Cep Telefonu ve Baz stasyonlar n n Nöropsikolojik Etkileri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Cep Telefonu ve Baz stasyonlar n n Nöropsikolojik Etkileri"

Transkript

1 Cep Telefonu ve Baz stasyonlar n n Nöropsikolojik Etkileri Murat Kulo lu*, Sevda Korkmaz** * Prof. Dr. F rat Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal, Elâz ** Arfl. Gör. Dr. F rat Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal, Elâz Yaz flma Adresi: Prof. Dr. Murat KULO LU F rat Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal, ELAZI Tel: / 2964 E-posta: ÖZET Cep Telefonu ve Baz stasyonlar n n Nöropsikolojik Etkileri Cep telefonlar, 20. Yüzy l n bafllar ndan bu yana geliflmekte olan ve h zla yayg nlaflan, adeta hayat m z n vazgeçilmezleri aras nda sayd m z, önemli birer iletiflim araçlar d r. Son zamanlarda ki teknolojik geliflmelere paralel olarak cep telefonlar arac l yla verilen hizmet alanlar da oldukça genifllemifltir. Daha iyi bir hizmet sunabilmek ve bu hizmetlere ba l olarak artan talebi karfl lamak, yine ticari kayg lardan dolay kapsama alanlar n artt rmak amac yla, cep telefonu ve baz istasyonlar say s oldukça artm flt r. Bu art flla birlikte cep telefonlar ve baz istasyonlar ndan yay lan elektromanyetik radyasyona mâruziyetin, insan sa l üzerinde yapabilece i zararl etkiler daha fazla tart fl lmaya bafllanm flt r. Radyasyonun organizmada tüm alanlarda oldu u gibi, nöropsikolojik alanlar üzerine olas tehlikeli etkileri de toplumda genel bir endifle uyand rmaktad r. Bu durum, birçok klinik araflt rmayla, radyofrekans dalgalar n n k sa ve uzun dönem içerisinde oluflturabilece i nöropsikolojik etkilerin detayl bir flekilde incelenmesine neden olmufltur. Çal flmalarda, cep telefonu ve baz istasyonlar ndan yay lan elektromanyetik dalgalar n biliflsel ifllevler, bafl a r s, uyku bozuklu u ve anksiyete semptomlar baflta olmak üzere k sa süreli etkileri gösterilmifltir. Ancak bu de iflimlerin nöropsikolojik bozukluklarla uzun süreli iliflkisini gösteren k s tl say da araflt rma mevcuttur. Yap - lan çal flmalar n ço unda birbiriyle çeliflkili ve farkl sonuçlar bildirilmifl ve bu nedenle konu üzerinde henüz tam olarak fikir birli ine var lamam flt r. Amac m z, literatürdeki son veriler fl nda elektromanyetik radyasyonun kimyasal ve termal etkileri sonucu geliflebilecek bâz nöropsikolojik etkileri irdeleyerek bu konunun toplum sa l aç s ndan önemine dikkat çekmektir. Anahtar Kelimeler: cep telefonu, baz istasyonu, elektromanyetik dalga, radyasyon ABSTRACT Neuropsychological Effects of Mobile Phones and Base Stations The mobile phones which are evolving and becoming increasingly common since the beginning of twentieth century and almost indispensable in our lives are important communication tools. Mobile phones have been greatly extended the service area by the recent technological developments. The number of base stations has increased quite to offer this service better, depending on the service to meet increasing demand and to extend the coverage area due to commercial concerns. With this increase, the possible dangerous effects on the human health of the exposure to electromagnetic radiation emitted from mobile phones and base stations, especially neuropsychological effects, raises a general worry in the community. This situation has resulted in a detailed examination to explore the short and long term effects of radiofrequency waves in many clinical studies. Electromagnetic waves emitted from mobile phones and base stations has been shown short-term effects on cognitive function and mainly headaches, sleep disorders and anxiety symptoms. There is a limited number of studies which are showing the long-term relationships between neuropsychological disturbances and these changes. Most of the studies reported different re- New/Yeni Symposium Journal 99

2 sults with each other, and contradictory, and therefore there is no consensus on this issue. Our goal, in light of recent data in the literature, is to draw attention to the importance of this issue on the public health by examining the neuropsychological effects that may develop as a result of chemical and thermal effects of electromagnetic radiation. Keywords: mobile phone, base station, electromagnetic waves, radiation G R fi Cep telefonlar elektromanyetik dalga spektrumunun içinde, radyo dalgalar grubunda yer alan, düflük güçlü radyoaktif sinyaller gönderen ve alan cihazlard r. H zla yay lan ve adeta yaflam m z n bir parças haline gelen birbirleriyle do rudan iletiflim kuramayan cep telefonlar bir çeflit tafl nabilir radyo verici ve al c s gibidir. Artan fonksiyonlar yla yaflam oldukça kolaylaflt ran bu teknoloji harikas ürünün önümüzdeki y llarda insan sa l na ne gibi zararl etkileri olaca konusu toplumda henüz yeteri kadar aç kl a kavuflmufl de ildir. Yapt m z bu literatür taramas nda hem cep telefonlar n n hemde bu iletiflim aletlerinin artmas ile say lar oldukça ço alan baz istasyonlar n n insan sa l na, özellikle de bafl bölgesine olan yak nl ndan dolay nöropsikolojik yönden yapabilece i bâz zararl etkileri güncel bilgiler fl nda sunmay amaçlad k. Elektromanyetik dalgalar n genel özellikleri Maddenin yap tafl olan atom, proton ve nötronlardan oluflan bir çekirdek ve ve bu çekirde in etraf nda dönen elektronlardan oluflmaktad r. E er çekirdekte karars zl k oluflursa fazla nötronlar parçalan r. Bu parçalanma s ras nda ortaya ç kan elektromanyetik dalga veya parçac k fleklinde enerji yay lmas na radyasyon ( fl n m) denir. Radyasyon iyonlaflt r c ve iyonlaflt r c olmayan radyasyon olmak üzere ikiye ayr l r. yonlaflt r c radyasyon; X ve gama fl nlar ile alfa ve beta fl nlar gibi girdi i ortamda iyonlar ayr flt ran radyasyonlara denir. yonlaflt r c radyasyon dozu, kütlesi ve yar lanma süresi ile iliflkili olarak insan sa l üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Yeterince enerjisi olmayan, bu nedenle ortamdaki atomlar iyonlaflt ramayan radyasyona ise iyonlaflt r c olmayan radyasyon ad verilir. Ultraviyole fl nlar ve elektromanyetik rezonans nitelikli radyasyonlar (radyo dalgalar, mikrodalgalar, mobil ve cep telefonlar, radyo FM ve TV vericileri, radar sistemleri, uydu iletiflim sistemleri, bilgisayarlar, t pta kullan lan bâz cihazlar vb.) iyonlaflt r c olmayan radyasyon içermektedirler. yonlaflt r c olmayan radyasyon kaynaklar n n insan ve çevre üzerindeki etkileri yo unlu u ve frekans na göre de ifliklik gösterebilir (Ahlbom 2004). Elektromanyetik fl n mlar insan n saç telini havaland rmak gibi yüzeysel etkilere neden olabilecek derecede düflük frekansta (0 Hz-10 khz) veya deriden emilerek k smi miktarda alttaki dokulara absorbe olabilecek kadar yüksek frekansl fl n mlar (10 khz-300 GHz) fleklinde olabilirler (Ocaktan ve Akdur 2008). Yüksek frekansl fl n mlarda bölgesel olarak veya tüm vücutta s art fl oluflur (Yürekli ve ark. 2006). Nitekim 10 GHz üzerinde radyofrekans (RF) alan, 1000 Watt üzerinde güç dansitesi mâruziyeti sonucu katarakt ya da deri yan klar oluflabilir (Electromagnetic fields and public health 1993). Bu zararl etkileri azaltmak için elektromanyetik fl man n belli bir de erde olmas n öngören standartlar gelifltirilmifltir. Günümüzde kullan lan cep telefonlar MHz frekans aral nda çal flmaktad r. Cep telefonundan radyasyona hedef olma miktar cep telefonunun iletti i sinyalin gücüne ba l olarak de iflmektedir (Ocaktan ve Aktur 2008). Baz istasyonlar Hücresel letiflim Sistemi denen birçok merkeze yerlefltirilmifl, al c ve verici antenli sistemlerden oluflan bir mekanizma taraf ndan kontrol edilmektedir. Bu istasyonlar, konuflmay, sâbit bir kablo üzerinden veya yönlendirilmifl elektromanyetik dalga demeti hâlinde mobil anahtarlama merkezlerine ulaflt r r ve konuflma oradan, cep telefon sistem sunucusunun ana bilgisayar na iletilir. Ana istasyondan uzaklaflt kça veya da, tepe, bina gibi engeller artt kça telefonun güç düzeyi artmaktad r. Baz istasyonundan uzaklafl ld kça RF alan fliddeti önce artar, belirli bir uzakl ktan sonra giderek azal r (Ahlbom ve ark. 2004). RADYOFREKANS DALGALARININ NÖROPS KOLOJ K ETK LER Baz istasyonlar ve cep telefonundan yay lan elektromanyetik dalgalar insan sa l na hem biyolojik hemde ruhsal yönden zarar verebilir. Cep telefonlar ndan kaynaklanan RF dalgalar frekansa ba l olarak 1 cm derinli e dek ulaflabilir ve vücudumuzdaki dokulara çarpt nda, bunlar n bir miktar, elektromanyetik alan n fliddetine ve dokunun özelliklerine ba l olarak, hücrelerdeki bâz moleküllere enerjilerini aktararak termal ve kimyasal olmak üzere iki temel New/Yeni Symposium Journal 100

3 mekanizma ile organizmay etkiler. Hayvanlar üzerinde yap lan deneylerde, herhangi bir nedenle, tüm vücut ve dokulardaki 1ºC yi aflan s cakl k art m sonucu vücutta bâz bozukluklar n ortaya ç kabilece i gösterilmifltir (Yürekli ve ark. 2006). Bu bulgu termal etkinin organizmaya verebilece i zararlar aç s ndan oldukça önemlidir. Tüm vücut s s art fl özellikle bebekleri, çocuklar, yafll lar etkileyebilir. Is y da tma kapasitesi s n rl organlar olan göz, testis ve sinir sistemi lokal olarak etkilenmeye daha yatk nd r (Blettner ve Berg 2000). Mikrodalgalar n özellikle hücrelerin kimyas n bozarak oluflturdu u etki insan sa l aç s ndan oldukça önem tafl maktad r. Yap lan araflt rmalarda hücrelerin kimyasal etkiye mâruz kalmas ile büyük moleküllerin (proteinler vb.) deforme oluflu, hücre zarlar n n birbirine yap fl p delikler aç lmas, Ca-ATPaz ve Na-K- ATPaz enzimlerinin bozulmas sonucu hücre d fl na Ca, Na ve K kaç fl ile DNA tahribi gibi hücresel düzeyde çok say da de ifliklik oldu u gösterilmifltir (Allis ve Sinsa-Robinson 1987). Bu de ifliklikler beyin tümörlerinin oluflumu (Hardell ve ark. 2001), katarakt (Özgüner ve ark 2006), ba fl kl k sisteminin zay flamas (Hrycek 2002), spontan düflüklerin meydana gelmesi (Talamanca 2006) ve bâz nöropsikolojik semptomlar n (Yamaguchi ve ark. 2003) ortaya ç k fl ile de iliflkilendirilmifltir. Beyin morfolojisi üzerine olan etkileri Radyoaktif dalgalar gerek hücresel gerekse moleküler düzeyde hücre zar ve organellerine zarar vererek beyin yap s ve fizyolojisi üzerine olumsuz etkilerde bulunabilirler. Daniel ve arkadafllar, elektromanyetik rezonans dalgalar na mâruz kalan s çan beyinlerinde lokomotor aktivitede azalma, bazal kortikosteron seviyelerinde artma, nöronal hasar ile anormal beyin iflleyifli ortaya ç kt n bildirmifllerdir (2009). Wilen ve arkadafllar ise elektromanyetik dalgalara mâruz kalma ile sempatik aktivitenin artt n göstermifllerdir (2006). Shirmacher ve arkadafllar, 1.86GHz düzeyindeki elektromanyetik alana mâruz b rak lan s - çan astrositleri ve domuz beynindeki kapiller endotel hücrelerin incelenmesinde; kan beyin bariyeri geçirgenli indeki art fl n elektromanyetik alana mâruz b - rak lan hücrelerde, kontrol grubuna oranla anlaml derecede yüksek bulundu unu tesbit etmifllerdir (2000). Di er yandan ratlar n beyin kesitlerinin incelenerek yap ld bir çal flmada ise kan beyin bariyeri geçirgenli inin de iflmedi i yönünde sonuçlar da bildirilmifltir (Fritze ve ark. 1997). Elektromanyetik dalgalar n etkisiyle hücrede nörotransmitterlerin konsantrasyonlar nda herhangi bir de ifliklik olup olmad önemli bir araflt rma konusudur. Bu amaçla yap lan bir çal flmada; 10 haftal k Sprague-Dawley s çanlar günde 8 saat ve 8 ay boyunca, 50 Hz frekans nda, 5?T ve 100?T fliddetlerinde iki farkl manyetik alan n etkisine mâruz b rak ld nda pineal gland ve beynin farkl bölgelerinde noradrenalin, dopamin, serotonin gibi nörotransmitterlerin ve?-opioid reseptörlerinin konsantrasyonlar n n her iki fliddet de- erinde de artt gözlenmifltir (Zecca ve ark. 1991). Nörobiliflsel ifllevler üzerine olan etkileri Stres hormonlar n n fazla salg lanmas kemik ili i ve ba fl kl k sistemini bask layabilir. Sonuçta vücudun hastal klarla mücadele eden gücü zay flam fl olur ve böylece gizli tümör hücreleri harekete geçebilir (Hrycek ve ark. 2002). Bu azalma Alzheimer hastal - n n oluflmas, uyku düzenini bozulmas, haf zan n zay flamas ile de iliflkili olabilmektedir (Vasquez ve ark. 1988). Di er yandan normal ve geneti i de ifltirilmifl olan fareler üzerinde yap lan bir çal flmada ise elektromanyetik alan mâruziyetin biliflsel fonksiyonlarda düzelme meydana getirerek, Alzheimer hastal n n iyileflmesine katk da bulunabilece i de öngörülmüfltür (Arendash ve ark. 2010). Deney hayvanlar üzerinde yap lan di er bir çal flmada da, düflük yo unluklu elektromanyetik frekans dalgalar kullan ld nda, Alzheimer hastal n n biliflsel performans belirteçlerinde iyileflme ve hastalar n enerji düzeyinde art fl olabilece i belirtilmifltir (Sandyk 1994). Alg lama fonksiyonlar n n de erlendirildi i di er bir çal flmada, 2.45 GHz CW (sürekli dalga)'ya mâruz kalan farelerde haf za ve ö renme gibi parametrelerde anlams z gürültü d fl nda herhangi bir de ifliklik gözlenmemifltir (Lai 2004). Yine hayvan deneylerinde s sal olmayan RF seviyelerinin haf za ve ö renme üzerinde olumsuz etkilerinin olmad baflka çal flmalarla da desteklenmifltir (Dubreuil ve Jay 2003). Elektromanyetik dalgalara mâruziyetin multipl skleroz ve amiyotrofik lateral skleroz gibi nörodejeneratif hastal klar n etiyolojisinde de rol oynayabilece i öne sürülmüfltür (Hakansson 2003). Ancak di er bir çal flmada, multipl skleroz ortaya ç k fl ile radyasyona mâruziyet aras nda anlaml bir iliflki tesbit edilmemifltir (Anane ve ark. 2003). Di er yandan, düflük doz elektromanyetik radyasyonun multipl skleroz tedavisinde fayda sa layabilece i de öne sürülmüfltür (Lappin ve ark. 2003). Cep telefonlar özellikle bafl ve kulakla yak n temas içinde oldu undan daha çok bu bölgede yer alan motor ve duyu innervasyonundan sorumlu sinirler radyasyon- New/Yeni Symposium Journal 101

4 dan olumsuz flekilde etkilenmektedir (Hocking ve Westerman 2001). Cep telefonu mâruziyeti sonras nda sadece sempatik ve parasempatik sinir sistemi bulgular de- il, uyku-uyan kl k, dikkat ve bellek gibi biliflsel yetilerle ilgili bulgular ortaya ç kabilmektedir. Eliyahu ve arkadafllar, cep telefonlar ndan yay lan RF dalgalar n n beynin bâz bölgelerine olan mâruziyetle biliflsel ifllevleri olumsuz etkileyebilece ini tesbit etmifllerdir (2006). Baz istasyonuna yak n yerlerdeki 37 bina sakini ile yap lan anket çal flmas nda ise hasta grubunda uyku bozuklu u, haf za bozukluklar, konsantrasyon bozuklu u, apati gibi nörolojik yak nmalar kontrol grubuna oranla anlaml derecede daha yüksek bulunmufl ve baz istasyonu etraf nda yaflayanlarda problem çözme testindeki performans de erleri di er testlerden anlaml olarak daha düflük bulunmufltur (Bortkiewicz ve ark. 2004). Cep telefonu kullan m sonucu, dolayl yoldan oluflabilecek zararl etkilerin incelendi i bir çal flmada, cep telefonundan yay lan RF dalgalar n n etkisi ile dikkat da n kl na ba l kazalar olabilece i belirtilmifltir. Bu çal flmada 17 yafl ve üzerinde olup, cep telefonu kulland kay tlar ndan do rulanan ve trafik kazas geçirerek hastaneye baflvuran 456 sürücü ile görüflülmüfl. Sonuçta kazadan önce cep telefonu kullan m - n n 4 kat artm fl risk ile iliflkili oldu u tespit edilmifltir (McEvoy ve ark. 2005). Bu çal flmalara ra men baz istasyonlar ndan yay lan elektromanyetik sinyallere k - sa süreli mâruz kalan kiflilerde biliflsel fonksiyonlar n bozulmad n bildiren bâz çal flmalarda mevcuttur (Eltiti ve ark. 2009, Fritzer ve ark. 2007). Uyku ve EEG üzerine olan etkileri Deney hayvanlar yla yap lan bir çal flmada; RF dalgalar na mâruziyet sonras düflük özgül so urma oran nda ve EEG aktivitesinde de iflimler gözlemlenmifltir (Sienkiewicz ve ark. 2005). nsanlarda da uyku ve biliflsel ifllevler de erlendirildi inde ise EEG de geçici, küçük ve önemli say lmayan sinyal de ifliklikleri tesbit edilmifltir (Mann ve Röschke 1996, Preece ve ark. 1999, Huber ve ark. 2000, Koivosto ve ark. 2000, Krause ve ark. 2000). Hung ve arkadafllar n n 10 sa l kl genç ile haftal k aral klarla görüflerek yapt klar bir çal flmada ise; kat l mc larda uykuya dalma güçlü ü ve EEG de paroksismal pik ve dalga de ifliklikleri (alfa dalgalar nda art fl gibi) bildirilmifltir (2007). Ancak bu gözlemlerden bâz lar tekrar edilmemifl, hatta RF nin EEG üzerinde herhangi bir etkisinin gözlenmedi i bir çal flma da yay nlanm flt r (Röschke ve Mann 1997). Stres hormonlar üzerine olan etkileri Elektromanyetik dalgalar n etkisiyle hipofiz bezinin çal flmas bozularak, seks hormonlar azal rken, stres hormonlar n n salg lanmas artabilir. Lotz ve Podgorski, 1.29 GHz frekansl mikrodalga radyasyonuna mâruz b rak lan maymunlarda plazma tiroksin ve büyüme hormonu seviyelerinde bir de ifliklik olmad n, plazma kortizol seviyesinde ise anlaml derecede art fl oldu unu tespit etmifllerdir (1982). Di er bir çal flmada ise cep telefonlar ndan yay lan 1800 MHz elektromanyetik alan n s çanlarda serum T3, T4 ve kortizol hormonlar n art rd n, ancak TSH ve testosteron hormon düzeylerini de ifltirmedi i bildirilmifltir (Koyu ve ark. 2005). Melatonin zihin ifllevleri, hâf za, bilgi ifllemi, cinsellik, stres hormonlar n n salg lanmas, uykuda beyin onar m gibi ifllevlerde önemli bir role sahip olan bir hormondur. Lipofilik oldu u için tüm dokulara kolayl kla geçebilir ve merkezi sinir sistemindeki oksidatif stresi azaltabilir (Reiter 1995). Do al uyku sa lay c olarak t pta kullan labilen melatoninin ultraviyole fl nlar n cilt üzerindeki zararl etkilerinin giderilmesinde kullan labilece i (Reiter 1998) ve yafllanmayla birlikte azald bildirilmifltir (Özgüner ve ark. 2000). Özellikle çok düflük frekansl manyetik alan baflta olmak üzere RF dalgalar na mâruz kalma sonucunda pineal bezden melatonin salg s bask lanabilmektedir. Martinez ve arkadafllar, erkek Wistar ratlar nda günde 30 dakika boyunca 1 ila 21 gün süreyle 50 Hz/5,2 mt manyetik alana mâruz kalman n, serum melatonin seviyelerini 15 gün süreyle azaltmas yan nda pineal sinaptik dü üm say lar n da azaltt n tesbit etmifllerdir (Martinez ve ark. 1992). Yüksek frekansl manyetik alan n melatonin sentezi üzerine etkilerini araflt r ld bir çal flmada ise erkek ve difli rat ve hamsterlerine 15 dakikadan 6 saate kadar de iflen sürelerle 0,1 ila 0,6 mw/cm2 fliddetinde 900 MHz frekansl sürekli ve/veya 217 Hz pulslu elektromanyetik alan uygulanmas n n gündüz ve gece pineal melatonin sentezini anlaml bir flekilde etkilemedi i bulunmufltur (Vollrath ve ark. 1997). Sonuçta düflük frekansl manyetik alanlar organizman n derin dokular na kadar etki gösterirken, yüksek frekansl manyetik alanlar n zararl etkileri yüzeyel dokularla s n rl kalmaktad r (Özgüner ve Mollao lu 2006). Psikososyal etkileri Cep telefonunda radyasyon, ba lant aflamas nda en üst seviyeye ç kar ve ba lant sa lan nca azal r. Aç k olan bir cep telefonu belirli aral klarla içinde bulundu u hücrenin baz istasyonuna sinyal gönderir. Bu yüzden çok s k olarak cep telefonu kullananlar n RF ile etkileflimi baz istasyonu yak n nda yaflayanlara gö- New/Yeni Symposium Journal 102

5 re çok yüksektir. RF alan fliddeti, cep telefonlar na uzakl k artt kça düflüfl göstermektedir (Ocaktan ve Akdur 2008). Cep telefonunu yo un kullananlarda yorgunluk, bafl a r s, kulak üzerinde ve arkas nda yanma, bulan k görme, iflitme kayb ve vertigo gibi semptomlar ortaya ç kabilmektedir; Suudi Arabistan da yürütülen bir çal flmada, cep telefonu kullanmakta olan 437 kat l mc da bafl a r s en s k olmak üzere uyku bozuklu u, gerginlik, yorgunluk ve bafl dönmesi semptomlar na rastlanm flt r (Al-Khlaiwi ve Meo 2004). Di er bir çal flmada sveç ve Norveç li cep telefonu kullan c lar nda haftada en az bir semptom yaflad n belirtme oran s ras yla %13 ve %31 bulunmufl, en yayg n semptomun kulak çevresinde s nma oldu u ortaya konmufltur (Oftedal ve ark. 2000). Dijital ve analog cep telefonu kullan m ile ortaya ç kabilecek semptomlar n karfl laflt r ld bir çal flmada ise, her iki sistemde de herhangi bir semptom için artm fl risk görülmemifl, yaln z görüflme sürelerinin uzamas ile haftada en az bir kez yorgunluk, bafl a r s, yanma hissi, s cakl k art fl, gerginlik gibi semptomlar için olas l k oran artm fl olarak bulunmufltur (Sandstrom ve ark. 2001). Yine semptomlar n sorguland bâz çal flmalarda da, cep telefonu kullanma süresi ile bafla r s prevalans aras nda pozitif iliflki bulunmufltur (Chia ve ark. 2000, Röösli ve ark. 2004). Ancak bu subjektif semptomlar n cep telefonu ile anlaml bir iliflkisinin olmad n bildiren bir çal flman n sonuçlar da yay nlanm flt r (Koivosto ve ark. 2001). Cep telefonlar konuflma süresince ve aç k durumda belli aral klarla radyasyon yayarken, baz istasyonlar sürekli olarak radyasyon yaymaktad r. Bu nedenle baz istasyonu yak nlar nda oturan insanlarda oluflabilecek psikososyal etkilerin de erlendirilebilmesi amac yla çeflitli çal flmalar yap lm flt r. Bu çal flmalarda baz istasyonu yak nlar nda yaflayan insanlarda bafla r s, haf za bozukluklar, bulant, bafl dönmesi, tremor, depresif semptomlar ve uyku bozukluklar gibi subjektif semptomlar kontrol grubundan anlaml düzeyde daha fazla gözlenmifltir (Bortkiewicz ve ark. 2004, Abdel- Rassoul ve ark. 2007). Baz istasyonuna yak n yerlerde yaflayan 270 erkek ve 260 kad ndan oluflan bir grup ile yap lan bir anket çal flmas nda, baz istasyonuna 300m den uzakta yaflayanlarda herhangi bir semptom gözlenmezken, 100m ye ye kadar olan yerlerde yaflayanlarda ise irritabilite, depresif belirtiler, haf za bozukluklar, bafl dönmesi, libido azalmas gibi non spesifik semptomlar tesbit edilmifltir (Santini ve ark. 2002). Hutter ve arkadafllar baz istasyonuna flehir merkezinde m. k rsal alanda ise m ye kadar olan uzakl ktaki yerlerde yaflayanlarda, bâz belirtilerin güç yo unlu u ile iliflkili oldu unu ve bu durumun en fazla bafl a r s semptomu ile seyretti ini, ayr ca uyku kalitesinde de bozukluklar görülebilece ini bildirilmifllerdir (Hutter ve ark. 2006). Di er yandan stres, anksiyete ve uyku bozuklu unun radyasyonun etkisi olarak ortaya ç kabilece i, hatta cep telefonu ile aranan kifli ulafl lamaz oldu unda, stres ve kayg gibi psikolojik etkilerin meydana gelebilece inin belirtildi i bir çal flma da mevcuttur (Röösli ve ark. 2004). Elektromanyetik frekans dalgalar na yönelik tutumlar n de erlendirildi i ve 1015 kiflinin dahil edildi i anket çal flmas nda, kat l mc lar n cep telefonlar ve baz istasyonlar ndan yay lan radyasyonun ruh ve beden sa l üzerine olabilecek zararl etkilerinin çok önemli olmad n düflündükleri gözlemlenmifltir. Kat l mc lara göre yüksek gerilim hatlar RF dalgalar n n en riskli kayna olarak görülürken, cep telefonlar ve baz istasyonlar daha düflük riskli grup olarak de erlendirilmifltir. S k telefon kullananlar, cep telefonlar - n n yararlar n n yüksek, risklerinin az oldu unu düflünenlerden oluflurken, bu kifliler günlük hayatta kullan lan birçok kimyasal maddenin, elektromanyetik dalgalardan kanser oluflumu ile daha fazla iliflkili oldu unu bildirmifllerdir (Siegrist ve ark. 2005). SONUÇ VE ÖNER LER Cep telefonu ve baz istasyonlar n n yayd elektromanyetik radyasyonun sa l k üzerine etkileri konusunda henüz tam olarak bilinmeyen birçok nokta bulunmaktad r. Yap lan çal flmalarda cep telefonlar ndan yay lan elektromanyetik dalgalar n beyin fonksiyonlar üzerine k sa süreli etkileri gösterilmifltir. Ancak, bu de iflimlerin nöropsikolojik bozukluklarla uzun süreli iliflkisini gösteren k s tl say da araflt rma mevcuttur. Konunun sa l k aç s ndan önemi dikkate al nd nda, baz istasyonu ve cep telefonlar standartlara uygun olarak imal edilmeli, baz istasyonlar n n anten yerleflim yerleri yaflam alanlar gözönüne al narak planlanmal, periyodik kontrolleri yap lmal d r. Özellikle çocuklar, hamileler, yafll lar ve immün sistemi zay f olan hastalar gibi radyasyondan etkilenebilme olas l daha fazla olan bireyler baflta olmak üzere tüm cep telefonu kullan c lar n n dikkat etmesi gereken bâz kurallar vard r. Cep telefonlar n n kullan lmad sürece kapal tutulmas, telefonun aç k bir flekildeyken vücut üzerinde bulundurulmamas, konuflman n mikrofon ya da kulakl k arac l ile yap lmas, vücuttan en az bir metre uzakta bulundurulmas uyulmas gereken basit ama koruyucu önlemlerden bâz lar d r. Yine mümkünse konuflman n k sa tutulmas, telefon görüflmelerinde mobil telefonlar yerine kablolu sabit hatlar n tercih edil- New/Yeni Symposium Journal 103

6 mesi, s k s k konuflma yapmak yerine k sa mesaj gönderilerek iletiflim sa lanmas radyasyonun zararl etkilerinden korunmada oldukça önemlidir. Elektromanyetik radyasyonu yaflamdan tümüyle ç karmak mümkün olmad ndan her yeni teknolojide oldu u gibi bu alanda da dikkatli davranmak, kullan mla ilgili önerilere uymak, bilim ve teknolojinin bu zararlar en aza indirmek için gelifltirdi i her türlü yenili e (kulakl k vb.) aç k olmak en sa l kl yol olarak görünmektedir. KAYNAKLAR Abdel-Rassoul G, El-Fateh OA, Salem MA, Michael A, Farahat F, El-Batanouny M, et al. (2007) Neurobehavioral effects among inhabitants around mobile phone base stations. Neurotoxicology; 28: Ahlbom A, Gren A, Kheifets L, Savitz D, Swerdlow A (2004) Epidemiology of health effects of radiofrequency exposure. Environ Health Perspect; 112: Al-Khlaiwi T, Meo SA (2004) Association of mobile phone radiation with fatigue, headache, dizziness, tension and sleep disturbance in Saudi population. Saudi Med J; 25: Allis JW, Sinha-Robinson BL (1987) Temperature-specific inhibition of human cell Na+/K+ ATPase by 2450 MHz microwave radiation. Bioelectromagnetics; 8: Anane R, Geffard M, Taxile M, Bodet D, Billaudel B, Dulou PE, et al. (2003) Effects of GSM-900 microwaves on the experimental allergic encephalomyelitis (EAE) rat model of multiple sclerosis. Bioelectromagnetics; 24: Arendash GW, Sanchez-Ramos J, Mori T, Mamcarz M, Lin X, Runfeldt M, et al. (2010) Electromagnetic field treatment protects against and reverses cognitive impairment in alzheimer's disease mice. J Alzheimers Dis; 19: Blettner M, Berg G (2000) Are mobil phones harmful? Acta Oncol; 39: Bortkiewicz A, Zmy?lony M, Szyjkowska A, Gadzicka E (2004) Subjective symptoms reported by people living in the vicinity of cellular phone base stations: review. Med Pr; 55: Cassel JC, Cosquer B, Galani R, Kuster N (2004) Whole-body exposure to 2.45 GHz electromagnetic fields does not alter radial-maze performance in rats. Behav Brain Res; 155: Chia SE, Chia HP, Tan JS (2000) Prevalence of headache among handheld cellular telephone users in Singapore: a community study. Environ Health Perspect; 108: Cobb B, Jauchem J, Adair E (2004) Radial arm maze performance of rats following repeated low level micro wawes radiation exposure. Bioelectromagnetics; 25: Daniels WM, Pitout IL, Afullo TJ, Mabandla MV (2009) The effect of electromagnetic radiation in the mobile phone range on the behaviour of the rat. Metab Brain Dis; 24: Dubreuil D, Jay T, Edeline JM (2003) Head only exposure to GSM 900 MHz EMF does not alter rats memory in spatial and non spatial tasks. Behav Brain Res; 145: Electromagnetic fields and public health (1996) Geneva 1993, and the report of the Scientific Review under the auspices of the international EMF Project of the WHO, Germany, 1-3. Eliyahu I, Luria R, Hareuveny R, Margaliot M, Meiran N, Shani G (2006) Effects of radiofrequency radiation emitted by cellular telephones on the cognitive functions of humans. Bioelectromagnetics; 27: Eltiti S, Wallace D, Ridgewell A, Zougkou K, Russo R, Sepulveda F, et al. (2009) Short-term exposure to mobile phone base station signals does not affect cognitive functioning or physiological measures in individuals who report sensitivity to electromagnetic fields and controls. Bioelectromagnetics; 30: Fritze K, Sommer C, Schmitz B, Mies G, Hossmann KA, Kiessling, et al. (1997) Effect of global system for mobile communication (GSM) microwave exposure on blood-brain barier permeability in rat Acta. Neuropathol; 94: Fritzer G, Göder R, Friege L, Wachter J, Hansen V, Hinze-Selch D, et al. (2007) Effects of short- and long-term pulsed radiofrequency electromagnetic fields on night sleep and cognitive functions in healthy subjects. Bioelectromagnetics; 28: Hakansson N, Gustavsson P, Johansen C, Floderus B (2003) Neurodegenerative diseases in welders and other workers exposed to high levels of magnetic fields. Epidemiology; 14: Hardell L, Mild KH, Pahlson A, Hallquist A (2001) Ionizing radiation, cellular telephones and the risk for brain tumors. Eur J Cancer Prev; 10: Hocking B, Westerman R (2001) Neurological abnormalities associated with CDMA exposure. Occup Med; 51: Hrycek A, Micinska AC, Klucinski P, Badowski R (2002) Peripheral blood lymphocytes and selected serum interleukins in workers operating X-ray equipment. Toxicol Lett; 132: Huber R, Graf T, Cote KA, Wittmann L, Gallmann E, Matter D, et al. (2000) Exposure to pulsed high-frequency electromagnetic field during waking affects human sleep EEG. Neuroreport; 11: Hung CS, Anderson C, Horne JA, McEvoy P (2007) Mobile phone 'talk-mode' signal delays EEG-determined sleep onset. Neurosci Lett; 421: Hutter HP, Moshammer H, Wallner P, Kundi M (2006) Subjective symptoms, sleeping problems, and cognitive performance in subjects living near mobile phone base stations. Occup Environ Med; 63: Koivisto M, Haarala C, Krause CM, Revonsuo A, Laine M, Hamalainen H (2001) GSM phone signal does not produce subjective symptoms. Bioelectromagnetics; 22: Koivisto M, Krause CM, Revonsuo A, Laine M, Hamalainen H (2000) The effects of electromagnetic field emitted by GSM phones on working memory. Neuroreport; 11: Koyu A, Gökalp O, Özgüner F, Cesur G, Mollao lu H, Özer M.K, et al. (2005) The effects of subchronic 1800 MHz electromagnetic field exposure on the levels of TSH, T3, T4 cortisol and testosterone hormones. Genel T p Derg; 15: Krause CM, Sillanmaki L, Koivisto M, Haggqvist A, Saarela C, Revonsuo A, et al. (2000) Effects of electromagnetic field emitted by cellular phones on the EEG during a memory task. Neuroreport; 11: Lai H (2004) Interactions of MW and temporally incoherent magnetic field on spatial learning in rat. Physiol and Behav; New/Yeni Symposium Journal 104

7 82: Lappin MS, Lawrie FW, Richards TL, Kramer ED (2003) Effects of a pulsed electromagnetic therapy on multiple sclerosis fatigue and quality of life: a double-blind, placebo controlled trial. Altern Ther Health Med; 9: Lotz WG, Podgorski P (1982) Temperature and adrenocortical responses in rhesus monkeys exposed to microwaves. J Appl Physiol; 53: Mann K, Roschke J (1996) Effects of pulsed high-frequency electromagnetic fields on human sleep. Neuropsychobiology; 33: Martinez Soriano F, GimenezGonzalez M, Armanazas E, Ruiz- Torner A (1992) Pineal synaptic ribbons. and serum melatonin levels in the rat following the pulse action of 52-Gs (50- Hz) magnetic fields: an evaluative analysis over 21 days. Acta Anat; 143: McEvoy SP, Stevenson MR, McCartt AT, Woodward M, Haworth C, Palamara P, et al. (2005) Role of mobile phones in motor vehicle crashes resulting in hospital attendance: a case-crossover study. BMJ; 331: 428. Ocaktan EM, Akdur R (2008) Cellular phone technology and health. Türkiye Klinikleri J Med Sci; 28: Oftedal G, Wilen J, Sandstrom M, Mild KH (2000) Symptoms Experienced in connection with mobile phone use. Occup Med; 50: Özguner F, Bardak Y, Comlekci S (2006) Protective effects of melatonin and caffeic acid phenethyl ester against retinal oxidative stress in longterm use of mobile phone: a comparative study. Mol Cell Biochem; 282: Özgüner F, Kerman M, Delibafl N, Gültekin F (2000) The relation ship of age related decrease in melatonin with oxidative damage and mental status. Biomed Res; 11: Özgüner F, Mollao lu H (2006) Biological effects of magnetic field on. SDÜ T p Fak Derg; 13: Preece AW, Iwi G, Davies-Smith A, Wesnes K, Butler S, Lim E, et al. (1999) Effect of a 915-MHz simulated mobile phone signal on cognitive function in man. Int J Radiat Biol; 75: Reiter RJ (1995) Oxidative processes and antioxidative defense mechanisms in the aging brain. FASEB Journal; 9: Reiter RJ (1998) Melatonin in the context of the reported bioeffects of environmental electromagnetic fields. Bioelectrochemistry and Bioenergetics; 47: Röösli M, Moser M, Baldinini Y, Meimer M, Braun-Fahrlander C (2004) Symptoms of ill health ascribed to electromagnetic field exposure a survey. Int J Hyg Environ Health; 207: Röschke J, Mann K (1997) No short-term effects of digital mobile radio telephone on the a wake human electroencephalogram. Bioelectromagnetics; 18: Sandstrom M, Wilen J, Oftedal G, Hansson Mild K (2001) Mobile phone use and subjective symptoms. Comparison of symptoms experienced by users of analoue and digital mobile phones. Occup Med; 51: Sandyk R (1994) Alzheimer's disease: improvement of visual memory and visuoconstructive performance by treatment with picotesla range magnetic fields. Int J Neurosci; 76: Santini R, Santini P, Danze JM, Le Ruz P, Seigne M (2002) Investigation on the health of people living near mobile telephone relay stations: I/Incidence according to distance and sex. Pathol Biol; 50: Schirmacher A, Winters S, Fischer S, Geoeke J, Gala HJ, Kulnick U, et al. (2000) Elektromagnetic fields (1.8GHz) increase the permeability to sucrose of the blood-brain barier in vitro. Bioelectromagnetics; 21: Siegrist M, Earle TC, Gutscher H, Keller C (2005) Perception of mobile phone and base station risks. Risk Anal; 25: Sienkiewicz Z, Jones N, Bottomley A (2005) Neurobehavioural effects of electromagnetic fields. Bioelectromagnetics; 7: Talamanca FI (2006) Occupational risk factors and reproductive health of women. Occup Med; 56: Vasquez BJ, Anderson LE, Lowery CI, Adey WR (1988) Diurnal patterns in brain biogenic amines of rats exposed to 60-Hz electric fields. Bioelectromagnetics; 9: Vollrath L, Spessert R, Kratzsch T, Keiner M, Hollmann H (1997) No short-term effects of high- frequency electromagnetic fields on the mammalian pineal gland. Bioelectromagnetics; 18: Wilén J, Johansson A, Kalezic N, Lyskov E, Sandström M (2006) Psychophysiological tests and provocation of subjects with mobile phone related symptoms. Bioelectromagnetics; 27: Yamaguchi H, Tsurita G, Ueno S, Watanabe S, Wake K, Taki M, et al. (2003) MHz pulsed TDMA fields affect performances of rats in a T-maze task only when body temperature is elevated. Bioelectromagnetics; 24: Yürekli AI, Ozkan M, Kalkan T, Saybasili H, Tuncel H, Atukeren P, et al. (2006) GSM base station electromagnetic radiation and oxidative stress in rats. Electromagn Biol Med; 25: Zecca L, Ferrar o P, Margonato V, Cerretell P, Zonta N (1991) Neurotransmitter amino acid variations in striatum of rats exposed to 50 Hz electric fields. Biochim Biophys Acta; 1075: 1 5. New/Yeni Symposium Journal 105

CEP TELEFONU TEKNOLOJİSİ VE SAĞLIK CELLULAR PHONE TECHNOLOGY AND HEALTH

CEP TELEFONU TEKNOLOJİSİ VE SAĞLIK CELLULAR PHONE TECHNOLOGY AND HEALTH CEP TELEFONU TEKNOLOJİSİ VE SAĞLIK CELLULAR PHONE TECHNOLOGY AND HEALTH Uz. Dr. M. Esin OCAKTAN, Prof. Dr. Recep AKDUR Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD MİNİ ÖZET Elektromanyetik radyasyon

Detaylı

Cep Telefonu Kullanmanın Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi

Cep Telefonu Kullanmanın Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi ARAŞTIRMALAR / Researches Effect On Sleep Quality Of Use Mobile Phone Mukadder MOLLAOĞLU1, Tülay KARS FERTELLİ2, Fatma ÖZKAN TUNCAY2 ÖZET SUMMARY Amaç: Bu çalışmanın amacı cep telefonu kullanma durumunun

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Subkronik 1800 MHz elektromanyetik alan uygulamasının TSH, T 3, T 4, kortizol ve testosteron hormon düzeylerine etkileri*

Subkronik 1800 MHz elektromanyetik alan uygulamasının TSH, T 3, T 4, kortizol ve testosteron hormon düzeylerine etkileri* Subkronik 1800 MHz elektromanyetik alan uygulamasının TSH, T 3, T 4, kortizol ve testosteron hormon düzeylerine etkileri Ahmet Koyu 1, Osman Gökalp 2, Fehmi Özgüner 1, Gökhan Cesur 1, Hakan Mollaoğlu 1,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ

900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ 900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ A.Hikmet Eriş Tıbbi Radyofizik Uzmanı Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İstanbul Termal Kamera Normal kameralar görüntüyü

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z!

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! SoloTel elero Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309400 Nr. 18 101.5401/0305 çerik Güvenlik

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences BİR ÜNİVERSİTE YERLEŞKESİNDE UZUN SÜRELİ ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMLERİ VE KİRLİLİK HARİTALARI

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

Üç-fazlı 480 volt AC güç, normalde-açık "L1", "L2" ve "L3" olarak etiketlenmiş vida bağlantı uçları yoluyla kontaktörün tepesinde kontak hale gelir

Üç-fazlı 480 volt AC güç, normalde-açık L1, L2 ve L3 olarak etiketlenmiş vida bağlantı uçları yoluyla kontaktörün tepesinde kontak hale gelir Kontaktörler Röle kontakları üzerinden büyük bir miktar elektrik gücü anahtarlamak için kullanıldığında kontaktör terimi ile adlandırılır.. Kontaktörler tipik olarak çoklu kontaklara sahiptir ve kontakları

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

Patates Yerken Bile Radyasyon Alıyoruz

Patates Yerken Bile Radyasyon Alıyoruz On5yirmi5.com Patates Yerken Bile Radyasyon Alıyoruz Radyasyon aslında yabancımız değil, evrenin ve hayatın bir parçası... Yayın Tarihi : 28 Mart 2011 Pazartesi (oluşturma : 5/29/2016) Japonya'daki deprem

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı

C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı Ürün bilgileri Alıcı Fare Miniklavye A: Gösterge B: Bağlantı düğmesi Kurulum C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı H: Pil yuvası I: Bağlantı

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2

WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA. Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 Fırat Üniversitesi-Elazığ WCDMA HABERLEŞMESİNDE PASİF DAĞITILMIŞ ANTEN SİSTEMLERİ KULLANILARAK BİNA İÇİ HÜCRE PLANLAMA Ferhat Yumuşak 1, Aktül Kavas 1, Betül Altınok 2 1 Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği

Detaylı

ARAMIZDA CEP TELEFONU KULLANMAYAN VAR MI? İLETİŞİM SAĞLAMADA MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN (2G+3G) HAYATIMIZDAKİ YERİ VE ÖNEMİ NEDİR?

ARAMIZDA CEP TELEFONU KULLANMAYAN VAR MI? İLETİŞİM SAĞLAMADA MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN (2G+3G) HAYATIMIZDAKİ YERİ VE ÖNEMİ NEDİR? ARAMIZDA CEP TELEFONU KULLANMAYAN VAR MI? İLETİŞİM SAĞLAMADA MOBİL İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN (2G+3G) HAYATIMIZDAKİ YERİ VE ÖNEMİ NEDİR? GSM kaç yıldır r hayatımızda? 1972 Bell Laboratuvarları n da mobil iletişim

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır.

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. GİRİŞ İnşaat sektörü, barınma ihtiyacı başta olmak üzere insanların

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

An update on the possible health effects of mobile phone base stations

An update on the possible health effects of mobile phone base stations Derleme Baz istasyonlarının olası sağlık etkilerine ilişkin bir güncelleme Hür Hassoy a, Raika Durusoy b, Ali Osman Karababa c Özet Amaç: Bu derlemenin amacı baz istasyonlarının insan sağlığına etkilerini

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

5/8 Bağlantı Noktalı Gigabit Ethernet Anahtarı

5/8 Bağlantı Noktalı Gigabit Ethernet Anahtarı 5/8 Bağlantı Noktalı Gigabit Ethernet Anahtarı Kullanım Kılavuzu Onay FCC Beyanı Bu test edilmiş ve FCC Kuralları Kısım 15 de belirtilen teknik özelliklere göre B Sınıfı aygıtların sınırları ile uyumlu

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1 IQ8Quad Her ortam için do ru dedektör IQ8Quad alg lama prensipleri Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page 2 02 03 Do ru seçim Hiçbir yang

Detaylı

Hasta Rehberi Say 12. fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 12. fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Orta kolayl kta okunabilir rehber fiekersiz Diyabet (Diyabet nsipit) - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi,

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

KUDOS. Laboratuvar Cihazları. 195 www.sahinlerkimya.com Tel: (0212) 659 54 00 pbx ULTRASON K SU BANYOLARI

KUDOS. Laboratuvar Cihazları. 195 www.sahinlerkimya.com Tel: (0212) 659 54 00 pbx ULTRASON K SU BANYOLARI Laboratuvar Cihazları ULTRASON K SU BANYOLARI en yüksek kalite ultrasonic temizleyicileri dünya çap na sunmaktan gurur duyar. Ultrasonik teknoloji bir lider üreticisi olarak, Kudos yenilikçi ve patent

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

USB KVM Switch. Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch. Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch

USB KVM Switch. Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch. Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch USB KVM Switch Ses özellikli ve 2 portlu USB KVM switch Ses özellikli ve 4 portlu USB KVM switch Kullanma Kılavuzu DS-11403 (2 Portlu) DS-12402 (4 Portlu) 1 NOT Bu cihaz FCC kurallarının 15. Bölümü uyarınca,

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel)

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) Laminasyon tekni i ile kaplanm fl 1 cm lik özel süngerli kumafltan yap lan dizli in sa ve sol yanlar nda 1'er adet arkada ise 3 adet cep içine yerlefltirilmifl sert

Detaylı

Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL. PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI

Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL. PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI Dersin Sorumlusu;Prof.Dr. Đnci MORGĐL KiMYA EĞiTiMiNDE PROJE DESTEKLi DENEY UYGULAMASI CEP TELEFONU MISIR PATLATIR MI? Proje Hedef Sorusu: Cep telefonları mısırı patlatacak kadar radyasyon yayar mı? Yaydığı

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

Özelleştirilebilir Akıllı Ev Sistemi

Özelleştirilebilir Akıllı Ev Sistemi Akıllı e Yaşam size evinizdeki tüm elektrikli eşyaları, aydınlatma sistemini, güvenlik sistemini mobil uygulamayla kontrol etmenizi ve yönetmenizi sağlar. Akıllı e Yaşam aynı zamanda min. %30 enerji tasarrufu

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

TEMİZ SU DALGIÇ POMPA

TEMİZ SU DALGIÇ POMPA TEMİZ SU DALGIÇ POMPA MODEL RTM860 TANITMA VE KULLANIM KILAVUZU 1 CİHAZIN ÜNİTELERİ HORTUM BAĞLANTISI POMPA EMİŞ TABANI ELEKTRİK KABLOSU ÇALIŞTIRMA ANAHTARI Teknik Özellikler Ana voltaj 230 V Frekans 50

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor.

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor. 1. Aşağıdakilerden hangisi Frekans ı tanımlamaktadır? a) Birim zamandaki titreşim sayısıdır ve boyutu sn -1 b) Birim zamandaki hızlanmadır c) Bir saniyedeki tekrarlanmadır d) Hızın zamana oranıdır 6. İki

Detaylı

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010 2010 Y l nda Güvence Hesab na Yap lan lar Rekor Düzeyde Artt A. Kadir KÜÇÜK Güvence Hesab Müdürü üvence Hesab nda 2010 y l nda yap - G lan baflvurularda yüzde 111 gibi rekor bir art fl yaflan rken, toplam

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

Sınırlı Dikkat ile Rekabet Modelleri. Uzay Çetin, Haluk Bingöl. 4 Şubat 2015

Sınırlı Dikkat ile Rekabet Modelleri. Uzay Çetin, Haluk Bingöl. 4 Şubat 2015 Sınırlı Dikkat ile Rekabet Modelleri 1 / 18 Sınırlı Dikkat ile Rekabet Modelleri Uzay Çetin, Haluk Bingöl Işık Üniversitesi - Boğaziçi Üniversitesi 4 Şubat 2015 Sınırlı Dikkat ile Rekabet Modelleri 2 /

Detaylı

İstanbul Beyin Merkezleri

İstanbul Beyin Merkezleri İstanbul Beyin Merkezleri N E D E N B E YİN M E R K E Zİ? B E YİN Y M E R K E ZİN D E N E LE R Y A PIL IR? Merkezde Nöro -Biliminin en zor ve faydalı teşhis ve tedavi gelişmelerinin tatbiki yanında tedavide

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARININ KARŞILAŞABİLECEĞİ STRES KAYNAKLARI Olaya bağlı stres kaynakları Mesleki stres kaynakları Çevresel stres kaynakları OLAYA BAĞLI STRES KAYNAKLARI-1

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI CASODEX 150 mg film tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: 150 mg bikalutamid Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, magnezyum stearat, polividon, sodyum nişasta glikolat, hipromelloz,

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi

TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi AUAd auad.anadolu.edu.tr TeSLA Projesi: öğrenme ortamları için uyarlanabilen ve güvenilir bir e-değerlendirme sistemi Yrd.Doç.Dr. Serpil KOÇDAR a Prof.Dr.

Detaylı

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Kartal Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji Cerrahisi Kliniği Giriş

Detaylı

PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Fanlar. c. Şartlandırıcı. d. Alt tabla. a. Rotasyon makinesi. b. Enjeksiyon makinesi

PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Fanlar. c. Şartlandırıcı. d. Alt tabla. a. Rotasyon makinesi. b. Enjeksiyon makinesi PLASTİK VAKUM TEKNOLOJİSİ DERSİ ÇALIŞMA SORULARI 1. Aşağıdakilerden hangisi kontrol panosundaki butonlardan birisi değildir? a. Sayıcı reset b. Tabla yukarı c. Maça d. Devir sayısı 2. Aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

DÜNYADAN HABERLER NİSAN

DÜNYADAN HABERLER NİSAN DÜNYADAN HABERLER NİSAN 2012 Türk Eczacıları Birliği tarafından hazırlanmıştır. WillyBrandt Sok. no:9 06690 Çankaya Ankara İçindekiler: İspanya da Artık Emekliler de Katılım Payı Ödeyecek İrlanda da Jenerik

Detaylı

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba 1.1 Ara rman n Amac Ara rmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba olarak hizmet vermekte olan; 1. Bütçe ve Performans Program ube Müdürlü ü 2. Stratejik Yönetim ve Planlama

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014

Hızlandırıcı Fiziği-1. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 Hızlandırıcı Fiziği-1 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 27.02.2014 1 İçerik Parçacıkları nasıl elde ediyoruz? Bazı dairesel hızlandırıcı çeşitleri Siklotron (cyclotron) Zayıf odaklama Sinkrotron (synchrotron)

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

Lise öğrencilerinin cep telefonu kullanma davranışları ve cep telefonları hakkındaki görüşleri

Lise öğrencilerinin cep telefonu kullanma davranışları ve cep telefonları hakkındaki görüşleri Dicle Tıp Dergisi / 2014; 41 (3): 542-547 Dicle Medical Journal doi: 10.5798/diclemedj.0921.2014.03.0471 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL ARTICLE Lise öğrencilerinin cep telefonu kullanma davranışları ve cep

Detaylı