REFAH DEVLETİNİN GELECEĞİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "REFAH DEVLETİNİN GELECEĞİ"

Transkript

1 REFAH DEVLETİNİN GELECEĞİ Yazarı: ANDREW DİLNOT * Çeviren: D. Zeynel BAKICI 1 GİRİŞ Tıpkı 1980 lerde olduğu gibi refah devletinin geleceği, 1990 larda da dünya politik gündeminin en çok tartışılan konuları arasında yer alıyor. Refah devleti kavramının kendi içinde tartışmaya yol açan sorunları, bir koldan, patlamaya ayarlı demografik bombanın yarattığı maliyet baskısı olarak ortaya çıkarken diğer koldan da refah devleti hazırlıklarının yarattığı etki şeklinde ortaya çıkıyor. Ama problem genel olarak tahmin yada iddialı tahminlerin çarpışması olarak kendini göstermektedir. Biz de bu değerlendirmemizde iddiadan uzak kalarak tarafsız ve soğukkanlı bir tutum göstermeye çalışacağız. İkinci bölümde refah devleti'nin etkileme genişliği, büyüklüğü ve tarihi hakkında genel bir açıklama yer almaktadır. Üçüncü bölümde devlet katılımının motivasyonu tartışılırken dördüncü bölümde refah devletinde krize ilişkin argümanlar alınmaktadır. Beşinci bölümde refah devletini mali açıdan karşılayamayız düşüncesi üzerinde durulmuş ve asıl olarak ne kadar karşılayabiliriz değil karşılamayı ne kadar istiyoruz sorusuna eğilinmiştir. 2. ARKA PLAN Refah devleti tam olarak açıklanmış ve uluslararası homojenliğe kavuşmuş bir kavram değildir. Bu cümleyle sadece değişik devletlerde değişik anlayışların olması değil,tek tek bireylerin de refah devletini farklı yorumlaması, kavrama ne karşı çıktıkları ne de kabul ettikleri bir düşünceler kümesine, ama uygulamayla ilişkisi çok zayıf bir düşünceler kümesine çevirmeleri anlatılmak istenmektedir. Refah kavramı Amerika 'da, İngiltere' de sosyal güvenlik hakları olarak bilinen uygulamalara karşılık olmaktadır ama İngiltere de konsept tüm gelir ve tüm faydalananları içine alırken Amerika da sadece hükümet kaynaklı emeklilik sistemi anlamına gelmektedir. Çalışmamızda refah devleti kavramını ( İngiltere de olduğu gibi) tüm sosyal güvenlik haklarını içine alan bir temelden inceleyeceğiz. İncelememizde bu haklar sağlık, kişisel sosyal güvenlik hakları ve eğitim harcamaları gibi ana konuların yanında 1

2 sığınma evleri gibi daha küçük programlar da olacaklardır. Bu geniş tutmanın amacı, refah devleti deyince insanların aklına gelen kavrama geniş tutmanın daha yakın olmasıdır. Refah devleti hakkında ilk açıklanması gereken nokta, kanımca olağanüstü büyüklüğüdür. İngiltere de sosyal güvenlik toplam kamu harcamalarının %31'ini oluştururken sağlık ve personel harcamaları %16, eğitim %12 rakamlardadır. Hemen hemen kamu harcamalarının %60 'ı refah devleti tarafından absorbe edilmekte yada toplam milli gelirin % 25' ine ve her ev başına sterlin gibi bir rakam ortaya çıkmaktadır. Hills ( 1993 ) 'in gösterdiği gibi İngiltere'de refah devleti harcamaları OECD'yi oluşturan 21 Devletten her dörtlü gurubun Toplam Milli gelirinden daha fazlasını yutmaktadır. Devletin bu ekonomik aktivitesinin geçen yüzyıldaki artışının ve şimdiki baskınlığının ana sebebi, bu hizmetlerin refah devleti olmak anlamına geldiği iddiasının güçlenmesiydi. Aynı şekilde gelecekte de bu hizmetlerin yorumu vergilendirmeyi ve geri dağıtımın oranını belirleyecek faktördür. Tüm dünyada bu hizmetlerin geleceği hakkında genel bir tartışma yer almaktadır ve tartışmanın sebebi de hizmetlerin büyüklüğü ve maliyetidir. Bir çok durumda refah devleti kavramı çok kapalı, anlaşılmaz kalmakta ve tehlikeli olmaktadır. Uluslararası düzeyde, verilen hizmetlerin tedariki ve bu tedarikin devlet tarafından elde edilme şeklinde çok büyük farklılıklar vardır. Bu alanda genel kuralları da araştırmak çalışmamızın ana mihverlerinden birini teşkil etmektedir. Bu yolları araştırırken kurumlar, milletler ya da bireylere dayalı öneriler bizim çalışmamızda yer almayacaktır. Mesela hem İngiltere de hem Amerika da sağlık harcamalarının altında aynı ihtiyaç yatarken, sistemler arasındaki fark çok keskin olduğu için alınacak tepkiler çok farklı olacaktır. Bu yüzden daha genel olarak incelenmeye gidilecektir. Amaçlardaki farklar, kurumlar, finansman kaynakları ve sosyal güvenlik hizmetlerinin vatandaşlara ulaştırılmasındaki farklar, John Hills in araştırmasında ortaya koyduğu ana noktalardan birisidir ve çalışmamız derinleştikçe ondan faydalanmamız yerinde olacaktır. Bu tanıtım bölümünde Refah devleti nin kısa bir tarihini vermek yerinde olacaktır, böylece her ülkedeki değişik gelişimi biraz önce bahsedilen farklı anlayışların da açıklamasına yardımcı olacaktır. Modern refah devletleri, aslında yüzyıl önceye ya da biraz daha geriye dayanmaktadırlar. Yaşlılıkla ilgili ilk sosyal güvenlik adımları Bismarck Almanya sında 1880 lerin başında atılmıştır. Danimarka böyle bir sisteme 1891 de geçerken Yeni Zelanda 1898 de başlamıştır. ( Kohler ve Zacker ) İngiltere de emeklilikle ilgili haklar daha yavaş gelişmesine karşın 1908 de hastalık ve işsizliğe karşı sosyal güvencelerle beraber 2

3 başlamış ve 1911'de ulusal sigorta kanunu ile yasalaşmıştır. Ama savaş öncesi yıllarda bu haklar için bir kamuoyu baskısı oluşmamış, haklar gönüllü olarak verilmiştir denilebilir. Eğitimde devlet elinin gelişmesi İngiltere de daha erkence olmuştur 'de Forster İlk Öğretim Yasası ile eğitim zorunlu hale gelmiş ama ücretsiz hale gelmemiştir. Forster in kendisi ücretsiz eğitimin sadece gereksiz değil zararlı da olduğunu savunmuştur. " Velileri çocuğun öğrenim masraflarından ayrı tutmaya ne gerek vardır? Büyük çoğunluk bunları ödeyebilmektedir ve ödemeye devam edeceklerdir." ( Bu konu ve İngiltere de refah devletinin gelişimi hakkında daha geniş bilgi için Timmins 95 ) 1880 de okul 5-10 yaş arası çocuklara zorunlu hale getirildi ve bu yaş sınırı 2. Dünya Savaşına kadar sistemli bir şekilde genişletildi. İngiltere deki sağlık sektöründe özel girişimin büyük rolü 2. Dünya Savaşına kadar artmaya devam etti. Özellikle hastaneler,hastalara sağlanan ( çeşitli fonlar vasıtasıyla) kaynaklarla çok karlı bir şekilde fakat eşit bakım konusuna eğilmeden çalışmaktaydılar. 1911'de Milli Sigorta Kanunu ile Aile Hekimliği yada genel pratisyenlik devletçe yürürlüğe kondu de yetişkin nüfusun % 43 ü " panel hekimlerince " muayene edilir hale geldi. Avrupa da 2. Dünya Savaşı ve savaş sonrası yorumu,savaş öncesi özel,karşılıklı ve devlet kaynaklı sosyal güvenliğe ve kontrole yeni bir görünüm kazandırdı. Refah devletinin üç ana alanında da daha pahalı daha cömert ve daha standartlaşmış hizmetler verilmeye başlandı. Devlet arasındaki farklı uygulamalar devam etti ama bir devletin içindeki vatandaşlara uygulanan farklılıklar ortadan kaldırıldı. İngiltere de Beveridge Raporu ve bunun 1946 ve 1948 yılları arasında geniş kapsamlı uygulaması yepyeni ve büyük bir sosyal güvenlik sistemi yarattı de Butler yasası yeni bir devlet eğitim sistemi kurulmasını sağladı. 5 Temmuz 1948 de devletin işlettiği ve devletin finanse ettiği tüm sağlık konularında hizmet verebilecek olan ulusal sağlık servisi uygulamaya konuldu. Bu,yeni cesur bir dünyaydı ve gelişmiş devletler arasında değişik gövde gösterileri yapılmaktaydı. Geleceğe bakarken, her zaman refah devletinin en fazla 50 yaşında olduğunu unutmamalıyız. O tarihlerden önce Refah Devleti kavramı çok farklıydı ve son 50 yıl içinde de bu kavram çok değişti. 3. NEDEN REFAH DEVLETİ? Refah devletlerinin gelişimlerinde olduğu gibi, şimdi reforma ve yenilenmeye olan eğilim de aşamalıdır. Genel tartışmalar,tipik olarak aratan değişimle ilgilidir yada reformun parça parça oluşması,tartışmaların yapısal eksikliklerinden kaynaklanıyor diyebiliriz. Sebep ne olursa olsun devletler tarafından işletilen ve finanse edilen bu kurumların niye yaşamaya 3

4 devam ettikleri sorusu daha seyrek soruluyor. Aralarındaki ayrım çok belirgin olmasa da, hem uygulamada hem de teoride, iki geniş kapsamlı sebep vardır. Birincisi verimlilikle ilgili sebeplerdir, bu görevlerden bazılarının sadece devlet tarafından yapılabileceği yada devlet tarafından daha verimli yapıldığı düşüncesidir. İkincisi etik ve politik prensiplerimiz,dağıtım ve yeniden dağıtım, bireyin,ailenin,daha geniş toplulukların ve devletin bağıl rollerin refah devleti tercihleriyle uyuşmasıdır. 3.1 ETKİNLİK ARGÜMANLARI Kamu malları, dışsallıklar, koruyucu devlet ve sigorta piyasasının niteliğiyle ilgili üç büyük verimlilik argümanı vardır. Refah devletinin üç ana harcama gerektiren programından herhangi birinin tam kamu malları olduğunu iddia etmek zordur. sosyal güvenlik yardımları,sağlık ve eğitim uygulamaları geniş ölçüde rakipsizdir. Temel gerçek, dünyanın her tarafında şimdiye dek bu faaliyetler özel sektör tarafından yapılmışlardır ve bu da bize, bu faaliyetlerin devlet tarafından satılan özel sektör hizmetleri olduğunu anlatmaktadır. Tabii ki, bu faaliyetlerin kamu hizmeti olarak arzının getirdiği pozitif dışsallıklar vardır. Bu faaliyetlerin kamu hizmeti olarak statü kazanması, bazı bireyler için, eğer bunlar özel sektör girişimi olsaydı bunlardan daha az yararlanabilecekler gibi bir tehlikeyi yok etmektedir. Eğitimde en açık şekilde göze çarpan dışsallık,daha iyi eğitilmiş, daha üretken ve daha medeni bir iş gücünün ve toplumun ortaya çıkması ve eğitilmiş bir toplumdan ceteris paribus a ulaşmayı ummamızdır. Sağlık sektöründe geleneksel argüman aşılama programlarıyla hastalıkların önlenmesidir ki, bu bizim kendi davranışlarımızın muazzam miktarlarda aktiviteye yol açma potansiyeli olduğudur. Sosyal güvence konusunda da şimdilik etnik ve politik etkileri göz ardı ederek,refah dağılımının ekonomide huzursuzluk yarattığı açıktır diyebiliriz ama meselâ Bismarck Almanya sında verilen sosyal güvenceler toplumsal hareketlenmeyi yada devrimi engellemeyi amaçlamış, yığınlara gönüllü olarak verilen faydalarla ani bir değişimin yıkıcı etkilerinden kaçılmak istenmiştir: Sosyal düzen için Sosyal Güvenlik Sistemi. Fakat bu dışsallıklar, İngiltere de ekonomik çıktının çeyreğini yutan bu aktiviteleri tam olarak açıklamaktan uzak kalmaktadırlar. Başka bir potansiyel sebep de bireylerin bilgilenme ve seçim konusunda hata yapabilecekleri ve bu yüzden devlet aktivitesine ihtiyaç duyulduğu düşüncesidir. Burada bireylerin hatalı karar verecekleri,meselâ eğitimi çok fazla yada çok az tüketecekleri ve daha sonra bundan pişman olacakları, emeklilik dönemleri için yeterli parayı biriktirmeyecekleri, kendilerini işsizliğe karşı sigortalamayacakları, kendilerine 4

5 uygun bir doktor seçmeyecekleri gibi olasılıklar üzerinde durulmakta ve bu yüzden devlet koruması ihtiyacına işaret edilmektedir. Bunlar doğru kararı vermek için gereken tüm bilgilere sahip olduğumuza yada vereceğimiz kararların doğru olduğuna inandığımız için akla yatkın görünmektedirler. Devletin hangi alanlarda olması gerektiği konusu da kişiden kişiye değişir. En liberal insan bile, çocukların 7 yaşında ilkokulu istemedikleri için bırakmaları konusunda liberal davranmayacaktır. Herhalde kimse emekliliğinde sıfır gelir sahibi bir hayatı sürdürmek istemez. Ama burada asıl sorun bu hizmetlerin verilmesinden çok, mecburi olmasıdır. Belli bir yaşa kadar eğitimi zorunlu kılmak için devlet tarafından finanse edilen ve idare edilen bir eğitim sistemine ihtiyacımız yoktur. Özel emekliliği zorunlu hale getirebiliriz fakat devletin emeklilik yükümlülüğünü taşımasına gerek yoktur. Aynı şekilde,sağlık sigortası yaptırmak için gerekli parası olmayanlara devletin baktığı, zorunlu bir özel sağlık sigortası sistemi de kurulabilir. Bazı durumlarda devlet uygulaması daha kolay ve etkili olabilir ama diğer bir yolda,kontrol edilen özel uygulamalar doğrultusundadır. Verimlilikle ve sigorta pazarı ile ilgili diğer bir argüman da Steven Webb in makalesinde tartışılmıştır. Devlet uygulamasıyla ilgili belirgin problem dağıtım amaçlarından bağımsız olarak yanlış seçimdir. Eğer sigorta gönüllülük çerçevesi içinde olursa sadece en kötü riskler sigorta kapsamına girecekler ve özel sigortacılık tutunamayacaktır. Eğer seçim ya da yanlış bilgilenmeden bahsediyorsak tepki devlet uygulamasından ya da zorunluluğundan gelebilir. 3.2 ETİK VE POLİTİK ARGÜMANLAR Refah devleti söz konusu olduğunda ekonomik faaliyetleri etik ve politik faktörleri göz ardı ederek açıklamaya çalışmak saçma olur. Çünkü Refah devleti tamamen etik ve politik temeller üzerinde yükselmiştir. Burada da iki geniş tartışma konusu karşımıza çıkmaktadır. Birincisi belli olaylardan kim sorumludur, ikincisi ise eşit dağıtım nasıl bir şeydir? Sorumluluk sorunsalı en açık şekilde işsizlik konusunda görülür. İşsizlik sigortasının özelleştirilmesini savunanlar (Minford gibi 1983 ) işsizliği bireyin sorumluluğunda görmüşlerdir. Devlet kaynaklı işsizlik sigortasını savunanlar ise, Beveridge klasik örneğindeki gibi, işsizliği bireyin değil toplumun bir hastalığı olarak görmüşlerdir. ( Beveridge 1924) Eğer işsizlik toplum seviyesinde bir problem olarak görülüp o düzeyde tedavisi yapılmak isteniyorsa devletin işsizlere gelir olarak ödeme yapması mantıklı gözükmektedir. Diğer 5

6 taraftan işsizlik bireysel düzeyde bir sorunsa bu durumda özel sektörün bu konuyla ilgilenmesi düşünülebilir. Benim üzerinde bilgi sahibi olduğum hiç bir gelişmiş ülkenin bu son cümleye göre hareket etmediğini belirtmeliyim. Sorumluluk konusundan daha da önemli olan ise neyin adil ve doğru olduğu konusudur. Refah devletlerinde alışılan görüş kabul edilebilir bir toplum için neyin gerekli olduğudur. Hepimizin adil bir gelir dağılımı, adil bir eğitim fırsatı, adil bir sağlık ve tedavi hakkı konularında görüşümüz vardır. İşte bu görüşler Refah Devleti'nin bu konulara yaklaşımını belirlemiş ve gelecekteki değişiklikleri de belirleyecektir. Bölüm beşte de tartışılacağı gibi, dağıtım amaçları ve yeniden dağıtım etkileri sistemin bunları ne kadar karşılayabileceği tartışmalarından ayrı tutulamaz. 4. NE KRİZİ? Refah devletinin bir krizle karşı karşıya olduğu ya da, en azından İngiltere'de genel bir politik problem ve tartışma konusu olarak bu krizin yer aldığından bahsedilmektedir. Bu gelişmiş dünyanın bir çok ülkesinde de mevcuttur. Bu değerlendirmenin amacı problemleri göz ardı etmek ya da görmezlikten gelmek değildir ama problemler ve tepkiler hakkında tutarlı yorumlar yapmak istiyorsak bu sorunları daha net görmeliyiz. Geniş açılı bakınca üç problem kümesi göze çarpmaktadır: Yükselen maliyetler, Refah Devleti uygulamalarının davranışsal etkileri ve Refah Devleti uygulamalarının kalitesi hakkındaki olumsuz görüşler. 4.1 Maliyetler Maliyetlerin artması ve vergilendirmeyle ilgili tartışmalar yeni değildir. Refah devleti uygulamalarının her aşamasının başında maliyet ve vergilendirme tartışmaları da olmuştur döneminin kararlı ve devlet kuruluşlarını modern İngiltere için şart gören hükümeti zamanında bile finans herhangi bir teklifin geçerliliği için baş şart olarak koşulmuştur. Ama son yılda yüksek vergilere karşı olan genel direncin artmasıyla beraber maliyet sorunu daha da tartışılır hale gelmiştir. Savaş sonrası dönemin (II. Dünya Savaşı) ilk 30 yılında gelişmiş ülkelerde hızlı ekonomik gelişme ve cömertlik felsefesiyle para harcayan refah devletlerinin artmasıyla vergilerdeki yükseliş çok hızlı olmuştur. Daha yakın zamanlarda ise istikrarlı olmayan ekonomiler ve yüksek vergilerin ekonomideki gelişim inisiyatiflerini sarsabileceği düşüncesi,oy verenlerin vergi ödemeye daha az istekli ve politikacıların da maliyeti karşılayan faktör de olsa daha yüksek vergiler istemeye isteksiz olduğu bir ortam yaratmıştır. 6

7 Artan maliyetler artan vergilerle karşılandıkları süre içinde kriz etkisi yaratmamışlardır. Bu dengeyi savunan görüşün sarsılmasıyla kriz özellikleri kazanmışlardır. Avrupa Birliği üye devletlerini göz önüne alırsak hem teknokrat-bürokrat hem de hükümetler düzeyinde bu görüşün güç kazandığı görülmektedir. Yayınlanan en son raporda ( Avrupa Komisyonu 1995) Sosyal Güvenlik konusuna eğilen AB İnfo Sistemi üç krizi tanımlamıştır : İlerlemiş ve şiddetli, kronik, yaklaşan kriz. İlerlemiş Kriz olarak bahsedilen, maliyetleri arttıran ve gelirleri düşüren işsizlik krizidir. Kronik olarak tanımlanan kriz kamu ihtiyacının doyma noktasına bu alanda hiçbir zaman ulaşmadığı ve hep arttığı bilinen, devletçe finanse edilen sağlık sektörü krizidir. Bu krizde devlet uygulamaların ihtiyacı karşılamadığı da bildirilmiştir. Yaklaşan kriz ise savaş sonrası dönemde patlama gösteren doğumlar ve bu doğumlarla dünyaya gelen insanların önümüzdeki milenyumun ikinci on yılında sahip olacakları emeklilik hakları olarak bildirilmektedir ki bunların çocukları ve onların çocukları bu insanların taleplerini kendi sayılarındaki azlık nedeniyle karşılayamayacak şekilde bir durum olmasıdır. Gene Avrupa Komisyonu raporunda belirtildiği üzere bu krizlerin sebep olduğu baskı Avrupa Sosyal Güvenlik Politikalarında karşı koyulmaz bir değişiklik meydana getirmiştir. emeklilik reformu, işsizlik kısıtlamaları, nakit karlar, tıp sektörü maliyetleri, katkıların ayarlanması, özelleştirmeyi de içine alan alternatif finans kaynakları, idari değişimler ve aktif istihdam ölçüleri... kemer sıkmanın son aşaması olarak da görülmemeli... daha da iktisatlı davranış tedbirleri beklenmeli... Bu analiz, Avrupa da bir kriz yaşandığına dair yaygın bir görüşün olduğunu ispatlarken aynı türden görüşler Kuzey Amerika da ve diğer bölgelerde de yaygındır. Eğer maliyetlerin oluşturduğu baskının sebeplerini tanım olarak değil de gerçek nedenler olarak araştırırsak önümüze demografik faktörlerin yani refah devletine bel bağlayan artan sayıdaki nüfusun,özellikle yaşlı nüfusun çıktığını görürüz. En belirgin örnek olarak yalnız velilerin sosyal değişime yaptıkları aynı türden etki gözlenmektedir. Ekonomik değişim daha yüksek oranda işsizlik sonucunu getirmektedir. Teknolojik değişim geçmişte daha pahalıya mal olan sağlık hizmetlerini ucuzlatabilir ama gelecekte yeni ve daha pahalı formlara yol açabilir. Şimdilik talep ve beklentiler tartışmasını bırakıyoruz. Saydıklarımızın hepsini beraber ele aldığımızda,harcamalardaki kararlı artışa koyulacak ölçüler olmadan,şu anda olduğundan daha ani bir büyüme söz konusu olacaktır. Fakat bu durumun kriz oluşturabilme özelliği,vergi artışları kriz olarak değerlendiriliyorsa geçerlidir. Bu konu da, 7

8 doğrudan ödeme gücü / ödeme istekliliği bölümünde tartışılmakla beraber,refah devletinin teşvik edici etkilerinin tartışıldığı bölümlerle de alakalıdır. 4.2 Kötü Davranış ve Refah Devleti Tıpkı maliyetler ve vergi uygulamalarının refah devletindeki yerinin yeni olmadığı gibi, refah devletinin uygulamalarının bireylerinin davranışları üzerindeki etkileri de çok eskidir. Bu konunun ilk ortaya çıkışı Aziz Paul ün ihtiyaçların toplumsal olarak karşılanmasına dair görüşlerine kadar gider. Aziz Paul ün erkekleri çalışmaya teşvik eden, eğer çalışmazlarsa her tür destekten mahrum bırakılmalarını öngören (2 Thasselonian Ch3,ww6-14) ve genç dulların topluma bağımlı yaşamalarındansa tekrar evlenmelerini destekleyen (1 Timothy. Ch6vv9-15)görüşleriyle alakalıdır. Bu görüşler İngiltere de 1834 yasasında belirtilen,özel sektörce verilen maaşların en düşüğünün devlette aynı mevkide çalışanın aldığı maaştan yüksek tutulma zorunluluğu ve 1830 da çıkan Fakirlik Yasasının,1834 kanunuyla yenilenmesi uygulamalarında benzer şekilde karşımıza çıkmaktadır. Aynı şekilde çalışma üzerinde ortaya çıkan,sadece işe geri dönebilecek fiziki özelliklere sahip olanlara, işsiz kaldıkları dönemlerde destek sağlanması görüşü de St. Paul ün görüşlerini yansıtır. Bu tür kaygıların çok doğrudan bir gerçekçiliğe göre şekillendiğinden, geçmişte kalmaları kimse için sürpriz olmayacaktır. Eğer bireylere sunduğunuz seçeneklerden birisi ihtiyaçlara olan gereksinimlerini kendilerine daha masraflı olarak ulaştırıyor,diğeri ise daha ucuza bunu başarabiliyorsa kişilerin ikinci yolu seçecekleri çok açıktır. Bireylerden eşit iki maldan daha pahalısını almalarını bekleyemeyeceğimiz gibi,aynı nitelikteki iki işten, daha az gelir olanakları sunanı seçmelerini bekleyemeyiz. Eğer sosyal güvenlik sistemi bireylere isteyebilecekleri tüm geliri sağlıyorsa,bireyler ücretli işlerden para dışında başka bir yardıma sahip değillerse ve sosyal güvenlik sisteminde yardım almadan önce iş aranması istenmiyor ise şüphesiz, bu tür bir sistemin varlığı ekonomiye zarar verir. Ortalama bir insan için tek başına çocuk büyütmek bir eşle birlikte çocuk büyütmekten daha zor değilse ve böyle bir durumda sosyal güvenlik sistemi ödemeyi diğer eşin olup olmadığını kontrol etmeden gerçekleştiriyorsa ve bu yüzden alınan yardımda ahlaki bir sorun görülmüyorsa,sosyal güvenlik sistemi toplumsal çözülme için hareket eden bir araç haline gelir. Eğer Sosyal Sağlık Sistemi bireylerin herhangi bir talebi üzerine ciddi bir kontrol yapmadan tedavi yada operasyon gerçekleştiriyorsa,sağlık adına çok az şey yapılmış fakat maliyetler çığırından çıkarılmış olur. Eğer doktorlar taleplerini ayrıntılı bir şekilde gözden geçirilmeden alıyorlarsa,finansman yada sistemden gelecek eleştirilere karşı aşırı 8

9 derecede korunuyorlarsa, o zaman uygunsuz ve pahalı devlet hizmetleri ani artışlar gösterebilir. Tüm refah devletlerinde bu sorunlara rastlanmaktadır ve düzeltmenin en acil olduğu alanlar da bu konular olarak görülmektedir. Bununla beraber sosyal güvenlik sisteminin bir çok insan için en iyi standardı daha da genel olarak en ekonomik standardı oluşturduğu söylenebilir ki bir çok refah devleti vatandaşı için iş peşinden koşulması gereken bir kavramdır ve bu devletlerde iş araması gereken insanların sayısının artması da acil olarak gerekmektedir. Sosyal güvenlik Sistemi içinde diğer alternatiflerin iticiliğine rağmen ve tek başına çocuk büyütmenin bu sistemde de zor olmasına rağmen ve sağlık hizmetleri çok özenli şekilde kontrol edilmesi çabasına rağmen Refah Devleti konusunda artık yapılabilecek (masrafları düşürmek açısından ) bir şey olmadığı ya da Refah devleti tarafından teşvik edilen ve bireyleri ondan bir şey beklememeye iten bir değişimden bahsedilmemektedir. Çözülmek istenen problemlerin çok iyi tanımlanmasından bahsedilmektedir, çünkü azalan problem tekrar doğabilir. Genel politika hataları yardımcı olamaz ve hükümetleri içinden uzun zaman çıkılamayacak yanlışlara sürükleyebilir. 4.3 Çalışmaya Teşvikler Üzerinde durduğumuz konuda en büyük problem istihdamın teşviki olarak belirlenmiş ve inanılmaz büyüklükte bir tartışma literatürü konunun sınırlarını çizebilmek için yaratılmıştır. Bu konuyu özetlemeye çalışmak cesurca bir girişim olur ama öz olarak işsizliğin seviyesi ve zamanıyla işsizlik sigortası zamanı arasında belirleyici olacak bir bağ kurulmaya çalışılmıştır. Bu tartışmaların etkisi küçük olmakla zaten gelişmiş dünyada yüksek işsizlik oranının açıklamasına küçük bir katkı yapmıştır. ( Atkinson ve Micklewright 1991, Dilnot ve Duncan 1992 ) Bu iki araştırmanın birincisinde belirginleşen genç yaştaki erkeklerin en tepkisiz kümeyi oluşturdukları ve işsizlik sigortasının teşvik ettiği çalışmama olgusunu araştırmak istiyorsak istihdam pazarının sınırlarındaki gurupları incelememiz gerektiğidir. Bu tür guruba iyi bir örnek olarak okul öncesi çocuk sahibi anneleri verebiliriz. Bu genç anneler çocuğun bakımı ve masraflarını en çok karşılamak durumundadırlar. Bu durumdaki anneler ya ev işleri ve kendi çocuklarının bakımını aynı anda yapmaktadırlar ya da ücretli bir iş bulmakta ve çocuklarının bakımı için başka bir bireyi çalıştırmakta, ev işlerini akşamları, hafta sonları veya aynı şekilde ücretli birini tutarak halletmektedirler. Bu durumda eğer ücretli olarak çalıştığı işin geliri düşükse ve eşi yoksa, ya da işsizlik sigortasından yararlanan eşinin hakkı kadın çalışmaya başlarsa düşecek olanlarda çalışmak hiç de optimal gözükmektedir. 9

10 Steven Webb emek piyasasında hükümetlere karşı olabilecek tepkileri makalesinde incelemiştir. Eğer ücretli emek piyasasında ödenen ücretle çalışmayana ödenen arasında küçük bir fark varsa istihdam üzerine 5 olasılık ortaya çıkar. Birincisi çalışmayanları sosyal Güvenlik Hakların dan büyük ölçüde mahrum etmek. Bu İngiltere de son 15 yıldır uygulanmaktaydı ve çocuksuz genç işsizleri etkiledi ( Atkinson ve Mickeywright 1989 ) ama hakları arttırma politikası fiyat enflasyonuyla üstü kapalı bir şekilde başa çıkmaya çalışmak şeklinde oldu çünkü fiyatların yan kazanımlar ya da gelirlerle düştüğü biliniyordu. ( 1980 den beri ilk kez 1/3 oranında. ) İkinci strateji çalışmayı teşvik adına çalışanların ücretini yüksek tutmak ve sosyal güvenlik haklarını kullanımlarında onlara kolaylık sağlamak. Bu strateji İngiltere de hükümet politikalarında geniş bir yer tutmuştur ve çalışan ücreti ile işsizlik gelirleri arasındaki farkı büyütmeyi amaçlamıştır. ( Dilnot ve Duncan 1992) Üçüncü strateji,çalışan kesimin masraflarını minimuma indirmek şeklinde olmuştur. Çalışan gruplar için bu desteğin en gerekli olduğu konu çocuk bakımıdır. Bazı OECD ülkelerinde, mesela Danimarka, devletçe işletilen okul öncesi kreşlerin yaygınlığı genç annelerin ücretli bir işe geri dönmelerini sağlamaktadır. İngiltere de de yakın zamanda çocuk bakımının aile kredisi ve bütçesinden düşülmesini sağlama yolunda çalışmalar yapılmış ve yapılmaktadır. Dört yaş çocuklar için dadılık okulları açılmasına başlanmıştır ve Duncan bu konuda (1995) yapılabilecek bir çok girişimi ele almıştır. Dördüncü strateji yalnız veliler için diğer bir yetişkinin desteğinin sağlanması, genellikle de kayıp eşin bulunması şeklinde olmuştur. Bu yolla eşin istihdama katılması ve kendine ücretli bir iş bulma şansının arttırılması hedeflenmiştir. Bu İngiltere deki Çocuk Destek Kurumu'nun hedeflerinden biridir ve Avustralya ve ABD gibi diğer ülkelerde de gerçekleştirilmesine uğraşılmaktadır. Beşinci ve en geniş ya da diğerlerin metodunu içeren yol, çalıştıkları işten alacakları düşük ücretlerden memnunsuz kalacak olanların ücretlerinin nasıl arttırılabileceği yollarını araştırmak ve uygulamaktır. Bu, yalnız veliler için iş geliştirme ve tecrübe programlarını içerir. Amerika da görüldüğü gibi bu programlar en küçük çocuk okul yaşına eriştiği zaman başlamaktadır. Diğer sık ortaya atılan bir dal da asgari bir ücretin zorunlu kılınmasıdır. Bu tür bir reform iyi niyetli olmakla beraber bu alanda fazla bir etkinliğe kavuşamaz diye düşünüyorum. Mesela yalnız veliler için çalışmama gerekleri değişik şekillerde, birçok gereksinmelerinin Sosyal Güvenlik sistemince karşılanması gibi, ortaya çıkmaktadır. Çocukları büyürken asgari ücreti geçen finansal olarak etkili bir saatlik ücrete ihtiyaç duyacaklardır. 10

11 Bu bölüm tabi ki tüm çıkarsamaları ortaya koyduğunu iddia etmemektedir ama iki basit durumun üzerinde durmaktadır. Bir çalışmamayı teşvik eden durumların mevcudiyeti ve hakların azaltılması için bir çok yolun olması. İki çalışmamayı teşvik eden durumlar iyi tanımlanmış ve toplumun spesifik guruplarında karşılaşılmıştır. ( Duncan ve Giles ) 4.4 Tasarruf Teşvikleri Bir yandan çalışmamayı teşvik eden durumlar mevcutken yaşlılar için devlet hizmetlerinin özel sektörle değiştirilmesi konusu da uzun zamandır çözüm bekleyen bir problem olarak durmaktadır. Doğal olarak devletin emeklilik hizmet ve uygulamaları artarsa özel sektörün bu konudaki gelişimini durması ve küçülmesi beklenmelidir. Özel sektörün ne kadar küçüleceği devlet uygulamalarının ve sosyal haklarının vaat edilen düzeyiyle ve bu vaatlerin ne de güvenilir yani insanlarca ciddiye alınır olacağıyla orantılı olacaktır. İngiltere de özel emeklilik devlet uygulamalarının daha fazla olmasına rağmen, Kıta Avrupa'sı ülkelerinden daha gelişmiştir. Yaşlılar için devlet hizmetleri konusu söz konusu olunca ülkeden ülkeye ve gelişmiş sistemlerin birinden birine değişmekte ve değer ölçümleri bu farklılığı yansıtmaktadır. Gelişmiş sistemlerde diğer bir tasarruftan kaçınmaya yol açabilecek tehlike de ister servet incelemeli ister değer incelemeli sistemde gerçekleşmiş olsun vatandaşların emeklilikte çalışırken ki durumlarından çok az daha kötü durumda olacaklarıdır. Bu durumda ( İngiltere de dahil olmak üzere bir çok sistemler servete dayalı hakları özel gelirin seviyesine göre düşürmektedirler, çalışırken kazandığı paranın düzeyine oranla devlet emekliliğinin seviyesinin azaltılması ) emekli olununca yapılabilecek harcamalar eğer tasarruf edilmiş ya da biriktirilmiş, özel emeklilik primleri olarak yatırılmış miktarlar harcanmış da olsa gerçekleşebilmektedir. Servete dayalı emeklilik seviyesine güven arttıkça bu problemin de kötüleşmesi kaçınılmazdır ve prensip olarak pratik uygulamasından çok daha etkindir. Servet ölçümüne dayalı emeklilik gelirleri arttıkça problem de büyüyecektir. Bu moral olarak da yıkıcı durumu düzeltebilmek için yükselen genel bir tepki, Şili ya da Avustralya da olduğu gibi özel emeklilik primlerinin yatırılmasını yani özel emeklilik için çalışırken tasarruf etmeyi zorunlu hale getirmektir. İngiltere de ister özel ister devlet kaynaklı emekliliğe ama mutlaka ikisinden birine, emeklilik ödemeleri -eğer en üst düzey emeklilik söz konusuysa- yapılmak zorundadır. ( Dilnot, Dünya Bankası Uluslararası Forumu ve İngiltere 1994 ) 11

12 4.5 Aile Kuruluşu ve Boşanma Teşvikleri Refah devletinin rolünün en hassas olduğu noktalardan biri sosyal güvence ve iskan politikasıdır. Boşanmaların artması ve tek ebeveyn sayısındaki artış yüzünden sosyal güvenlik sistemi sıklıkla suçlanmaktadır. Ekonominin hemen hemen tüm alanlarında olduğu gibi,bu alan da iyi bir hikayenin süregeldiği bir alandır ve diğerlerinde olduğu gibi herkesin anlattığı bu hikayeye güvenilmemelidir. Bireylerin kuracakları ilişkilerde ekonomik faktörlerin rolü olduğu kesindir. Ama yalnız velilere yapılan ödemelerin durdurulması durumunda daha az yalnız veli olacağı yani daha az ailenin dağılacağı tezi de komiktir. Gene desteklenmeyen düşünce şudur ki son on yıllarda bu tür hakların aile dağılmasında genel bir etkiye sahip olduğudur. Ama şu soru sosyolojik açıdan sorulmalı ve daha kötü alternatif de düşünülmelidir : Kadınlar sosyal güvenlik haklarıyla yaşamayı ve yalnız anne olmayı başka bir şeyden kaçtıkları için mi yoksa iki kişilik yaşamın ekonomik olarak daha zor olmasından mı seçiyorlar? ÖDEYEBİLME GÜCÜ YA DA ÖDEME İSTEKSİZLİĞİ? Refah devletinin geleceği hakkındaki tartışmaların ucunda, ileride bu düzenekte gidildiği düşünülürse, bu tür bir masraf yığınını ödeyebilirmiyiz? unsuru üzerinde odaklaşmaktadır. Milli gelir ve gerçek gelirle bağıntılı olarak devlet yapılanmasının kurumlarının maliyetlerinin artacağı kesindir. Dramatik reformlar uygulanmadığı sürece bu gerçekleşecektir. İngiltere de bu tür bir sosyal güvenlik haklarını kapsayacak şekilde kazanç indekslemesi yerine fiyat formunda yapılmıştır. Şimdi eğitim ve sağlık konusunda sıkı kontroller de mevcuttur ama bu durumda bile Gayri Safi Milli Hasıla nın bu hizmetlerce emilen bölümünde bir değişiklik olması beklenmemektedir çünkü faydalanan gurupların sayısı artmaktadır. Medikal araştırmalar ve hayalperest beklentiler harcamaları pompalamaya devam etmektedirler. Diğer ülkeler de aynı türden bir yolu izleseler de Hills in gösterdiği gibi onlar demografik gelişme anlamında İngiltere den daha zorlu durumlarla karşılaşmaktadırlar. Hükümetlerin önündeki bir seçenek vergi gelirlerini yükseltip artan harcamaları dengelemek ve böylece bu hizmetleri azaltmayı seçmemektir. Hills in gösterdiği gibi bunu İngiltere de yapabilmek için,vergileri önümüzdeki elli yıl içinde GSMH nın % 5 i gibi bir oranda arttırmak ve böylece kamu harcamalarındaki artışları dengelemek gerekmektedir. Ya da temel vergi oranını % 25'den %40'ın biraz üstüne çekmek gerekmektedir. Diğer Avrupa ülkelerinde mevcut durumu korumak için yapılacak artışlar çok daha fazla olacaktır. İşte ödeyebilir miyiz sorusunun nesnesi bu vergi artışlarıdır. 12

13 Ama sanırım ödeyebilme kelimesi bana biraz yanlış bir seçimmiş gibi geliyor. Gelişmiş Dünya'yı bildiğimiz zamandan beri yükselen devlet harcamalarının tipik bir şekilde artmaya devam edeceğinden başka bir beklenti kimsede olmamıştır ve şu andan sonra da olacağını sanmıyorum. Refah Devletinin bileşken, tamamlayan parçaları üstünlüklü mallardır ve bir i (1) geçen bir gelir elastikiyeti taşırlar. Devlet hizmetleri ve uygulamaları küçültülüp azaltıldığında Hills tarafından gösterildiği gibi özel sektör harcamaları yükselecektir. Bu durumda soru herkes için daha iyi hizmet için "ödeyebilir miyiz" değil "ödemek istiyor muyuz? haline gelmektedir. Tablo:1 Seçilmiş OECD Ülkelerinin Vergi Oranları 1993 ( %) İngiltere 36 Fransa 49 Almanya 47 Danimarka 58 Kaynak: OECD (1994), Tablo A27, s. 30. Soruyu iyice oturtmadan yüksek vergilerin ekonomiye zarar verdiğini belirtelim. Burası bu argümanı detaylı olarak araştırmak uygun değil ama Tablo 1'de görüldüğü gibi gelişmiş devletler arasında vergi oranı yükünün GSYH (Gayri safi yurtiçi hasıla) içindeki kapladığı alan oldukça büyüktür ve değişkendir. Gene görülebileceği ekonominin büyüklüğüne göre sistematik bir artış ya da değişim göstermemektedir. Eğer İngiltere vergi oranını Danimarka ile aynı oranda seçerse eğitim ve sağlık için yaptığı harcamaları iki katına çıkarabilir. Şüphesiz yüksek vergi oranları ve cömert sosyal hizmetler problemler yaratabilir ama bu alanda çok pür seçim olanakları yatmaktadır. Başlangıç noktası ne olursa olsun son 100 yılda hükümetin gözle görülür genişlemesi şimdi politikacıları daha yüksek vergi oranlarını talep etmeye hazır değillermiş gibi göstermektedir. Politikacılar vergi arttırımlarına olan direncin büyüklüğünden dolayı,bu tür artışların sadece bir kerelik ve ofiste ve önceden verilmiş sözlerin gerçekleştirilmesi için yapılabileceğini kabul etmektedirler. Neden? 13

14 Bir cevap Hauser in tartıştığı gibi bireyciliğe olan genel bir eğilimdir. Bu görüşe bir çok şey eklenebilirse de ekonomik bir analiz için bu görüş açısı çok fazla bir şey ifade etmemektedir. Ama bununla ilgili bir olasılık refah devleti tartışmasının tam çekirdeğine ulaşmaktadır. Hauser in vurguladığı gibi başarılı refah devletleri dayanışmaya dayalıdırlar : " toplumu oluşturan bireyler arasındaki dayanışmanın dokusu dağılmamalıdır. Yüksek vergiler ödemek zorunda kalacak olanların ve katkı yapabileceklerin istekliliği olmalı... Eğer dayanışma duygusu çözülürse işte o zaman önümüzdeki on yıllar içinde refah devleti gerçek bir krizle karşı karşıya kalacaktır. " Burası püf noktasıdır ve yeniden dağıtımın tüm berkitmesi buraya dayanır. Eğer bir refah devleti yeniden dağıtım konusunda az bir etkiye sahip olacaksa, yeniden dağıtımın etkisi konusunda yaygın bir görüş birliği bulunmaktadır, o zaman politik güçlükler minimum düzeyde olacaktır. Yeniden dağıtımın oranı arttıkça toplum için gerekli olan dayanışmanın gücü de artar. Hills in İngiltere için gösterdiği ve az çok tüm sistemler için geçerli olan saptaması, eğer tüm bir yaşam zaman olarak temel alınırsa ona yetip yetmeyeceği göz önüne alınmadan yeniden dağıtım yapılmaktadır. Destek ve dayanışma problemleri de buradan, yani bir takım etkenlerin beklenen ve gerçekleşen yeniden dağılımın rakamlarını arttırmasından kaynaklanmaktadır. Bu etkenlerin an açık olanı alıcı durumundaki gurupların sayılarındaki artıştır. Yaşlılar, işsizler, yalnız veliler. Ama iki yan etken daha vardır. Birincisi İngiltere de ve diğer ülkelerde artan bir gelir eşitsizliği. Gelir dağılımındaki eşitsizlik arttıkça vergi ödemelerindeki eşitsizliğin de artması şimdiki vergi sistemlerinin abartılı, deneysel ya da oransal olmasıyla artacaktır. Eğer gelir dağılımının üst yarısındaki kısım doğal olarak daha yüksek vergiler ödeyecek ama devletten aldığı sosyal hizmetlerin oranında bir değişiklik olmayacaktır ama yeniden dağıtıma kattıkları pay artacaktır. İkinci etken ise vadedilen haklarda ve güvencelerde meydana çıkan düşüştür. Hills ve diğerlerinin gösterdikleri gibi hayat boyu yeniden dağıtımdan faydalananlar hayat boyu ödedikleri vergilerden daha fazla bir meblağı sosyal güvenlik hizmetleri sayesinde almaktadırlar. Bu, refah devletlerinde değişiklikler yapılmaması halinde neler olabileceğinin kanıtıdır. Fakat güçlenen bir inanış refah devletlerinin değişeceklerini öne sürmektedir. Gelecek için faydalanımların, özellikle şu andaki genç nesle dönük azalacağı ileri sürülmektedir. Böylece gelecekte bu gurubun devletten beklentileri az olacağından, yeniden dağıtımın genişliğine dair beklentileri de azalacaktır. 14

15 6. Özel Uygulamaya İvme Kazandırmak Robert Skidelski nin tartıştığı gibi,maliyet baskılarının vergi artışları kapsamında ortaya çıkan sonuçlarından dolayı görülen,sorumlulukların kamu sektöründen özel sektöre kaydırılması birçok ülkede görülmektedir. Özel sektör ile kamu sektörü arasında görülen dengede ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Richard Hauser in gösterdiği gibi Almanya nın biran önce özel sağlık sigortası uygulamasına geçmesi zorunludur. Fakat Kamu ve özel sektör tarafından neyin yapılıp neyin yapılamayacağını doğru olarak tespit etmeliyiz. Kamu sektörü uygulamalarının temel özelliği,başarılması çok güç ve yaptırılması için zorlanamayacak işlerin bulunmasıdır. Özel sektörde iyiden daha kötüye doğru,sistematik bir yeniden dağılım vardır. Belli sözleşme şekilleriyle özel sektörü yeniden dağılıma yönlendirebiliriz ama bu çabalar başarısız,muhasebesi yapılamaz ve sonuç olarak kötü bir vergilendirme şekli olmaktadır. Yeniden dağıtım temel olarak toplulukların ve modern toplumlarda da devletin işidir. Sorumluluğu özel sektöre yüklemek çok büyük bir uygulanabilme sorunu değildir ama yinede sorun yaratabilir hatta verimlilik sorunları çıkartabilir.asıl sorun bu hizmetlerin özel sektöre kaydırılmasıyla bahsedilen toplumsal ekonomik baskı unsurlarının azalıp azalmayacağıdır. Sorumluluğu özel sektöre kaydırarak aslında devleti eskisinden de büyük bir yeniden dağıtımcı rolüyle başbaşa bırakmış oluyoruz. İnsanları kendi emeklilikleri için daha sorumlu hale getirerek yüksek vergilerden kaçınabiliriz fakat halihazırda ödedikleri vergiden daha az bir emekli maaşı alırlarsa mutsuz bile olabilirler. Refah devletinin geleceği kolay bir gelecek değildir. Hepimiz emeklilikte daha iyi bir gelir,hastalıkta,işsizlikte, sağlık problemlerimiz olduğunda ve çocuklarımızın eğitimleri için daha iyi koşulları arzuluyoruz. Bunu bize verebilmek için devletin bizim de açık bir şekilde hazır olmadığımız şekilde, vergileri arttırması gerekiyor. Alternatif seçenek de, sorumluluğu özel sektöre yüklemekten geçmekte ama özel sektör uygulamalarından elde edecekleri kazançtan daha fazla olacak olan vergi oranları ve bu vergilerle devletin sağlayacağı imkanları düşünmek de gerekiyor. Dağıtım hedeflerimizi değiştirmedikçe sorumluluğu özel sektöre yüklemek hedeflerimizin daha kolay gerçekleşmesini sağlamayacaktır. 15

16 KAYNAKÇA Atkinson, A.B...and Micklewright, J. (1989), 'Turning the Screw Benefits for the Unermployed, '. in A Dilnot and 1. Walker (eds), The Economıcs of Social Security, Oxford. Oxford Unıversity Press (1991), ' Unemployment Compensation and Labour Market Transitions ', Journal of Economic Literature, 29(24). Beveridge, W. H. (1924), Insurance for All and Everything, London. Dilnot, A. W..and Duncan, A. S. (1992 a), 'Thinking about Labour Supply', Journal of Economics Psychology, , Nort- Holland (1992 b), 'Lone Mothers, Family Credit and Paid Work', Fiscal Studies, 13, Disney. R., Johnson, P., and Whitehause E. (1994) Pensions Policy in the UK: An Economic Analysıs. London, Institute for Fiscal Studies Duncan, A. S., Giles, C., and Webb, S, (1995), The İmpact of Subsidising Childcare, Equal Opportunities Commission ( forthcoming), 'Labour Supply, Incentive and Recent Family Credit Reforms', The Economic Journal. European Commission (1995), Social Protectıon in the Member States of the Community, Brussels. Hills. J. (1993), The Future of Welfare; A Guide to the Debate, York, Joseph Rowntree Foundation. Kohler, P, H., and Zacher, H. F. (eds) (1982), The Evolution of Social Insurance, London, Frances Pinter. Minford. P. (1983), Unemployment; Cause and Cure, Oxford, Martin Robinson. OECD (1994), Economic Outlook, June, Paris, Organization for Economic and Development. Timmins, N. (1995), The Five Gianis: A Biography of the Welfare State, London, Harper Collins. World Bank (1994), Averting the Old Age Crisis, Oxford, Oxford University Press. 16

ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN

ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN ALMANYA DA SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ SEÇKİN KESGİN Almanya; Orta Avrupa da bir ülkedir. Kuzeyinde Kuzey denizi, Danimarka, ve Baltık denizi; doğusunda Polonya ve Çek cumhuriyeti; güneyinde Avusturya ve İsviçre;

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma

Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB Eşleştirme Projesi, Ankara Kursun 6. Haftası Carin Lindqvist-Virtanen Genel Müdür Yardımcısı Sigorta Bölümü Sosyal refah ve sağlık bakım alanında idari

Detaylı

MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ BÖLÜM I İŞSİZLİK

MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ BÖLÜM I İŞSİZLİK MUKAYESELİ HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA İŞSİZLİK SİGORTASI İÇİNDEKİLER ÖZET ABSTRACT İÇİNDEKİLER KISALTMALAR TABLO LİSTESİ ŞEKİL LİSTESİ GİRİŞ v vii ix xvii xviii xx xxi BÖLÜM I İŞSİZLİK A. İŞSİZLİĞİN TANIMI

Detaylı

ALMANYA DA 2012 ARALIK AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER

ALMANYA DA 2012 ARALIK AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER ALMANYA DA 2012 ARALIK AYI İTİBARİYLE ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK ALANINDA MEYDANA GELEN ÖNEMLİ GELİŞMELER 1. İstihdam Piyasası Çalışanların sayısı, Aralık 2012 de bir ay öncesine göre öenmli bir değişme

Detaylı

Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı

Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı Prof. Dr. Serdar SAYAN TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi 4. Türkiye Nüfusbilim Kongresi Ankara 6 Kasım 2015 Yaşlılık (Emeklilik) Sigortası Türkiye de çalışanların

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış

Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış 2050'ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış Prof. Dr. Yusuf Alper (Uludağ Üniversitesi) Yard. Doç. Dr. Çağaçan Değer (Ege Üniversitesi) Prof. Dr. Serdar Sayan (TOBB

Detaylı

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz-

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Strength Weakness Opportunities Threads TREASURY M. Emre ELMADAĞ Deniz ERSOY M. Uğur TOKSARI Strength İnsan Sağlığı Çocuklardaki aşılama oranlarında gözle görülür iyileşmeler

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

BOJ TOPLANTI TUTANAKLARI ÖNCESİ

BOJ TOPLANTI TUTANAKLARI ÖNCESİ BOJ TOPLANTI TUTANAKLARI ÖNCESİ Japonya Merkez Bankası (BOJ) bu hafta 30 Nisan Çarşamba günü gerçekleştireceği Para Politikası toplantısında ekonomideki son görünümü ortaya koyacaktır. Japonya nın genel

Detaylı

EVDE BAKIM PARASI ALANLARA SİGORTA GELİYOR

EVDE BAKIM PARASI ALANLARA SİGORTA GELİYOR Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, evde bakıma muhtaç yakını olup da evinde bu malül kişilere bakanlara evde bakım parası adı altında her ay net asgari ücret düzeyi kadar para vermektedir. Bu paranın

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

SEDA ÇAYIR - FUNDA GÖREN

SEDA ÇAYIR - FUNDA GÖREN SEDA ÇAYIR - FUNDA GÖREN Sosyal güvenlik, Herkesin gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, konut, tıbbi bakım, gerekli toplumsal hizmetler dahil olmak üzere sağlık ve refahını teminat altına

Detaylı

Günlük Yorum. IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı. USDTRY EURUSD GBPUSD Piyasalarda Bugün Ne Oldu? BRENT PETROL ALTIN

Günlük Yorum. IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı. USDTRY EURUSD GBPUSD Piyasalarda Bugün Ne Oldu? BRENT PETROL ALTIN Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı USDTRY EURUSD GBPUSD Piyasalarda Bugün Ne Oldu? BRENT PETROL ALTIN Yurt içinde bugün Nisan ayı işsizlik oranı ve Haziran ayı bütçe dengesi açıklandı.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Prof. Dr. Serdar ÖZKAN İzmir Ekonomi Üniversitesi İzmir Ticaret Odası Meclis

Detaylı

MİLLİ GELİR VE MARJİNAL TÜKETİM EĞİLİMİ

MİLLİ GELİR VE MARJİNAL TÜKETİM EĞİLİMİ MİLLİ GELİR VE MARJİNAL TÜKETİM EĞİLİMİ Bu çalışmayı yapmamızın amacı; marjinal tüketim eğilimi ve milli gelir arasında bir ilişkinin olup olmadığını göstermektir. Gelişmiş olan ülkelerde kişi başına düşen

Detaylı

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Ekim 2015 Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Harcama İzleme Güncelleme Notu Nurhan Yentürk STK Eğitim ve Araştırma Birimi tarafından Kamu Harcamalarını İzleme Dizisi kapsamında gençlik, çocuk,

Detaylı

(THE SITUATION OF VALUE ADDED TAX IN THE WORLD IN THE LIGHT OF OECD DATA)

(THE SITUATION OF VALUE ADDED TAX IN THE WORLD IN THE LIGHT OF OECD DATA) H OECD VERİLERİ IŞIĞINDA DÜNYADA KATMA DEĞER VERGİSİNİN DURUMU * (THE SITUATION OF VALUE ADDED TAX IN THE WORLD IN THE LIGHT OF OECD DATA) Yusuf ARTAR (Vergi Müfettişi/Tax Inspector) ÖZ Dünyada ilk olarak

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi/hangileri tüm dünyada görülen artan işsizlik oranını açıklamaktadır? I. İşsizlik yardımı miktarının arttırılması II. Sendikalaşma oranında azalma III. İşgücü piyasında etkin

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI EK-18 SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI Türk sağlık sisteminin temel özelliklerinden biri, gerek hizmet sunumu, gerekse finansmanı açısından farklı rejimlerden oluşmuş olmasıdır. Sağlık hizmetleri bir yandan

Detaylı

TÜRK HUKUKUNDA BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ VE VERGİLENDİRİLMESİ

TÜRK HUKUKUNDA BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ VE VERGİLENDİRİLMESİ Dr. SERKAN ACUNER Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ardeşen Meslek Yüksek Okulu Öğretim Elemanı TÜRK HUKUKUNDA BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ VE VERGİLENDİRİLMESİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX

Detaylı

AB de MESLEKİ EMEKLİLİK

AB de MESLEKİ EMEKLİLİK AB de MESLEKİ EMEKLİLİK Aylık türleri Yaşlılık Ölüm/Dul ve Yetim Malullük/Özürlülük (her birinin sorunları birbirinden tamamen farklı) EMEKLİLİK PİRAMİDİ özel mesleki yasal asgari Mesleki emekliliğin göreceli

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ Sayı : DPÖ 0.00.28-07/ Konu: 2006-2007 Yıllarında KKTC nde Ekonomik Gelişmeler Lefkoşa, 6 Aralık 2007 BASIN BİLDİRİSİ 2006-2007 YILLARINDAKİ EKONOMİK

Detaylı

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Dünya da ekonomi ve sağlık sektörü açısından gelişmişliğin bir göstergesi olan ve gelişmiş ülkelerde neredeyse nüfusun büyük bölümüne sirayet eden Özel Sağlık Sigortalı

Detaylı

DÖVİZ. Döviz Kurları / Pariteler DÖVİZ PİYASASI GÖRÜNÜMÜ VERİ GÜNDEMİ. Ekonomik Notlar Makro Görünüm Teknik Görünüm

DÖVİZ. Döviz Kurları / Pariteler DÖVİZ PİYASASI GÖRÜNÜMÜ VERİ GÜNDEMİ. Ekonomik Notlar Makro Görünüm Teknik Görünüm DÖVİZ PİYASASI GÖRÜNÜMÜ ABD de Aralık ayı tarım dışı istihdam değişikliği beklentilerin üzerinde 292bin kişi oldu. Kasım ayı rakamı ise 252bin kişiye revize edildi. Ortalama saatlik kazançlar rakamı ise

Detaylı

YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş.

YÖNTEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK ve BAĞIMSIZ DENETİM A.Ş. 2016/090 30.12.2016 Konu: 2017 Yılı İçin Asgari Ücret Belirlendi. Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararında, 2017 yılında uygulanacak asgari ücret brüt tutarı aylık 1.777,50 TL olarak belirlenmiştir. Buna

Detaylı

Original Sin olgusu ve BRIC-T ülkelerinin Dış finansmana Dayalı Kalkınması. Tahsin BAKIRTAŞ

Original Sin olgusu ve BRIC-T ülkelerinin Dış finansmana Dayalı Kalkınması. Tahsin BAKIRTAŞ 5 inci İSTANBUL EKONOMİ ve FİNANS KONFERANSI 26-27 Kasım 215 Original Sin olgusu ve BRIC-T ülkelerinin Dış finansmana Dayalı Kalkınması Tahsin BAKIRTAŞ Original Sin olgusu Bugünün dünya finans düzeninde,

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI Faiz oranlarının yapısı; Menkul kıymetlerin sahip olduğu risk, Likidite özelliği, Vergilendirme durumu ve Vade farklarının faiz oranlarını nasıl etkilediğidir. FAİZ ORANLARININ

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? GBPUSD BRENT PETROL ALTIN EURUSD USDTRY ABD de Perakende Satışlar Beklentileri Aştı ABD den açıklanan perakende satış rakamları

Detaylı

Sermaye Akış Yönetiminin Yin ve Yang ı: Sermaye Girişlerinin Sermaye Çıkışlarıyla Dengelenmesi

Sermaye Akış Yönetiminin Yin ve Yang ı: Sermaye Girişlerinin Sermaye Çıkışlarıyla Dengelenmesi International Monetary Fund World Economic Outlook, Güz 213 Bölüm 4 Sermaye Akış Yönetiminin Yin ve Yang ı: Sermaye Girişlerinin Sermaye Çıkışlarıyla Dengelenmesi Jaromir Benes, Jaime Guajardo, Damiano

Detaylı

TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Hamit BİRTANE Uzman Mart 2012 TRC2 BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK ORANI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Günümüz ekonomilerinin en büyük sorunlarından biri olan

Detaylı

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

tepav Tasarruf kamudan başlar Nisan2012 N201124 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Tasarruf kamudan başlar Nisan2012 N201124 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Nisan2012 N201124 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp KALKAN 1 Analist, Ekonomi Etütleri Tasarruf kamudan başlar Türkiye nin cari açık sorunu ve bunun altında yatan

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Türkiye de işsizler artık daha yaşlı

Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Esen Çağlar, Ozan Acar, Haki Pamuk Mart 2007 2001 krizinden günümüze Türkiye ekonomisinde iki önemli yapı değişikliği birlikte yaşanmıştır. Bir yandan makroekonomik

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 27 Mart 2017, Sayı: 13. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 27 Mart 2017, Sayı: 13. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 13 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Farklı dallar için temel kavramlar ve ilkeler

Farklı dallar için temel kavramlar ve ilkeler Bernard Brunhes International Sosyal güvenlik hukukuna giriş Farklı dallar için temel kavramlar ve ilkeler Sosyal güvenlik kavramı (1) Sosyal güvenliğin tanımı: Kazanç eksikliğiyle (tehdidi ile), (örneğin

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ...

BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 KAYIT DIŞI İSTİHDAM... 1 I. KAYIT DIŞI EKONOMİ... 1 A. Kayıt Dışı Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 B. Kayıt Dışı Ekonominin Nedenleri... 4 C. Kayıt Dışı Ekonominin Büyüklüğü...

Detaylı

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum

IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Neler Olacak? USDTRY ALTIN BRENT PETROL GBPUSD EURUSD Hamburg da gerçekleştirilen G-20 zirvesinde ABD Başkanı Trump ve Rusya Devlet

Detaylı

OTOMATİK KATILIMLI BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ İLE İLGİLİ MERAK EDİLENLER

OTOMATİK KATILIMLI BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ İLE İLGİLİ MERAK EDİLENLER OTOMATİK KATILIMLI BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ İLE İLGİLİ MERAK EDİLENLER Türkiye İş Bankası A.Ş. Munzam Sandık Vakfı 27 Ekim 2016 Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), 28.03.2001 tarih ve 4632 sayılı Bireysel

Detaylı

12/27/2011. Yenileme kararları. Bu dersin amacı

12/27/2011. Yenileme kararları. Bu dersin amacı Yenileme kararları Bu dersin amacı Elimizdeki varlığı serviste tutmalı mıyız yoksa yeni bir makine ile değiştirmeli miyiz sorusuna cevap vermektir. Bu alternatifler birbirini dışlayan alternatiflerdir,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com Özel okul anlayışı, tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Birliği ülkelerinde de farklı uygulamalar olmakla birlikte vardır ve yaygınlık

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

8.0 PLANLAMA UYGULAMA ARAÇLARI

8.0 PLANLAMA UYGULAMA ARAÇLARI 8.0 PLANLAMA UYGULAMA ARAÇLARI 8.1 EKONOMİK VE MALİ YÖNLER 364 8.1 EKONOMİK VE MALİ YÖNLER 8.1 EKONOMİK VE MALİ YÖNLER 365 8.1 EKONOMİK VE MALİ YÖNLER 8.1.1 Giriş Kent gelişiminin planlaması farklı ülkelerde

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) Kasım 2011 Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin ziyaretçilerinin

Detaylı

Titre du projet 2014 FİLO BAROMETRE. Türkiye

Titre du projet 2014 FİLO BAROMETRE. Türkiye Titre du projet 2014 FİLO BAROMETRE Türkiye 1 Tüm filo profesyonelleri için uzman platformu: CVO nedir? Filo müdürleri, tedarik uzmanları, üreticiler, leasing şirketleri, reklamcılar, sigortacılar, basın,

Detaylı

BANKACILIK SEKTÖRÜ YÖNETİCİ KESİMİ BEKLENTİ ANKETİ

BANKACILIK SEKTÖRÜ YÖNETİCİ KESİMİ BEKLENTİ ANKETİ BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU BANKACILIK SEKTÖRÜ YÖNETİCİ KESİMİ BEKLENTİ ANKETİ BİLGİ YÖNETİMİ DAİRESİ OCAK 2011 22 Görüş ve Önerileriniz İçin: E-posta: beklentianketi@bddk.org.tr Tel: (312)

Detaylı

Türkiye Satınalma Performans Kriterleri ve Kıyaslama Anketi

Türkiye Satınalma Performans Kriterleri ve Kıyaslama Anketi Türkiye Satınalma Performans Kriterleri ve Kıyaslama Anketi 1 Bu rapor TÜSAYDER adının kullanılması suretiyle yayımlanabilir. 2017 Yılı Satınalma Performans Kriterleri ve Kıyaslama Anketi Sonuçları Açıklandı..

Detaylı

ÖNSÖZ ---------------------------------------------------------------------------------------- XI

ÖNSÖZ ---------------------------------------------------------------------------------------- XI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ---------------------------------------------------------------------------------------- XI GİRİŞ --------------------------------------------------------------------------------------------

Detaylı

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit)

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN Girişimcinin finansman ihtiyacı: Finansman ihtiyacının karşılanmasında

Detaylı

İŞGÜCÜ PİYASALARINDA MEVSİMLİK ETKİLER AZALIYOR

İŞGÜCÜ PİYASALARINDA MEVSİMLİK ETKİLER AZALIYOR ÖZET İŞGÜCÜ PİYASALARINDA MEVSİMLİK ETKİLER AZALIYOR 17.04.014 Ekim Kasım Aralık Ayları. HAZIRLAYAN Prof. Dr. Halis Yunus ERSÖZ İktisat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa DELİCAN İnsan Kaynakları Araştırma

Detaylı

Çalışma hayatında barış egemen olmalı

Çalışma hayatında barış egemen olmalı Çalışma hayatında barış egemen olmalı Ocak 19, 2012-3:31:16 olduğunu belirtti. olduğunu belirterek, ''Bu bakış açısı çerçevesinde diyalog merkezli çalışmalarımızı özellikle son 7 aydır yoğun bir şekilde

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

SGK NIN NACE KODU HATASINI FARKEDEN BAĞ-KUR LULAR ÖDEDİĞİ PRİMLERİ GERİ ALIYOR

SGK NIN NACE KODU HATASINI FARKEDEN BAĞ-KUR LULAR ÖDEDİĞİ PRİMLERİ GERİ ALIYOR SGK NIN NACE KODU HATASINI FARKEDEN BAĞ-KUR LULAR ÖDEDİĞİ PRİMLERİ GERİ ALIYOR Vakkas DEMİR* I- GİRİŞ Sosyal Güvenlik Kurumunun, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan 4/b sigortalıları için, 1 Ekim 2008

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014

GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014 GÜNE BAŞLARKEN 24.12.2014 USD/TRY Amerika ekonomisinden gelen hızlı büyüme rakamlarının ardından bugün gündemin adı Türkiye Merkez Bankası ndan gelecek olan para politikası kararları olacaktır. USDTRY

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU 2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU HAZIRLAYAN 27.04.2014 RAPOR Prof. Dr. Halis Yunus ERSÖZ Prof. Dr. Mustafa DELİCAN Doç. Dr. Levent ŞAHİN 1. İşgücü Türkiye İşgücü Piyasasının Genel Görünümü Toplam nüfusun

Detaylı

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ A. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE HEDEF 1. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) programlarının amacı, çalışanların maddi ve manevi yararı için

Detaylı

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 21.Enflasyon Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 21.1.Nedenlerine Göre Enflasyon 1.Talep Enflasyonu:

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı

ÇALIŞANLARIN İŞVERENLERİ ARACILIĞIYLA OTOMATİK OLARAK EMEKLİLİK PLANINA DAHİL EDİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK İLE İLGİLİ

ÇALIŞANLARIN İŞVERENLERİ ARACILIĞIYLA OTOMATİK OLARAK EMEKLİLİK PLANINA DAHİL EDİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK İLE İLGİLİ ÇALIŞANLARIN İŞVERENLERİ ARACILIĞIYLA OTOMATİK OLARAK EMEKLİLİK PLANINA DAHİL EDİLMESİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK İLE İLGİLİ BİLGİ NOTU ELİF ERDEM İLERİ ARAŞTIRMALAR KOORDİNATÖRLÜĞÜ

Detaylı

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi

Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi Eğitimin Sonuçlarının Ölçülmesi 5 Seviye Değerlendirme 1 Neden Ölçme ve Değerlendirme? Katılımcılar açısından Beklentileri netleştirmek Mevcut durumlarını farketmelerini sağlamak Gelişim faaliyetlerinin

Detaylı

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular PLATFORM NOTU'15 / P-3 Yayınlanma Tarihi: 05.02.2015 * Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular Cem Başlevent 1 YÖNETİCİ ÖZETİ Son yıllarda yaşanan olumlu gelişmelere rağmen, kayıtdışı

Detaylı

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlıkta Maliyet Kavramı Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Sektörü (Piyasası) Sağlık sektörünü diğer sektörlerden ayıran temel farklılık,

Detaylı

UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ 10. Kalkınma Planının 3. Programı olan Yurtiçi Tasarrufların Arttırılması Ve İsrafın Önlenmesi Programı kapsamında 4. bileşen, Tamamlayıcı Sigortacılığın

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI 1 DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI Meslek hastalıkları, işyeri ortamında bulunan faktörlerin etkisi ile meydana gelen hastalıkların ortak adıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Çalışma Örgütü

Detaylı

Ekonomik Olarak Güçlü! Bir Çarpan Olarak Vazgeçilmez! Türkiye'nin Başarı Hikayesi!

Ekonomik Olarak Güçlü! Bir Çarpan Olarak Vazgeçilmez! Türkiye'nin Başarı Hikayesi! Ekonomik Olarak Güçlü! Bir Çarpan Olarak Vazgeçilmez! Türkiye'nin Başarı Hikayesi! Mustafa Erkan Ekim 2013 Mustafa Erkan Almanya-Aşağı Saksonya Eyalet Milletvekili Ofis-Adres Schloßstraße 3 31535 Neustadt

Detaylı

Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller

Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller Avrupa: bir ve bölünmemiş? Avrupa da Ekonomik Modeller Konular Avrupa daki sosyoekonomik modeller: Rhineland Anglo-Saxon Akdeniz İskandinav Uygulama Modellerin performansı Türkiye nerede duruyor? 2 Avrupa

Detaylı

Gülbiye Yenimahalleli Yaşar

Gülbiye Yenimahalleli Yaşar Gülbiye Yenimahalleli Yaşar 1980-88 Dö e i Sağlık Politikaları Ekonomide 24 Ocak 1980 Kararları ile başlayan bu dönemde dünya ekonomisi ile ticaret yoluyla bütünleşme politikası izlenmiştir. Bu çerçevede

Detaylı

Sigara zamlarının yanı sıra gıda fiyatlarındaki sürpriz yükselişle Ocak ayında enflasyon %7.31 e yükseldi

Sigara zamlarının yanı sıra gıda fiyatlarındaki sürpriz yükselişle Ocak ayında enflasyon %7.31 e yükseldi Sigara zamlarının yanı sıra gıda fiyatlarındaki sürpriz yükselişle Ocak ayında enflasyon %7.31 e yükseldi 2013 yılı Ocak ayında, bir önceki aya göre tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) %1.65 artarken üretici

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Ar-Ge Şubesi HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2016 AĞUSTOS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Eylül 2016 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2016 AĞUSTOS İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME Yılın İlk 8 Ayında

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

10SORUDA AİLE SİGORTASI

10SORUDA AİLE SİGORTASI 10 SORUDA AİLE SİGORTASI T.C. ANAYASASI MADDE 60: Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar. 1. AİLE SİGORTASI Nedir? Aile Sigortası,

Detaylı

Hızlı Tüketim Ürünleri Perakendeciliğinde Dönüşüm ve Sektörün Geleceği. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı www.tepav.org.

Hızlı Tüketim Ürünleri Perakendeciliğinde Dönüşüm ve Sektörün Geleceği. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı www.tepav.org. Hızlı Tüketim Ürünleri Perakendeciliğinde Dönüşüm ve Sektörün Geleceği Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı www.tepav.org.tr Güven Sak Ankara, 29 Aralık 2005 Slide 3 Gündem Ekonomide yeni trendler

Detaylı

Çin in Avrupa da Pazar Kaybı Devam Ediyor Yazar: Mithat Aracı/Da Kong

Çin in Avrupa da Pazar Kaybı Devam Ediyor Yazar: Mithat Aracı/Da Kong Çin in Avrupa da Pazar Kaybı Devam Ediyor Yazar: Mithat Aracı/Da Kong 2013 yılının bu ilk Çorapland dergisiyle başlayarak, sizlere, bu güne kadar yalnızca pamuklu soket segmenti vasıtasıyla analiz ettiğim

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Türkiye Sağlık Sistemi Hakkında OECD/Dünya Bankası İncelemesi, 2008

Türkiye Sağlık Sistemi Hakkında OECD/Dünya Bankası İncelemesi, 2008 Türkiye Sağlık Sistemi Hakkında OECD/Dünya Bankası İncelemesi, 2008 İncelemenin Temel Bulguları Dünya Bankası Başlangıç Çalıştayı, Ankara, 18 Şubat 2009 Genel Bakış Türkiye sağlık sisteminin amaçları Sağlıkta

Detaylı

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI 1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim

Detaylı

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR SGK Başkanı Yadigar Gökalp İlhan 3. Yaş Baharı Kongresine Katıldı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI YADİGAR GÖKALP İLHAN: - SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa 1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa 1 27-11-2008 Küresel Kriz Çalışma Grubu Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ekonomik krizi fırsata dönüştürmenin yollarından biri: Kitlesel ölçekte işgücüne yeniden beceri kazandırma programları

Detaylı

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER NİSAN 2014 Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararasın Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalınma Teşkilatı (OECD) ve Dünya Bankası nın (WB), küresel

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA)

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) Değerli Katılımcılar, Değerli Konuklar, Türkiye, yapısal reformlar ile

Detaylı

TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM ( )

TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM ( ) TÜRKİYE'NİN GSYH PERFORMANSI TARİHSEL GELİŞİM (196-215) 1. Giriş Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) ülkelerin ekonomik büyümelerini dönemsel olarak ölçmek için kullanılan ve ülkelerin ekonomik büyümeleri

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

Ekonomik Ajanda Zaman Ülke Önem Açıklanacak Beklenti Önceki

Ekonomik Ajanda Zaman Ülke Önem Açıklanacak Beklenti Önceki Parite EURUSD GBPUSD USDJPY USDTRY Altın Açılış 1,10598 1,56122 123,55 2,75923 1094,79 Yüksek 1,10839 1,56896 124,02 2,77479 1102,03 Düşük 1,09669 1,55877 123,33 2,75323 1090,5 Kapanış 1,09831 1,56032

Detaylı

tepav Eğitim ve beceriler üzerine bazı tespitler Ozan Acar Ankara, 12 Mart 2007 economic policy research foundation of turkey

tepav Eğitim ve beceriler üzerine bazı tespitler Ozan Acar Ankara, 12 Mart 2007 economic policy research foundation of turkey tepav economic policy research foundation of turkey Eğitim ve beceriler üzerine bazı tespitler Ozan Acar Ankara, 12 Mart 2007 Eğitim ve beceriler üzerine bazı tespitler Slide 2 Çerçeve Lizbon stratejisi

Detaylı