EDÝTÖRDEN Dr. Levent KOÞAR. TÜRKÝYE DE ÝÞÇÝ SAÐLIÐINDA DURUM Dr. Kayýhan PALA / Uludað Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý AD

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "EDÝTÖRDEN Dr. Levent KOÞAR. TÜRKÝYE DE ÝÞÇÝ SAÐLIÐINDA DURUM Dr. Kayýhan PALA / Uludað Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý AD"

Transkript

1 t u r k i s h j o u r n a l o f o c c u p a t i o n a l h e a l t h a n d s a f e t y Editör Dr. Levent KOÞAR Yayýn Kurulu Dr. Celal EMÝROÐLU Dr. Levent KOÞAR Dr. Ö. Kaan KARADAÐ Dr. Sedat ABBASOÐLU Dr. Haluk Seçkin BAÞÇIL Yazý Kurulu Prof. Dr. Ahmet SALTIK Prof. Dr. Alpaslan IÞIKLI Dr. Cahit ERKAN Prof. Dr. Çaðatay GÜLER Dr. Engin TONGUÇ Prof. Dr. Gazanfer AKSAKOÐLU Prof. Dr. Güzin ÖZARMAÐAN Av. Hacer EÞÝTGEN Ecz. Dr. Handan SABIR Prof. Dr. Hilmi SABUNCU Doç. Dr. Ýbrahim AKKURT Ýsmail Hakký KURT Dr. Meral TÜRK Kim. Müh. Mustafa TAÞYÜREK Prof. Dr. Nazmi BÝLÝR Dr. Nazif YEÞÝLLETEN Prof. Dr. Nazlý Yaþar SPOR Dr. Necmettin ERKAN Prof. Dr. Nevin VURAL Dr. Nihal COÞKUN Özcan KARABULUT Prof. Dr. Remzi AYGÜN Prof. Dr. Sudi BÜLBÜL Prof. Dr. Turhan AKBULUT Prof. Dr. Yasemin BEYHAN Yýldýrým KOÇ Dr. Yýldýz BÝLGÝN Türk Tabipleri Birliði adýna Sahibi ve Yazý Ýþleri Müdürü Dr. Füsun SAYEK Yazýþma Adresi Türk Tabipleri Birliði Mesleki Saðlýk ve Güvenlik Dergisi Türk Tabipleri Birliði Merkez Konseyi Þehit Danýþ Tunalýgil Sokak No: 2 Kat:4 Demirtepe/ANKARA Telefon (Pbx) Faks e-posta: EDÝTÖRDEN Dr. Levent KOÞAR TÜRKÝYE DE ÝÞÇÝ SAÐLIÐINDA DURUM Dr. Kayýhan PALA / Uludað Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý AD AKSA GERÇEÐÝ MSG Dergisi Yayýn Kurulu ELEKTROMANYETÝK RADYASYONLARLA VEYA ELEKTROMANYETÝK ALANLARDA ÇALIÞANLARIN SAÐLIK RÝSKLERÝ Prof. Dr. H. Hilmi SABUNCU / Ý.Ü. Týp Fakültesi Ýþ Saðlýðý Bilim Dalý Baþkaný MESKA (Meslek Hastalýklarý ve Ýþ Kazalarý Araþtýrma, Önleme) Vakfý Baþkaný HAZÝRAN IN HATIRLATTIKLARI Dr. Levent KOÞAR / Ýþyeri Hekimi TEMEL ERGONOMÝ KAVRAMLARI Prof. Dr. Çaðatay GÜLER Dr. Songül ACAR VAÝZOÐLU Dr. Ömer Faruk TEKBAÞ ÇALIÞAN KADINLARIN FÝZÝKSEL UYGUNLUK DÜZEYLERÝNÝN KARÞILAÞTIRILMASI Uz. Fzt. Filiz KURAL ALTUÐ / Pamukkale Ünv. FTR Yüksekokulu Öðretim Görevlisi Doç. Dr. Fzt. Fatih ERBAHÇECÝ / H.Ü. FTR Yüksekokulu Öðretim Üyesi KOLÝNESTERAZ ÝNHÝBÝTÖRÜ PESTÝSÝDLERE MARUZ KALINAN ÝÞLERDE ÝÞ SAÐLIÐI UYGULAMALARI Dr. Ö. Kaan KARADAÐ / Ýþ Saðlýðý Bilim Uzmaný SSK Ankara Meslek Hastalýklarý Hastanesi Mizanpaj-Kapak Tasarýmý Etki Tanýtým Yüksel Cad. 11/8 Kýzýlay-Ankara Tel.: Fax: e-posta: Baský Nurol Matbaacýlýk Tel.: (pbx) Fax: Tiraj adet Logo ve kapak hakký TTB ne aittir. Dergide yayýnlanan yazýlarýn tüm sorumluluðu yazarlarýna aittir. ÝÞYERÝ TANITIMI (ANKARA DEMÝRYOL FABRÝKASI) Dr. A. Kadir ATLI / Ýþ Saðlýðý Bilim Uzmaný TCDD Behiçbey Tesisleri Ýþyeri Hekimi ÝÞ VE SAÐLIK ÝLE ÝLÝÞKÝLÝ OLARAK ETÝK SORUNLAR Prof. Dr. Giovanni BERLINGUER / Roma Üniversitesi Öðretim Üyesi 41 ÇEVÝRÝ AVRUPA DA MESLEK HASTALIKLARI AÇISINDAN AYKIRILIKLAR Yard. Doç. Dr. Meral TÜRK/ Ege Ünv. Týp Fakültesi Halk Saðlýðý AD HABERLER

2 Türk Tabipleri Birliði MSG Dergisi üçüncü sayýsý gecikmiþ de olsa elinize ulaþmýþ bulunuyor. Çalýþma ortamý saðlýðýna iliþkin yayýn uðraþýmýzýn daha önce primitif halleri düþünüldüðünde ve yine yaz aylarýnýn rehaveti ne yazýk ki hepimizi sararken gecikmek, doðal demiyorum ama gerçekleþti. Ýlk sayýlarda böyle bir özür borcumuzu öderken MSG Dergisi okurlarýnýn da hem genel olarak ülkemizdeki kitap, dergi, yayýn piyasasýnýn, hem de özel olarak dergimizin tanýmladýðý alana iliþkin yayýnlarýn durumunu ve koþullarýný yeterince bildiklerini zannediyoruz. Ancak herþeye karþýn bu dergi sizlerin de katkýlarýyla yayýmlanmaya devam edecek ve önümüzdeki aylarda dördüncü sayýsýyla MSG Dergisi elinize ulaþacaktýr. Bu noktada okurlardan istediðimiz; kendi iliþkileri ve olanaklarý çerçevesinde destek vermeleridir. Önceki sayýlarýmýzda da belirttiðimiz gibi ulaþtýðý okurun ilgisini çekmeyi baþaran MSG Dergisi onu gerekli ve yararlý bulan herkesten katký beklemektedir. Elinize ulaþan bu sayýmýzda farklý olarak bir haber sayfamýz var. Beðeneceðinizi umarýz. Ýþyeri Hekimi ve MSG Dergisinin eline ulaþtýðý alanýn duyarlý insanlarýndan, kurumlarýndan, kuruluþlarýndan dergimizi daha okunabilir, daha coþkulu hale getirecek fotoðraflar bekliyoruz. Yine bu sayýmýzda Dr. Kayýhan PALA nýn Türkiye de Ýþçi Saðlýðýnda Durum yazýsýný ve hemen ardýndan çevre saðlýðý ile bütünleþen yazýlarý bulacaksýnýz. Depremin bittiði ve þimdi de baz ýn baþladýðý... diye gördüðümüz gazete-dergi sayfalarýndan farklý düþünerek depremin devam ettiði, baz ýn etkilerinin ise gecikmiþ bir gündem olduðunu hatýrlatarak iki ayrý yazýyý ayný banttan sizlere sunuyoruz. ( AKSA Gerçeði, Elektromanyetik Radyasyonlarla veya Elektromanyetik Alanlarda Çalýþanlarýn Saðlýk Riskleri ) Ýþçi saðlýðý ve iþ güvenliði sorunu çalýþanlarýn mücadelelerindeki almýþ olduðu mesafenin ölçütüdür deyip, Haziranýn Hatýrlattýklarý yazýsýyla sizlerle buluþtuk. Ýnsanlýk ilkel yaþam dönemlerinde sadece yer deðiþtirmek ve düþmanlarýndan kaçabilmek için ayaklarýný, toplayabilmek için ellerini kullandýðý dönemlerini aþarak bugüne evrilirken günümüzün karmaþýk teknolojisine ulaþmýþtýr. Hayatýn insan üzerindeki zorlayýcý ve olumsuz etkilerinin ortadan kaldýrýlmasýna ve sýnýrlandýrýlmasýna yönelik çalýþmalar da ergonomi tanýmý-disiplini üzerinden eþ zamanlý olarak zenginleþtirilmiþtir. Sayfalarýmýzda sizlerle paylaþacaðýmýz ergonomik yaklaþýmlarý Temel Ergonomik Kavramlar yazýsýyla açmaya çalýþtýk. Ve kadýnlar, bizim kadýnlarýmýz... dedik; Çalýþan Kadýnlarýn Fiziksel Uygunluk Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý ný dergimize hazýrlayan ve bizi pozitif zorlayan Doç. Dr. Fzt. Fatih ERBAHÇECÝ ye katkýlarý için teþekkürler. Sizlere iþyeri tanýtýmlarýnda fabirkalar sunarken, çalýþanlarýn saðlýðýnýn sadece fabrikalarda deðil ayný þiddette ve eþ zamanlý olarak kýrsalda da tartýþýlmasýnýn gerektiðini vurgulayan yazýmýzý yine tarladan-fabrikaya ulaþtýrýyoruz ( Kolinesteraz Ýnhibitörü Pestisitlere Maruz Kalýnan Ýþlerde Ýþ Saðlýðý ). Ýþyeri hekimlerimizin kendilerinin ya da iþyeri saðlýk birimi olarak ortak imzalarýyla yazýlarýný almaya devam ediyoruz. Gösterilen duyarlýlýktan son derece memnunuz. Bu sayýmýzda, Ankara da yapýlan iþyeri hekimliði sertifika kurslarýnda hekimlerimizle beraber ziyaret ettiðimiz Demiryolu Fabirkasýný hep beraber-tekrardan deðerlendirme fýrsatý bulacaðýz ( Ýþyeri Tanýtýmý: Ankara Demiryolu Fabrikasý ). Ýþyeri hekimlerinin çalýþanlara, iþverenlere, kamuya, yetkili otoritelere ve diðer kurumlara karþý yerine getirmesi gereken karmaþýk ve kimi zaman birbiri ile çeliþen sorumluluklarý etiði iþyeri hekimliði pratiðinin merkezine koymuþtur. Önemli bir duyarlanmaya hizmet edeceðine inandýðýmýz Ýþ ve Saðlýk ile Ýliþkili Olarak Etik Sorunlar yazýsýna sayfalarýmýzda yer veriyoruz. Dergimizin bir taslak olarak hazýrlandýðý günlerden bu yana devamlý dillendirilen çeviri yazýlarýný birinci sayýmýzdan sonra üçüncü sayýmýzda da sizlere ulaþtýrmayý zenginliðimiz olarak deðerlendiriyoruz (Çeviri: Avrupa da Meslek Hastalýklarý Açýsýndan Aykýrýlýklar ). Dördüncü sayýda buluþmak dileðiyle dostça sevgiler... 2 EDÝTÖRDEN

3 "İşçi sağlığı sorunu bir alınyazısı, dikkatsizlik, ihmalkarlık sorunu değildir. Sorun emperyalizme bağımlı az gelişmiş kapitalist bir ülkenin genel sağlık sorunları, üretim teknolojisi, malların sağlığa uygun koşulları, işçinin çalışma koşulları, yaşama koşulları ve sosyal güvenlik, gelir bölüşümü, işsizlik, eğitim, kadın işçiler, çırak ve genç işçilerin sorunları ile iç içe ele alınması gereken, çok yönlü bir sorundur." I.Ulusal İşçi Sağlığı Kongresi Sonuç Bildirgesi'nden, Ekim 1978 Kayýhan PALA Dr.,PhD, Uludað Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý Anabilim Dalý TÜRKÝYE DE ÝÞÇÝ SAÐLIÐINDA DURUM Giriþ Türkiye'de iþçi saðlýðýnda var olan durumla ilgili bir yazý hazýrlamanýn en zor yaný bu alana iliþkin veri azlýðý ve bu az miktardaki verilere ulaþma zorluðudur. Bu yazý iþçi saðlýðýnda var olan durumu tümüyle olmamakla birlikte, çeþitli bileþenleriyle ancak ayrýntýya kaçmadan bütüncül olarak deðerlendirerek okuyucuya sunmayý amaçlamaktadýr. Bilindiði gibi klasik tanýmý ile "Ýþçi saðlýðý, bütün mesleklerde çalýþanlarýn bedensel, ruhsal ve sosyal tam iyilik durumunun saðlanmasýný ve desteklenerek en üst düzeyde sürdürülmesini, iþ koþullarý ve kullanýlan maddeler nedeniyle çalýþanlarýn saðlýðýna gelebilecek zararlarýn önlenmesini, iþçinin psikolojik ve fizyolojik özelliklerine uygun olan iþe yerleþtirilmesini içeren ve iþin insana, insanýn iþe uygunluðunu saðlayan çok geniþ kapsamlý bir hizmetler zinciri"dir. Türkiye'de iþçi saðlýðý ne hükümet(ler) ne de çalýþanlar tarafýndan ne yazýk ki yeterince önemsenmemektedir. Bu konuda karþýmýza çýkan önemli bir çeliþki, yýllar geçtikçe sanayileþmenin etkisiyle önemini artýrmasý beklenen iþçi saðlýðý alanýnýn giderek daha az önem verilen bir alan biçimine dönüþtürülmesidir. Bu konudaki en çarpýcý örneklerden birini var olan meslek hastalýklarý hastanelerinin küçültülmesi oluþturmaktadýr. Türkiye'de iþçi saðlýðý eðitimi ile ilgili olarak da önemli sorunlar bulunmaktadýr. Ýþçi saðlýðý alaný ayrý bir týp disiplini olmasýna karþýn, günümüzde halen kurumsallaþamamýþtýr. Ýþçi saðlýðý uzmanlýk eðitimi yaygýn olarak verilememektedir. Çalýþanlara yönelik olarak koruyucu hekimlik hizmetleri yalnýzca büyük iþyerlerinde (iþçi sayýsý 50'den fazla olan) iþyeri hekimleri tarafýndan verilmektedir. Ýþyeri hekimlerinin hem temel eðitimlerinin yetersiz olduðu hem de sistematik olarak sürekli eðitim etkinliklerine alýnamadýklarý bilinmektedir. Ýþçi saðlýðý kavramý kapitalist üretim iliþkileri içerisinde çalýþanlarýn gelir durumlarý, ülkedeki enflasyon oraný, iþsizlik, iþ güvencesi ve sosyal güvence durumlarý, saðlýkla ilgili güvenceleri, çalýþma süreleri, örgütlenme özgürlükleri, kiþisel farklýlýklarý, konut ve ulaþým olanaklarý gibi çok sayýda bileþenin etkilediði bir alan olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Bütün bunlara ülkemizde çocuklarýn çalýþmak zorunda býrakýlmalarýnýn utancý da nesnel bir gerçeklik olarak eklenmektedir. Türkiye'de emekçileri iki ayrý sýnýfsal özellik gösteriyormuþ gibi "iþçi" ve "memur" olarak ikiye bölen bir idari anlayýþ egemen olduðu için çalýþanlarýn tümüne yönelik verilere ulaþmak ayrý bir sorundur ve bu makalede emekçilerin "iþçi statüsünde" olan bölümünden söz edilecektir. 3

4 Yasal Durum Günümüzde iþçi saðlýðý alanýndaki yasal çerçevenin yeterli olup olmadýðýna iliþkin tartýþmaya geçmeden önce, büyük ölçüde, var olan yasa, tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasýný saðlamaya yönelik giriþimlere gereksinim duyulmaktadýr. Yasal zorunluluk olduðu halde çalýþanlarýn neredeyse yarýsýnýn "kaçak" olarak çalýþmak zorunda býrakýlmasý ve yine yasal zorunluluk olduðu halde sürekli olarak elli iþçiden fazla iþçi çalýþan bazý iþletmelerin iþyeri hekimi çalýþtýrmamasý bu konuda yaþanan sorunlara örnek olarak gösterilebilir. Çalýþan Nüfusa Ýliþkin Veriler Devlet Ýstatistik Enstitüsü tarafýndan gerçekleþtirilen Hane Halký Ýþgücü Anketi sonuçlarýna göre (DÝE, 1999a) cinsiyet ve iþgücü durumuna göre kurumsal olmayan sivil nüfusa iliþkin veriler Tablo-1'de sunulmaktadýr. Kurumsal olmayan sivil nüfus; okul, yurt, otel, çocuk yuvasý, huzurevi, özel nitelikteki hastane, hapishane, kýþla ya da orduevinde ikamet edenler ile yabancý uyruklular dýþýnda kalan nüfusu kapsamaktadýr. Tablo.1 Cinsiyet ve Ýþgücü Durumuna Göre Kurumsal Olmayan Sivil Nüfus (Türkiye, 1999/Nisan, 1000 Kiþi) 12 ve Daha Yukarı Yaştaki Nüfus İşgücü İşgücüne Dahil Olmayanlar İşgücüne Katılma Oranı (%) İstihdam Edilen Eski İstihdam İşsiz İşsizlik Oranı (%) Eksik İstihdamda Olanların İşgücüne Oranı (%) Erkek Cinsiyet , ,7 8,8 Kadın , ,4 2,5 Toplam , ,3 6,9 Ankette eksik istihdam, iki ayrý grupta ölçülmeye çalýþýlmýþtýr; I. Görülebilir eksik istihdam: Referans döneminde genel ekonomik koþullar nedeniyle (Teknik veya ekonomik nedenlerle geçici iþ yavaþlatýlmasý veya durdurulmasý, iþ olmamasý, tam gün iþ bulunamamasý, iþin son hafta içinde baþlamasý ve/veya bitmesi) 40 saatten daha az süre çalýþýp mevcut iþinde ya da ikinci bir iþte daha fazla süre çalýþmaya müsait olan kiþilerdir. II.Diðer: Görülebilir eksik istihdam dýþýnda kalanlardan mevcut iþinde elde ettiði gelirin azlýðý ya da kendi mesleðinde istihdam edilmediði gibi nedenlerle mevcut iþini deðiþtirmek istediðini ya da ikinci bir iþ aradýðýný bildiren kiþilerdir. Ankette "iþsiz"ler ; istihdam halinde olmayan kiþilerden iþ aramak için son altý ay içinde iþ arama kanallarýndan en az birini kullanmýþ ve 15 gün içinde iþbaþý yapabilecek durumda olan 12 ve daha yukarý yaþtaki tüm kiþiler ile iþ bulmuþ ya da kendi iþini kurmuþ ancak iþe baþlamak ya da iþbaþý yapmak için çeþitli eksikliklerini tamamlamak amacýyla bekleyenlerden, 15 gün içinde iþbaþý yapabilecek kiþileri kapsamaktadýr. Ankette "iþgücü" ise istihdamda olanlar ile iþsizlerin toplamýndan oluþmaktadýr. Araþtýrma sonucuna göre iþgücüne katýlým açýsýndan cinsiyetler arasý eþitsizlik öne çýkmaktadýr. Türkiye'de iþgücünün % 69,1'ini erkekler oluþtururken kadýnlarýn oraný yalnýzca % 30,9'dur. Türkiye'de (Ýþçi Statüsünde) Çalýþanlarýn Bazý Özellikleri A. Ýþyerleri ve Sigortalýlar Türkiye'de 506 sayýlý SSK Yasasý'na göre 1999 yýlýnda bildirgesini veren iþyeri sayýsý 'dir (SSK, 2000a:4). Bu iþyerlerinde toplam olarak ay içi "Kayýtlý" kiþi (Zorunlu sigortalý) çalýþmaktadýr (SSK, 2000a:21). Çalýþanlarýn sigortalý gruplarýna göre daðýlýmý Tablo 2'de gösterilmiþtir (SSK, 2000b:17). Zorunlu sigortalý olarak nitelendirilen iþçilerin 'i kamu sektörü tarafýndan (% 12,9) geriye Tablo 2. Sigortalý Gruplarý ve Ýþyeri Sayýsýna Göre Sigortalýlarýn Daðýlýmý (1999) Sigortalı Grupları İşyeri Sayısı Sigortalı Sayısı Toplam kalan 'ü (% 87,1) ise özel sektör tarafýndan istihdam edilmekte (SSK,2000a:34); bunlarýn 'ünü kadýnlar (% 9,8) 'sini erkekler (% 90,2) oluþturmaktadýr (SSK,2000a:38). Zorunlu sigortalý sayýsýna isteðe baðlý sigortaya tabi kiþi, topluluk sigortasýna tabi kiþi ve 2925 sayýlý yasaya tabi tarým sigortalýsý da eklendiðinde 1999 yýlý için SSK'na toplam olarak kiþinin sigortalý olarak kayýtlý olduðu anlaþýlmaktadýr (SSK, 2000a:22). SSK müfettiþlerinin denetimlerine göre kaçak iþçilik oraný 1994 yýlý için % olarak açýklanmaktadýr; 4

5 ancak bu oran yalnýzca denetim sonuçlarýna iliþkindir ve Türkiye'de kaçak çalýþtýrýlma oranýnýn çok daha yüksek olduðu tahmin edilmektedir (OYAN,1998:237). B. Ýþkolu Türkiye'de bildirilen sigortalýlarýn % 18.4'ü inþaat sektöründe çalýþmaktadýr. Bu iþkolunda faaliyet gösteren firmalarýn iþin sürekli olmamasý ve denetim eksikliði yüzünden SSK'ya bildirimde bulunmadan iþçi çalýþtýrma eðiliminin fazla olduðu öngörülmesine raðmen inþaat sektörü istihdamýn en fazla olduðu alanlardan biridir. Faaliyet gruplarýna göre zorunlu sigortalý Tablo 3. Faaliyet Gruplarýna Göre Sigortalý sayýlarý (1999) FAALİYET GRUPLARI* İnşaat Toptan ve Perak. Tic. Şahsi Hizmetler Hukuk, Tic. ve Tek. Hiz. Nakliyat Giy. ve Haz. Dokuma Dokuma Sanayi Gıda Maddeleri Sanayi Amme Hizmetleri Münakale Cihazları Metal Eşya İmalatı Makine İmalat ve Tamir Taş, Toprak, Kil, Kum vs. Su ve Sıhhi Tesisler Diğer Genel Toplam * Yüz binden fazla iþçi çalýþan gruplar alýnmýþtýr. Tablo 4. Bölgelere Göre Nüfus ve Sigortalý Sayýlarý (1999) BÖLGE BÖLGE İLLERİ NÜFUS SİGORTALI %* SAYISI I. Bölge II. Bölge III. Bölge IV. Bölge V. Bölge VI. Bölge VII. Bölge VIII. Bölge IX. Bölge X. Bölge XI. Bölge XII. Bölge XIII. Bölge XIV. Bölge XV. Bölge XVI. Bölge TLAM KAMU Kırklareli, Edirne, İstanbul, Yalova, Tekirdağ. Kocaleli, Zonguldak, Karabük, Bolu, Sakarya, Bartın. Bursa, Çanakkale, Balıkesir. Manisa, İzmir, Aydın, Denizli, Muğla. Bilecik, Eskişehir, Kütahya, Uşak, Afyon. Isparta, Burdur, Antalya. Kastamonu, Çankırı, Ankara, Kırşehir, Yozgat, Nevşehir, Kırıkkale. Konya, Niğde, Karaman, Aksaray. Samsun, Sinop, Çorum, Amasya, Ordu. Tokat, Sivas, Kayseri. K.Maraş, Adana, İçel, G.Antep, Hatay, Kilis, Osmaniye. Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane, Bayburt. Bingöl, Tunceli, Elazığ, Malatya, Adıyaman. Diyarbakır, Siirt, Mardin, Ş.Urfa, Batman, Şırnak. Kars, Ağrı, Erzurum, Erzincan, Iğdır, Ardahan. Muş, Bitlis, Van, Hakkari. *Formül=Sigortalý Sayýsý / Nüfus x 100 SİGORTALI SAYISI ÖZEL TLAM % sayýlarý Tablo 3'te gösterilmektedir (SSK,2000a:39-41). C. Bölge Bölgelere göre sigortalýlarýn daðýlýmý Tablo 4'te gösterilmektedir (SSK, 2000a: 23-4). Bölgeler ve bölge kapsamýna alýnan iller Saðlýk Bakanlýðý sýnýflandýrmasýna göre yapýlmýþtýr (SB, 1999: 86). Çalýþanlar arasýnda karþýlaþýlan eþitsizliklerden biri de bölgelere göre sigortalý oranlarýnda karþýmýza çýkmaktadýr. I.Bölgede nüfusun % 17.1'i sigortalý iken bu oran XVI.Bölgede yalnýzca 1.6'dýr. Ýki bölge arasýnda sigortalý çalýþanlar arasýndaki on kattan fazla fark uygulanan sosyo-ekonomik politikalarýn yanlýþlýðýný gözler önüne sermesi bakýmýndan anlamlýdýr. Çalýþanlarýn Saðlýðýný Etkileyen Bileþenler A. Gelir Daðýlýmý Türkiye'de gelir daðýlýmý bölgeler ve sýnýflar arasýnda eþitsizlik göstermektedir. Devlet istatistik Enstitüsü baþkanlýðý, 1994 yýlýnda toplam hane halký kullanýlabilir gelirinden Marmara Bölgesinin % 38.6, Ege Bölgesinin % 13.9, Akdeniz Bölgesinin % 11.0, Ýç Anadolu Bölgesinin % 15.4, Karadeniz Bölgesinin % 10.9, Doðu Anadolu Bölgesinin % 5.7 ve Güneydoðu Anadolu Bölgesinin % 4.5 oranýnda pay aldýklarýný açýklamýþtýr. Anket sonuçlarýna dayalý olarak, bölgelerdeki haneler 1994 yýlýnda elde ettikleri gelir büyüklüklerine göre küçükten büyüðe doðru sýralanýp, % 20'lik sýnýflara ayrýlarak yapýlan bölgesel analizlerin sonucu Tablo 5'te sunulmaktadýr (DÝE:1997). Tablo 5 incelendiðinde, Marmara bölgesinde en alt gelir grubu ile en üst gelir grubu arasýnda 14 kattan daha fazla bir gelir farklýlýðý olduðu görülmektedir. Bu fark diðer bölgelerde daha az olmakla birlikte, Türkiye'de yukarýdaki sýnýflandýrmaya göre gelir gru- Tablo 5. Bölgelerdeki Hanelerin Yýllýk Kullanýlabilir Gelirlerinin % 20'lik Gruplara Göre Daðýlýmý ve Gini Katsayýlarý HANE HALKI YÜZDELİK GRUPLARI Toplam Birinci % 20 İkinci % 20 Üçüncü % 20 Dördüncü % 20 Beşinci % 20 Gini Katsayısı* Ege Marmara Akdeniz BÖLGELER İç A- Karadeniz D.Ana GDoğu nadolu dolu Anadolu *Bir toplumda gelir adaletli olarak paylaþýlmýþsa Gini Katsayýsý "0"a eþit, toplumdaki gelirleri yalnýz bir kiþi almýþsa Gini Katsayýsý "1"e eþit olmaktadýr. Gini katsayýsýnýn deðeri gelir düzeyinin büyüklüðü ile deðil, farklý gelir düzeyleri arasýnda kalan kiþilerin sayýsýna baðlýdýr. 5

6 plarý arasýnda büyük farklar bulunmaktadýr. Bu fark, diðer sosyolojik analizleri dýþýnda iþçi saðlýðýný doðrudan etkileyen en önemli etmendir. Yoksulluk eradike edilmeden iþçi saðlýðý alanýnda makro kazanýmlar elde etmek olanaklý deðildir. B. Asgari Ücret ve Ücretlendirme Türkiye'de çalýþanlarýn ne kadarýnýn asgari ücretle çalýþtýðý hakkýnda her hangi bir veriye ulaþmak olanaklý deðildir. Türkiye'de asgari ücret ile çalýþan sayýsýnýn beþ milyon dolayýnda olduðu kestirilmektedir (Petrol-Ýþ, 2000:490). Çalýþma Bakanlýðý'nýn verilerine göre yýl ortasý asgari ücretin ABD dolarý ve Alman marký ile karþýlaþtýrýlmasý Tablo 6'da sunulmaktadýr (ÇB:1999). Yabancý ülkelerden bir örnek olarak ABD'nde asgari ücret yýllýk , aylýk olarak yaklaþýk 892 dolardýr (U.S.DOL,1997) itibariyle Türkiye'de asgari ücret brüt yýl ortalamasý dolar olurken örneðin Portekiz'de dolar. Güney Kore'de 182 dolardýr. Geliþmiþ ülkelerin çoðunda ise asgari ücret 1000 dolarýn üzerindedir. Satýn alma gücü paritesine göre yapýlan hesaplamaya göre de yine Türkiye asgari ücretin en düþük olduðu ülkeler arasýndadýr (Petrol-iþ 2000:490). Türk-Ýþ 1999 yýlý Temmuz ayýnda dört kiþilik bir ailenin aylýk mutfak masrafýnýn milyon lirayý aþtýðýný, yoksulluk sýnýrýnýn da 308 milyon lira olarak hesaplandýðýný açýklamýþtýr (Türk-Ýþ:1999). Bu koþullarda, Tablo 6'da gösterilen asgari ücretin "Yaþanabilir en az ücret" olmadýðý açýktýr. C. Enflasyon Devlet Ýstatistik Enstitüsü'nün verilerine göre, son beþ yýlýn tüketici fiyatlarý indeksi ile toptan eþya fiyatlarý indeksindeki on iki aylýk ortalamalara göre deðiþim oranlarý Tablo 7'de sunulmaktadýr (DÝE:1999b, DÝE:1999c). Enflasyonun yüksek seyretmesi, her þeyden önce toplumun ezici çoðunluðunu oluþturan ücretliler ve diðer düþük gelirlilerin yoksullaþma sürecini ortaya koymaktadýr. Yine enflasyonun böylesine yüksek oluþu sendikasýzlaþtýrmadan, demokrasi kurallarýnýn çiðnenmesine deðin toplumun her alanýnda ciddi sorunlarýn yaþanmasýna yol açan bir faktör durumundadýr. Sermaye sýnýfý enflasyon yolu ile de karlarýný arttýrýr, baþka deyiþle kar hýrslarý ile enflasyon artýþýna neden olurken, Tablo 7. Tüketici Fiyatlarý Ýndeksi Ýle Toptan Eþya Fiyatlarý Ýndeksindeki On Ýki Aylýk Ortalamalara Göre Deðiþim Oranlarý ( ) Yıl Tüketici Fiyatları İndeksi Değişim Oranları (%) Toptan Eşya Fiyatları İndeksi iktidarlar da yeni liberal ekonomik model gereði IMF ve Dünya Bankasý dayatmalarý doðrultusunda düþük ücret politikalarýný sürdürmektedirler (Petrol- Ýþ,1996:315). D. Ýþsizlik DÝE tarafýndan Türkiye'de iþsiz sayýsý 1999 yýlýnda kiþi ve iþsizlik oraný % 7.3 olarak verilmesine raðmen (DÝE,1999a), Petrol-Ýþ Sendikasý tahmini iþsiz sayýsý ile eksik istihdamýn toplamýný 1999 yýlý için kiþi ve iþsizlik oranýný % 21.9 olarak açýklamýþtýr (Petrol-Ýþ,2000:459). DÝE tarafýndan yapýlan anketlerde (Tablo 1) iþ aramayýp iþbaþý yapmaya hazýr olanlar, mevsimlik çalýþanlar, çalýþmak isteyen ev kadýnlarý ve diðer bazý gruplar iþgücüne dahil edilmediðinden Türkiye'de iþsizlik oraný Tablo 6. Yýl Ortasý Asgari Ücretin ABD Dolarý ve Alman Marký Ýle Karþýlaþtýrýlmasý (Bu tablo bu haliyle Çalýþma Bakanlýðý Web sitesinden alýnmýþtýr). Asgari Ücret Başlangıç Tarihi Asgari Ücret (TL/Ay) *Bilgileri 1999 yýlýnýn bitiminde oluþacaktýr. Yıllık Ortalama Asgari Ücret (TL/Ay) Bir ABD Dolarının (USD) TL Değeri * Ortalama Asgari Ücret (USD/Ay) * Bir Alman Markının (DM) TL Değeri * Ortalama Asgari Ücret (DM/Ay) * 6

7 da düþük hesaplanmaktadýr yýlý sonlarýnda SSK için açýlan 2500 kiþilik kadroya yaklaþýk yüz bin kiþinin baþvurmasý ülkemizde iþsizliðin ulaþtýðý boyutu göstermesi bakýmýndan ibret vericidir. E. Ýþsizlik Sigortasý 57. Hükümet tarafýndan "48 yýllýk rüya gerçekleþti: Ýþsizlik sigortasý getirildi" (ÇB,2000:3) sloganýyla kamuoyuna sunulan iþsizlik sigortasý, emekçilerin çok az bir bölümünü kapsayacak ve kapsam içerisine girenleri de çok az bir ödenekle destekleyecek biçimde yasalaþtýrýlmýþtýr. 1 haziran 2000 tarihinde yürürlüðe giren Yasa'ya göre, iþsizlik sigortasý ödeneðinden yararlanabilmek için sigortalýnýn kendi istek ve kusuru dýþýnda iþsiz kalmasý, son üç yýl içinde 600 gün prim ödemesi ve iþsiz kalmadan önceki 120 gün içinde de kesintisiz prim ödemiþ olmasý gerekmektedir (ÇB,2000:7). Türkiye'de çalýþanlarýn yaklaþýk yarýsýnýn "Sigortasýz" çalýþtýrýldýðý, sigortalýlarýn büyük bir bölümünün de eksik primle çalýþtýrýldýðý ve yasada sözü edilen "Kusuru dýþýnda iþsiz kalmak"ýn göreceliði düþünülürse, iþsizlik sigortasýndan yaralanabilecek iþçi kesiminin çalýþanlarýn çok küçük bir oranýný oluþturacaðýný söylemek olanaklýdýr. Yasa'nýn yürürlüðe girmesinden sonraki ilk yýllar bu gerçeði sayýsal olarak da bütün çýplaklýðýyla açýða çýkaracaktýr. Bunun dýþýnda, iþsiz kalan çalýþanlara, yasada öngörülen koþullarý taþýyan ve 600 gün prim ödemiþ olanlar için 180 gün, 900 gün prim ödemiþ olanlar için 240 gün ve 1080 gün ve daha fazla prim ödemiþ olanlar için 300 gün süre ile, iþçinin prime esas son dört aylýk kazancýnýn ortalamasýnýn % 50'si kadar iþsizlik ödeneði verilmesi uygun bulunmaktadýr... F. Sosyal Güvenlik Sosyal güvenlik, toplumun, kendi bireylerini, bugün ya da gelecekte ortaya çýkabilecek çeþitli risklere karþý koruma altýna almasý olarak tanýmlanabilir. Söz konusu riskler içinde hastalýk, doðum, iþ kazasý, iþsizlik, iþ göremezlik, yaþlýlýk ve ölüm gibi sosyal ve saðlýkla ilgili çeþitli olaylar yer almaktadýr (ILO,1989). Sosyal güvenlik kapsamýnda bulunan nüfus gruplarýnýn 1999 yýlý itibariyle sosyal güvenlik kuruluþlarýna göre daðýlýmý incelendiðinde Türkiye'de nüfusun % 53.3'ünün SSK'na baðlý olduðu anlaþýlmaktadýr (SSK,2000a:22). Sosyal güvenlik sistemlerinin kapitalist üretim iliþkileri içinde birkaç iþlevi yerine getirdiði anlaþýlmaktadýr. Bu iþlevlerden biri toplanan büyük fonlarýn kapitalist ekonomik yapý için taþýdýklarý anlama iliþkindir. Çünkü bu fonlarýn deðiþik ekonomik kanallar aracýlýðýyla (Banka mevduatlarýnda olduðu gibi), kendi asýl amaçlarý dýþýnda, kapitalist ekonominin deðiþik sektörlerine kaynak yaratma/aktarma gibi bir iþlevi yerine getirmeleri de kaçýnýlmazdýr (Belek,1999). Saðlýk hizmetlerinden yararlanmak dýþýnda sosyal güvencenin iþçi sýnýfý için en önemli anlamý, emeklilik hakkýnýn kazanýlmasý ve emekli maaþýnýn baðlanmasýdýr. 57. Hükümet ile birlikte, 21.Yüzyýl, Türkiye'de iþçi sýnýfýnýn kazanýlmýþ haklarýnda bir budanmayý beraberinde getirerek kadýnlarýn 58, erkeklerin 60 yaþýndan önce emekli olmalarý engellenmiþtir. Bu yazýda yeni emeklilik yasasý ile ilgili deðerlendirme yapmak hedeflenmemekle birlikte, yasanýn yeni dünya düzeninin "Bunalým" söylemiyle birlikte liberal politikalarýnýn Türkiye'de iþçi sýnýfýna karþý bir kazanýmý olduðunu okuyucu ile paylaþmak gerekmektedir. Sosyal güvenlik kuruluþlarýnýn birikimlerini çalýþanlar yerine "Baþkalarýna" ve "Keyfi" bir biçimde aktaranlar faturayý yine çalýþanlara kesmiþ bulunmaktadýrlar!... G. Çalýþma Süresi Türkiye'de 1995 yýlýnda fiili çalýþma süresi 47.5 saat olarak gerçekleþmiþtir. Bu süre yýlda 2470 saat eder ki, bu da dünyada en çok çalýþýlan sürenin Türkiye'de olduðunu ortaya koymaktadýr (Petrol- Ýþ,1996:310). Uluslararasý Çalýþma Örgütü verilerine göre 1997 yýlýnda yýllýk fiili çalýþma süresi Norveç'te 1399 saat, Almanya'da 1560 saat (1996), Fransa'da 1656 saat, Japonya'da 1889 saat (1995) ve ABD'nde 1966 saat olarak gerçekleþmiþtir (ILO,1999). H. Saðlýk Hizmetlerinin Örgütlenmesi Ýþçi statüsünde çalýþanlara saðlýk hizmeti sunan SSK, 506 sayýlý Kanun'un öngördüðü saðlýk yardýmlarýný, temelde saðlýk tesisi iþletmeciliði yolu ile saðlamaktadýr. Ancak kendisine ait saðlýk tesisi bulunmayan yerlerde veya saðlýk yardýmýnýn Kurumca hiç ya da yeterli düzeyde saðlanamadýðý durumlarda bu hizmet, kamu ve özel kesime ait saðlýk kuruluþlarýndan satýn alýnarak yürütülmektedir (SSK,1999:4). Ýþçi saðlýðý alaný temel olarak koruyucu hekimlik hizmetlerinin sunulduðu bir alan olmasýna karþýn ne Çalýþma Bakanlýðý'nýn ne de SSK'nýn koruyucu hekimlik hizmetlerini sunmak üzere yaþamda yer bulan kapsamlý bir saðlýk örgütlenmesi bulunmamaktadýr. SSK sunduðu saðlýk hizmetlerini ikinci basamak tedavi hizmeti aðýrlýklý olarak sürdürmektedir. SSK tarihi itibarý ile 98 genel hastane, 22 özel 7

8 dal hastanesi, 162 dispanser, 232 saðlýk istasyonu, 10 aðýz ve diþ saðlýðý merkezi ve 1 hemodiyaliz merkezi ile saðlýk hizmeti sunmaktadýr (SSK,1999:4). Ayrýca 3 meslek hastalýklarý hastanesi ile Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý'na baðlý Ýþçi Saðlýðý ve Güvenliði Merkezi (ÝSGÜM) iþçi saðlýðý alanýnda hizmet sunmaktadýr. Ýþçi saðlýðý alanýnda koruyucu hekimlik hizmeti sunan temel oluþum, baþlarýnda iþyeri hekiminin bulunduðu iþyeri saðlýk birimleridir. Yasa gereði 50'den az sürekli iþçi çalýþan yerlerde iþyeri hekimi istihdamý zorunlu olmadýðý için, Türkiye'de bildirimi yapýlan sigortalý çalýþanlarýn % 57.6'sýnýn (Tablo 2) koruyucu hekimlik hizmetlerinden yararlanmak için halen neredeyse tek þansý olan iþyeri hekimi ile karþýlaþma olanaðý bulunmamaktadýr. Türkiye'de saðlýk hizmetlerinden yararlanma araþtýrmasýna göre kentsel alanda yaþayan SSK'lýlar yýlda 3.74 kez, kýrsal alanda yaþayanlar ise yýlda 3.05 kez hekime baþvurmaktadýrlar (SB,1995:97). Ýþyeri hekimlerine baþvuru ile iþyeri hekimlerinin ürettiði koruyucu ve tedavi edici saðlýk hizmetlerine iliþkin veri toplanmadýðýndan bu konuda fazla bir þey söylemek olanaklý deðildir. Ancak yýllar geçtikçe çalýþan iþyeri hekimi sayýsýnýn artmasýna raðmen örneðin meslek hastalýklarý sayýsýnda bildirimlerin artmamasý, iþyeri hekimlerinin koruyucu hekimlik alanýndaki üretimlerine iliþkin bir tartýþmayý gündeme getirmektedir. SSK'nýn elindeki insan gücüyle sigortalýlara yeterli hizmeti sunmasý olanaksýzdýr. Toplam sigortalý sayýsýnýn nüfus içindeki oraný % 45'e ulaþmaktadýr. SSK'nýn kapsadýðý büyük nüfusa karþýlýk, bu nüfusa hizmet götürecek saðlýk insan gücünde büyük bir eksiklik görülmektedir. Örneðin 1996 yýlý için Türkiye'deki hekimlerin % 10,4'ü, hemþirelerin % 12.1'i, hastanelerin % 10.4'ü, hastane yataklarýnýn da % 16.7'si SSK hizmetindedir. Hizmet edilen nüfus ile kaynaklar arasýndaki bu büyük dengesizlik, saðlýk kurumlarýnýn yetersiz kalmasýna ve saðlýk kurumlarýna yönelik memnuniyetsizliðe gerçek bir zemin oluþturmaktadýr. Bu dengesizliðe karþýn SSK'nýn üstlendiði iþyükü bütün diðer kurumlardan daha fazladýr. Örneðin 1997 yýlý için, bir hasta yataðýnda yatan hasta sayýsý SSK'da 41 iken, bu sayý Saðlýk Bakanlýðý hastanelerinde 36, özel hastanelerde 37, üniversite hastanelerinde 29'dur (TTB,1999:34). Uygulanan "Tasarruf Tedbirleri"ne baðlý olarak, personel atanamadýðýndan ve ithali gereken týbbi cihazlar yeterince saðlanamadýðýndan, yatak kapasiteli toplam 17 saðlýk tesisi tam teþekküllü olarak çalýþtýrýlamamakta, 200 yatak kapasiteli 2 hastane ise inþaatý tamamlandýðý halde hizmete sunulamamaktadýr. Kurum saðlýk yatýrýmlarýnýn istenilen düzeyde gerçekleþtirilememesi ve saðlýk personelinin yeterli olmamasý nedeniyle tetkik ve tedavilerin Kurum tarafýndan saðlanamadýðý durumlarda, bu hizmet üniversite ve devlet hastaneleri veya özel saðlýk kuruluþlarýndan saðlanmaktadýr. Kurumdýþý saðlýk tesislerine gönderilen hastalarýn tetkik ve tedavi giderleri 1997 yýlýnda yaklaþýk 17.5 trilyon lira iken, 1998 yýlýnda % 115'lik bir artýþla 37.6 trilyon lira olarak gerçekleþmiþtir (SSK,1999:64-5). I. Sendikalaþma Türkiye'de SSK'lý iþçiler açýsýndan sendikalaþma eðilimi 1980'li yýllar sonunda baþlayan düþüþünü sürdürmektedir. Sendikalý iþçilerin SSK'lý iþçilere oraný Tablo 8'de verilmektedir (Petrol-Ýþ,1996:521). Tablo 8. Sendikalý Ýþçilerin SSK'lý Ýþçilere Oraný (%) Yıllar Kamu Sektörü Özel Sektör Toplam Dünya Bankasý'nýn yayýnladýðý "Dünya Geliþme Raporu"na göre Türkiye'nin Ekonomik iþbirliði ve kalkýnma Örgütü (OECD) üyesi ülkeler arasýnda sendikalaþma oraný en düþük ülke olduðu belirlenmiþtir. Türkiye'nin sendikalaþma oraný % 9.1 olarak bulunurken, Finlandiya % 95 sendikalaþma oraný ile OECD birincisi oldu. Türkiye'nin sendikalaþma oranýnýn, geliþmekte olan ülkeler arasýnda yapýlan bir deðerlendirme sonucunda bulunan Zambia 'daki % 16'lýk sendikalaþma oranýnýn bile gerisinde kaldýðý saptandý. Ýstatistiklere göre, Türkiye sendikalaþma bakýmýndan sadece Hindistan, Kenya ve Pakistan'ý geride býraktý (Hurriyet,1998). J. Özelleþtirme Cumhuriyetin kurulmasýndan bu yana halk adýna edinilen kamu kurum ve kuruluþlarýnýn özel sektöre devredilmesi anlamýna gelen özelleþtirme, iþçi saðlýðý alanýndaki en önemli sorunlardan biri olarak karþýmýzda durmaktadýr. "Zarar eden kamu kuruluþlarýný" özel sektöre satarak zararýn ortadan kaldýrýlacaðý söylemiyle baþlatýlan özelleþtirme, dünyanýn hemen her yerinde yaþanan örneklerinde olduðu gibi iþsizlik ve sendikasýzlaþtýrma baþta olmak üzere tekelleþme ve 8

9 diðer olumsuz etkileriyle ülkemizde de yaþanmaktadýr. Özelleþtirmenin gözdelerinden TÜPRAÞ 1999 yýlýnda 330 trilyon lira brüt (870 milyon dolar) kar elde etmiþtir (Milliyet, 2000a). Özelleþtirilen ÇÝNKUR, Ýranlýlar tarafýndan kurulan bir þirkete 14 milyon dolara "Ýþletme en az üç yýl süreyle kapatýlamayacak" hükmüyle satýldýktan üç buçuk yýl sonra kapatýlarak 380 iþçinin iþine son verilmiþtir. Ýþçilerin 6 milyon dolar tutan ücretleri ile kýdem tazminatlarý özelleþtirme sýrasýnda güvence altýna alýnmamýþ ve daha önce çinko hammaddesini iþleyen tesisin kapatýlmasý ile sektörde dýþa baðýmlýlýk oluþturularak üç yýl içinde 38 milyon dolar kazanç elde edilmiþtir (Milliyet, 2000b). Örnekleri çoðaltmak olanaklýdýr. Özelleþtirme sonucu iþten atýlma oraný % 68.2, sendikasýzlaþtýrma oraný da % 72'dir. Son üç yýlda (1997, 1998 ve 1999) ulaþýlabilen verilere göre özelleþtirme nedeniyle iþçi iþten atýlmýþtýr. Bu veriler özelleþtirmenin çalýþanlar açýsýndan ne denli ciddi sorunlara yol açacaðýnýn bir göstergesidir (Petrol- Ýþ 2000:301). K. Üretim Süreci Üretim süreci, çalýþanýn saðlýðýný doðrudan etkileyen etmenlerden biridir. Ýnsan, iþ ortamýndaki bir çok etmen nedeniyle strese maruz kalýr; bu stres nedeniyle fiziksel, ruhsal ve sosyal deðiþiklikler yaþar. Halen birçok sektörde uygulanan ve endüstriyel çalýþmanýn en kötü formu olarak bilinen "Bant tipi üretim"in (Seri üretim) çalýþaný bilgi, beceri, yaratýcýlýk ve beyin gücünün hiçbir iþe yaramadýðý robotlar haline dönüþtürdüðü ve beraberinde bir yabancýlaþma ile derin depresyon tablosu, hatta kiþilik bölünmesine dek varabilen ruhsal sorunlar getirdiði bilinmektedir (Türk,1998). Son zamanlarda adýný sýk olarak duymaya baþladýðýmýz "Esnek Üretim", en az sayýda istihdam ile en yüksek verimlilik ve kalite elde etmek, iþçi maliyetlerini azaltmak ve böylece pazardan pay kapmak amacýyla uygulanan üretim modelidir. Ýþten çýkarmalarda serbestlik, çalýþma sürelerinin esnetilmesi, taþeronlaþma ve fason üretimde artýþ bu modelin ilk sonuçlarý olarak karþýmýzda durmaktadýr. Taþeron iþçileri diðer iþçilerden daha uzun çalýþmakta, daha az ücret almakta, sosyal güvenlikleri ve sendikalaþmalarý dahil hemen hiçbir haklarý tanýnmamaktadýr. Esnek üretim, tam zamanýnda üretim, toplam kalite yönetimi gibi üretim süreçleri çalýþanlarýn saðlýk ve güvenliðini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu ortamda iþverenler, çalýþanlarýn sadece emeklerini deðil, ruhlarýný da satýn almak istemektedirler. Bu üretim süreçleri çalýþanlarýn örgütlenmelerinin önünde ciddi bir engel oluþturmaktadýr (Bildirge, 1998). Ýþçi Saðlýðý Alanýna Ýliþkin Veriler A- Ýþ Kazalarý Ülkeler arasýnda deðiþmekle birlikte yýlda her yüz bin iþçi için iþ kazasý olgusu beklenmektedir (Harrington, 1998:29). Türkiye'de 1999 yýlýnda iþ kazasý meydana gelmiþtir. Ýþ kazasý insidansý yüz bin iþçide olarak gerçekleþmiþtir. Çeþitli nedenlerle eksik bildirildiðini düþünmemize raðmen ülkemizde iþ kazasý olgu sayýsý çok fazladýr. Bunlarýn % 72.4'ü sigortalý sayýsýnýn 50'nin altýnda olduðu küçük iþyerlerinde gerçekleþmiþtir. Ýþ kazalarýnýn iþyerinde çalýþan sigortalý sayýsýna göre daðýlýmý Tablo 9'da gösterilmektedir (SSK,2000a:63). Ýþ kazalarýnýn sigortalýnýn hizmet süresine göre Tablo 9. Ýþ Kazalarýnýn Ýþyerinde Çalýþan Sigortalý Sayýsýna Göre Daðýlýmý Sigortalı Sayısı Toplam daðýlýmý incelendiðinde; iþ kazalarýnýn % 1.9'unun iþçinin iþe girdiði ilk günde (1.487 iþ kazasý), % 1.7'sinin ilk hafta içinde (1.348 iþ kazasý), % 4.9'unun ilk ay içinde (3.794 iþ kazasý) ve % 34,8'inin ilk yýl içinde ( iþ kazasý) meydana geldiðinin bildirildiði anlaþýlmaktadýr (SSK, 2000a:63). Ancak, özellikle ilk ay içinde olduðu bildirilen iþ kazalarýnýn ne kadarýnýn daha önceden "Kaçak" çalýþtýrýldýðý halde iþ kazasý olduktan sonra "Sigortalý" olan iþçilere ait olduðu bilinmemektedir. Bu durum, özellikle kaçak çalýþtýrýlan iþçilerin içinde bulunduklarý iþ kazalarýnýn eksik bildirildiðini de düþündürmektedir. Bildirimlere göre iþ kazalarýnýn % 42.6'sý birinci saatte ( iþ kazasý), % 17,0'ý ise altýncý saatten sonra ( iþ kazasý) meydana gelmektedir (SSK,2000a:64) yýlýnda iþçi iþ kazasý sonucu yaþamýný yitirmiþtir (SSK, 2000a:67). Ýþ kazasý açýsýndan en riskli iþ kollarýný (Ýþ kazasý bildirimlerine göre) kömür madenciliði ve metal 9

10 endüstrisi oluþturmaktadýr. Ýþ kazalarýnýn bazý faaliyet gruplarýna göre daðýlýmý Tablo 10'da verilmektedir (SSK, 2000a: 55-7). B-Meslek Hastalýklarý Tablo 10 Ýþ Kazalarýnýn Faaliyet Gruplarýna Göre Daðýlýmý Faaliyet Grupları* Kömür Madenciliği Metal Endüstrisi Metalden Eşya İmalatı Taş, Toprak, Kil, Kum vs. İmalatı Makine İmalatı ve Tamiratı Nakil Araçları İmali Dokuma Sanayi Gıda Maddeleri Sanayii Nakliyat İnşaat Diğer Toplam İş Kazası Sayı % *3000'den çok iþ kazasý bildirilen iþ kollarý dahil edilmiþtir. Sigortalı Sayısı İş Kazası İnsidans Hızı (Binde) Ülkeler arasýnda deðiþmekle birlikte, yýlda her bin iþçi için 4-12 meslek hastalýðý olgusu beklenmektedir (Harrington, 1998:29). Yurt genelinde 1999 yýlýnda toplam olarak meslek hastalýðý tanýsý konulmuþtur (SSK, 2000a: 57). Ayný yýl aktif olarak çalýþan sigortalýnýn bulunduðu bilindiðine göre, 1999 yýlý için meslek hastalýðý insidansý binde 0.2 olarak ortaya çýkar ki, bu sayýyý ancak meslek hastalýðý tanýsý koymada ne derece geride olunduðunun kanýtý olarak kullanmak olanaklýdýr. Ýstanbul Meslek Hastalýklarý Hastanesi'nde yapýlan bazý araþtýrmalar meslek hastalýklarýnýn gerek iþyeri hekimleri gerekse genel hastanelerde çalýþan hekimler tarafýndan atlandýðýný göstermektedir (Sirer, 1998:67-77). Klasik týp eðitimi sýrasýnda meslek hastalýklarýna çok az yer verilmesi, hekimlerin çoðunun bir hastada meslek hastalýðý tespit etse bile idari anlamda ne önereceðini bilmemesi, iþyeri hekimlerinin temel kavramlar dýþýnda meslek hastalýklarý konusunda yeterince bilgilendirilmeksizin sertifikalandýrýlmasý, meslek hastalýklarý uzmanlýðýnýn halen temel uzmanlýk dalý olarak tanýmlanmamýþ olmasý, meslek hastalýklarý konusunun üniversiteler ve diðer araþtýrma kurumlarýnda yeterli ilgiyi görmemesi ve meslek hastalýklarý hastanelerinin yeterince tanýnmamasý gibi nedenler (Karadað, 1998a) meslek hastalýklarý tanýsý konulmasýnda öne çýkan sorunlar olarak tanýmlanabilir. Bunlara küçük iþletmelerde iþyeri hekiminin bulunmamasýný, periyodik muayenelerin iþveren tarafýndan düzenli olarak yaptýrýlmamasýný, meslek hastalýklarý hastanesine sevk zincirinin iyi iþletilmemesini, iþyeri hekimlerine doðrudan meslek hastalýklarý hastanelerine sevk yetkisinin verilmemesini, genel hastanelere baþvuran kiþilere hekimler tarafýndan mesleklerinin sorulmamasýný ve erken taný/tedavinin, meslek hastalýðý nedeniyle oluþan tedavi ve maluliyet tazmininden daha ucuz olduðunun algýlanmamasýný da eklemek gerekir (Karadað, 1998b). Ülkemizde halen Ýstanbul, Ankara ve Zonguldak'ta olmak üzere üç tane meslek hastalýklarý hastanesi bulunmaktadýr. Açýldýklarý tarihten 1984 yýlýna kadar çok yoðun bir çalýþma içinde olan bu hastaneler, bu tarihten sonra sadece mesleki maluliyet veren kurumlar olarak görülmüþler ve iþlevsiz hale gelmiþlerdir. Bunun nedenlerini iki ana baþlýkta toplamak mümkündür: 1)Meslek hastalýklarý hastanelerinin primer görevi mesleki maluliyet tayini olarak düþünülmüþtür. 2)Meslek hastalýklarý hastaneleri 1984 yýlýna kadar çalýþma müfettiþleri ile iþbirliði halinde çalýþarak birçok iþyerinin kapatýlmasýna sebep olmuþlar, bu tarihten itibaren iþ kanununda yapýlan bir deðiþiklikle bu yetki çalýþma müfettiþlerinin elinden alýnmýþtýr (Akkurt, 1996). Ýþçi saðlýðý alanýnda karþýlaþtýðýmýz sorunlardan birisi de bu alanda görülen denetim azlýðýdýr. Çalýþma Bakanlýðý müfettiþlerinin alana iliþkin denetimleri Tablo 11'de sunulmaktadýr (ÇB, 1998). Tablo 11. Ýþçi Saðlýðý ve Ýþ Güvenliði Ýle Ýþin Yürütümü Yönünden Yapýlan Teftiþlerin Yýllar Ýtibari Ýle Toplamlarý Yıl Genel Teftiş Kontrol Teftiş İnceleme Teftişleri Meslek Hastalığı İş Kazası Diğer Genel Toplam Tablo 11'de açýkça görüldüðü gibi, iþçi saðlýðý alanýnda kamusal denetim yok denecek kadar azdýr. Bunun önemli nedenlerinden birini, Çalýþma Bakanlýðý'nýn hekim iþ müfettiþi istihdam etmemesi oluþturmaktadýr. Petrol-Ýþ Sendikasý'nýn örgütlü olduðu iþyerlerinde iþyeri çalýþma ortamý ve koþullarýna iliþkin yapmýþ olduðu bir araþtýrma iþçi saðlýðý alanýndaki olumsuz durumu bir kez daha gün ýþýðýna çýkarmaktadýr. 6'sý 10

11 uluslararasý olmak üzere 107 iþyerinde yapýlan araþtýrmaya göre; iþyerlerinin % 9.3'ünde yemek verilmemekte, % 46.7'sinde içme suyu taþýma/depolama ile saðlanmakta, % 72.2'sinde içme suyu analizi yapýlmamakta, % 78.5'inde içme suyu depo temizliði yapýlmamakta, % 25.2'sinde aydýnlatma yetersiz, % 62.6 iþyerinde tozlu ortam mevcut, % 22.4'ünde havalandýrma sistemi yok, % 44.9'unda yangýn için gerekli önlemler alýnmamakta, % 24.3 iþyerinde titreþim, % 61.7 iþyerinde gürültü var, % 10.3 iþyerinde iyonlaþtýrýcý olmayan, % 8.4 iþyerinde de iyonlaþtýrýcý radyasyon var... Ayrýca iþyerlerinin % 10.3'ünde iþçi saðlýðý-iþ güvenliði kurullarý yok, % 64.5'inde ilk ve acil yardým araç gereçleri eksiktir (Petrol-Ýþ, 1998). Sonuç Bu yazýda sýnýrlý verilerle kabaca yapmaya çalýþtýðýmýz Türkiye'de iþçi saðlýðý alanýndaki durum saptamaya göre, bu alanda öne çýkan sorunlar; iþgücüne katýlýmda cinsiyetler arasýnda gözlenen eþitsizlik, bölgeler ve sýnýflar arasýnda gelir daðýlýmýnda gözlenen uçurum, iþsizlik, sigortasýz çalýþtýrýlma, istihdamda bölgeler arasý eþitsizlik, çalýþanlardan yana iþlev üslenemeyen sosyal güvenlik örgütleri, iþçi saðlýðý alanýna yönelik koruyucu saðlýk hizmetlerinde yetersizlik, sendikasýzlaþtýrma, özelleþtirme, esnek üretim süreci, iþ kazalarý, meslek hastalýklarýnýn erken tanýsýnýn konamamasý ve alanda kamusal izlem eksikliði ile denetimsizlik olarak ortaya çýkmaktadýr. Sosyal devlet anlayýþý bu olumsuz tabloya seyirci kalýnmamasýný gerektirmektedir. Kaynaklar Akkurt, Ý.(1996), "Meslek Hastalýklarý Hastanelerine Ýþlerlik kazandýrýlmasý Konusunda Genel Görüþler", Toplum ve Hekim, Mayýs-Haziran 1996, Cilt:11,Sayý:73, s Belek,Ý.(1999), "Sosyal Sigortalar Kurumu Neyin Sigortasý?", 3.Ulusal Ýþçi Saðlýðý Kongresi Kongre Kitabý II.Cilt, Türk Tabipleri Birliði Yayýný, Ankara, Ekim 1998,s Bildirge (1998), 3.Ulusal Ýþçi Saðlýðý Kongre Bildirgesi, 3.Ulusal Ýþçi Saðlýðý Kongresi Kongre Kitabý I.Cilt, s.3-4. Çalýþma Bakanlýðý (1998), rame1.html Çalýþma Bakanlýðý (1999), html Çalýþma Bakanlýðý (2000), Sosyal Güvenlik Reformu Ne Getiriyor?, T.C.Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý Yayýný. DÝE(1997), html. DÝE(1999a), t1.gif DÝE (1999b), DÝE (1999c), Harrington, J.,M.,Gill,F.,S.,Aw, T.,C., and Gardiner, K.,(1998), Occupational Health, Blackwell Science, Fourth Edition Hurriyet (1998), 26/ekonomi/11eko.htm. ILO (1989), Introduction to Social Security, Geneva. ILO(1999), The ILO Reports "Working More, working better? ", World of Work The Magazine of the ILO, No.31, Sept./oct. 1999, p.6. Karadað, Ö.,K., Akkurt,Ý.,Ersoy,N.(1998a), "Meslek Hastalýklarýnýn Tesbit Edilememesinin Nedenleri ve Doðurduðu Sonuçlar" Toplum ve Hekim, Mayýs-Haziran 1998, Cilt:13, Sayý:3,s Karadað, Ö.,K., Akkurt,Ý.,Ersoy,N.(1998b), "Meslek Hastalýklarýnda Sorunlar ve Çözüm Önerileri" Toplum ve Hekim, Mayýs-Haziran 1998, Cilt:13, Sayý:3,s Milliyet (2000a), Milliyet (2000b), Oyan,O.(1998), Türkiye Ekonomisi Nereden Nereye, Ýmaj Yayýncýlýk, Ankara. Petrol-Ýþ (1996), Petrol-Ýþ Yýllýðý Petrol-Ýþ(1998), Ýþyerleri Çalýþma Ortam ve Koþullarý, Rakamlarla Ýþyerlerinde Tükenen Yaþam-2, Petrol-Ýþ Yayýn No:48, Temmuz Petrol-Ýþ (2000), Petrol-Ýþ Yýllýðý , Yayýn No:58. Saðlýk Bakanlýðý (1995), Health Services Utilization Survey in Turkey, Ministry of Health, Turkey, Health Project General Coordination Unit, December Saðlýk Bakanlýðý (1999), Yataklý Tedavi Kurumlarý Ýstatistik Yýllýðý 1998, Saðlýk bakanlýðý Tedavi Hizmetleri genel Müdürlüðü, Yayýn No:619, Ankara. Sirer.H(1998), Meslek Hastalýklarý, Ýþyeri Hekimliði Ders Notlarý, Türk Tabipleri Birliði Yayýný, 3. Basým, Ankara, Aralýk SSK (1999), Sosyal Sigortalar Kurumu Saðlýk Hizmetleri, Mevcut Durum, Sorunlar, Öneriler, SSK Genel Müdürlüðü Saðlýk Dairesi Baþkanlýðý, Temmuz SSK (2000a), Sosyal Sigortalar Kurumu 1999 Ýstatistik Yýllýðý, Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüðü, Yayýn No:621. SSK (2000b), Sosyal Sigortalar Kurumu 1999 Faaliyet Raporu, Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüðü, Yayýn No:620. TTB (1999), Bin Yýl Kapanýrken Türkiye Saðlýk Sektörünün Durumu, TTB Yayýný,Mart Türk,M., Doðan, F.(1998), "Farklý Üretim Teknolojilerinde Örgütsel Stres Faktörlerinin Karþýlaþtýrýlmasý", 3.Ulusal Ýþçi Saðlýðý Kongresi Kongre Kitabý, II.Cilt, s Türk-Ýþ (1999), /27/ekonomi/ 16eko.htm. U.S.DOL(1997), 11

12 MSG Dergisi Yayýn Kurulu Türk Tabipleri Birliði Mesleki Saðlýk Güvenlik Dergisinin birinci sayýsýnda (Ocak 2000) "Endüstriyel Bir Çevre Felaketi: Akrilonitril" yazýsý, Dr. Nadi Bakýrcý (Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý A.D. Öðretim Görevlisi) imzasý ile yayýmlanmýþtýr. Yazýda 17 Aðustos depremi sonrasý oluþan 6400 ton akrilonitrilin havaya, suya ve topraða karýþmasý sonucunda ortaya çýkan ya da çýkabilecek olan çevre ve insan/iþçi saðlýðý etkileri deðerlendirilerek bundan bir sonra yapýlmasý gerekenler tartýþýlmýþtý. U.S.EPA'nýn akrilonitrili BI olarak sýnýflandýrdýðý, muhtemel bir kanserojen olarak tanýmladýðý, depremin yol açtýðý yýkýmlara endüstriyel çevre kirlenmelerinin de eklendiði vurgulanmýþtý. MSG Dergisi birinci sayýsýnda yayýmlamýþ olduðumuz Dr. Nadi Bakýrcý imzalý yazýnýn içeriðinde AKSA (Akrilik Kimya Sanayi Anonim Þirketi)'da, 17 Aðustos deprem sonrasýnda; "kazanýn boyutlarý", "kazadan sonra oluþan çevre ve saðlýk sorunlarý", "akrilonitril nedir?" "çevresel/mesleksel maðduriyet, kiþisel maðduriyet nasýl deðerlendirilir?", "saðlýk etkileri nelerdir?", "ekolojik zararlarý nedir?" baþlýklarý altýnda genel bir açýlým verilmiþti. Ve zaman kaybetmeden Ulusal Ýþ ve Çevre Saðlýðý Enstitüsü kurulmasý gereðinin altý çizilmiþti. Dergimiz henüz daha elinize geçen üçüncü sayýsýyla beraber yayýmlamýþ olduðu yazýlarýn içeriði nedeniyle ulaþtýðý yerlerden tepkiler almýþtýr. Bizi de güçlendirerek hareket ettiren bu tepkilerin olumlu olduðunu düþünmekteyiz. Dr. Nadi Bakýrcý'nýn yazýsýna AKSA (Akrilik Kimya Sanayi Anonim Þirketi) tarafýndan gelen pozitif bir tepkimeyi de tarihinde Semih Ersun (AKSA- AKSA GERÇEÐÝ Kalite ve Çevre Yönetimi Müdürü) üzerinden dergimiz yayýn organizasyon kurulu olarak aldýk: "... tüm süreçlerinde insaný merkez alan, çalýþanlarýn saðlýðýný düþünen ve çevreyi önemseyen biryaklaþýmýn hakim olduðu ve bu konudaki duyarlýlýðýn gerek yönetici gerekse çalýþanlarýnda en üst düzeyde bulunduðu bir sanayi kuruluþudur. Bu yaklaþým, aldýðý birçok ISO Çevre ve TKSD Üçlü Sorumluluk Ödülleriyle Çevre Bakanlýðý'ndan almýþ olduðu Çevre Beratý'yla ve ISO belgesi'yle kanýtlanmýþtýr." Yine ayný tepkimede (Semih Ersun imzalý yazýda) çevre halkýnýn ivedilikle uyarýldýðý, tüm tedbirlerin yetkili merciiler tarafýndan yerine getirildiði, olay boyunca tesisin Çevre Bakanlýðý, Greenpeace, iç ve dýþ basýn olmak üzere ilgilenen tüm kurum ve kuruluþlara açýk tutulduðu ve daha sonra da yine sanayicilere ayrýntýlý bilgi verildiði belirtilmektedir. Üniversiteden toksikolog ve bitki saðýlýðý uzmanlarý ve Yalova Ýl Çevre, Tarým ve Saðlýk Müdürlükleri tarafýndan tarihinde arazide yapýlan gözlemlerden keza Ýstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Ýþletmeciliði Enstitüsü Müdürlüðü'nce düzenlenen rapor ("Bizzat akrilonitrilden etkilendiði iddia olunan arazilerde alýnan sebze ve meyve örneklerinde ve kuyu suyu ve artezyen suyu örneklerinde akrilonitrile rastlanmadýðý") MSG Dergisi Yayýn Kurulu'na ulaþmýþtýr. Ayný yazýda ve eklerinde T.C. Yalova Valiliði Ýl Çevre Müdürlüðü'nce 3 adet kuyu suyu numunesinin akrilonitril yönünden temiz çýktýðý, T.C. Ýstanbul Üniversitesi Rektörlüðü Deniz Bilimleri ve Ýþletmeciliði Enstitüsü Müdürlüðü tarafýndan düzenlenip T.C. Çevre Bakanlýðý'na sunulan raporda deprem sonrasý akrilonitrilden etkilendiði düþünülen sebze ve meyveler (domates, 12

13 "Teknoloji doðurgandýr." "Sanayiye arka çýkýlmasýnýn ve sanayiciye güvenilmesinin yararýna inanýyorum." "Akýl, Yalova'nýn temiz sanayiye, ahlâklý sanayiciye kucak açmasýnýn doðruluðunu söylüyor." "Ýnanýyoruz ki sanayi insaný sadece maddi yönden deðil manen de geliþtirir. Sanayide baþarý kaliteli üretimle, kaliteli insan gücü kullanarak ve topluma, müþterilere ve hissedarlara saygýlý olarak, onlarýn hepsinin çýkarlarýný ayrý ayrý gerçekleþtirmelerine özen göstererek sürekli kýlýnabilir." Selçuk Ersun (AKSA Genel Müdürü) Ekim 1998 AKSA Haberleri Bülteni'nden, "Çevre günümüzde en çok tartýþýlan konulardan birisidir. Gelecek yüzyýlýn en önemli konularýndan birisi olmaya devam edecektir. Ýnsanýn çevre üzerindeki aðýr baskýsý, giderek insanlýðýn geleceðini de tehdit edecek rehabilitasyon çabalarý dünyamýza ve gelecek kuþaklara karþý en önemli sorumluluklarýmýzdan birisidir." "Ýnsan saðlýðý 'çevre ile genetik yapýsý arasýndaki etkileþimin bir ürünü' olarak tanýmlanýr. Çevrenin insan saðlýðý üzerindeki etkileri gerek koruyucu gerekse tedavi edici hekimlik uygulamalarý açýsýndan giderek daha büyük önem kazanmaktadýr." "Çevre hekimliði (environmental medicine) iþle ilgili zararlanmalarýnýn yanýsýra, kirli hava, su, yiyecek ve topraktaki toksik etkenlerle karþýlaþan bireylerin evde ve toplumda deðerlendirilmesi ve bakýmýyla ilgili sorunlara da aðýrlýk verir. Bu hem klinik deðerlendirmeleri, hem de tedavi uygulamalarýný baþtan sona etkileyecek önemli faktörleri gözönüne almamýzý zorunlu kýlar. Artýk tedavisi olanaksýz hale gelmiþ birçok klinik sorunun temelde önlenebilir çevresel etkilenimler olduðunun belirlenmesi primer, sekonder ve tersiyer koruyucu hekimlik uygulamalarýnýn ne kadar önemli olduðunu ortaya koymaktadýr." Prof. Dr. Münevver Bertan I. Ulusal Çevre Hekimliði Kongresi'nden sivribiber, dolmalýk biber, fasulye, patlýcan, þeftali, armut, mýsýr, elma) ile sulama için kullanýlan su örnekleri ve deniz canlýlarýndan bazýlarýnda (mezgit, dil balýðý...) akrilonitril analizi yapýldýðý tarihli raporla belgelenmekte ve 6400 ton akrilonitrilin doðaya/çevreye karýþtýðý ortamda bütün bu raporlarýn temiz çýktýðý belirtilmektedir!? 17 Aðustos 1999 depreminin etkisiyle AKSA'da oluþan akrilonitril sýzýntýsýnýn (selinin) etkilerini incelemek üzere Ýstanbul Tabip Odasý Çevre Saðlýðý Çalýþma Grubu'nun, Çevre Ýçin Hekimler Derneði ile beraber yürüttüðü, AKSA çevresinde yaþanan insanlarda oluþan saðlýk yakýnmalarý ve bu yakýnmalarýn sýklýðýný ve daðýlýmýný ortaya çýkaran çalýþmalarý 23 Mayýs 2000 tarihinde "ara rapor" þeklinde elimize ulaþmýþtýr. AKSA ve çevresindeki en yakýn "komþularýna" ve derginin hedef kitlesine deðerlendirmeleri için sunuyoruz: Bu rapor, 17 Aðustos 1999'da depremin etkisiyle AKSA'da oluþan akrilonitril sýzýntýsýnýn saðlýk etkilerini incelemek üzere Ýstanbul Tabip Odasý Çevre Saðlýðý Çalýþma Grubu'nun, Çevre Ýçin Hekimler Derneði ile beraber yürüttüðü çalýþmalarý, ulaþýlan sonuçlarý ve önerileri içermektedir. Ayrýca, akrilonitril maddesinin saðlýk etkileri dünyadaki bilimsel araþtýrmalarýn ýþýðýnda deðerlendirilmiþ ve rapora eklenmiþtir. Çalýþma grubunun yürüttüðü araþtýrmalar devam ettiðinden bu raporu "ara rapor" olarak hazýrladýk. Sonuçlara ulaþýldýkça bilgiler rapor haline getirilecektir. (ÝTO Çevre Saðlýðý Çalýþma Grubu, 23 Mayýs 2000) Ýstanbul Tabip Odasý, Marmara depreminin ardýndan bölgede yoðun bir çalýþma yürütmüþ ve gönüllü enerjinin büyük bir kýsmýný bölgedeki felaketin doðrudan etkilerinin giderilmesine katký saðlamak üzere seferber etmiþtir. Bu nedenle, depremin çevresel etkilerini inceleyecek çalýþmalarý örgütlemekte ne yazýk ki geç kalmýþtýr. Tabip Odasý'nýn "Kamu saðlýðýnýn korunmasý ve geliþtirilmesi" sorumluluðu gereði AKSA kazasýný incelemek üzere bir ekip oluþturulmuþ ve bu ekip çalýþmalarýna Ekim 1999'dan sonra baþlanmýþtýr. Ekim 1999'da AKSA'daki kazanýn boyutlarýnýn ve olayýn oluþ þeklinin anlatýldýðý toplantýya oda adýna katýlýndý ve iþletmede ortaya çýkan zarar yerinde incelendi. Çevre halký ziyaret edildi. Zarara uðrayanlarýn katýldýðý toplantýlarda halkýn neler yaþadýðý ve nasýl etkilendiði anlaþýlmaya çalýþýldý. Halk saðlýðý uzmanlarýnýn da katýldýðý bu toplantýlarýn yanýnda, Belediye Baþkaný ve bölgenin saðlýk ocaðý hekimiyle de görüþüldü. Yapýlan saha incelemelerinin ýþýðýnda, dünyada bu maddenin saðlýk zararlarýný inceleyen bilim adamlarý ve araþtýrma merkezleriyle iliþkiye geçilerek olay deðerlendirildi. Çevreye karýþan ton akrilonitrile halkýn hangi boyutta maruz kaldýðýný ve bu maruziyetin yarattýðý ilk (akut) saðlýk sorunlarýnýn boyutlarýný belirlemek için bir araþtýrma planlandý. Aþaðýda bu araþtýrma ilk sonuçlarý ile beraber sunulmuþtur. Araþtýrmanýn Amaçlarý: Akrilonitril sýzýntýsýnýn ardýndan ortaya çýkan yakýnmalarý, bu yakýnmalarýn sýklýðýný ve daðýlýmýný ortaya çýkarmak, Akrilonitrile olan maruziyetin boyutunu saptamak 13

14 Tablo 1: Bulgularýn oranlarý ve yerleþim yerlerine göre daðýlýmý Burunda ve Genizde Yanma (%) Göz Şikayetleri (%) Baş Ağrısı (%) Solunum Şikayetleri (%) Cilt Rahatsızlıkları (%) Bulantı-Kusma (%) Baş Dönmesi (%) Ses Kısıklığı (%) Araþtýrmanýn Yöntemi: Araþtýrmaya Altýnkum Sitesi, Baþak Sitesi ve Taþköprü'den isteyenler katýldý. Toplam 250 kiþiden kan örnekleri alýndý ve bu kiþilerden 149'una anket uygulandý. Anket: Akrilonitrilin etkilerine özel hazýrlanmýþ bir anket formu yakýnmalarýn ortaya çýkarýlmasýnda kullanýldý. Kanda AN-hemoglobin seviyesi tayini: Kana karýþan akrilonitril hemoglobine yapýþmaktadýr. Bu yapýnýn oranýnýn hesaplanmasý ile kiþinin ne kadarlýk bir akrilonitrile maruz kaldýðý bulunabilmektedir. Yeni geliþtirilen bu yöntem ile eritrositlerin yaþam süresi olan 120 güne kadar sonuç alýnabilecektir. Akrilonitrilin metabolitlerinden kanda siyanid ve idrarda da tiosiyanat seviyesi ölçülerek maruziyet deðerlendirilebilmektedir, ancak bu maddeler maruziyetin ortadan kalkmasý ile beraber görülmemeye baþlar. Bu nedenle, geç dönemde AN-hemoglobin seviyesinin GC-MS ile ölçülmesi daha uygun bir yöntem olarak görülmüþtür. Bu yöntemi uygulamak amacý ile alýnan kanlarýn eritrositleri yýkanmýþ ve -200 C dondurularak saklanmýþtýr. Bundan sonraki adýmda eritrositler GC-MS yöntemi ile incelenecektir. Araþtýrmanýn Bulgularý: Alýnkum S., Baþak S. ve Taþköprü'de araþtýrmaya katýlanlarýn bildirdiði yakýnmalardan depremin ardýndan ortaya çýkanlar deðerlendirmeye alýnmýþtýr. Bulgular, AKSA'ya olan uzaklýklarýna ve yerleþim özelliðine göre gruplandýrdýðýmýz bölgelerde ayrý ayrý incelenmiþ ve bulgularýn daðýlýmlarý bölgelere göre karþýlaþtýrýlmýþtýr. Buna göre, kazaya en yakýn yerde Altýnkum Sitesi sakinleri vardýr ve yakýnmalarýn en sýk ifade edildiði bölge de burasýdýr. Baþak Sitesi, Altýnkum'dan sonraki sitedir ve yakýnmalarýn sýklýðý burada azalmaktadýr. Kaza bölgesine en uzakta ve daha yüksek rakýmda olan Taþköprü'de ise ayný yakýnmalar en az oranda ifade edilmiþtir. Bu bulgularýn ayrýntýlý dökümü bildirilen bulgularýn oranlarý ve yerleþim yerine göre daðýlýmý yukarýdaki gibidir (Tablo 1). Altınkum S. Başak S. Taşköprü Toplam Araþtýrmanýn Bundan Sonraki Aþamalarý ve Ulaþýlmasý Beklenen Hedefler: Bundan sonraki aþamada, akrilonitrilin kiþilere ne kadar ulaþtýðýný anlamak için kanda AN-hemoglobin seviyesini ölçmeyi planlamaktayýz. Bu ölçüme hazýrlýk olarak kanlarýn eritrositleri yýkanarak dondurulmuþtur. Bu yöntemi geliþtiren bilim adamlarý ile beraber yapacaðýmýz ölçümler için gerekli koþullarý saðlamaya çalýþmaktayýz. Sonuç ve Öneriler Þimdiye kadar edindiðimiz bulgular ýþýðýnda, kazanýn olduðu bölgede yaþayan insanlarýn erken dönemde (akut etki) akrilonitrilden çeþitli derecelerde etkilendikleri ve ifade edilen yakýnmalarýn büyük çoðunluðunun bu etkilenmeye baðlý olduðu kanaatine varýlmýþtýr. Bildirilen yakýnmalar dünyadaki bilimsel araþtýrmalarda elde edilen bulgularla uyum içindedir. Ayrýca, kazanýn olduðu bölgenin yakýnýnda yaþayanlarýn bildirdiði yakýnmalarýn sýklýðýnýn, kaza merkezinden uzaklaþtýkça azalmasý bu kanaatimizi güçlendirmektedir. Doðal afetin ardýndan oluþan bu endüstriyel kazanýn, çevrede yaþayan insanlar üzerinde katlanan bir travmatik etki yarattýðý ve gelecekte ortaya çýkabilecek saðlýk sorunlarýndan büyük endiþe duyulduðu çalýþmalarýmýz sýrasýnda açýkça gözlenmiþtir. Bu endiþe ve korkunun baþlýbaþýna bir saðlýk sorunu olarak deðerlendirilmesi gerekmektedir. Þimdiye kadar yürüttüðümüz çalýþmalar, çevreye sýzan akrilonitrilin erken dönemdeki (akut) saðlýk etkilerini ortaya çýkarmaya yönelik planlanmýþtýr. Akrilonitrilin uzun dönemdeki saðlýk etkilerini (kanserojen etki, teratojenik etki - doðumsal anomali - gibi) incelemek için bölgede aktif izlem yapýlmasý gerekliliði saptanmýþtýr. Yýllarca sürmesi gereken bu çalýþmayý, kamu kuruluþlarý ve üniversiteler birlikte yapmalýdýr. Ýstanbul Tabip Odasý bu çalýþmalarýn takipçisi olmalýdýr. Bir sonraki rapor, kan analizlerinin sonuçlarý alýndýktan sonra yapýlan deðerlendirmeleri içerecektir. Bu deðerlendirmelerin, maruziyeti daha iyi anlamamýzý saðlayacaðýný düþünmekteyiz. 14

15 .. da yer istasyonlarý, kütüphane, Mühendislik-Mimarlýk Fakültesi, alýþveriþ merkezi ve yurt binasýna yerleþtirildi. Prof. Dr. H. Hilmi SABUNCU Ýstanbul Üniversitesi,Ýstanbul Týp Fakültesi, Ýþ Saðlýðý Bilim Dalý Baþkaný. MESKA (Meslek hastalýklarý ve Ýþ kazalarý araþtýrma, önleme) Vakfý Baþkaný I. TANIMLAR : Elektromanyetik radyasyonlar (EMR) dalga özellikli radyasyonlar olarak tanýmlanýr. Elektromanyetik radyasyonlar (EMR), boþlukta yayýlma özelliðine sahiptir. Bu tür dalgalar, dalga boylarý ve frekanslarý ile belirlenir. Tüm elektromanyetik dalgalar, boþlukta ayný hýzla yayýlýrlar. Bu hýz, ýþýk hýzýna eþit olup, saniyede 300,000 km' dir. Böylece bu dalgalarýn hýzý ile, frekans ve dalga boyu arasýndaki iliþki: Iþýk Hýzý (3x cm/sn)= Frekans (1/sn) x Dalga Boyu (cm) olarak belirlenir. Dalga boyu son derece küçüldüðünde, Elektromanyetik radyasyonlar (EMR), madde ile karþýlaþtýðýnda, dalga olmaktan çok partikülmüþ gibi davranýr. Bu enerji demetlerine "kuantum" veya "foton" denir. Bu tipteki EMR' ler, X ve gamma ýþýnlarýdýr. Enerjileri çok yükselen bu ýþýnlar, moleküllere çarptýðýnda onlarý iyonlaþtýrarak, moleküllerin yapýsýný ve yaþamsal fonksiyonlarýný bozarak, hastalýklarýn, kanserlerin oluþumunu kolaylaþtýrýr. Yapýlan bir çok çalýþmada, X ve gamma ýþýnlarýna maruz kalan insanlarda, kanserlerin (relatif riski) oluþumu artmýþtýr. Bu iyonlaþtýrýcý özelliði dolayýsýyla, bu ýþýnlar, "Ýyonlaþtýrýcý Elektro Manyetik Radyasyonlar" olarak tanýmlanmaktadýr. Bir diðer Elektromanyetik radyasyon (EMR) grubu ise, "Ýyonlaþtýrmayan Elektromanyetik Radyasyonlar" grubudur. Bu gruba giren dalga özellikli EMR'ler, uzun dalga boyludan, kýsa dalga boyluya doðru, Radyo dalgalarý, Mikro dalgalar, Ýnfrared ýþýnlarý, görünür ve ELEKTROMANYETÝK RADYASYONLARLA VEYA ELOKTROMANYETÝK ALANLARDA ÇALIÞANLARIN SAÐLIK RÝSKLERÝ laser ýþýnlarý, Ultraviyole ýþýnlarý olmak üzere sýralanýrlar. Dalga boyu olarak insan vücut kalýnlýðý içine düþen mikro dalgalar ve altýndaki ýþýnlarýn (Ýnfrared radyasyon, görünür ve laser ýþýnlarý, utraviyole ýþýnlarý) insan vücuduna verdiði zararlar, yapýlan çok sayýda araþtýrma ile kanýtlanmýþtýr. Mikro dalgalarýn piþirme özelliði, Ýnfrared ýþýnlarýnýn göz merceðine, Görünür ýþýnlarýn göz dibine, Ultraviyole ýþýnlarýnýn deriye verdiði zararlar artýk halk tarafýndan dahi bilinmektedir. Bu gün üzerinde en çok tartýþýlan konu, Radyo frekanslarýndaki dalgalarýnýn yarattýðý zararlardýr. Cep telefonlarýnýn kullaným frekanslarýnýn yükseltilmesi ve dalga uzunluklarýnýn mikro dalga özelliði göstermesi, bu günlerde tartýþmayý daha da arttýrmýþtýr. Cep telefonlarýnda, dolayýsýyla baz istasyonlarýnda kullanýlan iletiþim frekanslarý 900 MHz (0,9 GHz, Dalga uzunluðu=33,3 cm) ve 1800 MHz (1,8 GHz, Dalga uzunluðu=16,7 cm)' dir. Ülkemizde bu geliþme 900 MHz ile baþlamýþ, bugün 1800 MHz ile devam etmektedir. Mutfaklarýmýzdaki mikro dalga fýrýnlarýmýzda kullandýðýmýz dalganýn frekansý ise 2400 MHz (2,4 GHZ, Dalga uzunluðu=12,5 cm)' dir. Ýþte frekanslarýn bu denli birbirine yakýn olmasý tedirginliklerin rahatsýzlýklarýn artmasýna neden olmuþtur. Bu nedenle kullanýlan elektromanyetik dalgalarýn fiziksel özelliklerinin çok iyi bir þekilde anlaþýlmasý ve bilinmesi gerekmektedir. Bir elektromanyetik dalga, maksimum deðeri ile "0" deðeri arasýnda salýnan manyetik ve elektrik alanlar içerir. Bu alanlarýn büyüklüðü, bir ortalama deðer veya tepe (Peak) deðerinin büyüklüðü ile belirtilir. Elektrik alanlar (E), V/m (metrede volt) olarak ; Manyetik alan- 15

16 lar (B) ise, T (Tesla) olarak ölçülür. Bir elektromanyetik dalganýn þiddeti (I) veya güç yoðunluðu, 1 m 2 ' lik bir alandan geçen gücü ifade eder. Güç, W (Watt) olarak ifade edildiðine göre, þiddet (I) veya güç yoðunluðu W/m 2 olarak ölçülür. Bir cep telefonunun anteninden 2,2 cm uzaklýktaki elektrik alanýn maksimum deðeri, 900 MHz kullanan ve 2 W'lýk bir telefon için 400 V/m; MHz kullanan 1 W'lýk bir telefon için 200 V/m'dir. Her iki tip telefon için ise hesaplanan manyetik alan deðeri 1 µt civarýndadýr. Yine her iki tip telefonun anteninden 2,2 cm mesafedeki güç yoðunluðu (Þiddet), 200 W/m 2 'dir. Elektromanyetik dalgalarýn, Radyo frekanslarý (RF) alanýnda, biyolojik dokular üzerine etkilerini anlayabilmek için, maruz kalmýþ olan vücudun farklý bölümlerinde alan büyüklüðünün ölçülmesi gerekir. Bir cep telefonu radyasyonunun vücut üzerindeki E ve B deðerlerini hesap etmek mümkündür. "m" gibi bir vücut kütlesinde soðurulan enerjinin hýzý = MσE 2 /ρ 'dýr. Buradaki σ ve ρ, sýrasýyla dokunun iletkenliði ve yoðunluðudur. E ise elektrik alan deðeridir. "σe 2 /ρ" deðerine, dokunun "spesifik enerji soðurma hýzý (Specific Absorption Rate), SAR" denir ve birimi W/Kg' dir. Bu deðer, elektrik alandaki veya dokunun iletkenliðindeki deðiþiklikler nedeniyle vücudun farklý bölgelerinde farklýdýr. Bu enerji soðurma ile oluþan zararlarý önlemek için oluþturulan belli standartlar vardýr. Hatta bu standartlar, bazý temel standartlara baðlanmýþtýr. Temel standart olarak "insan vücut sýcaklýðýný ortalama olarak 1 o C arttýran Elektromanyetik enerji yutulmasýnýn zararlý olduðu" ifade edilmiþtir. Bu standarda göre kilogram baþýna dokularýn yutabileceði maksimum güç 4 Watt olarak saptanmýþtýr. Yani 4 Watt gücündeki bir elektromanyetik dalga, vücut sýcaklýðýný yaklaþýk 1 o C arttýrmaktadýr. Belirlenen bu düzeyin 1/10'u olan, 0,1 o C gibi vücut sýcaklýk artmasýnýn zararsýz olacaðýndan yola çýkýlarak, bu deðer, çalýþanlar için 0,4 W/kg SAR (1/10), genel halk için 0,08 W/kg SAR (1/50) deðerine, yani güvenlik sýnýrlarýna çekilmiþtir. Genel halk limit deðerlerinin 1/50 düzeyine çekilmesi bu grup içerisinde, çocuklarýn, yaþlýlarýn ve hastalarýn bulunmasýndandýr. GSM þebekelerinde oluþturulan Baz istasyonlarý, m yüksekliðinde kuleler üzerine yerleþtirilir. Genelde her kulede aralarýnda 120 o 'lik açý bulunan 3 adet anten vardýr. Antenler, yere en yakýn 50 m 'de, en uzak 200 m 'de deðen, 5-6 o 'lik bir huzmeye sahiptirler. Her antende 2-16 arasýnda kanal bulunmaktadýr. 120 o 'lik bir bölge içinde 60 W'lýk bir dalga yayan 10 m yüksekliðinde bir antenin 50 m uzaðýndaki bir noktadaki, ana huzmenin maksimum güç yoðunluðu 100 mw/m 2 'dir. Bu deðer, 5 V/m'lik bir elektrik alana ve 0,02 mt manyetik alana sahip bir dalganýn güç yoðunluðudur ve bir cep telefonunun anteninden 2,2 cm uzaðýnda oluþan güç yoðunluðundan kez daha küçüktür. Ayrýca yine bu dalgalarýn oluþturduðu ýsý etkileri, cep telefonu anteninden yine 2,2 cm uzaðýnda oluþan ýsýdan 5000 kez daha küçüktür. Çeþitli alýcý verici antenleri birbiri ile kýyaslama yapabilmek amacý ile farklý amaçlý dalga taþýyýcýlarýn güçlerini þöyle sýralayabiliriz. Televizyon vericileri (UHF), W ; Radyo ve televizyon vericileri (VHF), W; Kýrsal alandaki Baz istasyonlarý, 40 W ; Kentsel alandaki baz istasyonlarý, 10 W; Bina içi baz istasyonlarý, 0,5 W. Cep telefonu þebekeleri için kabul edilen limit deðerler, bazý ülkelerde bir takým farklýlýklar da göstermektedir. Tablo 1'de bu farklýlýklar kolaylýkla görülebilmektedir. Türkiye için limitler, Çevre Bakanlýðýnýn 11 Mayýs 2000 tarihinde yayýnlanan genelgesinde belirlenmiþtir. Görüldüðü gibi limit deðerlerimiz, Avrupa Birliði ile ayný, diðer ülke limitlerinden oldukça yüksektir. II. SAÐLIÐA ZARARLARI Elektromanyetik radyasyona veya alana maruz kalanlar üzerine yapýlan epidemiyolojik araþtýrmalar, aþaðýda Tablo 2 ve Tablo 3'de özetlenmiþtir. Tablo 2'de araþtýrma sonuçlarý Standardize mortalite oraný olarak verilmiþ, Tablo 3'de yapýlan araþtýrma sonuçlarý ise hastalýklar ve hastalýk ölümlerinin relatif riskleri olarak belirtilmiþtir. Bu tablolarda verilen araþtýrmalar, EMR'ye maruz kalan çalýþan sayýsý, bir araþtýrma için yeterli sayýlardýr. Tablo 1'de elektromanyetik alanlara maruz kaldýðý varsayýlan iþçilerin standardize mortalite oranlarý bazý gruplarda yüksek bulunmasýna raðmen, toplumdan anlamlý düzeyde yüksek olmayan, eþit olan, hatta küçük olanlar da vardýr. Tablo 1: GSM þebekeleri için verilen limit deðerler Ülkeler Türkiye Avrupa Birliği Rusya İtalya 2010 yılı (önerilen) Limit Değerler Elektrik Alan (v/m) Güç Yoğunluğu (µw/cm 2 ) 900 MHz 1800 MHz 900 MHz 1800 MHz , , , ,001 Tablo 3'de görülen manzara da aþaðý yukarý aynýdýr. Yani özet olarak araþtýrma sonuçlarýndaki bu deðiþkenlik, Radyo frekanslarýnýn genel populasyonda kanser riskini arttýrdýðý konusunda yeterli ipuçlarýný kesin olarak vermemektedir. Fakat, radyo frekanslarýnda veya mikrodalga frekanslarýndaki elektromanyetik dalgalara maruz býrakýlmýþ deney hayvanlarýnda, bir çok sistemde oluþmuþ zararlar araþtýrmalar tarafýndan bildirilmektedir. Farklý frekanslarda, enerji düzeylerinde ve maruziyet sürelerinde, farklý deney hayvanlarý ile yapýlan çalýþmalarda, örneðin beyin dokusundaki Kalsiyumun hareketleri üzerine yapýlan çalýþmalarda, sinir dokularýnda Kalsiyum akýþýnda artýþ görüldüðü gibi, hiçbir etki görülmeyen çalýþmalar da vardýr. Deney hayvanlarýnýn öðrenmesi üzerine yapýlan 16

17 Tablo 2: Elektromanyetik alana maruz kalanlarda lösemi ve beyin kanseri ölümlerine ait standardize mortalite oranlarý (1) Araştırıcılar Araştırma Tipi Standardize Mortalite Oranı (SMR) Lösemi Ölümleri Calle (1985) Flodin (1986) Stern (1986) Matanoski (1989) Milham (1985) Olin (1985) Milham (1988) Beyin Kanseri Ölümleri Lin (1985) Olin (1985) Milham (1988) Speers (1988) Thomas (1987) Vagero (1985) Orantılı ölüm oranı Olgu-Kontrol Olgu-Kontrol Standardize İnsidens Oranı Orantılı Ölüm Oranı Standardize Mortalite Oranı Standardize Mortalite Oranı Olgu-Kontrol Standardize Mortalite Oranı Standardize Mortalite Oranı Olgu-Kontrol Olgu-Kontrol Standardize İnsidens Oranı Kohort Kohort Olgu-Kontrol Olgu-Kontrol Kohort Kohort Kohort Kohort 81/78,3=1,0 8/2,1=3,8 11/3,7=3,0 3/0,4=7,0 146/107,5=1,4 2/2,3=0,9 36/29=1,2 48/25,5=1,9 2/1,9=1,0 29/20,8=1,3 17/4,3=3,9 51/14,4=3,5 5/5,1=1,0 0,61 (0,13-1,78) 1,0 (0,3-2,3) 1,39 (1,01-1,90) 1,6 (1,0-2,4) 1,39 (0,93-2,00) 1,18 1,23 (0,99-1,52) 0,54 (0,33-0,83) EMR ye Maruz Kalan Gruplar Elektrik İşçileri ( ) Elektrik İşçileri Elektrik Teknisyenleri (Deniz Kuv.) Telefon Kablo Döşeyicileri Elektrik İşçileri Elektrik Mühendisleri Kısa Dalga Radyo Operatörleri Elektrik İşçileri Elektrik Mühendisleri Kısa Dalga Radyo Operatörleri Elektrik İşçileri Elektronik Sanayiinde Çalışanlar 2047 Telekominikasyon İşçisi Tablo 3: Elektromanyetik alana maruz kalanlarda lösemi ve beyin tümörleri ile beyin kanseri ve lenf veya hematopoetik kanser ölümlerine ait relatif riskler.(2) Araştırıcılar Araştırma Tipi Relatif Risk (%95 Cl) EMR ye Maruz Kalan Gruplar Lösemi Pearce and Fraser (1989) Garland (1990) Tynes (1992) Olgu-Kontrol Kohort Kohort 7,9 (2,2-29) 1,1 (0,3-2,8) 2,85 (1,30-5,41) Radyo Televizyon Tamircileri Radyo Elemanları Norveç Elektrik İşçileri Beyin Tümörü Tynes (1992) Tynes (1996) Grayson (1996) Beyin Kanseri Ölümleri Thomas (1987) Milham (1988) Lemfatik veya Hematopoetik Kanser Ölümleri Robinette (1980) Milham (1988) Morgan (2000) Norveç Elektrik İşçileri Norveç Kadın Radyo ve Telgraf Operatörleri US Hava Kuvvetlerindeki Erkekler Radyo Frekanslarına Maruz Kalanlar Amerika da Amatör radyo Operatörleri US Deniz Kuvvetlerinde Radar Teknisyenleri USA da Amatör Radyo Operatörleri Elektronik Cihazlar Üreten İşçiler çalýþmalarda çeþitli etkilenmeler görülmesine raðmen, bir fark görülmeyen çalýþmalar da vardýr. Genel olarak ayný yorumlarý Baðýþýklýk, Sinir, Nöro-endokrin, Kalp ve damar sistemi ve kan parametreleri için de yapabiliriz. Sonuç olarak; bir çok araþtýrmada, laboratuar koþullarýnda Elektromanyetik alanlara maruz býrakýlan deney hayvanlarýnda, bir çok yaþamsal sistem üzerinde olumsuz etkiler ifade edilmektedir. Bu nedenledir ki saðlýða zararlý bir etken olarak kabul edilen Elektromanyetik radyasyon veya alanlar için yaþamsal alanlarda bir takým limitler oluþturulmuþtur. Bu limitler tanýmlar kýsmýnda olduðunca belirtilmiþtir. III. SONUÇ ve ÖNERÝLER Elektromanyetik ýþýnlar veya alanlarýn saðlýðýmýza getirdiði riskleri de belirterek, bu etkiler karþýsýnda yapmamýz gerekenleri sýralayýp, makalemizi daha yararlý bir hale getirelim. Elektromanyetik Radyasyonlarýn (Radyo frekanslarý, Mikro dalgalar, Ýnfrared, görünür ve Ultraviyole ýþýnlarýnýn (Yani genel olarak iyonize etmeyen radyasyonun) ve bu ýþýnlarý kullanan veya yayýnlayan cihazlarýn, etrafa yaydýðý Elektromanyetik alanýn, biyolojik sistemler ve insan saðlýðý üzerine olumsuz etkileri, yapýlan çok sayýda deneysel çalýþmayla kanýtlanmýþtýr. Cep telefonlarý ve baz istasyonlarý gibi EM Radyasyon veya alan oluþturan cihazlarýn etkilerinin genel halk saðlýðý açýsýndan çok ciddi saðlýk riskleri oluþturabileceðini; bu olumsuzluklarýn ortaya konmasýnýn uzun yýllar alabileceðini, bu durumun, bu gün önlem almama nedeni olmamasý gerektiðini, önemle ifade etmeliyiz. Ayrýca bu fiziksel etkilenmeler yanýnda, konu ile ilgili bilgi noksanlýðýna baðlý rahatsýzlýklarýn oluþturduðu ruhsal sorunlar da kesinlikle göz ardý edilmemelidir. Cep telefonu baz istasyonlarý, oluþturduðu saðlýk riskleri dolayýsýyla, okul bahçeleri, kreþler, hastaneler, parklar gibi yaþlýlarýn, çocuklarýn, hastalarýn daha çok bulunduðu toplu yaþam ve kullaným alanlarýna kesin- 17

18 Resim 1: Bir bilgisayar firmasýnýn pencerelerinin yanýna yerleþtirilen istasyonlar. likle kurulmamalýdýr. Ýnsanlarýn toplu yaþadýðý bina tepelerine baz istasyonlarýnýn kurulmasý iþlemi, kat maliklerinin kararýna býrakýlmamalýdýr. Baz istasyonlarýnýn kurulmasý iþlemi, bir kurum tarafýndan mutlaka denetlenmeli ve belirli kurallar çerçevesinde yapýlmalýdýr. Kurulan baz istasyonlarýnýn civarýnda yaþayan insanlarý ne düzeyde etkileyebileceði hususu kolayca belirlenmelidir. Bu ölçümleri kolayca yapabilecek kurumlar derhal oluþturulmalý, çoðaltýlmalý ve baþvurulara süratle cevap verilmelidir. Hatta bir olumsuzluk durumunda, bu kurumlara vatandaþ adýna dava açma yetkisi verilmelidir. Son zamanlarda Baz istasyonu oluþturma alanýndaki firma sayýsýnýn artmasý ve bu firmalarýn yaptýklarý iþlerin denetlenmemesi dolayýsýyla son derecede yanlýþ iþler yapýlmaktadýr. Baz istasyonlarý, meskun alanlara, insanlarý etkileyecek biçimde sorumsuzca yerleþtirilmektedir. Resimde bir bilgisayar firmasýnýn köþe pencerelerine böyle iki istasyonun nasýl yerleþtirildiði açýkça görülmektedir. Þu anda piyasada kullanýlan cep telefonlarýnýn SAR deðerleri kullanýcýlara ilan edilmeli ve kullanýcýlarýn uluslararasý standartlarla karþýlaþtýrarak cihaz seçimi konusunda bilinçlenmesi saðlanmalýdýr. Ayrýca yayýnladýklarý elektromanyetik alan dolayýsýyla, cep telefonlarýnýn mümkün olduðu kadar az kullanýlmasý önerilmeli, koruyucu araç ve gereçler tavsiye edilmelidir. Özellikle Elektromanyetik radyasyona ve elektromanyetik alana maruz kalan çalýþanlarýn, maruziyetleri sonucu ortaya çýkacak olumsuzluklarýn saptanabilmesi için, iþyeri hekimleri tarafýndan yapýlmasý gereken periyodik muayeneler, bu alanlarýn etkilerine yönelik, yani riske yönelik organize edilmelidir. En ufak bir þüphede, iþletme içinde derhal çalýþma ortamýndaki elektromanyetik alan ölçümleri yapýlmalý ve gerekli önlemler alýnmalýdýr. Ýþletme içi personeli ile açýk bir þekilde bu konularda iletiþim kurulmalý ve çalýþma ortamýnýn güvenli olduðu anlatýlmalýdýr. Böylece görünmeyen ve saðlýðýný sinsice etkileyen bu etkene karþý emniyetle çalýþan bir iþçinin verimliliði de artmýþ olacaktýr. Belki de Elektromanyetik radyasyona veya alana en fazla maruz kalan meslek gruplarýndan birisi hekimler grubudur. Bu nedenle hekimlerin bu maruziyetleri konusunda süratle bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Aðýr ve tehlikeli iþlerde çalýþan bir iþçi kadar saðlýk riskine sahip hekimlerin, çalýþma ortamlarýndaki saðlýk risklerinin belirlenmesi ve önlemlerinin alýnabilmesi için Saðlýk kurumlarýnda çalýþan personel sayýsýna göre Ýþyeri Hekimliði Kurumu derhal oluþturulmalýdýr. Yaydýklarý elektromanyetik alan dolayýsýyla, Hastanelerde, ameliyathane ve yoðun bakým üniteleri gibi hayati önem taþýyan elektronik cihazlarýn bulunduðu yerlerde, hastanýn yaþamsal fonksiyonlarýný denetleyen cihazlarda yaratabileceði olumsuz etkileþim nedeniyle, bu tür yerlerde, cep telefonlarýnýn kullanýlmasý kesinlikle yasaklanmalýdýr. Cep telefonlarýnýn, toplu taþýma araçlarýnda, elektronik haberleþme yapan sistemleri, olumsuz yönde etkilemesi nedeniyle, oluþabilecek kazalarýn önlenmesi amacýyla, "cep telefonlarýnýn bu tür araçlarda kesinlikle kapalý tutulmasý" konusunda gerekli uyarýlarýn, sadece görsel uyarýlar þeklinde deðil, araçlarda gerekli anonslar yapýlarak da halkýn uyarýlmasý ve bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bu bilinçlendirme eðitiminin araç sürücülerinden baþlatýlmasý en öncelikli konulardan biridir. Kaynaklar : 1. William N. Rom, : "Environmental and Occupational Medicine". Second Edition, Little,Brown and Company,. USA, IEGMP (Independent Expert Group on Mobile Phones) Raporu : "Mobil Phones and Health", (http:// 18

19 İşgücünün korunması ve geliştirilmesinde temel etken olan sağlıklı olma hali insan varlığının en doğal hakkıdır. Dr. Levent KOÞAR Ýþyeri Hekimi HAZÝRANIN HATIRLATTIKLARI... Üretimde çalýþanýn saðlýðýný tehdit eden, hayatýný olumsuz etkileyen pekçok faktör vardýr. Ayrýca çalýþaný sadece iþliðinde deðil fiziksel ve toplumsal çevresiyle bir bütün olarak düþündüðümüzde çalýþma ortamý saðlýðý iþ-iþçi, hekim-hasta arasýndaki tek boyutlu bir iliþki olmaktan çýkýp, yoksulluðun ileri aþamasýný simgeleyen iþsizlik, elveriþsiz ve saðlýksýz konutlar ve iþlikler, beslenme yetersizliði ve bozukluðu, bilgi yetersizliði ve daha ekleyebileceðimiz karmaþýk bir iliþkiler bütünüyle deðerlendirilir. Böyle olunca iþçi saðlýðý ve iþ güvenliði çalýþanlarýn hak talepleri eylemleri içinde ve sosyal sorunlarý arasýnda gittikçe önem kazanýr. Öyleki iþçi saðlýðý ve iþ güvenliði sorunu üretim ya da hizmet iþlevi içindeki emekçinin fizik ve moral, saðlýðý için 19

20 zorunlu týbbi-teknik önlemlerin alýnmasýyla çözülemez olur. Sorun; konuttan, iþyeri ve çalýþma koþullarýnýn iyileþtirilmesine, beslenme, yaþamýn niteliðinin yükseltilmesinden, eðitim sanat ve kültüre kadar moral, sosyal ve biyolojik saðlýðýn tüm bileþenlerinin saðlanmasý yoluyla çözüme girecektir. Bu bütünsel bakýþ açýsýyla bakamayan anlayýþlar sorunu kendi içinde parçalayarak çözme savý içindedirler. Ne yazýk ki bu yaklaþým egemen bir anlayýþ olarak sendikalarýmýza kadar girmiþtir. Ülkemizde iþ saðlýðý hizmet örgütlenmesinin yetersiz olduðu ve bu konudaki eksikliklerin giderilmesinde iþçilerin örgütlü gücü olan sendikalarýn çabalarýnýn büyük önem taþýdýðý genel kabul görmesine raðmen sendikalarýn önemli savaþým aracý olan Toplu Ýþ Sözleþmelerinin iþ saðlýðý alanýnda etkin kullanýlmadýklarý da bir gerçektir. Ýþ ve çalýþma ortamý saðlýðýna yönelik yasal mevzuatlar ülkemizdeki uygulandýðý kadarýyla iþvereni denetlenebilir bir yükümlülüðe sokamamaktadýr. Yaygýn sendikasýzlaþtýrma da bu alanýn esas özneleri olan çalýþanlarýn güçsüzleþtirilmesine neden olduðu için sorun sadece uluslararasý basýnçlar ILO, WHO ve bu "15 Haziran 1970 günü İstanbul ve Gebze'de 70 bin işçi sabah saatlerinde iş bıraktı. Yollara kurulan barikatlar aşıldı. Sokaklar, meydanlar işçilerle dolup taşıyordu. DİSK, TÜRK-İŞ üyesi işçilere, bağımsız sendikalardan bazıları, devrimciler aydınlar sendikal örgütlenmeye vurulan darbeye karşı direnişte hep birlikte olmaya başladılar. 16 Haziran 1970 günü yeni katılımlar oldu. 150 bine yakın insan kurulan barikatları aşarak Taksime doğru çeşitli kollardan yürüyüşe geçti. O gün ayrıca bir çok ilde daha iş bırakıldı. Prosotso gösterileri düzenlendi Haziran günü saat 21:00'da direnişin en yoğun olduğu illerden biri İstanbul ve Kocaeli'nde sıkıyönetim ilan edildi. Fabrika ve işyerleri askerler tarafından sarıldı. Hızla sistemin denetiminin dışına kayan mücadeleci sendikal hareket bir yanda cebri uygulamalarla tasviye çabalarına muhatap olurken, diğeryandan ise yasalar yeniden düzenlenerek durdurulmak istendi. İşte Haziran işçi direnişlerine neden olan bu yasa değişikliğidir Haziran ve sonrası direnişlerle yasa uygulamaya konulmadı, önce TİP ardından CHP yasayı Anayasa Mahkemesine götürdüler. Anayasa Mahkemesi, yasayı Anayasaya aykırı olarak iptal etti. Ancak Haziran da püskürtülen Antidemokratik yasalar 10 yıl sonra 12 Eylül'de tekrar daha kapsamlı olarak yürürlüğe konmuştur. 12 Eylül'de yürürlüğe sokulan yasalar örgütlerin ve sendikaların bakımı düzenlemekten çok, bu hakkı yasaklamak ve sınırlamak işlevini görmektedir." Tayfun Görgün DİSK Ankara Merkez Temsilcisi 20 alanýn birebir öznesi olmayan örgütlerce sahiplenilmeye çalýþýlmaktadýr. Olmasý gereken ise; iþçi saðlýðý ve iþ güvenliði sorununun üretenlerin mücadelesinde önemlice bir yer iþgal etmesidir. 18. yüzyýlýn ikinci yarýsýnda Avrupa'da endüstriye makinenin girmesi sonucunda küçük sanayi birimlerinin yerini fabrikalar aldý. "Bu sanayileþmenin yarattýðý olumsuz yaþam ve saðlýk koþullarýna karþý 19. yüzyýl baþlarýndan itibaren bazý insancýl görüþlü aydýnlar, hekimler ve iþverenler koþullarýn düzeltilmesi için önerilerde bulundular. Örneðin, Rovert OWEN ütopik sosyalist görüþleri olan bir iþverendi. Kendi tekstil fabrikasýnda 10 yaþ altýndaki çocuklarýn çalýþmasýna izin vermedi, çevre koþullarýný düzeltti. Diðer iþyerlerinde de uygulanmasý gereken önerilerde bulundu. Hekim C.T. TRACKARH meslek hastalýklarý ile ilgili bir kitap yayýnladý. Fakat iþçi saðlýðýnýn önemine deðinen hekimler azýnlýktaydý." (I. Ulusal Ýþçi Saðlýðý Kongresi'nden 1978)

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler 1. Bölge: Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla 2. Bölge: Adana, Aydın, Bolu, Çanakkale (Bozcaada ve Gökçeada İlçeleri Hariç), Denizli,

Detaylı

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO Oto Kalorifer Peteği Temizleme Makinası, Araç Kalorifer Petek Temizliği Cihazı. kalorifer peteği nasıl temizlenir, kalorifer peteği temizleme fiyatları, kalorifer

Detaylı

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ ADANA 8140 BİYOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8315 ÇOCUK GELİŞİMCİSİ 0 1 LİSANS ADANA 8225 DİYETİSYEN 0 1 LİSANS ADANA 8155 PSİKOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8410 SAĞLIK MEMURU 6000 ÇEVRE SAĞLIĞI 4 LİSE ADANA 8410 SAĞLIK

Detaylı

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İL KADIN ADI ERKEK ADI ADANA ADIYAMAN AFYONKARAHİSAR AKSARAY SULTAN SULTAN İBRAHİM RAMAZAN 1/17 2/17 AMASYA ANKARA ANTALYA ARDAHAN

Detaylı

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA BİYOLOG GENEL BÜTÇE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 6 1 ADANA HEMŞİRE GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA SAĞLIK MEMURU ÇEVRE SAĞLIĞI TEKNİSYENİ GENEL BÜTÇE 1 1

Detaylı

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu VERGİ BİRİMLERİ Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu 2. Vergi Birimleri. 2.1. Vergi Birimlerinin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu Birimin Adı 31/12/1996 31/12/1997 31/12/1998

Detaylı

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 1 30 Ocak 2016 tarih ve 29609 sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan İşkollarındaki Ve Sendikaların Üye na İlişkin 2016 Ocak Ayı İstatistikleri Hakkında

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2014 tarihinde 2014 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU Temel Ekonomik Göstergeler: Temmuz ayında; Üretici fiyatları genel indeksinde(üfe), Bir önceki aya göre %1,25 artış Bir önceki yılın Aralık

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU HAZİRAN 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/07/2014 tarihinde 2014 yılı Haziran ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim) KURUM ADI KADRO ADI 190160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 5 0 75,57278 78,51528 190160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ARTVİN TÜM İLÇELER Taşra) 4 0 75,26887 75,34407 190160005

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2015 tarihinde 2015 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 100,54% A4 ELAZIĞ 5 39 308 309 100,32% A5 YALOVA 2 13

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU OCAK 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/02/2015 tarihinde 2015 yılı Ocak ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL YERLEŞİMLERDEKİ NÜFUS %'Sİ... 4 EK 1.2... 6 KİŞİ BAŞI REEL GSYİH,

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU EYLÜL 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 05/10/2015 tarihinde 2015 yılı Eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI HAKKINDA KARAR Karar Tarihi:14.07.2009 Karar Sayısı:2009/15199 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:16.07.2009/227290 Yürürlükte olan düzenleme üç farklı kategoride

Detaylı

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI MÜBAREK GÜN ve GECELER Yılbaşı 1 Ocak Cuma Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Cumartesi Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Pazar Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs

Detaylı

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9 BAŞVURU ADEDİ 335 TEMMUZ-AĞUSTOS-EYLÜL 2010 BAŞVURU İSTATİSTİKLERİ ANA BRANŞ BAZINDA DAĞILIM HAYAT DIŞI 307 HAYAT 28 İL BAZINDA DAĞILIM İSTANBUL 136 ANKARA 36 İZMİR 23 ANTALYA 12 KOCAELİ 10 GAZİANTEP 9

Detaylı

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010 İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 200 Bilgisayarlı Tomografi milyon kişiye düşen cihaz sayısı İlk

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-1 Ortaöğretim Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ

UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 1. CUMHURBAŞKANLIĞI 1.1. Devlet Denetleme Kurulu UYAP VİZYONU SEMİNERİ 04.06.2007 KATILIMCI PROFİLİ 2. BAŞBAKANLIK 2.1. Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği(MGK) 2.2. Atatürk Kültür, Dil ve tarih Yüksek

Detaylı

KURUM ADI KADRO ADI KONT.

KURUM ADI KADRO ADI KONT. . KPSS-2014/2 310020001 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 86,13395 86,13395 310020003 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 87,43649 87,43649 310020005 ADIYAMAN

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA )

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA ) KURUM KODU DPB NO KURUM ADI / POZİSYON UNVANI İL İLÇE TEŞKİLAT SINIF 490060001 12062 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI HİZMETLİ IĞDIR TÜM İLÇELER Taşra YH 12 2 999 1000 1001 490060003 12079 AİLE VE

Detaylı

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri *Ekli dosyadaki istatistikî veriler, Sigorta Şirketlerinin SBM ye gönderdiği verilerden oluşturulmuştur. Veriler 31 Mayıs 2014 itibariyle alınmıştır. Tablo 1: Ödeme Yöntemine

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu İÇİNDEKİLER Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu Çizelge 1 Türkiye genelinde il merkezlerinin su ihtiyaçları ve ihtiyaçların karşılanma durumu icmali Çizelge 2. 2013-2015 yılları

Detaylı

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ Bilindiği üzere Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından yeni teşvik sistemi açıklandı. Bu açıklamaya dayanarak aşağıda yeni teşvik sistemi genel hatlarıyla ifade edilecektir.

Detaylı

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI ALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI SONUÇ RAPORU-EKLER Mühendislik Anonim

Detaylı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı 15/06/2011-05/08/2011 Tarihleri Arasında Başkanlığımız İnternet Sitesinde Yayınlanan "Hizmetiçi Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi Anketi"ne Katılan 7.191 Personelin 58.878 Tercihin, "Tercih Edilen Eğitim

Detaylı

FARABİ KURUM KODLARI

FARABİ KURUM KODLARI FARABİ KURUM KODLARI İstanbul 1. Boğaziçi D34-FARABİ-01 2. Galatasaray D34-FARABİ-02 3. İstanbul Teknik D34-FARABİ-03 Eskişehir 1. Anadolu D26-FARABİ-01 2. Eskişehir Osmangazi D26-FARABİ-02 Konya 1. Selçuk

Detaylı

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32.

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32. Büyük Ölçekli Yatırımlar & Bölgesel Teşvikler & Stratejik Yatırımlar Genel Açıklamalar 15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

Detaylı

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014)

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014) 7942 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADANA TÜM İLÇELER Taşra YH 12 9 2001 7943 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADIYAMAN TÜM İLÇELER Taşra YH 12 5 2001 7944 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli AFYONKARAHİSAR

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar )

KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) KPSS - 2004/2 ve Ek Yerleştirmedeki En Küçük ve En Büyük Puanlar ( TABLO-2 Önlisans Mezunları III. Grup Yeni Kadrolar ) EN EN BOŞ KÜÇÜK BÜYÜK K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN UNVAN KURUM ADI KURUM

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri (TKHK, 13-) Tarih: 13/11/ Sayı : 12 Editör Aziz KÜÇÜK Hazırlayan Alpay KÖMBE Katkıda Bulunanlar Uğur TEKKANAT

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Ocak Ayı TÜFE Göstergeleri TÜİK tarafından tarihinde açıklanan, 2011 yılı Ocak ayı Tüketici

Detaylı

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ Kapsam Sektörel Kapsam 2003-2008 yılları için Avrupa Topluluğu nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması NACE REV.1.1 e göre; B C D E F G H I J K M

Detaylı

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88

VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Konu: Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezi 03.06.2005/8148 VALİLİĞİNE (İl Sağlık Müdürlüğü) GENELGE 2005/88 Bilindiği üzere Psiko-Teknik Değerlendirme Merkezlerinin açılış, işleyiş ve denetim işlemleri 18.07.1997

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENİ TEŞVİK K SİSTEMS STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI )

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI ) 1573951 3 0 091.496 092.411 HEMŞİRE (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 1573953 29 0 093.232 096.492 KORUMA VE GÜVENLİK GÖREVLİSİ (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 1573955 11 0 092.813 093.230

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans) KURUM ADI ADI 390160001 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (AĞRI TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,44764 72,44764 390160003 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (ARDAHAN TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,11422 72,11422 390160005 SAĞLIK BAKANLIĞI

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans) KURUM ADI ADI 290160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 85,13376 85,13376 290160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (AFYONKARAHİSAR TÜM İLÇELER Taşra) 2 0 81,03624 82,65201

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri"

Türkiye'nin en rekabetçi illeri yorgun devleri Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri" Türkiye nin kalkınmasında önemli rol üstlenen İstanbul, Ankara ve İzmir, iller arasında rekabet sıralamasında da öne çıktı. İSTANBUL - Elif Ferhan Yeşilyurt

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 İKTİSADİ RAPORLAMA VE İSTATİSTİK MÜDÜRLÜĞÜ Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Temmuz Ayı TÜFE Göstergeleri TÜİK tarafından

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI Umut Oran Basın Açıklaması 27.5.2013 -TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI -SON ÜÇ YILDA KİŞİBAŞINA DÜŞEN TÜKETİCİ BORCU YÜZDE 90 ORANINDA ARTARKEN, AYNI DÖNEMDE TASARRUF NDAKİ ARTIŞ

Detaylı

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE MADDE 1-20/11/2012 tarihli ve 116 sayılı Makam Onayı ile yürürlüğe konulan Kamu

Detaylı

BOŞ KONTENJAN K.KODU KONTENJAN PUAN

BOŞ KONTENJAN K.KODU KONTENJAN PUAN K.KODU KONTENJAN BOŞ KONTENJAN EN KÜÇÜK PUAN EN BÜYÜK PUAN KADRO ÜNVANI KURUM ADI 4123541 1 0 090.857 090.857 MEMUR (İSTANBUL) BAYRAMPAŞA BELEDİYESİ (BYŞ) 4123543 4 0 086.962 088.105 ZABITA MEMURU (İSTANBUL)

Detaylı

SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI

SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI SAHİBİNDEN SATILIK FREN TEST CİHAZI Sahibinden Fren Test Cihazı Adana, Sahibinden Satılık Fren Test Cihazı Adana, Sahibinden Satılık Ucuz Fren Test Cihazı Adana Sahibinden Fren Test Cihazı Adıyaman, Sahibinden

Detaylı

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA DİŞ TABİBİ DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA DİŞ TABİBİ GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA EBE DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 5 1 ADANA ECZACI DÖNER SERMAYE

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013)

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013) Sayı: 4 02.07.2015 16:00 Mülga Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında yıllık tehlikeli atık beyanları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Bilgi Sistemi altında yer alan Atık Yönetim Uygulaması/Tehlikeli

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 İKTİSADİ RAPORLAMA VE İSTATİSTİK MÜDÜRLÜĞÜ Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Mayıs Ayı TÜFE Göstergeleri TÜİK tarafından tarihinde açıklanan Mayıs ayı Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) haber bültenine

Detaylı

DÜNYA İLK YARDIM GÜNÜNÜN AMAÇLARI

DÜNYA İLK YARDIM GÜNÜNÜN AMAÇLARI DÜNYA İLK YARDIM GÜNÜNÜN AMAÇLARI Halkın, ilk yardım ile ilgili basit uygulamaların hayat kurtardığı ve ilk yardım öğrenmenin önemini fark etmelerini sağlamak, Kişileri ilk yardım öğrenmeye motive etmek,

Detaylı

Temmuz 2015. SAGMER İstatistikleri

Temmuz 2015. SAGMER İstatistikleri Temmuz 2015 SAGMER İstatistikleri Tablo 1: Ödeme Yöntemine Göre Yazılan Poliçe Adedi Dağılımı 2014 2015 Temmuz Ocak - Temmuz Temmuz Ocak - Temmuz ÜRÜN GRUBU ÖDEME TİPİ Ferdi Grup Ferdi Grup Ferdi Grup

Detaylı

YGS SINAV SONUCUNA GÖRE ÖĞRENCİ ALAN 4 YILLIK ÜNİVERSİTELER

YGS SINAV SONUCUNA GÖRE ÖĞRENCİ ALAN 4 YILLIK ÜNİVERSİTELER YGS SINAV SONUCUNA GÖRE ÖĞRENCİ ALAN 4 YILLIK ÜNİVERSİTELER 2012 Konte Taban Program Adı Açıklama Üniversite Şehir Üniversite Puan Türü Türü njan Puan Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği Abant

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015

METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015 METİN ÖCAL TÜİK BALIKESİR BÖLGE MÜDÜRÜ 09/06/2015 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ DEVLET DESTEKLERİ 1- AJANSIN MALİ DESTEKLERİ 2- DEVLETİN YATIRIM TEŞVİKLERİ 3- DEVLETİN HİZMETLER SEKTÖRÜNE VE İHRACAT A YÖNELİK TEŞVİKLERİ İller arası Sosyo Ekonomik

Detaylı

2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe. Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma

2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe. Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma 2015 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ Yılbaşı 1 Ocak Perşembe Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Perşembe Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Cuma Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs Salı Ramazan Bayramı 17-18-19

Detaylı

* Bu illerde Personel Dağılım Cetveline (PDC) göre personel istihdamı planlanmamıştır.

* Bu illerde Personel Dağılım Cetveline (PDC) göre personel istihdamı planlanmamıştır. ANKARA İSTANBUL İZMİR KOCAELİ BURSA ADANA MERSİN MUĞLA * DENİZLİ ESKİŞEHİR EDİRNE * KAYSERİ TEKİRDAĞ BALIKESİR BOLU * TRABZON SAMSUN ARTVİN * ERZURUM ELAZIĞ ERZİNCAN * MALATYA ADIYAMAN BÖLGE GRUP SIRALAMASI

Detaylı

Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı

Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı Toplumun Kamu Yönetimine ve Kamu Hizmetlerine Bakışı Fikret Adaman (Boğaziçi Üniversitesi) Ali Çarkoğlu (Sabancı Üniversitesi) Burhan Şenatalar (İstanbul Bilgi Üniversitesi) 1 Çalışmanın Yöntemi 8 Kasım-23

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 31 12 2014 Sayı 33 Genel Değerlendirme Ağustos 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Ağustos 2014 verilerinin değerlendirildiği 33. sayısında

Detaylı

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 Diyarbakır Bölge Müdürlüğü 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Sanayi Milli

Detaylı

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU

CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU CEYHAN TİCARET ODASI CEYHAN SOSYO- EKONOMİK RAPORU 2013 YILI Ceyhan Ticaret Odası 2013 CEYHAN T İ CARET ODASI BAŞKANDAN; Değerli Ceyhanlılar, Bilindiği gibi Ceyhan Adana nın en eski ilçelerindenn birisi

Detaylı

KPSS 2009/4 MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( YERLEŞTİRME TARİHİ : 29 TEMMUZ 2009 )

KPSS 2009/4 MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( YERLEŞTİRME TARİHİ : 29 TEMMUZ 2009 ) 3947591 3 0 083.199 085.646 SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI BÜRO PERSONELİ ( ADANA ) 3947593 5 0 077.619 082.513 SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI BÜRO PERSONELİ ( ADIYAMAN ) 3947595 3 0 077.768 079.730

Detaylı

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi

Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi On5yirmi5.com Türkiye'nin en yaşanabilir illeri listesi Hangi şehrin yaşam standartları daha yüksek, hangi şehirde yaşam daha kolay? Yayın Tarihi : 11 Kasım 2012 Pazar (oluşturma : 2/6/2016) Aylık iş ve

Detaylı

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TELİF HAKLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTATİSTİKSEL BİLGİLENDİRME RAPORU (SERTİFİKA) Hazırlayan: İrfan Taylan ÇOKYAMAN OCAK 2013 ANKARA SERTİFİKA BÖLÜM İSTATİSTİKLERİ 2 1) SERTİFİKA

Detaylı

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60.

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60. 122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ Sıra No İli Erişim İlişkili Erişim Maden Grubu Alanı Ruhsat Safhası İhale Tarihi Saati Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07

Detaylı

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Önlisans)

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Önlisans) 20020123801 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR (BOLU / MERKEZ - Merkez) 1 0 77,71676 77,71676 20020123803 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR (BOLU / MERKEZ - Merkez) 2 0 77,52866 78,22274 20020123805

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

ek: eğitim izleme göstergeleri

ek: eğitim izleme göstergeleri ek: eğitim izleme göstergeleri, eğitim izleme raporu 2010, sayfa 107-164 ek: eğitim izleme göstergeleri Geçtiğimiz yılki Eğitim İzleme Raporu nda ilk kez kamuoyuna sunulan Eğitim İzleme Göstergeleri nin

Detaylı

GOOGLEDA ARAÇ KLİMA GAZ DOLUM CİHAZI. klima gaz dolum cihazı klima gazı nasıl doldurulur

GOOGLEDA ARAÇ KLİMA GAZ DOLUM CİHAZI. klima gaz dolum cihazı klima gazı nasıl doldurulur GOOGLEDA ARAÇ KLİMA GAZ DOLUM CİHAZI klima gaz dolum cihazı klima gazı nasıl doldurulur oto klima gazı fiyatları federal klima klima gaz dolum cihazı fiyatları klima gazı oto klima gaz dolum cihazı fiyatları

Detaylı

BÖLGE GRUP SIRALAMASI

BÖLGE GRUP SIRALAMASI ACİL TIP ADANA ANKARA MERSİN KOCAELİ BURSA GAZİANTEP YALOVA ESKİŞEHİR HATAY DENİZLİ ANTALYA TEKİRDAĞ BALIKESİR KONYA AYDIN EDİRNE ZONGULDAK SAKARYA ÇANAKKALE MUĞLA MANİSA RİZE KÜTAHYA BARTIN BOLU SAMSUN

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 10/11/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

TABLO-2. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ÖNLİSANS MEZUNLARI )

TABLO-2. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ÖNLİSANS MEZUNLARI ) 2751751 2 0 092.271 093.625 TEKNİKER (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 2751753 2 0 073.613 075.487 HEMŞİRE (AYDIN) ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 2751755 1 0 088.601 088.601 LABORANT (AYDIN) ADNAN

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri Yeni Teşvik Sistemi 4. Bölge Teşvikleri Ekim 2013 İçerik Yeni Teşvik Sistemi Amaçları Yeni Teşvik Sistemi Uygulamaları Genel Teşvikler Bölgesel Teşvikler Büyük Ölçekli Ya>rımlar Stratejik Ya>rımlar 4.

Detaylı

MUHARREM AYINDA ORUÇ AÇMA SAATLERİ İSTANBUL

MUHARREM AYINDA ORUÇ AÇMA SAATLERİ İSTANBUL MUHARREM AYINDA ORUÇ AÇMA SAATLERİ İSTANBUL 1 Kasım 2013 17:15 2 Kasım 2013 17:14 3 Kasım 2013 17:13 4 Kasım 2013 17:12 5 Kasım 2013 17:11 6 Kasım 2013 17:10 7 Kasım 2013 17:08 8 Kasım 2013 17:07 9 Kasım

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ARASINDA YURTİÇİ ÖĞRETİM ELEMANI VE ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARININ DESTEKLENMESİ AMACIYLA YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNCA YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARINA AKTARILACAK TUTARLARIN KULLANIMI, MUHASEBELEŞTİRİLMESİ,

Detaylı

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Lisans)

2012-ÖMSS Sınav Sonucu İle Yapılan Yerleştirme Sonuçlarına İlişkin Sayısal Bilgiler (Lisans) KADRO KODU KURUM ADI KADRO UNVANI 30020125061 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ MEMUR (BOLU / MERKEZ - Merkez) 1 0 77,04434 77,04434 30020125063 AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ MEMUR (KIRŞEHİR / MERKEZ - Merkez)

Detaylı

AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ

AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ AMBALAJ ATIKLARININ YÖNETİMİ Şule YETKİN Çevre ve Şehircilik Uzmanı 13.03.2015 İSTANBUL Sunum İçeriği Mevzuat Mevcut Durum Getirme Merkezleri Mevzuat AB Ambalaj Atıkları Direktifi (94/62/EC) Yönetmelik

Detaylı

HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015

HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015 HÜSEYİN AVNİ DIZMAN TÜİK MALATYA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/07/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/10/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014

ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014 ÜZEYİR KARAKUŞ TÜİK NEVŞEHİR BÖLGE MÜDÜRÜ 08/09/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014

TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014 TÜİK İZMİR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 07/08/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN KADRO UNVANI KURUM ADI 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ)

K.KODU KONTENJAN KONTENJAN PUAN PUAN KADRO UNVANI KURUM ADI 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ) 3176421 1 0 082.164 082.164 AVUKAT (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (MERKEZ) 3176423 2 0 080.960 081.595 MÜHENDİS (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (MERKEZ) 3176424 3 0 079.384 079.639 MÜHENDİS (ANKARA)

Detaylı