ÇEV R ED TÖRÜ ÖNSÖZÜ. xxvii

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇEV R ED TÖRÜ ÖNSÖZÜ. xxvii"

Transkript

1

2 ÇEV R ED TÖRÜ ÖNSÖZÜ De erli meslektafllar m, fiimdiye kadar yay nlad m z kitaplar aras nda en kapsaml ve büyük eser olan, Jinekolojik ve Obstetrikal Cerrahi kitab n 2005 y l nda sizlerin hizmetine verdikten sonra, yeni projeler olarak, 2006 y l ndan itibaren, dördü çeviri ve bir telif eser olmak üzere toplam befl kitab n yay n - n tamamlamak için, Günefl T p Kitabevleri ile birlikte, yine yo un bir faaliyetler zincirine bafllad k.. Bu kitaplardan ilk ikisi, The Johns Hopkins Review of Gynecology & Obsterics ve House Officer serisinden Obsterik ve Jinekoloji çevirilerini 2006 y l nda yay nlad k. Mayo Klinikleri çevirileri olan Guide To Self Care ve Guide To Self Pregnancy kitaplar n ise 2007 y l nda ç - karmay planlarken, Günefl T p Kitabevleri taraf ndan yeni ve baflka kapsaml bir proje olarak, kendi alan nda çok de- erli bir eser olan High Risk Pregnancy çeviri projesi önerildi. High Risk Pregnancy kitab, ülkemizde ve dünyada yenilikleri takip eden, okumaya merakl ve kendini gelifltirmek isteyen meslektafllar m z taraf ndan çok iyi tan n yor. Asl nda, Obstetrik ve Perinatoloji d fl nda, daha çok Onkoloji ve Ürojinekoloji alan nda çal flmalar m yo unlaflt rm fl olmam nedeniyle önce projeyi üstlenip üstlenmemekte karars z kald m. Ancak, projeyi ülkemiz t bb ve meslektafllar m z aç s ndan son derece faydal ve bir an önce yap lmas gereken bir hizmet olarak gördü ümden, yak n arkadafllar m n da yo un teflvikleri do rultusunda kabul ettim. Önemli olan sa l k alan nda verilmesi gereken hizmet ise, ben ve arkadafllar m, bizler böyle bir yararl hizmette var z dedik. flin gere i, do al olarak, daha çok perinatoloji, maternal-fetal t p alan nda yo unlaflm fl bilim adamlar n n görev almas n n beklentisi içinde, bu projenin gerçekleflmesinde arkadafllar mdan belirli konular n çevirilerini yapmalar için yard mlar n istedim. Pek çok arkadafl mdan, böyle bir hizmetin yap lmas gerekti i fleklinde olumlu cevaplar ald - m için, giderek çal flmalar m h zland rd m. fllerinin yo unlu u veya baflka çal flmalar nedeniyle görev üstlenmek istemeyenler ile zaman nda çevirileri bitiremeyenlerin yerine yine genç arkadafllar mdan yard m istedim. Seve seve kabul ettiler. Bu arada, daha çok hizmete talip olarak kitab n çabuk yay nlanmas na ayr ca katk da bulunan, de erli meslektafl m Prof. Dr. Cihat fien ve ekibine özellikle teflekkür ederim. Geçen y l n sonlar nda çeviriler tamamland, düzeltmeler yine ilgili çevirenlerce yap ld. Yo un ifllerinin yan nda, ek bir ifl olarak üstlendikleri çevirileri zaman nda gerçeklefltiren büyük, küçük tüm meslektafllar ma, yürekten teflekkür ederim. Bu ve bunun gibi güncel ve çok önemli t p kitaplar n n yay nlanmas nda büyük hizmetleri bulunan, baflta Murat Y lmaz olmak üzere, tüm Günefl T p Kitabevleri çal flanlar na ayr ca teflekkür ederim. Her iflin bir görünen yüzü, bir de perde arkas vard r. Ço u kimsenin dikkatinden kaçan bu türden hizmetleri de, her zaman oldu u gibi, Gazi T p Fakültesi Kad n Do um anabilim dal m z n genç doktorlar üstelendiler. Appendiks, girifl tablolar, indeks gibi yap lmas elzem olup da, kimselere teklif edilemeyen hizmetleri yine ayni genç arkadafllar m üstlendi. Eskiler, çal flt n baflkas na olsa da ö rendi in kendinedir demifller. Meslek hayat nda üreten, gayret eden, çal flan, daha çok ö renir, ö rendiklerinden giderek daha fazla yararlan r. Bu sayede, ön saflara yükselir. Bundan dokuz y l önce, yine sizler için, meslektafllar - m z n pek ço unun yararland Yüksek Riskli Gebeliklerde Tan ve Tedavi Protokolleri adl küçük bir çeviri kitab yay nlam fl idik. Geçen süreler içinde bu alanda pek çok geliflme ve yenilikler oldu. Bu de iflimleri, elinizdeki referans kitab yla sizlerle paylaflmaktan büyük bir onur ve mutluluk duymaktay z y l ndan beri, telif ve çeviri, irili ufakl kitaplar yay nl yoruz. Elinizdeki kitap on ikinci kitab m z oluyor. Elverdi ince ve sizlerin destekleriyle, ben ve çal flma arkadafllar m, hep birlikte, ülkemiz t bb ve insanl k için hizmete devam edece imizden kuflkunuz olmas n. leride yeni ç karaca m z kitaplarda buluflmak üzere. Sayg lar mla. Prof. Dr. Haldun Güner xxvii

3 Ç NDEK LER Katk da Bulunanlar v Çeviriye Katk da Bulunanlar xvii Yönetim Seçenekleri Kutular n n Kan ta Dayal Özeti xxi Birinci Bask n n Önsözü xxiii Üçüncü Bask n n Önsözü xxv Çeviri Editörü Önsözü xxvii KISIM B R Gebelik 1 1. Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 3 H. I. J. Wildschut Çeviri: Dr. Sinan Beksaç, Dr. Melih Velipaflao lu 2. Genetik, Riskler ve Genetik Dan flmanl k 43 P. A. Farndon, M. D. Kilby Çeviri: Dr. Oktay Kaday fç, Dr. brahim F. Ürünsak, Dr. Ebru A. Ünal KISIM K Erken Prenatal Bak m Prenatal Bak m ve Risk Belirlenmesi (Tarama) 67 M. Coppens, D. K. James Çeviri: Dr. Özdemir Himmeto lu, Dr. smail Güler 4. Erken Gebelikte Kanama ve A r 84 D. J. Cabill, P. G. Wardle Çeviri: Dr. Faik Mümtaz Koyuncu 5. Tekrarlayan Gebelik Kay plar 105 M. Backos, L. Regan Çeviri: Dr. Baflar Tekin 6. Gebelik Ortas Dönem Problemleri 125 R. T. Geirsson Çeviri: Dr. Serdar Özflener, Dr. Mustafa Coflan Terek 7. Fetal Anormallikler için Birinci Trimester Taramas 138 R. Robyr, Y. Ville Çeviri: Dr. Ahmet Baflaran, Dr. Özgür Deren 8. Fetal Anormallikler için kinci Trimester Taramas 157 L. Yeo, A. M. Vintzileos Çeviri: Dr. Ahmet Baflaran, Dr. Lütfü S. Öndero lu 9. Anormal Fetal Tarama veya Tan Test Sonuçlar nda Yönetim ve Dan flmanl k 191 L. Kerzin-Storrar, S. Vause, M. Maresh Çeviri: Dr. Petek Feriha Ar o lu, Dr. Cihat fien 10. Antenatal Tan için nvazif Giriflimler 209 A. Hunter, P. Soothill Çeviri: Dr. skender Bafler, Dr. Emre Karaflahin KISIM ÜÇ Geç Prenatal Fetal Fetal De erlendirme Yöntemlerinin Kritik Analizi 229 C. Gribbin, J. Thornton Çeviri: Dr. Zeki Taner, Ercan Y lmaz 12. Fetal Büyüme Bozukluklar 240 A. A. Baschat Çeviri: Dr. Aydan Asyal Biri 13. Hidramnios ve Oligohidramnios 272 M. J. O. Taylor, N. M. Fisk Çeviri: Dr. smail Dölen, Dr. Özlem Özde irmenci, Dr. Ak n Sivasl o lu 14. Fetal Hemolitik Hastal k 291 C. P. Weiner Çeviri: Dr. Vildan Ocak, Dr. A. Serdar Aç kgöz 15. Fetal Trombositopeni 313 H. H. H. Kanhai, A. Brand Çeviri: Dr. Melahat Dönmez Kesin, Dr. Yavuz Ayd n 16. Fetal Kardiyak Aritmiler: Teflhis ve Tedavi 325 C. S. Snyder, J. A. Copel Çeviri: Dr. Ali Acar 17. Fetal Kardiak Anomaliler 341 G. Rizzo, A. Capponi Çeviri: Dr. Turgay fiener 18. Fetal Kranyospinal Anomaliler ve Yüz Anomalileri 369 R. B. Kalish, J. Streltzoff, F. A. Chervenak Çeviri: Dr. Mine Mutluer Kabakafl, Dr. At l Yüksel 19. Fetal Genitoüriner Anomaliler 399 M. Dommerques, R. Ruano, M. C. Aubry Çeviri: Dr. Ali Ergün 20. Fetal Gastrointestinal Anomaliler 422 P. Stone Çeviri: Dr. Nam k Demir, Dr. Orçun Sezer xxix

4 xxx çindekiler 21. Fetal skelet Anomalileri 450 D. R. Griffin Çeviri: Dr. Acar Koç, Dr. Murat Seval, Dr. Cem Saffet Özenç 22. Fetal Tiroid ve Adrenal Hastal klar 474 S. Robson Çeviri: Dr. Nuri Dan flman 23. Fetal Tümörler 491 J. Biggio, K. Wenstrom Çeviri: Dr. M. An l Onan, Dr. Özgür Ar soy 24. Ço ul Gebelikte Fetal Problemler 524 L. Lewi, J. Deprest Çeviri: Dr. Murat Yayla, Dr. Banu Dane 25. Fetal Hidrops 561 J. Smoleniec Çeviri: Dr. fieyma Hasçal k, Dr. Önder Çelik 26. Fetal Ölüm 574 C. P. Weiner Çeviri: Dr. nci Davas KISIM DÖRT nfeksiyonlar ntrauterin Enfeksiyon, Erken Do um ve Fetal Enflamatuar Sendrom 583 L. F. Gonçalves, T. Chaiworapongsa, R. Romero Çeviri: Dr. Selahattin Kumru, Dr. Cihat fien 28. Hepatit Virüsü Enfeksiyonlar 606 N. S. Silverman Çeviri: Dr. E. Seda Güvenda Güven, Dr. Serdar Günalp 29. nsan mmün Yetmezlik Sendromu (Human Immunodeficiency Virus; HIV) 620 D. H. Watts Çeviri: Dr. Erdal Malatyal o lu, Dr. Mi raci Tosun 30. K zam kç k, K zam k, Kabakulak, Su Çiçe i ve Parvovirüs 636 L. E. Riley Çeviri: Dr. Meral Aban, Dr. lay Öztürk 31. Sitomegalovirus, Herpes Simpleks Virus, Adenovirus, Koksakivirus ve Human Papillomavirus 648 T. Roos Çeviri: Dr. M. Tamer Mungan 32. Di er Enfeksiyöz Durumlar 671 B. C. Freitag, M. G. Gravett Çeviri: Dr. Erhan fiimflek, Dr. H. Tayfun Ba fl 33. Paraziter Enfeksiyonlar 697 J. M. Ernest Çeviri: Dr. ptisam pek Müderris, Dr. Cem Batukan KISIM BEfi Geç Prenatal Maternal Madde Ba ml l 721 J. J. Walker, A. Walker Çeviri: Dr. Orhan Geliflen, Dr. R za Dur 35. laç Kullan m 742 B. B. Little Çeviri: Dr. Rahime Tuncer 36. Hipertansiyon 772 A. Walfisch, M. Hallak Çeviri: Dr. Tevfik Yoldemir 37. Kalp Hastal klar 798 M. W. Tomlinson Çeviri: Dr. Bülent Tando an 38. Solunum Sistemi Hastal klar 828 R. Powrie Çeviri: Dr. Yakup Erkan Erata, Dr. Sabahattin Altunyurt 39. Anemi ve Beyaz Küre Hastal klar 865 J. Strong Çeviri: Dr. Filiz F. Yan k 40. Hematolojik ve mmunolojik Sistemlerin Malign Hastal klar 889 J. M. Davies, L. Kean Çeviri: Dr. Ça atay Taflk ran, Dr. Baran Celtemen 41. Trombositopeni ve Kanama Bozukluklar 901 E. H. Horn, L. Kean Çeviri: Dr. Nuray Bozkurt, Dr. Nergis Zümrütbafl 42. P ht laflma Bozukluklar 925 R. D. Auerbach, C. J. Lockwood Çeviri: Dr. Önder Çelik, Dr. fieyma Hasçal k 43. Tromboembolik Hastal k 938 R. G. Farquarson, M. Greaves Çeviri: Dr. Nalan Cihangir, Dr. M. Nedim Çiçek 44. Otoimmün Hastal klar 949 T. F. Porter, D. W. Branch Çeviri: Dr. Cem Baykal, Dr. Hande Delier 45. Diyabet 986 C. Ang, D. Howe, M. Lumsden Çeviri: Dr. Cüneyt Evrüke, Dr. Burcu Özbak r Dülger 46. Tiroid Hastal klar 1005 A. P. Kenyon, C. Nelson-Piercy Çeviri: Dr. Petek Balkanl Kaplan, Dr. Nefise Ahmet

5 çindekiler xxxi 47. Hipofiz ve Adrenal Hastal klar 1018 M. B. Landon Çeviri: Dr. Serdar Yalvaç 48. Hepatik ve Gastrointestinal Hastal klar 1032 C. Williamson, J. Girling Çeviri: Dr. Mesut Öktem, Dr. zzet Kahraman 49. Nörolojik Bozukluklar 1061 J. R. Carhuapoma, M. W. Tomlinson, S. R. Levine Çeviri: Dr. Baflak Y ld r m, Dr. Koray Duman 50. Renal Bozukluklar 1098 D. Williams Çeviri: Dr. Volkan Noyan, Dr. Mehmet Sühha Bostanc 51. Omurga ve Eklem Bozukluklar 1125 R. B. Blasier, M. J. Mendelow Çeviri: Dr. Ali Balo lu 52. Deri Hastal klar 1138 G. Kroumpouzos, L. M. Cohen Çeviri: Dr. Yusuf Ziya Yergök, Dr. Ercüment Müngen 53. Malign Tümörler 1163 A. R. Munkarah, R. T. Morris, V. L. Schimp Çeviri: Dr. Haldun Güner, Dr. Baran Celtemen 54. Transplantasyon Sonras Gebelik 1174 V. T. Armenti, M. J. Moritz, J. M. Davison Çeviri: Dr. A. Serhan Cevrio lu, Dr. Arif Saylan 55. Travma 1187 R. A. Bobrowski Çeviri: Dr. F. Tuncay Özgünen 56. Psikiyatrik Hastal klar 1213 R. F. Haskett Çeviri: Dr. Mekin Sezik KISIM ALTI Prenatal Genel Abdominal A r 1231 K. Mahomed Çeviri: Dr. Ali R za Odabafl 58. Genel (Malign Olmayan) Jinekoloji 1248 K. Mahomed Çeviri: Dr. Gürkan Yaz c, Dr. At l Aktafl 59. leri Gebelikte Kanama 1259 J. C. Konje, D. J. Taylor Çeviri: Dr. Mehtap Polat, Dr. M. Bülent T rafl 60. Ço ul Gebelikler 1276 C. A. Crowther, J. M. Dodd Çeviri: Dr. Cem Baykal, Dr. Hüsamettin Uslu 61. Spontan Preterm Eylem ve Do um Taramas 1293 R. Ogle, J. Hyett Çeviri: Dr. Babür Kaleli, Dr. Koray Duman 62. Do um fieklini de çeren Preterm Eylem Tehdidi ve Gerçek Preterm Eylem 1304 J. M. Svigos, J. S. Robinson, R. Vignenvaran Çeviri: Dr. Lügen Cengiz, Dr. Yavuz Emre fiükür 63. Erken Membran Rüptürü 1321 J. M. Svigos, J. S. Robinson, R. Vigneswaran Çeviri: Dr. Güven Günayd n, Dr. Onur Karabacak 64. Makat Prezentasyon 1334 Z. Penn Çeviri: Dr. Ömer Kandemir 65. Uygun Olmayan Durufl, Malprezentasyon ve Malpozisyonlar 1359 I. Z. MacTenzie Çeviri: Dr. Melih Atahan Güven, Dr. Cihat fien 66. Uzam fl Gebelik 1376 J. M. Grant Çeviri: Dr. Nefle Kavak, Dr. Alin Baflgül Yi iter 67. Do um Eylemi Genel Bir Bak fl 1383 P. J. Steer Çeviri: Dr. S. Cansun Demir, Dr. Meliz Onbafl o lu 68. Do um ndüksiyonu ve Fetal Anomaliler için Gebeli in Sonland r lmas 1392 L. Sanchez, Isaac Delke Çeviri: Dr. Gülay Kurtay, Dr. Elif Aylin Taflk n 69. Do um Eyleminde Zay f lerleme 1426 H. Gee Çeviri: Dr. Mehmet Y lmazer 70. Omuz Distosisi 1443 R. B. Cherman Çeviri: Dr. Haldun Güner, Dr. Ümit Korucuo lu 71. Do umda Fetal Distres 1450 P. J. Steer, P. Danielian Çeviri: Dr. Feride Söylemez, Dr. Elif Aylin Taflk n 72. Obstetride Santral Nöroaksiyel Analjezi ve Anestezi 1473 L. C. Tsen Çeviri: Dr. Talat Umut Kutlu Dilek, Dr. lay Öztürk 73. Pelvik Taban Yaralanmas ve Perine Onar m 1499 C. O Herliby, R. Kearney Çeviri: Dr. Serdar Dilbaz

6 xxxii çindekiler 74. Asiste Vaginal Do um 1514 R. Hayashi Çeviri: Dr. Berna Dilbaz 75. Sezaryen Sonras Do um 1531 G. C. S. Smith Çeviri: Dr. Sedat Kadanal, Dr. Metin ngeç 76. Sezaryen Do um 1543 J. E. Dickinson Çeviri: Dr. smail til KISIM YED Postnatal Pospartum Kanama ve Üçüncü Evre ile lgili Di er Problemler 1559 M. S. Rogers, A. M. Z. Chang Çeviri: Dr. Hüsnü Çelik, Dr. Ebru Çelik Kavak 78. Puerperal Problemler 1579 A. Ambrose, J. Repke Çeviri: Dr. fiahin Zetero lu 79. Major Obstetrik Kanama ve Dissemine ntravasküler Koagülasyon 1606 J. Anthony Çeviri: Dr. Osman Balc, Dr. Bülent fiimflek, Dr. Metin Çapar 80. Obstetrik Hastan n Kritik Bak m 1624 J. Antony Çeviri: Dr. H. Mete Tan r 81. Aile çi fiiddet 1641 L. Bacchus, S. Bewley Çeviri: Dr. Volkan Noyan, Dr. Mehmet Sühha Bostanc 82. Yenido an Resüsitasyonu ve Acil Bak m 1650 N. Marlow, P. Baker Çeviri: Dr. Ülkü T rafl Ek: Normal De erler 1665 M. Ramsey Çeviri: Dr. Haldun Güner, Dr. Baran Celtemen ndeks 1735

7 KISIM B R Gebelik 1 Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu / H. I. J. Wildschut / Çeviri: Sinan Beksaç, Melih Velipaflao lu 2 Genetik, Riskler ve Genetik Dan flmanl k / P. A. Farndon, M. D. Kilby / Çeviri: Oktay Kaday fç, brahim F. Ürünsak, Ebru A. Ünal

8

9 BÖLÜM 1 Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu Hajo I. J. Wildschut Çeviri: Dr. Sinan Beksaç / Dr. Melih Velipaflao lu YÜKSEK R SKL GEBEL K NED R Tan m Genel olarak gebelik, kad n hayat n n fizyolojik olarak normal ve eflsiz bir dönemi olarak de erlendirlmeldir. Bununla birlikte annenin yada fetusun önceden varolan veya beklenmeyen bir hastal gebeli i komplike edebilir. Risk, olumsuz bir sonucun olabilirli i veya bu olas l artt ran faktörler olarak tan mlan r. Gebelik, anne veya fetus aç s ndan e er olumsuz sonuç olas l genel populasyon aras ndaki s n r riskten tan mlanabilen risk faktörü varl nda yüksek ise yüksek riskli gebelik olarak adland r l r. Bu s - n flama gebe populasyonun sa l k sonucu için riskin büyüklü ünü ve önemini dikkate almaz. Risk Kavram Rsik, olumsuz bir sa l k sonucunun belirlenmifl bir toplumda belirlenmifl bir zaman aral ndaki insidans n n yans mas d r. Riskin büyüklü ü genellikle olas l k (probability) (0-1 aras nda) veya ihtimal oran (odds) (0 ile + aras nda) olarak ifade edilir (Tablo 1-1). Yani örne in bir hedef durumun (ör. Bir hastal n insidans ) olma riski %20 ise bu olas l k olarak (P) 0.20, ve ihtimal oran olarak 0.25 (bir kifli olumsuz durumda iken 4 kifli de il) olarak hesaplan r. Olas l k ihtimal oran ndan afla- daki formül ile elde edilebilir: P = odds (ihtimal oran ) Tersine ihtimal oran da olas l ktan afla daki formül ile elde edilebilir: Odds = 1 + odds Düflük de erlerde (<0.20), olas l a göre belirlenen risk tahmini ihtimal oranlar na yak nd r (bkz. Tablo 1-1). Relatif risk (RR) ve ihtimal oran (odds ratio-or) terimleri riski ifade eden alternatif tan mlard r. RR bir hedef durumun belirli bir risk faktörüne maruz kalan populasyonda kalmayanlara göre ortaya ç kma yatk nl n ifade eder. Bu de er bir faktöre maruz kalan populasyonda hedef durumun kalmayanlara göre kaç kat daha fazla oldu unu gösterir. RR de erleri genellikle prospektif longitudinal çal flmalarla elde edilir. Vaka kontrol çal flmalar nda bir riske maruz kal nmas sonucu ortaya ç kan tahmini risk, maruziyeti hedef durumun gerçekleflti i populasyonda ve bunlar n kontrol gruplar nda de erlendirerek bulunur. OR, hedef durumun (vaka grubu) oldu u hastalarda ve olmayanlarda (kontrol grubu) ihtimal oranlar n n bölünmesi ile elde edilir. Bu yüzden vaka kontrol çal flmalar oluflturdu u sonuca bakmaks z n maruziyetin insidans n de il preva- P 1-P 3

10 4 K s m Bir/Gebelik TABLO 1-1 Olas l k ve htimal Oran Aras ndaki liflki OLASILIK lans n ölçer. Nadir durumlarda di eri ile yaklafl k ayn tahmini sonucu vermesine ra men OR ve RR efl anlaml de ildir. 1 RR veya OR de eri 1 ise hastal n o faktöre maruz kalanlar ve olmayanlar aras nda oluflma durumu aras nda fark olmad anlam na gelir. RR veya OR 1 in üzerinde ise maruz kal nan durum o hastal k için artm fl bir risk oluflturuyor demektir. Tersine OR veya RR 1 in alt nda ise maruz kal nan durumun o hastal n riskini azaltt anlam na gelir. Ancak gerçek risk tahmininin güvenlik aral n n %95 oldu u göz önünde bulundurulmal d r. Epidemiyolojide istatistiksel bir fark yaln zca %95 güvenlik aral 1 i içermiyorsa gösterilebilir. Spesifik bir risk faktörünün poplasyonda bir hastal oluflturmas insidans n n önemi topluma nitelendirilebilir risk olarak tan mlan r (örne in: bir populasyonda spesifik bir risk faktörü sonucu oluflan bir hastal n oran ). Ayr ca bu sonuç risk faktörünün elimine olmas halinde toplumda hastal a karfl ne kadar korunma sa lanaca n n da bir göstergesidir (fiekil 1-1). 2 Takibin Belirleyicisi Olarak Risk Bir hastal n risklerine odaklanmak hastal önlenmesinde anahtar rol oynar. Son y llarda üreme sa l ile ilgili olumsuz durumlar öngörme ve önleme olanaklar oldukça geliflmifldir. Yüksek riskli gebeli i olan hastalar s k takipten fayda görürler. Bir hastan n üreme sa l riski de erlendirmesi gebelik oluflmadan önce bafllamal d r (ör. Prekonsepsiyonel dönem). Hastan n ve do mam fl çocu unun devaml de erlendirilmesi modern maternal ve fetal takibin temelini oluflturur. Prekonsepsiyonel Bak m Modeli HT MAL ORANI Prekonsepsiyonel bak m risk de erlendirmesini, sa l n iyilefltirimesini ve ara müdaheleleri içerir. 3 Risk de erlendirmesinde hastan n medikal, obstetrik, aile ve genetik hikayesine yönelik sorular; beslenme al flkanl klar ; ilaç kullan m ; çevresel maruziyetler; hayat tarz ; ve sosyal konular yer al r. Benzer bilgiler hastan n eflinden de sa lan r. 4 Ekte prekonsepsiyonel sorgulama ile ilgili bir örnek mevcuttur. Birincil koruyucu hekimlik çal flanlar prekonsepsiyonel bak ma obstetrisyenler, ebeler, hemflireler, klinik genetik çal flanlar ve genetik konsultanlarla beraber dahil olabilirler. Prekonsepsiyonel dan flman n en s k sebepleri önceki spontan abortus, kronik maternal hastal k ve önceki fetal anormalliklerdir. 3,4 Baz hastalar prekonsepsiyonel bak m almazlar. Bunlar aras nda planlanmayan gebelikler ve sa l k güvencesi olmayan hastalar vard r. Sonuç olarak az say da prospektif çal flmada prekonsepsiyonel bak m n etkinli i gösterilmifltir (ör.: NTD engellenmesi için folik asit tedavisi, diabeti olan hastalarda kan flekeri regülasonu). Bu alanda daha fazla çal flmaya ihtiyaç vard r. GENET K VE YAPISAL FAKTÖRLER Genetik Faktörler Medikal genetikteki muazzam teknolojik geliflme üreme ile ilgili yeni bir korunma yöntemi yürütülmesini sa lam flt r. Amaç, problemli çocu u olma ihtimali yüksek olan hastalar n sa l kl çocuk do urma flans n en yükse e ç kartmakt r. Genetik durumlarla ilgili risk alt nda olan hastalar n gebelik öncesi takiplerinden Bölüm 2 de bahsedilmifltir. Etnik Faktöler Irk ve etnik köken, karmafl k, do ru belirlenmesi zor olan çeliflkili sosyolojik konulard r. Irk ve etnk köken hayat standard ve yaflam biçiminin dolayl göstergeleridir. 5 Bununla birlikte etnik kökenlerin birbiri aras nda ve kendi içinde kültürel inan fllar ve uygulamalar, dil, aile yap s, seksüel davran fl, kontraseptif yöntemler, genel sa l k, hastal n ve rahats zl n alg lanmas, do um, çocuk yetifltirme, postnatal durum, beslenme al flkanl klar, e itim, ifl durumu, ekonomik düzey, stres, sa l k hizmetlerine ulaflma aç s ndan ciddi farklar mevcuttur. 6-9 Bu faktörlerden bir k sm n n sa l k üzerine etkisi çok az iken baz lar önemli faktörler olabilmektedir. Klinik araflt rmalarda etnik köken ve rk kelimeleri genellikle yetersiz tan mlanm flt r. Bu nedenle sa l k problemlerinin epidemiyolojik iliflkileri dikkatli yorumlanmal d r. Örne in halk sa l gözönüne al nd nda rk ve etnik köken hakk nda bilgi sahibi olmak spesifik sa l k problemlerini ve t bbi ihtiyaçlar tan mlamak için gerekli olabilir.

11 Bölüm 1/Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 5 ÖLÜM SEBEPLER N N GLOBAL DA ILIMI (%) Mortalite (Global Mortalite çindeki %) Oranlanm fl Sa l kl Yaflama Katk (% of global DALY) Kardiyovasküler hastal klar Malign neoplazmalar Kazalar Solunum yolu enfeksiyonlar Solunum hastal klar HIV/AIDS Perinatal koflullar shal Di er komplikasyonsuz hastal klar Sindirim hastal klar Tüberküloz Çocukluk ça hastal klar S tma Nöropsikiyatrik hastal klar SA LIKLI YAfiAM ORANININ HASTALIKLARA GÖRE DA ILIMI (GÜN) (%) Kazalar Nöropsikiyatrik hastal klar Kardiyovasküler hastal klar Solunum hastal klar Di er komplikasyonsuz hastal klar HIV/AIDS Perinatal koflullar Malign neoplazmalar shal Solunum hastal klar Di er sebepler Çocukluk ça hastal klar S tma Beslenme yetersizlikleri Di er sebepler Diabet Maternal koflullar Beslenme yetersizlikleri Sindirim hastal klar Tüberküloz Maternal koflullar Diabet fiek L 1-1 Mortalite (A) ve hastal klara (B) ba l global riskler. Ölüm ve hastal klarla ilgili oranlanm fl sa l k yaflam belirtilmifltir. Bununla birlikte bu risk faktörlerinin da l m bireysel risklerden daha azd r. Riskler Etnik köken düflük do um a rl ile iliflkli olan en önemli faktörlerden biridir Düflük do um a rl infant ölümleri ve çocukluk ça morbiditeleri ile yak ndan iliflkilidir. 13 Birleflik Devletler de siyahlarda düflük do um a rl n n en s k sebebi büyüme gerili inden ziyade preterm do umlard r. 12,14 Preterm do umlar daha s k görüldü ünden siyahlarda kaba yaflam h zlar beyaz infantlardan daha düflüktür. 12,15,16 Siyah kad nlardaki yüksek preterm do um h - z n n biyolojik aç klamas net de ildir. Preterm do umdan ayr olarak beyaz veya siyah olarak belirlenen fetuslar n intrauterin geliflmeleri farkl l k gösteriyor olabilir. 17,18 Örne in termde siyah bebekler beyazlardan

12 6 K s m Bir/Gebelik ortalama olarak daha küçüktürler. 18,19 Ayr ca ortalama gebelik süresi siyah bayanlarda beyazlardan biraz daha k sad r. 18 Do um a r l da l m n n infant n cinsiyeti gibi etnik kökenin genetik bir özelli i oldu u tart fl lm flt r. Yani tüm etnik gruplarda gestasyonel yafl ve do um a rl n n de iflik flekilleri görülmektedir. 20 Di er baz araflt rmac lar do um a rl ndaki etnik farkl l n maternal sa l k düzeyi, sosyoekonomik düzey ve prenatal bak mlar nda fakl l ktan kaynakland n iddia ederek bu varsay m yalanlamaktad r. 10,15,17,21 Do um a rl na spesifik ölüm h z n n preterm siyah infantlarda preterm beyaz infantlardan daha düflük oldu u tespit edilmifltir. Wilcox ve Russel 19,20 bunun yapay bir bulgu oldu unu önermektedirler. Düzeltilmifl do um a rl klar n n tüm spekturumu göz önüne al nd nda siyah infantlar n prenatal periyodu beyaz infantlara göre daha az atlatabildiklerini saptam fllard r. Siyah infantlardaki do- um a rl spesifik mortalitede art fl, optimal t bbi bak ma ulaflmadaki yetersizli e ba l olabilir. 21 Gebelik s ras nda olan birçok hastal k ve problemin etnik ve co rafik da l m mevcuttur. Bu riskler Tablo 1-2 de özetlenmifltir. Kad n sünneti halen afrikan n baz bölgelerinde uygulanmaktad r ve do umu etkileyebilmektedir. 22 Uterin fibroidler siyah hastalarda beyazlardan daha s k görülür. 23 leri gebelik haftalar nda fetal bafl n angaje olmamas siyah primigravidlerde s k de ildir. 24 Disfonksiyone eylemde etnik farkl l klarla ilgili bilgiler henüz aç klay c de ildir. Eylem süresindeki farkl l klar birçok altta yatan de iflkene ba l olabilmektedir. Örne in maternal yafl, vücut flekli, infant do um a rl, iletiflim problemleri ve kötü sosyoekonomik durum gibi. 23,25,26 Yönetim Seçenekleri Spesifik hastal klar için risk alt nda olan toplumlarda bilgilendirme, tarama ve uygun dan flma sa lanmal d r (bkz. Tablo 1-2 ve di er iliflkili bölümler). PRENATAL letiflim, dil problemleri nedeniyle genellikle bir sorun olabilir. De iflik dillerde haz rlanm fl video gösterimleri ve bilgilendirici broflürler ulafl labilir hale getirilmelidir. 27 Standart bilgilendirme tercihen etnik topluluklar n farkl sosyo- TABLO 1-2 Gebelikte Baz Etnik Gruplarla liflkili Riskler ETN K GRUP Akdeniz adalar, ortado u ve güneydo u asya, hindistan yar madas n n baz bölgeleri Afro-Karaipler, Akdeniz, Orta Do u, Hindistan Akdeniz, Siyah Amerikal lar Uzak Do u Afrika, Karaipler, Hawaii Africa Geliflmekte olan ülkeler R SKLER Beta talasemiler: Minör: Gebelikte anemi, oral demir ve folat preparat verilir, parental demir verilmez. Majör: Üreme yafl na ulaflmas nadirdir. Ulaflanlarda pelvik kemik deformiteleri vard r ve do um eylemi problemli olur; ayr ca demir afl r yüklenmesine ba l hepatik, endokrinolojik ve miyokardial hasar olabilir. Majör/Minör: Hastal n kal t lma riski mevcut. Prenatal dan flma ve tan gerekir. Alfa talasemiler Minör: Genellikle asemptomatik. Majör: Nadir, eriflkinlerde hemolitik anemi çeflitli derecelerde olabilir. Minör/Majör: Hastal n kal t lma riski var. Prenatal dan flma ve tan gerekir. Homozigot alfa talasemiler fetusta hidrops fetalis olarak görülebilir ve annede a r preeklampsiye yol açabilir. Orak Anemiler (özellikle HbSS ve HbSC) Maternal: Enfeksiyon, orak hücre krizleri, preeklampsi, renal yetmezlik,sar l k; HbSC daha hafif bir hastal k olsa da (Hb düzeyleri genellikle normal s n rlardad r), tan konmazsa a r oraklaflma krizlerine yolaçabilir; HbAS(tafl y c ) anneler nadir durumlarda oraklaflma krizlerine maruz kal rlar (anoksi, dehidratasyon, asidoz). Fetus: Hastal n kal t lma riski var. Genetik dan flma ve tan gerekir; HbSC ve HbSS de büyüme gerili i riski var. Glukoz 6 fosfat dehidrogenaz eksikli i Anne: Hemolitik anemi Fetus: Hastal n kal t lma riski var. Prenatal dan flma ve tan gerekir hidrops riski var. Hepatit B (kronik tafl y c lar): Fetusa yada yenido ana ve sa l k çal flanlar na geçifl riski vard r HIV enfeksiyonu: Annede semptomatik enfeksiyon riski; fetus yada sa l k çal flanlar na hastal n geçifl riski vard r. Kad n Sünneti: vajinal do umda problemler (distosi, travma, hemoraji) Endemik enfeksiyonlar n fetus ve anneye çeflitli etkileri. HbSC,??????????

13 Bölüm 1/Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 7 ekonomik düzeylerini de gözönüne alarak, yaflam tarz, beslenme, do um sonras ve ebeveynlik ile ilgili yol gösterici olmal d r. 27 Baz spesifik problemlerle ilgilenirken telefonla veya yüzyüze tercüman kullan mlas önerilebilir. 27 Prenatal takip bafllay nca belirli hastal klar için risk alt nda olan (örn., Hemoglobinopatiler) hastalar ileri tetkik ve tedavi için seçilmelidir. 18,29 Multigravid hastalarda önceki gebeliklerin gidiflat ve sonuçlar yla ilgili tüm gerekli bilgilerin al nmas önemlidir. Afl lanma durumu kontrol edilmeli 30 ve fetal büyüme izlenmelidir. 8,10-12 EYLEM VE DO UM Eylem ve do um s ras nda devaml destekleyici bir bayan arkadafl n bulunmas maternal iyilik halini, annenin duygusal durumunu iyilefltirerek, eylemi k saltarak ve medikal giriflimleri azaltarak sa layabilir. 31 Psikososyal destek ayr - ca anne-bebek ba n da kuvvetlendirir. Tek bafl na etnik kökenin eylem ve do um süresini etkiledi i söylenemez. POSTNATAL Hastalar emzirme konusunda desteklenmelidir. 32 Sosyokültürel durum göz önünde bulundurularak kontraseptif önerisinde bulunulmal d r. 33,34 SONUÇLAR Farkl rksal ve etnik gruplarda sa l k hizmeti da l m ve üreme sonuçlar aras nda büyük de ifliklikler olabilmektedir. 5 Farkl etnik gruplar aras nda gebelik sonuçlar aras ndaki farkl l n nedeni aç k de il, bununla birlikte sosyal, çevresel, yafl, parite, genetik ve yap sal faktörler rol oynuyor olabilir. 34 Gebelikte görülen birçok hastal k etnik farkl l klar gösterir. Bunlar n aras nda genetik defektler, (ör.: herediter hemoglobinopatiler), kronik hipertansiyon gibi medikal hastal klar, baz bölgelerde endemik olan malaria,aids ve tüberküloz gibi hastal klar say labilir. 28,29 Gebelikteki her hastal k ve durum ayr yaklafl mlar gerektirir (bkz. Tablo 1-2 ve Yönetim Seçeneklerinin Özeti) YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Farkl Etnik Kökenlerden Gebe Hastalarda Gebelik Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Gebelik Öncesi E itim sa lanmas, tarama ve belirli riskler için dan flma III B 28 Prenatal Kültürel ve dil engellerinin afl lmas IV C 27 Belirli risklerin oldu u yerlerde tarama ve dan flma önerilmesi III B 29 Uygunsa prenatal tan önerilmesi III B 28 Belirli bir risk için maternal ve fetal gözetim IIa B 8, Eylem ve Do um Eylem ve do um s ras nda devaml bir arkadafl n bulunmas n n Ia A 31 sa lanmas Postnatal Emzirmenin cesaretlendirilmesi IV C 32 Sosyokültürel duruma göre kontrasepsiyon önerilmesi III B 33,34

14 8 K s m Bir/Gebelik ÇEVRESEL FAKTÖRLER Reçete Edilmifl laçlar Gebelik öncesi ilaç kullanan hastalardaki riskler ve yönetim seçenekleri Bölüm 35 de tart fl lm flt r. Madde Kullan m, Sigara ve Alkol Gebelik öncesi madde kullan m, sigara ve alkol kullan m ile ilgili riskler ve yönetim seçenekleri Bölüm 34 de tart fl lm flt r. Afl lar Afl lanan hastalarla ilgili riskler ve yönetim seçenekleri bu bölümün devam nda tart fl lm flt r (bkz. Gebelik s ras nda hava yolculu u). yonizan Radyasyon (Ayr ca Bkz Bölüm 53) Tan mlamalar Atom ve moleküllerdeki elektronlar n yerini de ifltirebilen ve dolay s yla iyon oluflumu sa layan radyasyona iyonize edici radyasyon denir. Örne in α-, β-, γ- ve x fl nlar. Radyasyon kaynaklar fiekil 1-2 de gösterilmifltir. 35 Riskler yonize edici radyasyonun biyolojik etkileri iki kategoride s n flan r: deterministic ve stochastic. 36,37 Deterministik etki hücre hasar veya ölümü sonucu bir organ fonksiyonunun azalmas veya kaybolmas ile ilgilidir. 37 Organ fonksiyonundaki kay p fetal malformasyon, mental retardasyon veya ölüme yol açabilir. Bu etkilerin oluflabilmesi için eflik dozlar vard r. 100 mgy (eski tabiri ile 10 rad) alt ndaki fetal maruziyet do umda fetal malformasyon s kl n artt rmaz. 100 mgy üzerindeki dozlar radyasyonun tipi ve maruziyetin feal geliflim ile zamanlamas aç s ndan de erlendirilmelidir ve yetersiz biliflsel geliflmeye yol açabilir (IQ). 36 Fetal büyüme gerili i ve major yap sal malformasyon riski düflük olarak görülmektedir daki Çernobil nükleer reaktör kazas sonras nda göreceli olarak yüksek radyasyon dozlar na karfl n ( msv) faciadan bir y l sonra komflu Avrupa ülkelerinde major konjenital malformasyon s k - l nda de ifliklik görülmemifltir. 38 Fetus 500mGy üzerindeki dozlara özellikle konsepsiyon sonras 8-15 haftalar aras nda maruz kal rsa ciddi mental retardasyonla birlikte olan santral sinir sistemi hasar meydana gelme riski belirgin olarak artar. Stochastic etki sonucunda hücrelerde de ifliklik olmakla birlikte bölünme yeteneklerini kaybetmezler. 36,37 Bu de- iflime u rayan hücrelerden bazen bir hücre malign transformasyona u rayarak klinik overt kanser olarak ortaya ç - kabilir. Transformasyonun bafllamas ile hastafl n görülmesi aras ndaki periyod birkaç y ldan (örn., lösemiler) birkaç dekata kadar (örn., kolon ve karaci er kanseri) uzayabilir. Ayr ca germ hücrelerinin fl na maruz kalmas na ba l olarak genetik etkiler ortaya ç kabilir. Stachastic etkiler için eflik de er tespit edilmemifltir. Bu etkinin oluflma ihtimalinin doz ile orant l oldu una inan lmaktad r. Bu yüzden dozu mümkün oldu unca düflük tutarak tümör oluflma ihitimali azalt labilir. Çocuk yaflta (0-15 yafl) radyasyona ba l kanserden ölüm riski her 10 mgy için %0.06 olarak tahmin edilmektedir. 39 Düflük radyasyon maruziyeti nedeniyle diagnostik prosedürlere prenatal maruziyet perinatal ölüm, konjenital anomali veya mental retardasyon gibi olumsuz sonuçlar n riskinde artmayla iliflkili de ildir (bkz. Tablo 1-3). 40 Radyodiagnostik prosedürlerin stokastik etkileri tipik olarak çok s n rl d r. Bu yüzden diagnostik prosedürlere ba l iyonize edici radyasyona maruz kalan annelere gebeli in terminasyonu önerilmez. 40 Radyofarmasötik ve radyonüklidlerle yap lan nükleer çal flmalara ise özellikle dik- T bbi maruziyet G da/su Di erleri (tüm insan yap m kaynaklar) Radon (do al iç maruziyet) Dünya gama radyasyonun do al d fl maruziyeti Kozmik fl nlar fiek L 1-2 Dünya populasyonundaki ortalama radyasyon maruziyetinin kaynaklar ve da l - m (http://www.who.int/ionizing_radiation/en den izinle al nm flt r).

15 Bölüm 1/Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 9 TABLO 1-3 Diagnostik Prosedürler Sonras Fetal Radyasyon Maruziyeti FETAL Efi DOZ (msv)* filem ORTALAMA DOZ MAKS MUM DOZ Konvensiyonel X- fl nlar Abdomen Toraks <0.01 <0.01 ntravenöz ürografi Lomber vertebra Pelvis Kafatas <0.01 <0.01 Torasik vertebra <0.01 <0.01 Baryum meal Baryum enema Bilgisayarl Tomografi Abdomen Toraks Bafl < Lumber vertebra Pelvis Nükleer T p 99mTc kemik taramas mTc akci er perfüzyon mTc böbrek taramas mTc tiroid taramas mTc beyin taramas *Genel populasyonda geri plandaki radyasyona y ll k tahmini maruziyet ortalama 2 milisieverttir (msv). Bu birim eflit dozdur. Organ ve multipl sistem hücreleri taraf ndan absorbe edilen birim [100 rad] (Gy). Modern t pta kullan lan radyasyon dozu SV ya da Gy ile belirtilir. 99m Tc, radyoformasotikal techretium 99m. kat edilmelidir. X- fl n tetkiklerinin tersine nükleer t p çal flmalar nda anne ifllemden sonra bir süre daha radyasyon kayna olabilmektedir. Bu nedenle radyonüklid uygulamas sonras kad nlar n uygun bir süre gebe kalmamalar önerilir. 41 Prenatal radyasyon maruziyeti fetal dozun tahminini kolaylaflt rmak için kay t edilmelidir. Tedavi durumunda ise gebelik s ras nda al nan yüksek doz radyasyon (> mgy) yetersiz biliflsel geliflim ile alakal d r (IQ). 36 Fetus özellikle konsepsiyon sonras 8-15 haftalar aras nda iyonize edici radyasyonun stakastik etkilerine aç kt r. Bu periyod s ras nda maruz kal nan her 1000mGy (1 Gy) dozundaki iyonize radyasyon IQ da 30 puanl k bir azalmaya yol açar. 40 Özellikle diafram alt radyoterapi alan genç kad nlarda ovaryum yetmezlik ve uterusta geliflme gerili i gibi üreme problemleri görülebilir. Riskin büyüklü ü radyasyon alan, toplam doz ve verilifl flemas ile iliflkilidir. 42 Herhangi bir parental gonad n fl nlanmas genetik defektler, konjenital malformasyonlar ve çocuk yada eriflkin yafltaki kanserlerle iliflkili de ildir. 43 Yönetim Seçenekleri RADYOD AGNOST K ÇALIfiMALAR Radyodiagnostik çal flma yap lacak çocuk sahibi olma potansiyeline sahip her kad n gebe olup olmad veya adet zaman n n geçip geçmedi i konusunda sözel veya yaz l olarak sorgulanmal d r. E er gebelikle ilgili bir flüphe varsa planlanan ifllem ertelenmeli veya hasta gebe gibi düflünülmelidir. 36,40 E er radyodiagnostik ifllem radyofarmasötik veya radyonüklidleri içermiyorsa 10-gün kural n (son adet tarihinin bafllamas ndan itibaren ilk10 gün içinde ifllemin yap lmas ) uygulamaya gerek yoktur. 40 E er hasta gebe ise yap lacak ifllemin gereklili i ve aciliyetine dikkat edilmelidir. 36,41,44 Gebe hastalarda manyetik rezonans (MRG) veya ultrasound gibi alternatif görüntüleme yöntemleri göz önüne al nmal d r. 36,40 Fetusun maruz kald radyasyon dozu e er yap labiliyorsa abdomene kurflun koruyucu uygulamas ile azal-

16 10 K s m Bir/Gebelik t labilir Ayr ca fetusun ald radyasyon radyodiagnostik tekniklerin adaptasyonu ile ve daha az görüntü al nmas ile azalt labilir. 36,40,44 Nükleer t p ifllemi yap lacak olan hastadan emzirip emzirmedi i hakk nda sözel veya yaz l beyan al nmal d r. Gebe bir hastaya nükleer t p ifllemi yap lacaksa radyonüklid dozu ifllemin bilgi vericili ini azaltmayacak en az dozda uygulanmal d r. Akci er, mesane, böbrek, kemik ve kanama sintigrafilerinde genel olarak kullan lan radyofarmasötikler teknesyum-99m ile iflaretlidir. Tamam nda maruz kal nan fetal doz 5mGy in alt ndad r. (bkz. Tablo 1-3). 44 RADYOTERAP Reprodüktif yafltaki kad nlara radyoterapi verilmeden önce gebelik durumu de erlendirilmelidir. 40 Radyoterapi verilecek hastalarda gonadlar n korunmas için kurflun koruyucular kullan lmal d r. 36,40 Hasta gebe ise radyoterapi konusunda tart flma ve karar aflamalar na dahil edilmelidir. 40 E er verilen radyasyonun dozu ciddi deterministik etkilere yol açabilecek veya stokastik etki oluflturma riski yüksek ise gebeli in terminasyonu düflünülebilir. 40 Radyoterapi alm fl olan hastalar n çocuk sahibi olma konusunda cesaretleri azalt lmamal d r. 40 YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Radyadiagnostik Çal flmalar Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Gebelik Öncesi Gebelik durumu kesin de ilse ifllemin ertelenmesi IV C 40 Prenatal Hasta gebe ise ifllemin aciliyeti ve gereklili inin aç klanmas III B 36,41 Gebe hastada radyonüklid dozunu ifllemin yeterlili ini azaltmadan IV C 40,44 mümkün olan en alt dozda tutmak Postnatal Nükleer t p ifllemi yap lacak üreme ça ndaki hastalara emzirip emzirmediklerinin sorulmas IV C 40 Manyetik Rezonans Görüntüleme Riskler MRG, hastalar iyonize radyasyona maruz b rakmayan güçlü bir görüntüleme yöntemidir. MRG nin tan sal görüntü sa layabilmesi için güçlü bir manyerik alana ve radyofrekans at mlar na ihiyaç vard r. Ço u durumda bu alanlar sa l k veya güvenlik riski tafl mazlar. 45 Genel olarak güvenli oldu u kabul edilse de MRG nin anne ile ilgili baz güvenlik durumlar mevcuttu. Bunlar aras nda metalik biyomedikal implantlar ve di er metalik yabanc cisimler yer al r. 46 Hastalara yerlefltirilmifl olan yabanc metalik cisimlerin MRG nin güçlü manyetik alan nda potensiyel olarak zararl olabilcek ferromanyetik etkileri bu hastalarda MRG ifllemini önleyebilir. MRG nin di er zararl etkileri aras nda kontrast maddelerin potansiyel yan etkileri, anksiyete, klostrofobi ve MRG taraf ndan yarat lan akustik gürültüye ba l geçici iflitme kayb say labilir. YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Manyetik Rezonans Görüntüleme Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Gebelik Öncesi Gebelik belli de ilse ifllemin ertelenmesi IV C 47

17 Bölüm 1/Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 11 YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Manyetik Rezonans Görüntüleme (Devam ) Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Gebelik Öncesi (Devam ) Hastalar n vücutlar n n herhangi bir yerinde ferromanyetik yabanc IV C 46 cisim veya implantlar olup olmad konusunda önce sö- zel sonras nda yaz l sorgulama yap lmas. Ferromanyetik olaylara ba l yan k ve di er hasarlar n önlenmesi IV C 46 için uyan k olunmas. Prenatal lk trimesterda MRG nin önerilmemesi IV C 48 Gebelikte MRG de kontrast maddelerin kullan lmamas IV C 48 Gebe hastalar n de erlendirilmesi için USG bafll ca görüntüleme yöntemidir. S n rl say daki baz vakada USG sonuçlar yeterli olmayabilir ve MRG tan sal de erlendirme için kullan fll bir adjuvan tetkik olabilir. Diagnostik MRG nin gebelikte yard mc olarak kullan lma endikasyonlar aras nda adneksial kitlelerin de erlendirilmesi, hidroüreteronefroz, plasenta accreata ve fetal anomaliler, özellikle santral sinir sistemi ilgilendirenler, say labilir. III B Ultrason Riskler Ultrason klinik uygulamada de erli ve kabul edilen bir tan arac d r. Obstetrikte kullan lan ço u ultrason makinas fazl -görüntülü, gerçek zamanl parlakl k modu (B-mode) olan teknolojiler kullan r. Ultrasonun kavitasyon ve doku s nmas gibi potasiyel biyofiziksel etkileri bilinmekle birlikte genel olarak t bbi kullan m n n güvenli oldu u kabul edilmektedir. 51,52 Gebelikteki tan sal ultrasona ba l birkaç çal flmada gösterilmifl olan erkek bebeklerde istatistiksel olarak çok az anlaml olarak sol elli olmas nda artma d fl nda gösterilmifl potansiyel zararl etki yoktur. 53,54 Bu iliflkinin beyin hasar na ba l olmad düflünülmektedir çünkü beyin hasar na ba l di er bulgular ile (eksik motor ve konuflma geliflimi, yetersiz okul performans, görme bozukluklar veya duyma bozukluklar gibi) 55 gebelikte ultrason maruziyeti aras nda iliflki yoktur. Son y llarda renkli ak m görüntülemesi, power Doppler, pulsed Doppler gibi yeni ultrason tekniklerinin kullan lmas na yönelik bir trend vard r. Bu teknikler B-mode ve M-mode dan daha yüksek akustik maruziyete ihtiyaç duyar, bu maruziyet pulsed- Dopplerde en yüksektir. Pulsed Doppler ultrasonda fl n küçük bir alana sabit olarak odaklanmaktad r. Böylece ayn dokular ifllem boyunca akustik etki alt nda kalmakta ve s nma etkisi en fazlaya ç kmakad r. Hayvan çal flmalar nda pulsed Doppler ultrason ile özellikle kemi e yak n bölgelerde belirgin s nma etkisinin oluflabilece i gösterilmifltir. 52 Tan sal ultrasonun t pta güvenli kullan m n n devam edebilmesini sa lamak için modern ultrason makinalar yaln zca Birleflik Devletler de enerji düzenlemesine ba ml - d r. 56,57 Ultrason makinalar n n ekranlar ndaki termal indeks ve mekanik indeks görüntüleri ultrasoncuyu fetus veya embriyoyu akustik maruziyetin potansiyel zararl etkilerinde koruma konusunda cesaretlendirmektedir. Bununla birlikte termal indeks ve mekanik indeks göstergeleri maruz kalma süresi, ifllem saati ve hastan n vücut s s gibi d fl faktörleri hesaba katmazlar. Bu yüzden termal indeks ve mekanik indeks fetusa olan bioetkilerin riskini mükemmel olarak göstermezler, ancak bu gibi potansiyel riskleri ön görmede en pratik ve anlafl l r metodlar oldu u kabul edilmelidir. Yönetim Seçenekleri Tan sal ultrasonun güvenle kullan labilmesi için afla daki uluslararas öneriler ve ilkeler savunulmal d r B VE M MODLAR Ultrasona ba l biyolojik etkilerle ilgili bilimsel kan tlar n fl nda B ve M mode taramalardan her kad n n gebelikteki rutin takibi de dahil olmak üzere klinik uygulamada kaç nmak için bir neden yoktur.

18 12 K s m Bir/Gebelik FETAL KALP ZLEM Ç N DOPPLER Fetal kalp h z izlenmesinde (kardiyotokografi-ctg) kullan lan düflük güç düzeyleri nedeniyle uzun periyodlar da dahil bu modalitenin güvenle kullan lmas nda bir kontrendikasyon yoktur. DOPPLER MODLARI (RENKL AKIM GÖRÜNTÜLEME, POWER VE PULSED DOPPLER) Doppler modlar nda kullan lan dozlar B ve M modlarda daha yüksektir. Renkli ak m doppler, power doppler ve pulsed doppler tekniklerinde doz aral klar nda hat r say - l r bir örtüflme vard r. Kullan c, pulsed Dopplerde makinada maksimum gücün uyguland n ve özellikle küçük kutularla yap lan renkli ak m dopplerinin en fazla potansiyel biyolojik etkileri olabilece i hakk nda uyan k olmal d r. DOPPLER N LK TR MESTERDA KULLANIMI Embriyonik dönem d fl etkenlere özellikle duyarl d r. Daha fazla bilgi sahibi olana kadar pulsed veya renkli Dopplerin kullan m nda güç düzeyleri ve maruziyet sürelerine dikkat edilmelidir. Fetal kemiklerin fetus geliflimine ba l artan mineralizasyonu, fetal kemik s nma ihtimalini artt r r. Kullan c özellikle fetal kafatas ve omurga gibi kritik bölgelerde Doppler kullan m s ras nda maruziyeti s n rlamal d r Genel olarak Doppler ultrasonun bilglendirilmifl olarak kullan m kontrendike de ildir. Bununla birlikte maksimum güç düzeylerinde kemik yüzeylerinde belirgin s nma olabilece i unutulmamal d r. Kullan c lar n üretici firma taraf ndan sa lanan maruziyet hakk ndaki bilgiyi kullanarak en yüksek güç koflullar n belirlemesi ve kritik bölgelerdeki (kemikler ve gaz içeren bölgeler) maruziyeti s n rlamas gerekir. E er ekranda görüntü sa lanam yorsa maruziyet sürelerini en aza indirmek gerekir Atefli olan hastalara dikkat edilmelidir. Bu hastalarda Doppler ultrason ek bir embriyonik ve fetal riske yol açabilir. Gebelikte gücü yeterli tan sal bilgi sa layan minimal güçte ve minimal sürede pulsed Doppler kullan lmas na dikkat edilmelidir. 57 TRANSVAJ NAL ULTRASON lk trimester sonras transvajinal ultrason maruziyeti ile ilgili uzun süreli, genifl serili izlem çal flmalar olmad ndan erken gebelikte transvajinal ultrason kullan m nda dikkatli olunmal d r. Yaln zca fetus veya anne yarar na olacak t bi bir sebep varsa uygulanmal d r. 58 GEBEL KTE MED KAL DIfiI KULLANIM Gebelikte t bbi endikasyon olmadan yaln zca fetusun görülmesi, resim al nmas veya cinsiyetine bak lmas için iki boyutlu veya üç boyutlu ultrason kullanum uygun olmayan ve t bbi pratik sorumlulu u ile ters düflen bir uygulamad r. Günümüzde kullan lan tan sal ultrason makinalar ile maruziyete ba l herhangi bir kan tlanm fl biyolojik etki olmamakla birlikte bu etkiler gelecekte tan mlanabilir. Bu nedenle ultras n yaln zca hastaya t bbi yarar sa layacaksa kullan lmal d r. 59 YEN GEL fimeler Eko-kontrast maddeler tan sal ultrasonda kullan fll olabilir ve kavitasyon efli ini düflürebilir. Sonuç olarak eko-kontrast ajanlar n kullan m risk-yarar oran n çeflitli klinik uygulamalarda de ifltirebilir. Ultrasonun kullan m artt ndan, yeni tekniklerin geliflmesinden ve ultrason ile muayenenin t bbi endikasyonlar geniflledi inden güvenli kullan - m n n devam n sa lamak için tedbirli olunmal d r. 58 YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Ultrasonografi Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Gebelik Öncesi Eko-kontrast maddeler tan sal ultrasonda kullan fll olabilir ve IV C kavitasyon efli ini düflürebilir. Sonuç olarak eko-kontrast ajanlar n kullan m risk-yarar oran n çeflitli klinik uygulamalarda de- ifltirebilir. Ultrasonun kullan m artt ndan, yeni tekniklerin geliflmesinden ve ultrason ile muayenenin t bbi endikasyonlar geniflledi inden güvenli kullan m n n devam n sa lamak için tedbirli olunmal d r Prenatal Gebelikte rutin klinik tarama için B ve M mod ultrasonografiden kaç nmay gerektirecek sebep yok Ia A 52-58

19 Bölüm 1/Yüksek Riskli Gebeli in Gebelik Öncesi Durumu 13 YÖNET M SEÇENEKLER N N ÖZET Ultrasonografi (Devam ) Kan t Öneri Yönetim Seçenekleri De eri Gücü Referanslar Prenatal (Devam ) Ultrasonografi yaln zca hastaya medikal fayda sa layacaksa kullan lmal IV C 59 Erken gebelikte transvajinal ultrasonografi yaln zca anne yada IV C embriyoya fayda sa layacak medikal nedenler varsa uygulanmal Doppler ultrasonografinin fetal kafatas ve omurga gibi kritik IV C yap lara uygulanmas n n s n rland r lmas Ateflli hastalarda ultrasonografinin dikkatli kullan lmas. Doppler IV C ultrasonografi ek bir fetal yada embriyonik riski beraberin- de getirir. Yeterli tan sal bilginin sa lanaca en düflük ç k fl gücünde kullan lmal IV C ve pulsed Dopplerin gebelikte kullan m en aza indiril- meli. Fetal kalp monitorizasyonu güvenli yerlerde uzun süre kullan ld nda dahi kontrendike de ildir III B Video Görüntü Araçlar Video görüntü araçlar n n oluflturdu u manyetik alan maruziyetinin kad nlar n üreme hayat veya çocuklar üzerinde herhangi bir risk oluflturmad birçok çal flmada gösterilmifltir. 60,61 Çevresel Sa l k Tehlikeleri Halk sa l bak fl aç s na göre çevresel sa l k tehlikeleri befl gruba ayr l r: Kimyasal, fiziksel, biyolojik, mekanik ve psikososyal. Bunlar n gebelik üzerine etkileri di er bölümlerde anlat lm flt r (Ör. Enfeksiyon, ilaçlar, madde kullan m ). Her bir çevresel etkenin üreme sa l üzerine etkilerinin klinik önemini ö renmek zordur. Gebelik sonuçlar na olumsuz etkiler maruziyetin miktar na ve gebelik s ras ndaki zamanlamas na ba l d r. Gebelikte bu bilgiler genellikle eksik olur. Ayr ca efllik eden faktörler ve birden fazla faktörün etkileflimi belli bir çevresel ajan n üreme sa l üzerine olumsuz etkilerinin öngörülmesini engeller. Örne- in artm fl genetik hassasiyet ve ilaç kullan m bu ajanlar n olumsuz etkilerini de ifltirebilir. Ayr ca çevresel risk faktörü ile hastal k, yetersizlik ve ölüm fleklinde ortaya ç kan sonuç aras ndaki hat r say l r zaman aral bir neden sonuç iliflkisinin kurulmas n engellemektedir. Kimyasallar Poliklorine Bifeniller (PCB) PCB ler 1920 lerden beri ticari olarak üretilmektedir. Bunlar pestisidlerde, yüzey kaplamalar nda, mürekkeplerde, yap flt r c larda, yang n söndürücülerinde ve boyalarda bulunmaktad r. 62 PCB ler asit ve alkaliye rezistan ve göreceli olarak s ya dayan kl oldu undan transformatör ve kapasitörlerdeki dielektrik s v larda kullan l rlar. PCB içeren elektrikli malzemelerin at klar ndan ek bir çevresel kontaminasyon meydana gelebilir. Birçok ülke PCB üretimini oldukça s n rlam fl veya yasaklam fllard r. Yüksek derecede klorlanm fl PCB türleri genel olarak çevrede kal c d r. Genel popülasyon PCB e hava, içme suyu ve özellikle et, bal k ve kümes hayvan tüketimi ile maruz kal r. Barsaklardan h zla absorbe olurlar, karaci ere da l rlar ve orada birikirler. Ayr ca plasentay geçerler ve süte salg lan rlar. PCB lerin tespit edilebilir konsantrasyonlar amniyon s v s, plasenta ve fetal dokularda bulunmufltur. Anne sütü ile beslenen infantlarda annelerinden daha fazla kan düzeyleri görülmüfltür. Formulalar PCB içermez. Plasentay geçerek fetusa ulaflan PCB lerin uzun vadeli nörolojik hasarlara yol açt na dair yo un kayg lar mevcuttur. Yak n zamanda Hollanda dan yay mlanan bir Cohort çal flmas nda 418 infantta PCB lere prenatal maruziyetin çocuklarda 6 yafl na kadar gizli olumsuz nörolojik ve biliflsel etkileri oldu unu gösterilmifltir. nfantlar n yar s en az 6 hafta yaln zca anne sütü ile beslenmifllerdir. Anne sütü ile daha yüksek olan PCB maruziyetine karfl n bu infantlar n kohortlar nda biliflsel geliflimlerinin daha iyi oldu u görülmüfltür. 63 Yani anne sütünün yararl etkileri anne sütündeki PCB maruziyetinin olumsuz etkilerine a r basmaktad r. Epidemiyolojik çal flmalarda PCB maruziyetinin sindirim sistemi kanserlerinin özellikle karaci er ve malign mela-

20 14 K s m Bir/Gebelik nom riskini artt rd önerilmektedir. 62 Bununla birlikte birçok çal flmada maruziyet bilgisinin s n rl olmas, sonuçlar n tutars zl ve efllik eden faktörlerin varl gerçek bir neden sonuç iliflkisinin kurulmas n önlemektedir. Dioksinler Dioksinler, klorlanm fl dibenzo-dioksin ve dibenzofuran türevlerinin heterojen bir kar fl m d r. Dioksinlerin ana kaynaklar, sanayi at klar ve çöplerin yak lmas ifllemidir. Dioksinler besin zincirinde birikmekte ve insan maruziyeti esas olarak kontamine yiyeceklerle olmaktad r. 64 Dioksinlerin kad nlar n üreme hayat üzerine etkileri hakk nda s n rl bilgi mevcuttur. Hayvan modellerinde dioksinlerin antiöstrojenik etkileri gösterilmifltir. Çevresel kimyasallar puberte yafl nda geçici gerileme, PCOS geliflimi ve laktasyonun k salmas yla iliflkilendirilmifllerdir. Kriptorflidizm ve hipospadias gibi erkek üreme rahats zl klar daha dikkatli araflt r lmal d r, çünkü bunlar testis kanseri ile iliflkilidir ve birçok ülkede de iflkenlikler göstermektedir. Çevresel kimyasallar n sperm kalitesi üzerine etkileri tutars zd r. Epidemiyolojik çal flmalar n metodolojik yetersizlikleri nedeniyle, dioksinlerin spontan abortus h zlar veya fetal geliflme gerili ini artt r p artt rmad bilinmemektedir. Pestisidler Fungisidler, herbisidler, insektisidler ve rotendositleri içeren pestisitler pek çok ülkede üreme sa l üzerinde tehdit olufltururlar. Genellikle ticari olarak sat lan g da ürünlerinde bulunurlar. Bununla birlikte bu ürünlere düflük konstantrasyonda maruz kalman n nerdeyse evrensel olmas ndan dolay pestisidlerin fetal anomaliler üzerine etkilerini ortaya koymak zordur. Pestisidlere mesleki maruziyet do um defektlerinde art fl ile iliflklidir. 65,66 Bununla birlikte do um defektleri ço unlukla multifaktöriyel oldu undan di er risk faktörleri de ayr ca önemli bir rol oynuyor olabilir. SOSYOEKONOM K DÜZEY Maternal sosyal faktörlerin yenido an sa l ve iyili i üzerindeki önemi uzun süredir tan mlanm flt r. Örne in infant mortalitesi sosyal eflitsizlik ile yak ndan iliflkilidir. Sosyal flartlar aras nda halen büyük farkl l klar bulunmaktad r. Sosyal flartlar n gebelik sonuçlar üzerine etkilerini araflt - ran çal flmalar incelenirken dikkatli olunmal d r. Bunlar n aras nda zaman ve co rafi alanla iliflkiler, güvenilir bilginin mevcut olmas ve bilginin de erlendirilmesiyle ilgili tan m ve uygulamalardaki farkl l klar say labilir Sosyal indeks kavram basit de ildir. Sosyal düzeyin çeflitli ölçütleri vard r ve bunlar n bir k sm kaba ve anlams z olarak de erlendirilir. Örne in ngiltere ve Galler de maternal sosyal s n f indeksi geleneksel olarak çocu un babas n n ifl durumuna dayanan kay t memuru s n flamas ile elde edilmektedir (Tablo 1-4). TABLO 1-4 Baban n Çal flma Durumuna Göre Sosyal S n f KATEGOR I II IIIa IIIb IV V Tan mland flekliyle sosyal durum ile infant mortalitesi aras nda kuvvetli bir iliflki olmas na ra men bu gözlem baz infantlar n neden öldü ünü baz lar n n ise neden ölmedi ini aç klamamaktad r. Sosyal düzeyin di er s n flamalar aras nda e itim düzeyi, gelir, sa l k güvencesi tipi, istihdam profili, yasall k, aile refah ve aile karakteristi ine dayal metodlar vard r. 69 Bu türde yeterli bir bilgi genellikle direkt olarak ulafl labilir de ildir. Tan mlanmakla birlikte sosyal risk faktörleri aç klay c olmaktan çok tan mlay c d r. Sosyal dezavantaj n tek bafl na gebelik sonucu üzerine direkt nedensel etkisi olas de ildir. 70 Sosyoekonomik düzey yaln zca toplumdaki yüksek riskli gruplar tan mlayan bir risk göstergesi olarak de erlendirilmelidir. 71 Sosyal güçlük muhtemelen davran flsal, çevresel, medikal ve psikolojik gibi gebelik sonuçlar ile nedensel iliflkili ve bir k sm di erlerine göre daha müdaheleye yatk n olan bir dizi faktörü temsil eder. 10,72-74 Buna göre yüksek sosyoekonomik düzeydeki kad nlar n düflük sosyoekonomik düzeylilerden daha iyi finansal, e itimsel ve t bbi imkanlara sahip olduklar varsay lmaktad r. Birçok sosyal risk faktörü iliflkilendirilmifltir. Mant kl olarak oluflturulmufl multivariate analizlerin yoklu unda bu faktörlerin ba ms zl ndan bahsedilemez. 17 Bilimsel araflt rmalarda sosyoekonomik düzeyle ba lant lar bir analizin son noktas de il, ileri araflt rma için bir güç olmal d r. 75 Riskler ÇALIfiMA DURUMU Düflük sosyoekonomik düzey perinatal mortalite, preterm do um ve düflük do um a rl gibi çeflitli olumsuz gebelik sonuçlar n n riskinde artma ile iliflkilidir. Sigara içimi düflük do um a rl ve infant mortalitesindeki farkl l kta altta yatan anahtar faktördür. 69,76-78 Sosyal statüye göre bak mdaki farkl l klar ayr ca ek bir riske yol açabilir. Yetersiz beslenmenin katk s sonraki bölümlerde anlat lm flt r. Yönetim Seçenekleri Prenatal Yüksek profesyoneller Yönetici pozisyonlar n içeren di er profesyoneller El ile ifl yapmayan kalifiye iflçifler El ile ifl yapan kalifiye iflçiler Yar kalifiye iflçiler Vas fs z iflçiler Sosyal olarak dezavantajl kad nlar daha az prenatal bak m al rlar ve ayr ca daha fazla gebelik komplikasyonu gelifltirir-

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK. Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011

HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK. Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011 HİÇBİR KADIN YAŞAM VERİRKEN ÖLMEMELİ! GÜVENLİ ANNELİK Doç. Dr. Günay SAKA MAYIS 2011 1 GÜVENLİ ANNELİK GİRİŞİMİ Yüksek maternal mortalite ve morbiditeyi azaltmak için, 1987 yılında DSÖ öncülüğünde Nairobi

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Gebelikte Viral Enfeksiyonlar

Gebelikte Viral Enfeksiyonlar Gebelikte Viral Enfeksiyonlar Prof. Dr. Sabahattin ALTUNYURT Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Perinatoloji BD 2016 İzmir Gebelikte Viral Enfeksiyonlar Gebelikte geçirilen

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU. Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET

ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU. Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET ACOG DİYOR Kİ; DOĞUM TARİHİ TAHMİN METODU Özeti Yapan: Dr. Esra Esim Büyükbayrak ÖZET Gebeliğin doğru tarihlendirilmesi sonuçları iyileştirmek açısından oldukça önemlidir ve ayrıca halk sağlığı ve araştırmalar

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 14 NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber ntraüterin Büyüme Gerili i - Say 14 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ

HASTA VE ÇALIŞAN GÜVENLĐĞĐ RĐSK DEĞERLENDĐRME PROSEDÜRÜ Sayfa No: / 5. AMAÇ: Bu Prosedürün amacı Sakarya Yenikent Devlet Hastanesinde yapılan faaliyetlerde "Hasta ve Çalışan Güvenliği" açısından oluşabilecek tehlikeleri tanımlayarak, bu tanımlamalar neticesinde

Detaylı

4. S I N I F - 2. G R U P 2. D E R S K U R U L U (Nefroloji, Endokrin, Üroloji, Jinekoloji, Obstetrik)

4. S I N I F - 2. G R U P 2. D E R S K U R U L U (Nefroloji, Endokrin, Üroloji, Jinekoloji, Obstetrik) Ü R O G E N İ T A L S İ S T E M H A S T A L I K L A R I - D O Ğ U M B İ L G İ S İ ( 0 2 Ş U B A T 2 0 1 5 1 0 N İ S A N 2 0 1 5 ) Dekan : Prof. Dr. Enr İHTİYAR Dekan Yardımcısı (Eğitimden Sorumlu) : Prof.

Detaylı

Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden düzenlenmesi

Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden düzenlenmesi Afet Yö netimi İnsan toplulukları için risk oluşturan afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılması, afetlere karşı hazırlıklı olunması, afet anında hızlı ve etkili bir kurtarma, ilk yardım, geçici barındırma

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

4. S I N I F - 1. G R U P 2. D E R S K U R U L U (Nefroloji, Endokrin, Üroloji, Jinekoloji, Obstetrik)

4. S I N I F - 1. G R U P 2. D E R S K U R U L U (Nefroloji, Endokrin, Üroloji, Jinekoloji, Obstetrik) Ü R O G E N İ T A L S İ S T E M H A S T A L I K L A R I - D O Ğ U M B İ L G İ S İ ( 1 0 K A S I M 2 0 1 4 1 6 O C A K 2 0 1 5 ) Dekan : Prof. Dr. Bekir YAŞAR Dekan Yardımcısı (Eğitimden Sorumlu) : Prof.

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Konular Geçmi ten önemli trendler Esneklik ve esnek güvence Bireyselcilik ve azalan dayan ma Silikle en toplum 2 Toplumsal: Daha az evlilik Daha fazla

Detaylı

PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ

PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ PREMATÜRE BEBEKLERİN FİZYOLOJİSİ TANIMLAR Preterm/Prematüre Bebek- 37 gestasyon haftasından önce doğan Gestasyon yaşına göre sınıflandırma Prematüre (erken doğan)

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji

KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA. Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji KONGENİTAL KALP HASTALIKLARINDAN KORUNMA Doç. Dr. Kemal Nişli İTF Pediatrik Kardiyoloji Doğumsal kalp hastalığının sıklığı % 0.9 Ciddi anomali % 0.3 Her yıl 1.2 milyon kalp hastası bebek dünyaya gelmekte

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Dünya Sağlık Örgütü 1 Şubat günü bir halk sağlığı acili uyarısı yaptı. Bu uyarı uluslararası düzeyde geçerli bir acil uyarı. Bu uyarının nedeni

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

SAVUNUCULUK, E M VE H ZMETLERE ULA TIRMA YOLU LE ANNE SA LI ININ

SAVUNUCULUK, E M VE H ZMETLERE ULA TIRMA YOLU LE ANNE SA LI ININ SAVUNUCULUK, E M VE H ZMETLERE ULA TIRMA YOLU LE ANNE SA LI ININ LE LMES PROJES (Bu proje, T.C. Sa k Bakanl Türkiye Üreme Sa Program kapsam nda Avrupa Birli i taraf ndan finanse edilmi tir. Bu yay n içeri

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64 Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Genelgesi 2004 / 64 Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA 03/05/2004 Sayı : B100ACS0140000-9216/1853

Detaylı

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır.

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. GİRİŞ İnşaat sektörü, barınma ihtiyacı başta olmak üzere insanların

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 3 ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 3 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa

Detaylı

Anne baba olmaya. Evde Pedagog. ile haz rlan n

Anne baba olmaya. Evde Pedagog. ile haz rlan n Anne baba olmaya Evde Pedagog ile haz rlan n Bebek bekliyorsunuz ve çok yo un duygular içindesiniz. Bebe inizin geliflimini en iyi flekilde sa lamak istiyorsunuz. flte tam bu durumdaki anne baba adaylar

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ Kadın İdrar İnkontinansı Dr. M.NURİ BODAKÇİ Genel populasyonun çoğunda özellikle kadınlarda ve yaşlılarda mesane disfonksiyonu vardır. ICS üriner inkontinansı; objektif olarak gösterilebilen ve sosyal

Detaylı

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik

Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütecek Personelin Eğitimi. Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik Tarih:10 Eylül 1983 Sayısı : 507 10 Eylül 1983 Tarih ve 18161 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ *

HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ * HALK EĞİTİMİ MERKEZLERİ ETKİNLİKLERİNİN YÖNETİMİ * Doç. Dr. Meral TEKİN ** Son yıllarda halk eğitimi, toplumdaki öneminin giderek artmasına koşut olarak, önemli bir araştırma alanı olarak kabul görmeye

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Çocuklarda Yabancı Cisim Aspirasyonu

Çocuklarda Yabancı Cisim Aspirasyonu TÜRK TORAKS DERNEĞİ EĞİTİM KİTAPLARI SERİSİ Çocuklarda Yabancı Cisim Aspirasyonu (Nefes Borusuna Yabancı Madde Kaçması) Nedir? Nasıl Korunmalı? Türk Toraks Derneği Çocuk Göğüs Hastalıkları Çalışma Grubu

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı