ORMAN VE SU KAYNAKLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ORMAN VE SU KAYNAKLARI"

Transkript

1 ORMAN VE SU KAYNAKLARI Özel İhtisas Komisyonu Raporu Raportör: Prof. Dr. A. Nedim YÜKSEL i Rapor içinde belirtilen görüşler komisyon katılımcılarının ve raportörün görüşlerini yansıtmaktadır. Bu görüşler Trakya Kalkınma Ajansı nı bağlamamaktadır.

2 İÇİNDEKİLER TABLOLAR... iv YÖNETİCİ ÖZETİ GİRİŞ MEVCUT DURUM ANALİZİ Küresel Konum Nüfus Artışı Şehirleşme Küresel İklim Değişikliği Kuraklık Ekonomik Gelişme ve Küreselleşme Çözüm Önerileri Tarımda Alınabilecek Önlemler Sanayide Alınabilecek Önlemler Kentlerde Alınabilecek Önlemler Diğer Su Kaynaklarından Yararlanma Suyun Ticareti Türkiye Toprak ve Su Kaynakları Ülkemizde Su Kaynaklarının Kullanımı Trakya nın Arazi ve Su Kaynakları Bölgenin Tanımı Arazi Varlığı Orman Alanları ve Tabiat Varlıkları Tarım Alanları Sulu Tarıma Uygun Kuru Tarım Yapılan Alanlar Tarım Arazilerinin Parçalanması Yanlış Arazi Kullanımı Drenaj Sorunu Olan Araziler Tarımsal Üretimin Desteklenmesi Amaç Dışı Arazi Kullanımı Trakya Bölgesinde Amaç Dışı Arazi Kullanımı Su Varlığı ii

3 İçme ve Kullanma Suyu İhtiyacı Sulama Suyu İhtiyacı Yeraltı Suyu Varlığı Akarsu Kirliliği Su Temini ve Tasarrufu Su Kaynaklarının Yönetimi GZTF ANALİZİ PLAN DÖNEMİ PERSPEKTİFİ ARAŞTIRMA ÖNERİLERİ PROJE ÖNERİLERİ SONUÇLAR KAYNAKLAR iii

4 TABLOLAR Tablo 1 Bazi Ülkeler Ve Kitalarin Kişi Başina Düşen Su Potansiyeli (M3/Kişi.Yil) Tablo 2 TR 21 Trakya Bölgesi nde Yer Alan İllere Ait Çok Yıllık Ortalama Bazı İklim Ve Diğer Verileri Tablo 3 Türkiye Ve Trakya Bölgesinin Arazi Varliği Ve Kullanim Şekilleri Tablo 4 TR 21 Trakya Bölgesi Illerine Ait Arazi Siniflari Dağilimi (ha) Tablo 5 Türkiye Ve Trakya nin Su Varliği Dağilimi Tablo 6 TR 21 Trakya Bölgesi illerinin 2012 nüfus sayıları (TÜİK, 2013b) Tablo 7 TR 21 Trakya Bölgesinde gelecek yıllara ait nüfus tahminleri Tablo 8 TR 21 Trakya Bölgesinde gelecek yıllar için içme kullanma suyu ihtiyaçları Tablo 9 TR 21 Trakya Bölgesi nde 2006 yılı sonuna göre baraj ve gölet sayıları iv

5 YÖNETİCİ ÖZETİ Türkiye bir çok doğal kaynaklar yönünden zengin bir ülke olarak tanımlanabilir. Ancak bütün dünyada olduğu gibi, ülkemizde de mutlak korunması gereken ve yüksek tarım potansiyeli olan topraklarının ve su kaynaklarının, kentleşme ve sanayileşmenin sonucu olan toprak kayıpları ve kirlilik nedeniyle, hızla yok olma tehlikesi altındadır. Oysa bu kaynakların eksikliği, ülkemizde stratejik öneme sahip tarım sektörünüde derinden etkilemektedir. Orman, toprak ve su kaynakları üzerindeki bu baskının azaltılması ve kaynakların kaybını en aza indirmek amacıyla, TR21 Trakya Bölgesi nde hedeflerin ve stratejilerin belirlenmesi, yapılabilecek faaliyet ve eylemlerle, sorumlu kuruluşların belirlenmesi yanında, GZTF lerinde tespit edildiği Trakya Kalkınma Ajansı tarafından özel bir komisyon çalışması yapılmıştır. Trakya Kalkınma Ajansı tarafından belirlenen 2013 TR 21 Trakya Bölgesi Orman ve Su Kaynakları Özel İhtisas Komisyonu 28 Şubat 01 Mart 2013 tarihlerinde ilk ve Mart 2013 tarihlerinde 2. kez Tekirdağ da toplanarak hazırlanan bu rapor, TR 21 Trakya Bölgesinde bulunan Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ illerindeki orman ve su kaynaklarının mevcut durumunu ve gelecekteki projeksiyonlarını dikkate alarak önlem alınması gereken unsurları ve çözüm önerilerini içermektedir. Bu komisyonda çeşitli kurumların yetkilileri bulunmuştur. Trakya Üniversitesi, Namık Kemal Üniversitesi, Tekirdağ Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Edirne Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Devlet ve Su İşleri XI. Bölge Müdürlüğü, Tekirdağ Devlet ve Su İşleri 113. Şube Müdürlüğü, Tekirdağ Meteoroloji İl Müdürlüğü, Tekirdağ Orman İşletmeciliği Müdürlüğü, Atatürk Toprak Su ve Tarımsal Araştırma İstasyonu Müdürlüğü, Tekirdağ Bağcılık Araştırma İstasyonu Müdürlüğü, Edirne İl Genel Meclisi, Tekirdağ Ziraat Mühendisleri Odası Başkanlığı tarafından görevlendirilen katılımcılar tarafından komisyon toplantıları yürütülmüştür. Komisyon toplantıları yapılmadan önce, TR 21 Trakya Bölgesinin orman ve su kaynaklarının durumu, sorunları ve çözüm önerilerini içeren bir ön rapor komisyon raportörü tarafından hazırlanarak komisyon üyelerinin bilgisine önceden sunulmuştur. Komisyon toplantılarında öncellikle, moderatör tarafından bölgenin genel durumuna ilişkin bir sunum çalışması yapılmıştır. Daha sonra, raportör tarafından ön rapora ilişkin bir sunum gerçekleştirilmiştir. Bu sunumdan sonra, komisyon üyeleri tarafından ön rapora katkılar bulunarak nihai raporun 1

6 oluşturulması için, gerekli çalışmalar yapılmıştır. Bununla birlikte, komisyonca bölgenin orman ve su kaynaklarına ilişkin GZTF, hedef, strateji ve faaliyet analizleri yapılmıştır. Bölgeye ait orman ve su kaynakları hakkında ilgili kurum ve kuruluşlara yapılması önerilen proje ve araştırma konuları belirlenerek, Trakya Kalkınma Ajansı na sunulmuştur. Bu rapor, TR 21 Trakya Bölgesi nde orman ve su kaynaklarının mevcut durumlarına ait rakamsal değerleri, sorunları, çözüm önerileri ve sonuçlarını, komisyon tarafından belirlenen GZTF, hedef strateji ve faaliyet analizleri ve proje ile araştırma önerilerini içermektedir. 2

7 1. GİRİŞ Yeryüzünde hayat su ile başlamıştır. Tarihte medeniyetlerin çoğunluğu su kaynakları çevresinde gelişmiş ve yükselmişlerdir. Ajanda 21 Rio Deklarasyonunda da suyun hayat açısından önemi vurgulanarak, üstlendiği beş farklı özelliğe dikkat çekilmiştir (UN, 1992). Temel İhtiyaç : Gıda üretimi, içme ve kullanma amacıyla, her zaman temiz ve yeterli miktarda suya ihtiyaç duyulmaktadır. Ticari Fonksiyonu: Su olmadan hiçbir ürün (tarımsal, endüstriyel, diğer hizmetler, balıkçılık vb.) üretilemez. Çevresel Fonksiyonu: Su flora ve faunanın sürdürebilirliği için gereklidir. Suyun düzenleyici toprak ve sediment taşıyıcı, kayaları ayrıştırma görevi vardır. Ekolojik Fonksiyonu: Tatlı ve tuzlu su kütleleri inanılmaz derecede fazla sayıda fauna ve floraya yaşam ortamı oluşturmaktadır. Kültürel Fonksiyonu: Bütün dinlerde su kutsal sayılmaktadır. Suyun insanlar tarafından önemi, bünyelerinin %60-65 inin su olmasıdır. Bu oran bazı organlarda (tırnak, saç gibi) azalır, kan ve çeşitli vücut sıvılarında artar. Kandaki su oranı %83, kemikte %22 ve yağ dokusunda %10 dur. Ayrıca insanın vücut dokularında suyun % 10 oranında eksilmesi hayati risk oluşturması yanında, su vücutta eşit olacak şekilde dağılmamıştır. İnsanlar için çok önemli olan su, genelde varlığına alışılmış, sıradan bir madde olarak algılanmakta ve musluğu açtığımızda, temiz, soğuk ve içmeye hazır olmasını bekleriz. Suyun her zaman hazır olmasını kabul ederiz ve bu kaynağın sınırlarını düşünmeden tüketiriz. Daha iyi bir yaşam standardı ve ekonomik kazanç arayışı içindeki modern toplumlar suyu, her isteyenin elde edebileceği bir kaynak olarak görmüştür. Ancak diğer insanlarında ihtiyacı olabileceği, doğal dengeyide koruyacak bir sisteme geçmenin gerekli olduğunu kabul etmek ve buna göre suyu kullanmak zorundadırlar. Suyun bitkisel üretim yönünden önemi, sebze ve meyvelerin bünyelerinde önemli ölçüde su bulundurmasıdır. Bu oran sebzelerde % 95 e kadar (domateste %95, turp %94, lahana %92 gibi), meyvelerde (elma ve kirazda %85 gibi), tarla ürünlerinde tahıllarda (mısır, yulaf arpa %13-14, soya fasulyesi %11 gibi) daha azda olsa su bulunmaktadır. 3

8 Bitkisel üretimde suyun çok önemli olması yanında, diğer meteorolojik verilerde önemlidir. Bu nedenle, tarım üstü açık bir fabrikaya benzer. Toprak, su, bitki ve atmosfer ile etkileşimde süren tarımsal üretim, hem kalite hem de miktar olarak genellikle, kontrol edilmesi geniş tarım alanlarında çok zor olan atmosferik olayların etkisi altındadır. En iyi kalite ve miktarda verim alınabilecek bir bitki tohumu, gelişmesi için optimum koşulların olduğu bir toprağa ekildiğinde bile, yetiştirme mevsimi içindeki su durumu ve meteorolojik koşullar bundan sonraki aşamada karar vericidir. Bu durum özellikle yağışın ve sıcaklığın tarımsal üretimi sınırlandırdığı bölgelerde, kendini daha fazla hisettirir. Ürünün miktar ve kalitesini yükseltmek için, yapabileceklerinizin en iyisini yapsanız bile, bunu elde etmek mümkün olmayabilir. Genelde yağış, sıcaklık, nem ve radyasyon gibi, meterolojik faktörlerin uzun yıllara ait değişimleri, bitkilerin bir yörede yetişip, yetişmeyeceğini belirleyen önemli bir etmendir. Meteorolojik koşulların yanında, suyun istenilen miktar, kalitede ve zamanda bitkilere verilmesi, hem tarımsal üretim sigortası, hem de insan yaşamı için en önemli etkendir. Yaşam için bu kadar önemli olan suyun dünyadaki, ülkemizdeki ve TR 21 Trakya Bölgesi ndeki durumu aşağıda verilmiştir. 2. MEVCUT DURUM ANALİZİ 2.1. Küresel Konum Dünyamızda yeterinden fazla su bulunmaktadır. Fakat zaman ve yer açısından suyun dağılımı eşit olmadığı için, dünyanın birçok yerinde tatlı su sıkıntısı çekilmektedir. Bütün bunlara rağmen suyun insan, hayvan, bitki, sanayi ve tüm doğal yaşama yararlı olabilmesi için, kalitesi uygun, miktarı yeterli, istenilen yerde ve zamanda hazır olması gerekmektedir. Bu özelliklerden biri veya bir kaçı eksik olursa, o zaman susuzluk ve kuraklık meydana gelir (Yüksel, 2007). Yerküresinde bulunan x 10 9 km 3 suyun, %97.39 unu deniz ve okyanuslar %2.01 ini kutup ve buzullar ile %0.60 ını da başta yeraltı suları olmak üzere, göller ve akarsular gibi, tatlı su kaynakları oluşturmaktadır. Her yıl yağışlarla karalara düşen 110 bin km 3 suyun, 70 bin km 3 ü buharlaşma ile kaybolmaktadır. Dünyanın yenilenebilir su kaynağı ise geriye kalan 40 bin km 3 sudur. Bu su miktarını insanlara dağıtırsak, dünyada kişi başına, ortalama 8000 m 3 su düşmekte, buda 4

9 insanların yaşam koşulları için oldukça yeterlidir. Ancak yeryüzünde suyun eşit olarak dağılımı ve her yerde zamanında hazır olmaması önemli bir sorun olarak ortaya çıkar. Fazla yağış alan bölgelerden bu suyun 2/3 ü sel olarak denize dökülmektedir. Geriye kalan 14 bin km 3 suyun önemli bir kısmı sulak alanların, deltaların, göllerin ve nehirlerin korunması ile su kalitesinin korunması için, doğal akışa bırakılmalıdır (Postel, 2000). Tüm bu verilerden sonra, dünyada çeşitli amaçlar için, geliştirilebilecek teknik ve ekonomik olarak kullanılabilir su miktarı 8000 m 3 tür. Dünyadaki tatlı su kaynaklarının yaklaşık %70 i tarım, %23 ü sanayi ve % 7 si de evsel (içme, kullanma ve temizlik) amaçlı kullanılmaktadır. Ancak bu kullanım şekli, kıtalar arasında fark göstermektedir. Örneğin Afrika da bu değerler, tarımda %88, evsel kullanımda %7 ve sanayide ancak %5 dolayında olmaktadır. Diğer taraftan Avrupa da mevcut tatlı su kaynaklarının % 54 ü tarım, %33 ü sanayi ve %13 ü evsel amaçlı kullanılmaktadır (UN/WWAP, 2003). Yaklaşık 7 milyar dünya nüfusu, yenilenebilir yüzey ve yeraltı su kaynaklarının, yaklaşık yarısını (%54) kullanmaktadır. Bu günkü kullanım şartları altında, sadece nüfus artışından dolayı, yıllarında bu değerin %70 e yükseleceği öngörülmektedir. Hayat standartlarının artmasıyla birlikte, kişi başına su kullanımında zamanla artması da gözönüne alınırsa, mevcut su kaynaklarının %90 ının kullanabileceği tahmin edilmektedir. Geriye kalan %10 suyunda diğer canlılar tarafından kullanılacağı varsayılmaktadır. Eğer nüfus artışı hızı dengelemeyez, suyun kirlenmesinin önüne geçemezsek, diğer canlılar için pek su kaynağı kalmayacağı anlamı çıkmaktadır. Dünyada 1.1 milyar insan yeterli su bulamazken, 2.5 milyar insanın sağlıklı suya ulaşmadığı belirtilmektedir (UN/WAP, 2003). Son on yıllık çabalarla, 860 milyon insanın suya daha doğrusu, büyük oranda sağlıklı suya kavuştuğu belirtilmektedir. Ancak önümüzdeki 50 yıl içinde, verilen rakamlara ek olarak gelişmekte olan ülkelerde 1 milyar insanın daha susuz kalacağı tahmin edilmektedir. Su sağlama ve sanitasyon, gelişmekte olan ülkelerin büyük şehirlerinin en önemli sorunu olarak ortaya çıkmaktadır. Günümüzde de büyük şehirlere yakın olan bölgelerde, yerüstü ve yeraltı su kaynaklarının nasıl çok fazla tüketildiğini görmekteyiz (Konukçu ve ark, 2007). 5

10 Yirminci yüzyıl içinde dünya nüfusu 3, su kullanımı ise 6 kat artmıştır. Bu değişiklik çevreye çok ağıra mal olmuş ve su kirliliği çok fazla olduğu için, daha fazla insan yeterli ve kaliteli su bulamaz duruma gelmiştir. Bu konu ile ilgili olarak, önümüzdeki yıllarda şu 4 konuya dikkat çekmek zorundayız. Bunlar nüfus artışı, şehirleşme, iklim değişikliği ve kuraklık ile ekonomik gelişmedir Nüfus Artışı Bazı ülkelerdeki nüfus artış hızındaki yavaşlamalara rağmen, dünya nüfusu hızla artmakta ve her on yılda yaklaşık bir milyar kadar insan için daha fazla su ve beslenme zorunluğu ortaya çıkmaktadır. Yapılan araştırmalara göre, dünya nüfusu ancak bu yüzyılın sonuna doğru 9-10 milyarada sabitleneceği tahmin edilmektedir. Bunun anlamı, her bir insan için içme, kullanma ve temizlik ihtiyacı yanında, tarım ve sanayide de daha fazla suya ihtiyaç olacaktır Şehirleşme Kırsal kesimlerde yaşayan insanlar, beklentilerini karşılayamadığı durumlarda şehirlere göç etmektedir. Dünya ortalamalarına göre, nüfusun yaklaşık yarısı kırsal alanda yaşamaktadır. Mevcut duruma göre, gelişmiş ülkelerde şehir nüfusu oranları daha yüksektir. Birleşmiş Milletlerin yaptığı projeksiyonlara göre, daha az gelişmiş olan bölgelerde yaşayan nüfus oranı 2015 yılında %50 ve 2025 yılında %75 e ulaşarak, durumu tersine çevirecektir. Gelişmekte olan ülkelerin kentsel nüfus toplamı 2025 yılına göre, 4 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir. Bu hızlı nüfus artışı, su ihtiyacı ve sanitasyon hizmetlerini de önemli ölçüde arttırmakta, su talebiyle arzı arasındaki fark giderek artmaktadır (Prinz, 2004). Göç eden nüfusa cevap verebilecek altyapı ihtiyacının yeterince karşılanmaması nedeniyle, genellikle içme suyu havzalarının içinde sağlıksız bir şekilde gecekondulaşma görülmektedir. Bugün dünyada yaklaşık olarak 2.5 milyar insan gecekondu bölgesinde yaşamakta ve dünya nüfusunun %32 sine karşılık gelmektedir. Asya şehir nüfusunun yaklaşık %60 ı gecekonduda yaşarken, Afrika da bu değer daha yüksektir (Prinz, 2004). İçme suyu havzalarının içine gecekonduların kurulması, havzadaki suların kullanmadan kirlenmesine ve yağışlardan sonra havza sularının debilerinin artması ve taşkınlarla bu sağlıksız yapılarında su altında kalmasına neden olmaktadır Küresel İklim Değişikliği Son yıllarda yapılan gözlem ve araştırmalarda, küresel iklimde bazı değişmeler olduğu gözlenmektedir. Bazı araştırmacılar tarafından bu küresel iklim değişikliği olarak 6

11 görülürken, bazı araştırıcılar bunu iklimlerde olan dalgalanmalar olarak değerlendirmektedir. Küresel iklim değişikliğini tetikleyen olgulardan, artan sera gazının iklim üzerindeki etkisine bağlı olarak, oluşabilecek su kıtlığı bulunmaktadır. Davos - Klosters te Ocak 2013 tarihinde yapılan Dünya Ekonomik Formu nda (WEF) ele alınan 5 temel riskler içine, sera gazlarının etkisi ve su kıtlığı da alınmıştır (Yaşar, 2013). Bu yıl Davos ta ele alınan 5 temel risk şunlardır. 1. Gelir eşitsizliği, 2. Kronik mali dengesizlik, 3. Sera gazı etkisi, 4. Su kıtlığı, 5. Nüfus yoğunlaşmasıdır. Geçen yıl 4. Faktör olarak siber atak riski yerine, bu yıl su kıtlığı ele alınmıştır. Bizim konumuz içerisinde bulunan sera gazlarının etkisi, su kıtlığı, nüfus yoğunlaşması konuları da, suya bağımlı olarak bizim konularımız arasındadır. Fosil kaynaklı yakıtların kullanımındaki hızlı artış başta olmak üzere, arazi kullanımı ve bitki örtüsünün değişmesi ve azalması gibi insanların faaliyetleri, atmosferde sera etkisi yapabilecek CO 2 gibi gazların konsantrasyonlarının artmasına neden olmaktadır. Bunun sonucunda, güneş radyasyonunun dengesini bozarak, atmosferin daha fazla ısınmasına neden olmaktadır. Küresel iklim değişikliği, sıcaklığın ve özellikle yağışların mevsim içindeki değişikliği ile seller, kuraklık ve bunların yan etkisi olarak, kutuplardaki buzulların erimesi ile deniz su seviyesinin yükselmesi, bazı salgın hastalıkların ortaya çıkması, bitkisel üretimdeki verim düşüşleri gibi sonuçlarla kendini göstermektedir. Bazı bölgelerde sıcaklığın artması ve yağışın azalması, su kaynakları ve ekolojik dengeyi çok olumsuz etkileyeceği tahmin edilmektedir. Konu ile ilgili 2 projeksiyon yapılmıştır (Lehner ve ark., 2001, EEA 2004, EEA ). Bu araştırmaya göre ülkemizde, İç Anadolu ve Çukurova (%50 den fazla) başta olmak üzere, Güneydoğu Anadolu, Ege, Akdeniz Bölgeleri ile Trakya Bölümü nün (%25-50) sinde su kaynakları önemli ölçüde etkilenecektir. 7

12 Diğer bir projeksiyona göre ise, ülkemizin 2030 yılında tamamına yakın kısmında su sıkıntısı çekilebileceği, yaklaşık yarısında ise çok ciddi sıkıntı olabileceği anlaşılmaktadır. Avrupa da son 30 yılda 1976, 1989, 2003 ve 2005 yıllarında gerçekleşen, önemli kuraklık yıllarıdır. Özellikle 2005 yılında İberya yarımadasında bu kuraklığın etkisiyle ve tüm AB tahıl üretimi yaklaşık %10 oranında düşmüştür (EEA, 2008) Kuraklık Kuraklık birçok şekilde tanımlanmakla birlikte, suyun yeterli olmaması, istenilen yerde, zamanda, kalitede ve miktarda olmaması durumudur (Yüksel, 2007). Meteorolojik olarak kuraklık, yağışların uzun yıllar ortalamasından daha az yağdığı dönemlerdir. Tarımsal kuraklık ise, bitkilerin suya ihtiyacı olduğu dönemde, toprakta yeterli suyun bulunmaması veya toprakta bulunan suyun bitkiler tarafından alınmasına engel olan veya sınırlandıran etmenlerin olduğu zamanlardır. Yine EEA (2012/11) e göre, 1950 yılından itibaren yapılan yağış trendleri incelemesinde, Kuzey ve Kuzeybatı Avrupa da yıllık yağışın kışın 70 mm dolayında artmasına karşın, Güney Avrupa nın bazı bölgelerinde ise 70 mm azalmıştır. Kuraklıkla ilgili olarak, 20. Yüzyılde Kuzeybatı İberya ve Türkiye nin büyük kısmı hariç, tüm Akdeniz havzasında, yağış ve nem oranında azalma olduğu belirlenmiştir (EEA 2012). Son 30 yılda su kıtlığı ve kuraklık etkisinde olan dünyadaki bölgelerin oranı % 6 dan % 13 e yükseldiği belirlenmiştir (EEA, 2/2012). Yani kuraklığın etkisi yavaş, yavaş kendini gösterme eğilimindedir. Kuraklığın en büyük nedeni olarak, küresel ısınmayı birlikte değerlendirirsek, kuraklığın dünyamız ve ülkemiz üzerinde şu olumsuz etkileri olabilir (Yüksel, 2007). 1. Sıcaklığın yükselmesi ile kutuplardaki buzulların erimesi sonucunda, deniz sularının seviyelerinin yükselmesi ile deltalar ve buradaki tarım alanları, su altında kalarak daralacaktır. 2. Yağışlarda azalma olması, bazı durumlarda yetersiz olan su imkanının iyice azalmasına ve kritik duruma gelmesine neden olabilir. 3. Yağışlardaki dengesizliklerin ortaya çıkması ile seller sonucunda, su baskınları ile toprak erozyonuna da neden olabilir. 8

13 4. Yağışların azalması ile baraj ve göletlerde suyun azalması ile hidroelektrik enerji üretimini etkileyecek ve düşmesine neden olacaktır. 5. Tarımda yeterli sulama suyunun olmaması, tarımda kalite ve verimin düşmesine neden olacaktır. 6. Sıcaklık artışı ile nehir, baraj ve gölet havzalarında olan buharlaşma artacak, bu da aynı zamanda su kaybına neden olacaktır. 7. Kullanılan suların azalması, sulardaki kirlenmeyi arttıracak, bu da yeterli hijyen sağlanmayan insanlarda hastalık ve salgınların artmasına neden olabilecektir. 8. Ülkemizde önemli bir sorun olan iç göç, yeterli su bulunmayan yerlerden su olan yerlere doğru göçü daha hızlandıracak, sonuç olarak bu etki yerel yönetimler üzerine alt yapı baskısı olarak ortaya çıkacaktır. 9. Göçe bağlı olarak güvenlik sorunu da kendini gösterecektir. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak veya azaltmak için konutlarda, tarımda ve sanayide alınabilecek önlemler vardır. Bunlarla ilgili olarak bir çok önlem alınmakta ve alınmaya devam edilmelidir Ekonomik Gelişme ve Küreselleşme Ülkelerde artan nüfusun içme ve kullanma suyu ihtiyacının karşılanması, iş imkanları yaratmak amacıyla, özellikle gelişmekte olan ülkelerin yeni kurulan sanayilerin su ihtiyacı yanında hayat standardının yükselmesi ile de artan su ihtiyacı ile birlikte, suyada talep artmaktadır. Artan su talebi ve artan su kullanımı ile sular büyük oranda kirletilmektedir. Küreselleşme ile ekonomik geliri düşük olan ülkelerde yeni iş imkanları oluşturulurken, büyük rekabet ve ucuz üretme yöntemleri ile kirlilik artmaktadır. Bu durumda ilgili standartlara çoğu zaman uyulmamakta ve kirletilen sularda arıtılmadan yüzey su kaynaklarına deşarj edilmektedir. Diğer taraftan, gelişmiş ülkelerdeki yoğun kirletici küresel pazarlar, endüstrileşmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelerin büyük yerleşim yerlerinin yakınlarına taşınmaktadır. Taşınılan bu bölgeler zaten göçler, kalabalık nüfus ve çarpık kentleşme nedeniyle, su sıkıntısı çeken bölgeler olduğu için, su kaynaklarına olan baskı daha da artmaktadır Çözüm Önerileri Su kıtlığı ve kirliliğinin çözümü, küresel ve bölgesel çapta teknik, sosyal ve kültürel önlemleri içermektedir. Bu amaçla havza bazında mevcut su kaynaklarının, sektörler arası su dağıtımı 9

14 ve her bir sektör içinde sürdürebilir su yönetim stratejilerinin belirlenmesi gerekir. Tatlı su kaynakları dışındaki kaynakların değerlendirilmesi yoluna gidilmeli, tarım, endüstri ve kentlerdeki kullanım yanında çevresel fonksiyon için, gerekli olan su miktarıda gözönüne alınmalıdır. Su kıtlığı ve sonuçları ile baş edebilmek için harcanan çabalar, küresel ısınma hızını azaltacak ortak konuları da kapsamaktadır. Bunları başarmanın yolu, iyi bir su yönetimi politikasının belirlenmesi yanında, su konusunda toplum bilinci oluşturulmalı ve iş birliği yapılmalıdır (Konukçu ve ark., 2007). Konu ile ilgili alınacak önlemler tarım, sanayi ve kentlerdeki içme ve kullanma suyu konusunda olabilir Tarımda Alınabilecek Önlemler Yenilebilir su kaynaklarının 2/3 ü sulama amaçlı kullanıldığından, sürdürebilir bir su kullanımı için, daha etkin bir biçimde yapılması gerekir. Tarımda kullanılan suyun su kullanım randımanını yaklaşık %10 yükseltmek, dünya çapında konutlarda kullanılacak suyun iki katından daha fazlasını sağlayacaktır (Shiklomanov, 1990). Ülkemizde tarımda su tasarufu sağlayacak önlemleri şöyle sıralayabiliriz (Yüksel, 2007). 1. Tarımsal üretimde az su tüketen veya kuraklığı dayanıklı bitkilerin, üretim desenine girmesini sağlamak, bu konudaki araştırmalara öncelik verilmelidir. 2. Yüzey sulama yöntemlerinden, salma, tava ve karık yöntemleri yerine, suyu daha etkili ve randımanlı kullanan basınçlı sulama yöntemlerinden yağmurlama ve damla sistemleri tercih edilmelidir. Türkiye de halen sulanan alanların % 80 e varan kesiminde yüzey sulama yöntemleri uygulanmaktadır (Yıldırım, 2012). Bu konuda Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, son yıllarda önemli teşvik ve destekleme yapmaktadır. 3. Suyun kullanımında olduğu gibi, taşınmasında da suyun buharlaşması ve sızması ile önemli kayıpları olan açık kanal sisteminden, basınçlı ve kapalı boru sistemine dönülerek, önemli su iletim kayıplar en düşük seviyeye indirilmelidir. 4. Boş alan yeşillendirilmeli ve tarlaların mümkün olduğu kadar kısa sürede ekim ve dikim yapılarak boş bırakılmamalıdır. Böylece bitkiler küresel ısınmaya neden olan CO 2 ve diğer gazları absorbe ederek, özümleme yaparlar ve çevreye oksijen verirler. CO 2 in küresel ısınmaya olan etkisi azaltılmış olur. 5. Toprak yüzeyinin bitki örtüsüyle kaplı olması ile yağışların toprağa girmesi hızlandırılır, kısıtlı olan yağış sularının toprağa girmesini ve suyun toprakta 10

15 depolanmasını sağlar. Ayrıca eğimli yerlerde, yüzey akışına izin vermeyen bitkiler, toprak erozyonunuda önlemiş olurlar Sanayide Alınabilecek Önlemler Günlük hayatta kullandığımız sayısız ürünün üretimi çok fazla miktarda su gerektirmektedir. Örneğin 1 kg kağıt için 700 kg, 1 ton çelik üretimi için ise 280 ton su kullanılmaktadır (Opie, 1992). Tüm endüstri kolları, dünyanın toplam su tüketiminin yaklaşık ¼ ünü oluşturmaktadır. Tarımda kullanılan sudan farklı olarak, sanayi için harcanan suyun çok az bir kısmı gerçek anlamıyla tüketilmektedir. Endüstride kullanılan suyun azaltılması işlemi kısa vade de yapılacak işlemlerin başında, atık su tesislerin çalıştırılması ile yüzey sularına deşarj edilen suların kalitesi yükseltilebilir (Yüksel, 2007). Uzun vadede ise; 1. Sanayide az su kullanan ya da su tasarrufu sağlayacak yöntemlere öncelik verilmelidir. Yeni kurulan sanayi tesislerinde bunun üzerinde mutlaka durulmalıdır. 2. Atık suların temizlenerek, tekrar kullanılmasına özen gösterilmelidir. Sanayide kullanılan suyun azaltılması, su kirliliğine de büyük ölçüde çözüm olacaktır. Çünkü sanayide kullanıldıktan sonra arıtılmadan veya kısmi olarak arıtılıp su kütlelerine deşarj edilen atık sular, kendi hacminin çok fazlasını kirleterek su kaynaklarını tehdit etmektedir. Japonya, ABD ve Almanya, 1950 li yıllarda sanayide 1 litre su ortalama 1.8 kez kullanılırken, son zamanlarda bu değer 17 ye kadar çıkmıştır (Solley, 2000) Kentlerde Alınabilecek Önlemler Yerleşim yerlerinde su tasarrufuna yönelik alınabilecek önlemler, alışkanlıkları değiştirmek ve eğitimle mümkün olanlarla, yatırım yapılması gerekenler olarak farklı gruplarda incelemek mümkündür. Bu önlemler basit olup, yerleşim yerlerinin su bütçelerinin dengelenmesi için, ekonomik ve çevreye en duyarlı yöntem olarak görülmeye başlanmıştır. Bu basit önlemlerle halkın bir su tasarrufu sağlayarak, yeni ve pahalı barajlar, göletler, yeraltı su kaynakları ile arıtma tesislerinin inşa edilmesi ertelenecek veya yapılan yatırımlar azaltılacak ya da daha fazla insana su ulaştırılması sağlanacaktır. 11

16 İçme ve kullanma suyunun konutlara gelinceye kadar ki bölümünde, yerel yönetimlere önemli görevler düşmektedir. Su sağlama şebekelerinin eski olduğu yerlerde, kayıp ve kaçakların oranı %50 ye kadar çıktığı belirtilmektedir. Bunların önlenebilmesi için, sistemi eski olan yerlerde yenileştirmenin mutlaka yapılması gerekir (Yüksel, 2007). Bazı basit ve alışkanlıklalar ilgili önlemler ise, el yüz yıkarken, traş olurken suyun sürekli açık bırakılmaması, su tasarrufu sağlayan batarya ve aletlerin montajı, sızıntıların belirlenip tamir edilmesi, parklar ve yeşil alanların daha etkin biçimde sulanması, tuvalet rezervuarlarının en küçük hacimde olanının tercih edilmesi, fiyatlandırma ve eğitimdir. Bu şekilde kentlerdeki içme ve kullanma suyunda %10 30 arasında tasarruf sağlandığı, dünyadaki bir çok uygulama sonucunda elde edilmiştir Diğer Su Kaynaklarından Yararlanma Bu yöntemlerde, genelde bir ön çalışma yapılması yani yatırımı ve enerji kullanımını gerektiren, kalitesi uygun olmayan suların kullanılması amaçlanmaktadır. Bu suların kullanımı, özel önlemleride gerektirebilir. Bu sulardan deniz suyu, atık suları, tarım alanlarında drenaj suları ve yeraltı tuzlu ve sodik suları sayılabilir. Deniz suları yaklaşık 55 ds/m (veya toplam çözünmüş tuz yaklaşık 35 g/l) olup, tuz konsantrasyonu azaltılmadan bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılamaz. Deniz suyunun veya yüksek tuzlu su kaynaklarının tuzsuzlaştırılması, 60 yıldan daha fazla süredir gerçekleştirilmektedir. En çok Ortadoğu ülkelerinden Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Katar gibi, petrol zengini ve enerjinin ucuz olduğu yerlerde, deniz suyundan tatlı su elde edilmektedir. Deniz suyunun arıtılmasında damıtma ve ters osmos yöntemi en yaygın kullanılan yöntemlerdendir (Semiat, 2000). Bunlardan damıtma, yoğun enerjinin kullanılması gereken bir yöntem olduğu için, daha çok enerjinin ucuz olduğu ülkelerde kullanılmaktadır. Enerji maliyetini azaltmak amacıyla, ters ozmos yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemde yarı geçirgen bir zarla, depolanan tuzlu suya yüksek basınç uygulanmaktadır. Membran teknolojisindeki gelişmeler, bu yöntemin kullanılma oranını yükseltmiştir. Tuzsuzlaştırma 12

17 teknikleri birbirleriyle karşılaştırılırsa, damıtma ünitelerinin diğerlerine göre daha kaliteli su üretme avantajı vardır (Semiat, 2000). Damıtma sonrası kalan atık suların çok yüksek tuz konsantrasyonuna sahip olması nedeniyle, sudaki canlılar için tehlikeli olmaması için, atık suların açık denizlere ve derinlere deşarj edilmesinde yarar vardır. Evler ve kent merkezleri ile sanayiden gelen atık sular, içinde ağır metal ve patojen zararlılar yoksa, su sıkıntısı çekilen ve su kullanımı sırasında çok yüksek kaliteye ihtiyaç duyulmayan (çayır-mera, yeşil alanları, tarım v.b) alanlarıda kullanılabilir. Yerleşim yerlerinde suyun, ikinci bir kullanımı için tarımda üretim alanlarına gönderilmesi ile atık suyun içerdiği kimyasal gübre görevlerini yapabilir. Buda gübre kullanımını azaltması yanında, atık suyun arıtılma maliyetinide engeller. Tarımsal sulama yapılan ve özellikle tuzluluk ve taban suyu olan yerlerde, bitkilerin zarar görmemesi için, sulanan alanlarda yeterli bir drenajın yapılması gerekir. Drenaj suyu, suyun kullanıldığı toprağın tuz durumu, tarımda bilinçsiz kullanılan gübre ve zirai mücadele ilaçlarına göre konsantrasyonu farklı olmaktadır. Gerekli önlemler alındığında, drenaj suyunun içerdiği tuzun miktarı ve cinsine bağlı olarak, uygun sulama yöntemi ve toprak koruyucu önlemler alındığı takdirde, drenaj suları sulama amaçlı kullanılabilirler. Burada en başta tuza dayanıklı bitkiler kullanılırken, ekimden önce ve çıkışta kaliteli su verilmesi, daha sonraki dönemlerde, yıkanmaya ağırlık verildiği sürece, yüksek konsantrasyonlu sular ile bitkilerin sulanması başarılı bir şekilde gerçekleşebilir (Sharma ve Minhas, 2005). Kullanılacak su miktarları yönünden, damla ve yağmurlama gibi basınçlı sulama sistemleri daha etkili olmaktadır Suyun Ticareti Suyun ticareti, yerel yönetimlerin sağladığı içme-kullanma suyu, sulama birliklerinin sağladığı sulama suyu, havzalar ve ülkeler arası su taşınması ve ülkeler arasında özellikle tarımsal ürünlerin elde edilmesinde kullanılan sanal su, suyun ticari sınıflamasını yapmaktadır. Etkin ve çevreye daha duyarlı ve sürdürebilir su kullanımına ulaşabilmek için, yerel yönetimler tarafından suyun fiyatlandırma, dağıtım ve yönetimi çok iyi sağlanmalıdır. Birçok 13

18 bölgede ortaya çıkan su kıtlığında, suya gerçek değerinin çok altında bir değerde fiyatlandırılmasından kaynaklanmaktadır. Yerel yönetimlerin fiyatlandırma yaparken, suyun sağlanması için yapılan yatırım ve işletme masraflarını karşılayacak şekilde fiyatlandırıp, suyu ticari bir meta olarakta kullanmamalıdır. Bazı ülkelerde suyun fiyatının yükseltilmesi ve eğitim gibi uygulamalarla, sudan %10 15 tasarruf yapıldığı bildirilmektedir. Tarımda daha önce sulama ile ilgili yatırımları devlet yapar, sonra bakım ve onarım masraflarını da yaptığından, su üreticiler tarafından kontrolsüz olarak kullanılırdı. Son 20 yıldan beri (1993) su yönetimi sulama birlikleri ve kooperatiflerine devredilerek, en azından sistemin bakım ve dağıtım masraflarının üreticiler tarafından karşılanması yoluna gidilmiştir (Kasalak, 2012). Su sıkıntısı olan bir bölge veya ülkeye, büyük miktarda tatlı suyun büyük masraflarla taşınması ile su sıkıntısı içinde olan bölgelerin sorununu çözmede, bir yöntem olarak ortaya çıkmaktadır. Son zamanlarda ülkemizde, İstanbul un su sorununu çözmede Istranca sularının ve Melen Çayı suyunun İstanbul a taşınması, İstanbul un içme ve kullanma suyunun sağlanmasında önemli bir kaynak olmuştur. İstanbul a yıllık aktarılacak su miktarı, 1.2 km 3 dolayındadır. Bu da İstanbul un uzun yıllar su sorununu çözecektir. Aynı şekilde Kızılırmak Nehri nin sularıda Ankara ya taşınmaktadır. Yine Ankara içme ve kullanma suyu için 31.5 km uzunluğunda Gerede Tüneli yapılmaktadır. Ayrıca İzmir için, Gördes Barajından 35 km den su taşınacaktır. Ülkemizde diğer bir büyük havzalar arası su taşınma projesi ise, Göksu nehrinin 4 barajla yükseltilip, Konya ovasına taşınmasını öngören çalışma proje aşamasında devam etmektedir. Tatlı suyun Ortadoğu da bazı bölgelere taşınması son 25 yıldır çok fazla tartışılan bir konudur. Barış suyu 1987 yılında başlanmış ve Seyhan, Ceyhan ve sonrada Manavgat ın suyunun Ortadoğu ya taşınması projesidir ( Mahsen ve Al- Jayyonsi, 1999). Fakat politik nedenlerle başlayan proje tamamlanmamıştır. Son yıllarda bu projeye ek olarak, tatlı suyun Manavgat tan Alaköprü Barajından alınarak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ne Geçitköy Barajına taşınması için, 106 km uzunluğunda boru döşemeleri başlamıştır. Borular denizin dibinden değil, 200 m su yüzeyinin altından askıya alınarak taşınacaktır. Denizin dibinden boruların döşenmesinde, boruların bu su basıncına dayanamayacağının hesaplanmasındandır (Anonim, 2013). 14

19 Suyun ticari anlamda en fazla kullanıldığı yer, gıda ithali sanal sudur. Bir maddenin üretim sürecinde kullanılan su, sanal su olarak tanımlanır (Anaç ve ark., 2011). Ekonomik üretim süreçlerinde büyük miktarlarda su tüketilmektedir. İnsanların içme ve kullanma amacıyla tükettiği su miktarlarından çok daha fazla miktarlardaki su, besin, giyim vb. üretim süreçlerinde kullanılmaktadır. Küresel ölçekte, tarımsal üretimde 6391 km 3 /yıl, endüstriyel üretimde 716 km 3 /yıl ve içme kullanma suyu olarak 344 km 3 /yıl olmak üzere, toplam su kullanımının % 16 sının sanal su ithalatı ile karşılandığı tahmin edilmektedir. Uluslararası sanal su akışının tarımsal ve endüstriyel ticaretten kaynaklanan miktarları, sırasıyla 1263 ve 362 km 3 /yıl dır (Chapagain ve Hoekstra, 2004). Toplam tarımsal üretimin % 15 i, endüstriyel üretimin % 34 ü, ihracat ile sanal su akışının %80 e yakını, tarımsal ürünlerden gerçekleşmektedir. Su kaynakları kısıtlı olan ülkeler, üretim süreçlerinde fazla su gerektiren (su yoğun) ürünleri ithal edip, az su gerektiren ürünleri ihraç edebilirler. Böylece sanal su ithalatı, ülkenin kısıtlı su kaynakları üzerindeki baskıyı hafifletir. Sanal su, bir alternatif olarak düşünülmeli, ülkesel ve bölgesel su kaynakları yönetim politikaları, uluslararası ve bölgelerarası sanal su akışı ile değerlendirilmelidir. Bu yönüyle sanal su, su tasarrufu ve gıda güvenliği konularında, önemli bir öğe olarak ele alınmaya başlanmıştır. Ekosistemler üzerinde çok ciddi olumsuz etkiler yaratan, havzalar arası su transferi yerine sanal su transferi seçeneğinin uygulanması, ekosistemlerin korunması ve havza kirliliğini önleme açısından da büyük önem taşımaktadır (Anaç ve ark., 2011) Türkiye Toprak ve Su Kaynakları Ülkemizin toprak kaynakları olarak yüzölçümü, 78.35x10 6 hektardır (TUİK, 2013a). Bunun içerisinde tarım alanı ile birlikte çayır-mera milyon ha olup, ülke yüzölçümünün %48.9 u kadar bir alanı kapsar. Bu alanlar içerisinde toplam tarım alanı ve tarla tarımı yapılan alan ise 20.5 milyon ha kadardır. Geriye kalan alanlarda ise, çayır ve mera alanları, uzun ömürlü bitkiler (meyvelikler, zeytin ağaçları, bağ alanları), içecek ve baharat bitki alanları ile boş kalan alanları kapsamaktadırlar. Bu alanlar içinde çayır ve mera alanlarının kapladığı alan 14.6 milyon ha (% 18.6) dır. Ülkenin %51.1 ini ise, çayır ve mera, orman alanları ile yerleşim yerleri, göl alanlarını ve kayalıkları kapsamaktadır. Bu alanlar içinde çayır ve 15

20 meraların kapladığı alan 14.6 milyon ha (%18.6) ve ormanlık alan ise 21.5 milyon ha (%27.4) dolayındadır (TUİK, 2013a). Türkiye topraklarının yarısından fazlasını dağlar kaplamaktadır (DSİ, 2013). Türkiye su kaynakları yönünden sanıldığı gibi, su zengini bir ülke değildir. Eğer gerekli önlemler alınmaz ise, yakın gelecekte su sorunları yaşanmaya aday bir ülke konumundadır. Bunun başlıca nedenleri, ülke yüzey şekillerindeki düzensizlikler nedenleriyle, su kaynaklarının kontrol edilmeyişi, yağışların ve su kaynaklarının dengesiz dağılımı, su kaynaklarının havza bazında yaklaşımlarla uzun vadeli planlamalar yerine bölgesel, bağımsız ve kısa vadeli projelerin yapılmasına öncelik verilmesidir. Türkiye nin yağış rejimi, mevsimlere ve bölgelere göre çok büyük farklılık göstermekte ve yıllık ortalama yağış 643 mm dir. Bu da yılda 501 km 3 suya karşılık gelmektedir (DSİ,2013). Bu suyun 274 km 3 ü (%55), toprak ve su yüzeylerinden, ayrıca bitkilerden olan buharlaşmalar yoluyla atmosfere geri dönmektedir. Yüzeyden derinlere sızarak, yeraltı sularını besleyen su miktarı ise 41 km 3 tür (%8).Yüzey akışına geçen ve akarsular aracılığı ile denizlere, kapalı havzalardaki göllere boşalmak suretiyle akışa geçtiği kabul edilmektedir. Ayrıca, komşu ülkelerden doğan akarsular ile yılda 7 km 3 suyun ülkemiz su potansiyeline dahil olmaktadır. Böylece ülkemizin yenilenebilir tatlı su kaynakları potansiyeli 234 km 3 (%47) ( km 3 ) olmaktadır. Günümüz koşul ve olanaklarına göre, yapılan bazı kabul ve değerlendirmeler sonucunda, çeşitli amaçlara yönelik kullanımlarında teknik ve ekonomik anlamda tüketilebilecek, yüzey ve yeraltı suyunun miktarını 112 km 3 olduğu belirlenmiştir. Bu miktarın 95 km 3 ünün yurt içinden doğan akarsulardan, 3 km 3 ünün yurt dışından ülkemize ulaşan akarsulardan, 14 km 3 ünün ise yeraltı suyundan sağlanabileceği kabul edilmiştir. Kişi başına düşen yıllık kullanabilir suyumuz 2012 yılı sonu adrese dayalı nüfus sayımız olan 75.6 milyon kişiye göre (TUİK, 2013b), 1480 m 3 olan bu değer, daha önceki yıllarda daha fazlaydı. Son yıl önce, 2000 yılında bu değer 1652 m 3 iken, 2009 yılında 1544 m 3 e düşmüştür (Aküzüm ve ark., 2010). Su potansiyelimiz ise kişi başına 3100 m 3 dolayındadır. Bazı ülkere ve kıtalara yılda kişi başına düşen su potansiyelleri Tablo 1 de verilmiştir (Anonim, 2007). 16

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA CEVAP 1: (TOPLAM 10 PUAN) 1.1: 165 150 = 15 meridyen fark vardır. (1 puan) 15 x 4 = 60 dakika = 1 saat fark vardır. (1 puan) 12 + 1 = 13 saat 13:00 olur. (1 puan) 1.2:

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Ülkemizin güney doğusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en küçük bölgemizdir. Akdeniz, Doğu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve Irak Devletleriyle

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir.

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir. 2012 LYS4 / COĞ-2 COĞRAFYA-2 TESTİ 2. M 1. Yukarıdaki Dünya haritasında K, L, M ve N merkezleriyle bu merkezlerden geçen meridyen değerleri verilmiştir. Yukarıda volkanik bir alana ait topoğrafya haritası

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı EDİRNE YATIRIM DESTEK OFİSİ EDİRNE İLİNDE YEM BİTKİLERİ EKİLİŞİ, MERALARIN DURUMU

Detaylı

Hava Durumu İKLİM İklim Değişiyor Peki Siz Bunun Farkında mısınız? Sera Etkisi Ve İklim Değişikliği En önemli sera gazları Karbon dioksit (CO2) Metan (CH4) Diazot monoksit(n2o) İklim Değişikliğine Sebep

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

Tarım Konferansı 25 Nisan 2011 Hassa_HATAY

Tarım Konferansı 25 Nisan 2011 Hassa_HATAY Bağ Sulaması Tarım Konferansı 25 Nisan 2011 Hassa_HATAY Prof. Dr. Sermet ÖNDER Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü (Biyosistem Mühendisliği Bölümü) sermetonder01@gmail.com

Detaylı

Çaldıran daha önceleri Muradiye İlçesinin bir kazası konumundayken 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsüne yükselmiştir.

Çaldıran daha önceleri Muradiye İlçesinin bir kazası konumundayken 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsüne yükselmiştir. Çaldıran Tarihçesi: İlçe birçok tarihi medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Medler, Bizanslılar, Urartular, İranlılar ve son olarak Osmanlı devleti bu ilçede hâkimiyet sürmüşlerdir. İlçenin tarih içerisindeki

Detaylı

1. Nüfus değişimi ve göç

1. Nüfus değişimi ve göç Sulamanın Çevresel Etkileri Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sağlık Etkileri 1.Nüfus değişimi ve göç 2.Gelir düzeyi ve işgücü 3.Yeniden yerleşim 4.Kültürel

Detaylı

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1)

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1) Yer altı Suyu Yeraltı Suyu Hidrolojisi Giriş Hidrolojik Çevrim Enerji Denklemleri Darcy Kanunu Akifer Karakteristikleri Akım Denklemleri Akım Ağları Kuyular Yeraltısuyu Modellemesi 1 Su, tüm canlılar için

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GİRİŞ Sulamanın amacı kültür bitkilerinin ihtiyacı olan suyun, normal yağışlarla karşılanmadığı hallerde insan eliyle toprağa verilmesidir. Tarımsal

Detaylı

AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI

AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI AVUSTURYA VE MACARİSTAN DA TAHIL VE UN PAZARI Avusturya da un üretimi sağlayan 180 civarında değirmen olduğu tahmin edilmektedir. Yüzde 80 kapasiteyle çalışan bu değirmenlerin ürettiği un miktarı 500 bin

Detaylı

GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ

GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ Bekir ENGÜRÜLÜ Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarım Sigortaları ve Doğal Afetler Daire Başkanı Haziran 2016 SUNUM PLANI DÜNYADA TARIMIN GÖRÜNÜMÜ TÜRKİYE TARIMINA BAKIŞ

Detaylı

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler

Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler Nüfusun Dağılışında Etkili Faktörler Nüfus Dağılışını Etkileyen Faktörler İkiye Ayrılır: 1-Doğal Faktörler 2-Beşeri Faktörler 1-Doğal Faktörler: 1.İklim : Çok sıcak ve çok soğuk iklimler seyrek nüfusludur.

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL I.Bölüm Tarım Ekonomisi ve Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya da 400-450 un değirmeni olduğu biliniyor. Bu değirmenlerin yıllık toplam kapasiteleri 6 milyon tonun üzerine. Günde 100 tonun üzerinde üretim gerçekleştirebilen

Detaylı

RÜZGAR ENERJİSİ. Cihan DÜNDAR. Tel: Faks :

RÜZGAR ENERJİSİ. Cihan DÜNDAR. Tel: Faks : RÜZGAR ENERJİSİ Cihan DÜNDAR Tel: 312 302 26 88 Faks : 312 361 20 40 e-mail :cdundar@meteor.gov.tr Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü A r a ş t ı r m a Ş u b e M ü d ü r l ü ğ ü Enerji Kullanımının

Detaylı

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA

KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA GÜNÜMÜZDE ve GAP KONUYA GİRİŞ İnsanların toprağı işleyerek ekme ve dikme yoluyla ondan ürün elde etmesi faaliyetine tarım denir. BÖLGELERE GÖRE TOPRAKLARDAN YARARLANMA Türkiye nüfusunun yaklaşık %48.4

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR

TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR Halil AGAH Kıdemli Kırsal Kalkınma Uzmanı 22 Kasım 2016, İSTANBUL 1 2 SUNUM PLANI TARIMDA KÜRESELLEŞME TÜRK TARIM SEKTÖRÜ VE SON YILLARDAKİ GELİŞMELER TARIMDA

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

Yaşayan bir dünya için. Buket Bahar DıvrakD. 27 Mart 2008, İzmir

Yaşayan bir dünya için. Buket Bahar DıvrakD. 27 Mart 2008, İzmir Yaşayan bir dünya için SUYA DOĞRU BAKMAK Akarsu havzalarının n korunması ve sürdürülebilir su yönetimi y için i in adımlar... Buket Bahar DıvrakD WWF-Türkiye 27 Mart 2008, İzmir YAŞAMIN ÖZÜ: SU SU YOKSA

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER İsmail Güvenç* I. Kahramanmaraş'ta Sebze Tarımı 1Giriş Ülkemiz nüfusu, son sayıma göre 67 milyon

Detaylı

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 MARMARA BÖLGESi IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 COĞRAFİ KONUMU Marmara Bölgesi ülkemizin kuzeybatı köşesinde yer alır. Ülke yüz ölçümünün %8,5'i ile altıncı büyük bölgemizdir. Yaklaşık olarak

Detaylı

2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ

2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ 2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ SUNUM İÇERİĞİ Türkiye de Tarım Tarımsal girdi politikaları Tarımsal kredi politikaları Tarımsal sulama politikaları Tarımda 2023 Vizyonu 2 TÜRKİYE

Detaylı

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Dr. Osman Orkan Özer SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Sürdürülebilir tarım; Günümüz kuşağının besin gereksinimi

Detaylı

İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı

İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı İspanya ve Portekiz de Tahıl ve Un Pazarı İspanya da 120 un değirmeni olduğu bilinmektedir. Bu değirmenlerin çok büyük bir çoğunluğu yılda 2000 tonun üzerinde kapasiteyle çalışmaktadır. Pazarın yüzde 75

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ 1) Aşağıdaki anıtlardan hangisi diğerlerinden farklıdır? A) B) C) D) 2) I Arazide daha önce olmayan, kaynak suların, suya doygun alanların ve su sızıntılarının oluşması. II Bina temelleri altında çatlama,

Detaylı

TÜRKİYE'DE HİDROELEKTRİK POTANSİYELİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE'DE HİDROELEKTRİK POTANSİYELİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TMMOB 1. ENERJI SEMPOZYUMU1214 KASIM 1996 ANKARA TÜRKİYE'DE HİDROELEKTRİK POTANSİYELİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME İSMAİL KÜÇÜK* Ülkelerin ekonomilerindeki en önemli girdilerden birini enerji oluşturmaktadır.

Detaylı

Elektrik Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Nevşehir-Aksaray-Ş.Koçhisar Enerji Formu

Elektrik Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Nevşehir-Aksaray-Ş.Koçhisar Enerji Formu Elektrik Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Nevşehir-Aksaray-Ş.Koçhisar Enerji Formu AKSARAY DA TARIM VE ENERJİNİN SORUNLARI Ramazan KOÇAK Elektrik Mühendisi Sorunlar ve çözümler MEDAŞ Aksaray İl Müdürlüğü,TEİAŞ

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016

SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE. Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 SÜRDÜRÜLEBİLİR ŞEHİRLER ve TÜRKİYE Rifat Ünal Sayman Direktör, REC Türkiye SBE16 Swissotel, İstanbul 14 Ekim 2016 Bölgesel Çevre Merkezi (REC) Ø Bağımsız, tarafsız ve kâr amacı gütmeyen uluslararası bir

Detaylı

İzmir ve Ege Bölgesinde Kuraklık Alarmı. Şebnem BORAN. Küresel ısınma korkutmaya devam ediyor.

İzmir ve Ege Bölgesinde Kuraklık Alarmı. Şebnem BORAN. Küresel ısınma korkutmaya devam ediyor. 2007 MART BÖLGESEL İzmir ve Ege Bölgesinde Kuraklık Alarmı Şebnem BORAN Küresel ısınma korkutmaya devam ediyor. 22. yüzyılın kuraklık yüzyılı olacağı, küresel ısınmanın birçok ülkede tarım faaliyetlerinin

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR SU YÖNETİMİ

SÜRDÜRÜLEBİLİR SU YÖNETİMİ SÜRDÜRÜLEBİLİR SU YÖNETİMİ Orhan GÜNDÜZ Dokuz Eylül Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü SU YÖNETİM SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK Kim, kimi, nasıl, nerede, ne şartlarda, ne kadar süre ile,.. Oyunun adı: 1. Yeterli

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

Sizi geleceğe taşır...

Sizi geleceğe taşır... Sizi geleceğe taşır... HAKKIMIZDA Elizi Reklam İnşaat Turizm Tarım Gıda ve Hayv. San. Tic.Ltd.Şti. firması olarak 2001 yılında Antalya da faaliyetine başlamıştır. Şirketimizin ana faaliyet konusu sera

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

Sağlıklı Tarım Politikası

Sağlıklı Tarım Politikası TARLADAN SOFRAYA SAĞLIKLI BESLENME Sağlıklı Tarım Politikası Prof. Dr. Ahmet ALTINDĠġLĠ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ahmet.altindisli@ege.edu.tr Tarım Alanları ALAN (1000 ha)

Detaylı

AR&GE BÜLTEN. İl nüfusunun % 17 si aile olarak ifade edildiğinde ise 151 bin aile geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır.

AR&GE BÜLTEN. İl nüfusunun % 17 si aile olarak ifade edildiğinde ise 151 bin aile geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır. İzmir İlinin Son 5 Yıllık Dönemde Tarımsal Yapısı Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ İzmir, sahip olduğu tarım potansiyeli ve üretimi ile ülkemiz tarımında önemli bir yere sahiptir. Halen Türkiye de üretilen; enginarın

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR Gözde SEVİLMİŞ Giderek artan nüfusa paralel olarak gıda maddeleri tüketimi ve dolayısıyla bitkisel yağ tüketimi artmaktadır. Diğer yandan artan gıda

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ayla EFEOGLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü AB İle İlişkiler Şube Müdürü İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi hakkında genel

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

SARAY Saray İlçesinin Tarihçesi:

SARAY Saray İlçesinin Tarihçesi: Saray İlçesinin Tarihçesi: Saray İlçesinin ne zaman ve kimler tarafından hangi tarihte kurulduğu kesin bilinmemekle beraber, bölgedeki yerleşimin Van Bölgesinde olduğu gibi tarih öncesi dönemlere uzandığı

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

Enerji ve İklim Haritası

Enerji ve İklim Haritası 2013/2 ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Enerji ve Çevre Yönetimi Dairesi Başkanlığı Enerji ve İklim Haritası Uzm. Yrd. Çağrı SAĞLAM 22.07.2013 Redrawing The Energy Climate Map isimli kitabın çeviri özetidir.

Detaylı

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Ağustos 2014 2013-2014 kış döneminde ülke genelinde etkisi hissedilen meteorolojik kuraklık, 2014 ün ilk yarısında bölgesel olarak devam etti. Türkiye

Detaylı

CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon

CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Türkiye Çevre Durum Raporu 2011 www.csb.gov.tr/turkce/dosya/ced/tcdr_20 11.pdf A3 Su ve Su Kaynakları 3.4 Kentsel

Detaylı

ÇELTİK DOSYASI TÜRKİYE ÇELTİK EKİLİŞ ÜRETİM TÜKETİM VERİM

ÇELTİK DOSYASI TÜRKİYE ÇELTİK EKİLİŞ ÜRETİM TÜKETİM VERİM ÇELTİK DOSYASI Bileşiminde az miktarda protein bulundurmasına karşın beslenme için gerekli amino asitlerce zengin olması nedeniyle çeltik, insan beslenmesinde buğdaydan sonra en çok kullanılan tahıl ürünüdür.

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir.

Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir. Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir. ERGENE HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1. Dere yatakları temizleniyor, 2. Belediye AAT leri DSİ tarafından inşa ediliyor, 3. Islah Organize

Detaylı

Horzumalayaka-ALAŞEHİR (MANİSA) 156 ADA 17 PARSEL DOĞAL MİNERALLİ SU ŞİŞELEME TESİSİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

Horzumalayaka-ALAŞEHİR (MANİSA) 156 ADA 17 PARSEL DOĞAL MİNERALLİ SU ŞİŞELEME TESİSİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Horzumalayaka-ALAŞEHİR (MANİSA) 156 ADA 17 PARSEL DOĞAL MİNERALLİ SU ŞİŞELEME TESİSİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde uygun jeolojik şartlarda doğal olarak oluşan,

Detaylı

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) :

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) : Günümüzde küresel olarak tüm ülkelerin ihtiyaç duyduğu enerji, tam anlamıyla geçerlilik kazanmış bir ölçüt olmamakla beraber, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren önemli bir kriterdir. İktisadi olarak

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları 16 Aralık 2015/İZMİR Dilek EMİL Kurumsal İlişkiler Koordinatörü Birleşmiş Milletler Çevre Programı na göre dünyada 1.400 milyon km 3 su bulunuyor.

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE. Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri

MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE. Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri Türkiye de Sıcaklık Türkiye de Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı Türkiye haritası incelendiğinde Yükseltiye bağlı olarak

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

zeytinist

zeytinist 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 Kolza

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

Diyarbakır Ticaret Borsası Laboratuar Rapor No:002-08

Diyarbakır Ticaret Borsası Laboratuar Rapor No:002-08 2008 Diyarbakır Ticaret Borsası Laboratuar Rapor No:002-08 Diyarbakır Ticaret Borsası Laboratuar Rapor No:002-08 GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ SON DURUMU( GAP): Dünyadaki toplam su tüketiminin %70 i sulama

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

COĞRAFYA ARAZİ KULLANIMI VE ETKİLERİ ASLIHAN TORUK 11/F-1701

COĞRAFYA ARAZİ KULLANIMI VE ETKİLERİ ASLIHAN TORUK 11/F-1701 COĞRAFYA ARAZİ KULLANIMI VE ETKİLERİ ASLIHAN TORUK 11/F-1701 Türkiye de Arazi Kullanımı Türkiye yüzey şekilleri bakımından çok farklı özelliklere sahiptir. Ülkemizde oluşum özellikleri birbirinden farklı

Detaylı

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO BUĞDAY PİYASALARI ve TMO 01.04.2016 1 DÜNYA BUĞDAY DENGE TABLOSU Dünya buğday üretimi üç yıl üst üste rekor seviyelerde gerçekleşti, stoklar yükseliyor (Milyon Ton) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 699

Detaylı

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR GİRİŞ Solanaceae familyasına ait olduğu bilinen patatesin Güney Amerika`nın And Dağları nda doğal olarak yetiştiği; 16. yüzyılın ikinci yarısında

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre

Çevre Yüzyılı. Dünyada Çevre Çevre Yüzyılı Çevre; canlıların yaşamı boyunca ilişkilerini sürdürdüğü dış ortamdır. Hava, su ve toprak bu çevrenin fizikî unsurlarını; insan, hayvan, bitki ve diğer mikroorganizmalar ise, biyolojik unsurlarını

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İLİ TARIMSAL VERİLERİ

T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İLİ TARIMSAL VERİLERİ T.C. ÇORUM VALİLİĞİ İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ ÇORUM İLİ TARIMSAL VERİLERİ ÇORUM TARIMI Çorum İlinde Tarım, halkın 1, derecede geçim kaynağını teşkil eden iktisadi bir sektördür. İlimizin yüz

Detaylı

Şekil 1: Planlama Alanının Bölgedeki Konumu

Şekil 1: Planlama Alanının Bölgedeki Konumu EDİRNE İLİ 1/25 000 ÖLÇEKLİ 1. PLANLAMA ALANININ GENEL TANIMI Planlama alanı, Edirne İli, Merkez İlçe, Tayakadın Köyü, Karakoltepe Mevkii, 34 Pafta, 164 Ada, 27 Parselin bulunduğu alanı kapsamaktadır.

Detaylı

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI Dünya tarımındaki başlıca sorunlar Nüfus artışı ve kişi başına tüketim miktarındaki artış. Tarımsal üretimin dengesiz dağılımı. Az gelişmiş ülkelerde kullanılan tarımsal

Detaylı

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER A-HAYVANCILIK DESTEKLERİ HAYVANCILIK DESTEKLEMELERİ Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (1) Birime Destek 1 Sütçü ve kombine

Detaylı

BAKLİYAT DOSYASI. 4 TÜRKİYE ABD 240 Kaynak: FAO

BAKLİYAT DOSYASI. 4 TÜRKİYE ABD 240 Kaynak: FAO BAKLİYAT DOSYASI Dünya üzerinde tarımı çok eski yıllardan beri yapılmakta olan yemeklik dane baklagillerin diğer bir deyişle bakliyat ürünlerinin insan beslenmesinde bitkisel kaynaklı protein gereksiniminin

Detaylı

Sorun Analizi (Sorunların Sektörlere Ayrılarak Belirlenmesi)

Sorun Analizi (Sorunların Sektörlere Ayrılarak Belirlenmesi) 1.1 Sorun Analizi I. Beş Yıllık Yönetim planı sürecinde oluşturulan sorun analizi, II. Beş Yıllık Yönetim Planı sürecinde gerçekleştirilen anket ve saha çalışmaları, ayrıca yönetim planı hazırlama sürecinde

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik

Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik TARIM VE EKONOMİ Tarım, yeryüzündeki belli başlı üretim şekillerinden en gerekli ve yaygın olanıdır. Tarımın yapılış şekli ve yoğunluğu, ülkelerin gelişmişlik düzeyine bağlıdır. Bazı ülkelerde tarım tekniği

Detaylı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı

Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Mustafa BARAN Ankara Sanayi Odası Genel Sekreter Yardımcısı Enerji verimliliği / Sanayide enerji verimliliği Türkiye de enerji yoğunluğu Enerji tüketim verileri Türkiye de enerji verimliliği projeleri

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA 6.3.2.4. Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Akdeniz kıyıları boyunca uzanan Toros

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

A R A Z İ V A R L I Ğ I ALAN(Ha) PAYI(%) Tarım Arazisi (Kullanılmayan hali Araziler Dahil) (*) 254.960 44,7. Çayır Mera Alanı (*) 65.

A R A Z İ V A R L I Ğ I ALAN(Ha) PAYI(%) Tarım Arazisi (Kullanılmayan hali Araziler Dahil) (*) 254.960 44,7. Çayır Mera Alanı (*) 65. TARIMSAL YAPI 1. İlin Tarımsal Yapısı İlimiz ekonomisinde Tarım ilk sırada yer almakta olup 28.651 çiftçi ailesinden 141.077 kişi bu sektörden geçimini sağlamaktadır. 2013 yılı Bitkisel ve Hayvansal in

Detaylı

TÜRKİYE DE BİTKİ ÇEŞİTLİLİĞİ VE ENDEMİZM. Özet

TÜRKİYE DE BİTKİ ÇEŞİTLİLİĞİ VE ENDEMİZM. Özet TÜRKİYE DE BİTKİ ÇEŞİTLİLİĞİ VE ENDEMİZM Mesut Uyanık 1*, Ş. Metin Kara 2, Bilal Gürbüz 1, Yasin Özgen 1 1 Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Dışkapı-Ankara 2 Ordu Üniversitesi,

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa

TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa TÜRKİYE SULAKALANLAR KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ 22-23 Mayıs 2009 Eskikaraağaç Bursa Ülkemizde sulakalanların tarihi, bataklıkların kurutulmasının ve tarım alanı olarak düzenlenmesinin tarihiyle birlikte

Detaylı

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir?

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? 1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? a. Ova b. Vadi c. Plato d. Delta 2- Coğrafi bölgelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? a. Coğrafi özellikleri

Detaylı

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU 2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU AYLAR HAFTALAR EYLEM VE ETKİNLİKLER 2 Okullarda Orman projesini

Detaylı

Gıda Güvencesinde, Değişen İklimin Ardındaki Gerçekler

Gıda Güvencesinde, Değişen İklimin Ardındaki Gerçekler Gıda Güvencesinde, Değişen İklimin Ardındaki Gerçekler İsmail KÜÇÜK Meteoroloji Mühendisi Uyarı; İklim değişiyor. Bu sunumda iklimin değişmediğini söylediğime ilişkin hiçbir sonuç çıkarılmasın. İklim Değişiminin

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı