of Technology Department of Physics Nanomagnetism and Spintronic Research Center (NASAM) Moleküler Alan Teorisinin

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRO NIK Y Ü K. M Ü H.

YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRO NIK Y Ü K. M Ü H. EM 420 Yüksek Gerilim Tekniği EŞ MERKEZLİ KÜRESEL ELEKTROT SİSTEMİ YRD.DOÇ. DR. CABBAR VEYSEL BAYSAL ELEKTRIK & ELEKTRO NIK Y Ü K. M Ü H. Not: Tüm slaytlar, listelenen ders kaynaklarından alıntı yapılarak

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI Plazma Sprey Kaplama Maddenin katı, sıvı ve gaz hâlinden başka çok yüksek sıcaklıklarda karşılaşılan, plazma olarak adlandırılan dördüncü bir hâli daha vardır. Langmuir'e

Detaylı

MALZEME ANA BİLİM DALI Malzeme Laboratuvarı Deney Föyü. Deneyin Adı: Malzemelerde Sertlik Deneyi. Deneyin Tarihi:

MALZEME ANA BİLİM DALI Malzeme Laboratuvarı Deney Föyü. Deneyin Adı: Malzemelerde Sertlik Deneyi. Deneyin Tarihi: Deneyin Adı: Malzemelerde Sertlik Deneyi Deneyin Tarihi:13.03.2014 Deneyin Amacı: Malzemelerin sertliğinin ölçülmesi ve mukavemetleri hakkında bilgi edinilmesi. Teorik Bilgi Sertlik, malzemelerin plastik

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com KUTUP IŞINIMI AURORA www.astrofotograf.com Kutup ışıkları, ya da aurora, genellikle kutup bölgelerinde görülen bir gece ışımasıdır. Aurora, gökyüzündeki doğal ışık görüntüleridir. Genelde gece görülen

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-4 Kondansatörler ve Bobinler Kondansatörler Kondansatör, elektronların kutuplanarak elektriksel yükü elektrik alanın içerisinde depolayabilme

Detaylı

Geometriden kaynaklanan etkileri en aza indirmek için yük ve uzama, sırasıyla mühendislik gerilmesi ve mühendislik birim şekil değişimi parametreleri elde etmek üzere normalize edilir. Mühendislik gerilmesi

Detaylı

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ

7. DİRENÇ SIĞA (RC) DEVRELERİ AMAÇ 7. DİENÇ SIĞA (C) DEELEİ AMAÇ Seri bağlı direnç ve kondansatörden oluşan bir devrenin davranışını inceleyerek kondansatörün durulma ve yarı ömür zamanını bulmak. AAÇLA DC Güç kaynağı, kondansatör, direnç,

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

İYON ODALARI VE DOZİMETRE KALİBRASYONLARI

İYON ODALARI VE DOZİMETRE KALİBRASYONLARI İYON ODALARI VE DOZİMETRE KALİBRASYONLARI Dr. Doğan YAŞAR TAEK,ÇNAEM Radyasyon Metrolojisi Birimi dogan.yasar@taek.gov.tr İçerik 2 Tedavi amaçlı dozimetreler Korunma amaçlı dozimetreler - doz hızı ölçerler

Detaylı

ELEKTRİKSEL POTANSİYEL

ELEKTRİKSEL POTANSİYEL ELEKTRİKSEL POTANSİYEL Elektriksel Potansiyel Enerji Elektriksel potansiyel enerji kavramına geçmeden önce Fizik-1 dersinizde görmüş olduğunuz iş, potansiyel enerji ve enerjinin korunumu kavramları ile

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

Theory Tajik (Tajikistan)

Theory Tajik (Tajikistan) Q3-1 Büyük Hadron Çarpıştırıcısı Bu probleme başlamadan önce ayrı bir zarfta verilen genel talimatları lütfen okuyunuz. Bu görevde, CERN de bulunan parçacık hızlandırıcısının LHC ( Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)

Detaylı

Bölüm 3 AC Devreler. 1. AC devrede, seri RC ağının karakteristiklerini anlamak. 2. Kapasitif reaktans, empedans ve faz açısı kavramlarını anlamak.

Bölüm 3 AC Devreler. 1. AC devrede, seri RC ağının karakteristiklerini anlamak. 2. Kapasitif reaktans, empedans ve faz açısı kavramlarını anlamak. Bölüm 3 AC Devreler DENEY 3-1 AC RC Devresi DENEYİN AMACI 1. AC devrede, seri RC ağının karakteristiklerini anlamak. 2. Kapasitif reaktans, empedans ve faz açısı kavramlarını anlamak. GENEL BİLGİLER Saf

Detaylı

SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ

SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ 551 SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ Seda OĞUZ AYTEKİN ÖZET Bu çalışmada; özellikle düşük nem değerlerinde ölçüm yapan seramik ya da metal oksit sensörlü çiynoktası ölçerlerin

Detaylı

SOLAREX İSTANBUL Güneş Enerjisi & Teknolojileri Fuarı

SOLAREX İSTANBUL Güneş Enerjisi & Teknolojileri Fuarı SOLAREX İSTANBUL Güneş Enerjisi & Teknolojileri Fuarı MONO KRİSTAL FOTOVOLTAİK MODÜLLERİN SICAKLIK KATSAYILARINA GENEL BAKIŞ Dr. Ertan ARIKAN GTC Dış Ticaret Organize Sanayi Bölgesi Adıyaman İçindekiler

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I FET KARAKTERİSTİKLERİ 1. Deneyin Amacı JFET ve MOSFET transistörlerin

Detaylı

Problem Çözmede Mühendislik Yaklaşımı İzlenecek Yollar Birimler ve ölçekleme Yük, akım, gerilim ve güç Gerilim ve akım kaynakları Ohm yasası

Problem Çözmede Mühendislik Yaklaşımı İzlenecek Yollar Birimler ve ölçekleme Yük, akım, gerilim ve güç Gerilim ve akım kaynakları Ohm yasası Yrd. Doç. Dr. Fatih KELEŞ Problem Çözmede Mühendislik Yaklaşımı İzlenecek Yollar Birimler ve ölçekleme Yük, akım, gerilim ve güç Gerilim ve akım kaynakları Ohm yasası 2 Mühendislik alanında belli uzmanlıklar

Detaylı

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FİZ 102 FİZİK LABORATUARI II FİZİK LABORATUARI II CİHAZLARI TANITIM DOSYASI Hazırlayan : ERDEM İNANÇ BUDAK BİYOMEDİKAL MÜHENDİSİ Mühendislik

Detaylı

Fizik Bölümü Öğretim Planı

Fizik Bölümü Öğretim Planı Hazırlık Sınıfı 01.Yarıyıl leri 02.Yarıyıl leri FİZ000 Hazırlık Preparatory Course 30 FİZ000 Hazırlık Preparatory Course 30 1 01.Yarıyıl leri 02.Yarıyıl leri FİZ 111 Fizik I Physics I 4 2 5 6 FİZ112 Fizik

Detaylı

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley BÖLÜM 2 Gauss s Law Hedef Öğretiler Elektrik akı nedir? Gauss Kanunu ve Elektrik Akı Farklı yük dağılımları için Elektrik Alan hesaplamaları Giriş Statik Elektrik, tabiatta birbirinden farklı veya aynı,

Detaylı

Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi

Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi Dahili Bobinlerin En İyi İçsel Sinyal/Gürültü Oranı Kullanılarak Değerlendirilmesi Yiğitcan Eryaman 1, Haydar Çelik 1, Ayhan Altıntaş 1, Ergin Atalar 1,2 1 Bilkent Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

Elektrokimya. KIM254 Analitik Kimya 2 - Dr.Erol ŞENER

Elektrokimya. KIM254 Analitik Kimya 2 - Dr.Erol ŞENER Elektrokimya Maddenin elektrik enerjisi ile etkileşimi sonucu ortaya çıkan kimyasal dönüşümler ile fiziksel değişiklikleri ve kimyasal enerjinin elektrik enerjisine çevrilmesini inceleyen bilimdalı elektrokimyadır.

Detaylı

RF DÖRT-KUTUPLUSU İÇİN DÜŞÜK ENERJİLİ DEMET TAŞIMA HATTI TASARIMI. İçerik

RF DÖRT-KUTUPLUSU İÇİN DÜŞÜK ENERJİLİ DEMET TAŞIMA HATTI TASARIMI. İçerik Prometheus İçerik İyon Kaynağı Tasarımı Hatırlatma (TFD-30 dan) Düşük Enerjili Demet Taşıma Hattı (LEBT) Tanım & Önem Tasarım Hedefi Tasarım Yöntemi Benzetim Sonuçları Sonuç ve Tartışma Yapılanlar/Yapılacaklar

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru

2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru 2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı 2.5.1. İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru hesaplanması gerekir. DA direnci, R=ρ.l/A eşitliğinden

Detaylı

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır.

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır. ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda potansiyelleri eşit oluncaya kadar birinden diğerine elektrik yükü akışı olur. Potansiyeller eşitlendiğinde yani

Detaylı

Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok

Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok Gauss Yasası Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok daha kullanışlı bir şekilde nasıl hesaplanabileceği

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ MAK-LAB008 1 GĠRĠġ İnsanlara konforlu bir ortam sağlamak ve endüstriyel amaçlar için uygun koşullar yaratmak maksadıyla iklimlendirme yapılır İklimlendirmede başlıca avanın sıcaklığı

Detaylı

FTR 205 Elektroterapi I. Temel Kavramlar. yrd.doç.dr. emin ulaş erdem

FTR 205 Elektroterapi I. Temel Kavramlar. yrd.doç.dr. emin ulaş erdem FTR 205 Elektroterapi I Temel Kavramlar yrd.doç.dr. emin ulaş erdem Elektrik, Akım, Gerilim Nedir? Elektriği anlamak için ilk olarak maddenin en kucuk birimi olan atomları anlamak gerekir. Atomlar bir

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ VE GÜNEŞ ENERJİSİ GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ Güneşin merkezinde, temelde hidrojen çekirdeklerinin kaynaşmasıyla füzyon reaksiyonu

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 Hızlandırıcı Fiziği-2 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 1 İçerik Hızlı bir tekrar. Doğrusal hızlandırıcılar Doğrusal hızlandırıcılarda kullanılan bazı yapılar. Yürüyen dalga kovukları ve elektron hızlandırma

Detaylı

Uçlarındaki gerilim U volt ve içinden t saniye süresince Q coulomb luk elektrik yükü geçen bir alıcıda görülen iş:

Uçlarındaki gerilim U volt ve içinden t saniye süresince Q coulomb luk elektrik yükü geçen bir alıcıda görülen iş: Etrafımızda oluşan değişmeleri iş, bu işi oluşturan yetenekleri de enerji olarak tanımlarız. Örneğin bir elektrik motorunun dönmesi ile bir iş yapılır ve bu işi yaparken de motor bir enerji kullanır. Mekanikte

Detaylı

4. ELEKTROLİZ. Elektroliz kabı (beher), bakır elektrotlar, bakır sülfat çözeltisi, ampermetre, akım kaynağı, terazi (miligram duyarlıklı), kronometre.

4. ELEKTROLİZ. Elektroliz kabı (beher), bakır elektrotlar, bakır sülfat çözeltisi, ampermetre, akım kaynağı, terazi (miligram duyarlıklı), kronometre. 4. ELEKTROLİZ AMAÇLAR 1. Sıvı içinde elektrik akımının iletilmesini öğrenmek. 2. Bir elektroliz hücresi kullanarak bakırın elektro kimyasal eşdeğerinin bulunmasını öğrenmek. 3. Faraday kanunlarını öğrenerek

Detaylı

İmalat Mühendisliğinde Deneysel Metotlar

İmalat Mühendisliğinde Deneysel Metotlar İmalat Mühendisliğinde Deneysel Metotlar 3. Hafta 1 YÜZEY PÜRÜZLÜLÜK ÖLÇÜMÜ 1. DENEYİN AMACI Malzemelerin yüzey pürüzlülüğünün ölçümü, önemi ve nerelerde kullanıldığının belirlenmesi. 2 2.TEORİK BİLGİ

Detaylı

Hava Hattı İletkenlerine Gelen Ek Yükler

Hava Hattı İletkenlerine Gelen Ek Yükler Hava Hattı İletkenlerine Gelen Ek Yükler Enerji iletim hava hatları, ülkemiz genelinde farklı iklim şartları altında çalışmaktadır. Bu hatların projelendirilmesi sırasında elektriksel analizlerin yanı

Detaylı

BURULMA DENEYİ 2. TANIMLAMALAR:

BURULMA DENEYİ 2. TANIMLAMALAR: BURULMA DENEYİ 1. DENEYİN AMACI: Burulma deneyi, malzemelerin kayma modülü (G) ve kayma akma gerilmesi ( A ) gibi özelliklerinin belirlenmesi amacıyla uygulanır. 2. TANIMLAMALAR: Kayma modülü: Kayma gerilmesi-kayma

Detaylı

DENEY 5. Bir Bobinin Manyetik Alanı TOBB ETÜ A N K A R A P r o f. D r. S a l e h S U L T A N S O Y. D r. A h m e t N u r i A K A Y

DENEY 5. Bir Bobinin Manyetik Alanı TOBB ETÜ A N K A R A P r o f. D r. S a l e h S U L T A N S O Y. D r. A h m e t N u r i A K A Y DENEY 5 Bir Bobinin Manyetik Alanı T P r o f. D r. T u r g u t B A Ş T U Ğ P r o f. D r. S a l e h S U L T A N S O Y Y r d. D o ç. D r. N u r d a n D. S A N K I R D r. A h m e t N u r i A K A Y A N K A

Detaylı