TUZ STRESĐ Đ BÖRÜLCE (Vigna unguiculata L.) YAĞ ASĐTĐ ĐÇERĐĞĐ E ETKĐSĐ Đ ARAŞTIRILMASI. Dursun KISA Yüksek Lisans Tezi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TUZ STRESĐ Đ BÖRÜLCE (Vigna unguiculata L.) YAĞ ASĐTĐ ĐÇERĐĞĐ E ETKĐSĐ Đ ARAŞTIRILMASI. Dursun KISA Yüksek Lisans Tezi"

Transkript

1 TUZ STRESĐ Đ BÖRÜLCE (Vigna unguiculata L.) YAĞ ASĐTĐ ĐÇERĐĞĐ E ETKĐSĐ Đ ARAŞTIRILMASI Dursun KISA Yüksek Lisans Tezi Biyoloji Anabilim Dalı Doç. Dr. Lokman ÖZTÜRK 2010 Her hakkı saklıdır

2 T.C. GAZĐOSMA PAŞA Ü ĐVERSĐTESĐ FE BĐLĐMLERĐ E STĐTÜSÜ BĐYOLOJĐ A ABĐLĐM DALI YÜKSEK LĐSA S TEZĐ TUZ STRESĐ Đ BÖRÜLCE (Vigna unguiculata L.) YAĞ ASĐTĐ ĐÇERĐĞĐ E ETKĐSĐ Đ ARAŞTIRILMASI Dursun KISA TOKAT 2010 Her hakkı saklıdır

3

4 TEZ BEYA I Tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu tezin yazılmasında bilimsel ahlak kurallarına uyulduğunu, başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunulduğunu, tezin içerdiği yenilik ve sonuçların başka bir yerden alınmadığını, kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmadığını, tezin herhangi bir kısmının bu üniversite veya başka bir üniversitedeki başka bir tez çalışması olarak sunulmadığını beyan ederim. Dursun KISA i

5 ÖZET Yüksek Lisans Tezi TUZ STRESĐ Đ BÖRÜLCE (Vigna unguiculata L.) YAĞ ASĐTĐ ĐÇERĐĞĐ E ETKĐSĐ Đ ARAŞTIRILMASI Dursun KISA GAZĐOSMA PAŞA Ü ĐVERSĐTESĐ FE BĐLĐMLERĐ E STĐTÜSÜ BĐYOLOJĐ A ABĐLĐMDALI Danışman: Doç. Dr. Lokman ÖZTÜRK Bu çalışmada iki börülce çeşidine (Karnıkara, Poyraz) 10 gün süre ile 50 mm ve 100 mm NaCI uygulandı. Bitkilerin kök ve yapraklarında malondialdehit (MDA), hidrojen peroksit (H 2 O 2 ) ve yağ asidi miktarları belirlendi. Tuz stresi her iki çeşidin kök ve yapraklarında MDA miktarını azaltmıştır. 50 mm NaCI poyraz köklerinde % 25, 100 mm NaCI de ise karnıkara köklerinde % 27 oranında MDA miktarında azalmaya neden olmuştur. Fakat tuz stresi her iki çeşitte H 2 O 2 miktarını artmıştır. Bitkilerin kök ve yapraklarında doymuş yağ asidi yüzdesi artan tuz stresiyle birlikte artmıştır. 100 mm NaCI, poyraz çeşidinin köklerinde de doymuş yağ asidi yüzdesini kontrole göre yaklaşık 2,5 kat artırdığı görülmüştür. Bununla birlikte, tuz uygulaması 100 mm NaCI uygulanan karnıkara çeşidinin yaprakları hariç börülce çeşitlerinin kök ve yapraklarında çoklu doymamış yağ asidi yüzdesini azaltmıştır. 2010, 69 sayfa Anahtar Kelimeler: Börülce, hidrojen peroksit, lipid peroksidasyonu, tuz stresi, yağ asiti ii

6 ABSTRACT Ms Thesis I VESTIGATIO S OF THE EFFECT OF SALT STRESS O FATTY ACID COMPOSITIO I COWPEA (Vigna unguiculata L.) Dursun KISA Gaziosmanpasa Universty Graduate School of atural and Appliedd Sciences Departman of Biyology Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK In this study 50 mm and 100 mm NaCI were applied to two different types of cowpea (Karnıkara, Poyraz) for 10 days period. Quantities of malondialdehyde (MDA), hydrogen peroxide (H 2 O 2 ) and fatty acids were determined in roots and leaves of plants. Salt stres decreased MDA amount in both types of plants roots and leaves. 50 mm NaCI caused 25 % decrease of MDA in poyraz roots, 100 mm NaCI caused 27 % decrease of MDA in Karnıkara roots. However salt stress increased H 2 O 2 amount for both types. Saturated fatty acid percentage in roots and leaves of plants increased together with increasing salt stres. 100 mm NaCI was seen to increase saturated fatty acid percentage about 2,5 times compared to group. Nevertheless salt application decreased polyunsaturated fatty acid percentage in roots and leaves of cowpea types except for leaves of karnıkara in 100 mm dosage. 2010, 69 pages Keywords: Cowpea, fatty acid, hydrogen peroxide, lipid peroxidation, salt stress iii

7 TEŞEKKÜR Tez konusunun seçiminde ve çalışmalarım esnasında her türlü desteğini, yardımını ve ilgisini esirgemeyen değerli danışman hocam Doç. Dr. Lokman ÖZTÜRK e, Laboratuar çalışmaları esnasında yardımlarını esirgemeyen sayın hocam Doç. Dr. Necmettin YILMAZ a ve deneyler sırasında desteklerini esirgemeyen birlikte çalıştığım arkadaşlarım Emel ÖZSOY, Đbrahim TETĐKTABANLAR ve Bülent AKGÜL e teşekkürlerimi sunarım. Yüksek lisans araştırmalarım için gerekli olan tohum ihtiyacımı en kısa sürede ve hiçbir ücret talep etmeden karşılayan Balıkesir Tohumculuğa da ayrıca teşekkür ederim. iv

8 ĐÇĐ DEKĐLER Sayfa TEZ BEYA I... i ÖZET... ii ABSTRACT...iii TEŞEKKÜR... iv ĐÇĐ DEKĐLER... v ŞEKĐLLER LĐSTESĐ...viii TABLOLAR LĐSTESĐ... ix SĐMGE ve KISALTMALAR DĐZĐ Đ... x 1. GĐRĐŞ ve LĐTERATÜR ÖZETĐ Stres ve Stres Çeşitleri Stres Tuz Stresi Tuzluluk Bitkilerde Büyüme ve Fotosentezi Baskı Altına Alır Tuzluluk Bitkilerde Ozmotik Dengeyi Bozar Bitkiler Tuz Zararını Azaltmak Đçin Farklı Adaptasyonlar Geliştirirler Đyon düzenlenmesi ve Lokalizasyonu Uyuşabilir Bileşiklerin Biyosentezi Antioksidan Enzimlerin Đndüksiyonu Tuza Tolerans Fonksiyonel Genetik Yaklaşım Yoluyla Belirlenir Bitkilerde Oksidatif Stres ve Serbest Oksijen Türleri Superoksit Radikali (O 2 ) Hidrojen Peroksit (H 2 O 2 ) Hidroksil Radikali (OH ) Singlet Oksijen ( 1 O 2 ) Nitrik Oksit (NO ) Peroksil (ROO ) ve Alkoksil (RO ) Radikalleri Radikallerinin Meydana Getirdiği Hasarlar Proteinlerde Meydana Gelen Hasarlar DNA da Meydana Gelen Hasarlar Lipitlerde Meydana Gelen Hasarlar Bitkilerde Lipit Peroksidasyonu v

9 Peroksidayon Lipit Peroksidasyonu Başlama Evresi Lipit Peroksidasyonu Đlerleme Evresi Lipit Peroksidasyonu Yıkım Evresi ve Oluşan Çeşitli Organik Radikaller Organik Peroksit Radikali (RCOO ) Peroksil Radikali (ROO ) Alkoksil Radikali (RO ) Lipit Peroksidasyonu Sonlanma Evresi Antioksidan Savunma Sistemleri Enzimatik Olmayan Savunma Sistemi Askorbik Asit (Vitamin C) Glutatyon α-tokoferol (E Vitamini) Karotenoidler Fenolik Bileşikler (Flavonoidler) Enzimatik Savunma Sistemi Superoksit Dismutaz (SOD) Katalaz (CAT) Peroksidaz (POD) Askorbat Peroksidaz (APX) Glutatyon Redüktaz (GR) Fenilalanin Amonyum Liyaz (PAL) MATERYAL VE METOD Materyal Kullanılan Kimyasal Maddeler Kullanılan Cihaz ve Aletler Kullanılan Çözeltiler Hidrojen Peroksit Miktarının Belirlenmesinde Kullanılan Çözeltiler Malondialdehit Miktarının Belirlenmesinde Kullanılan Çözeltiler Yağ Asiti Tayininde Kullanılan çözeltiler Metot Bitkilerin Yetiştirilmesi ve NaCI Uygulaması Hidrojen Peroksit Miktarının Belirlenmesi Malondialdehit Tayini Yağ Asiti Tayini vi

10 Gaz Kromotografisi ve Çalışma Şartları Yağ Asitlerinin Tanımlanması ve Hesaplanması Đstatistik Analiz ARAŞTIRMA SO UÇLARI Malondialdehit Miktarı Sonuçları Hidrojen Peroksit Miktarının Belirlenmesinde Kullanılan Standart Grafik Hidrojen Peroksit Miktarı Sonuçları Yağ Asiti Tayini Sonuçları TARTIŞMA KAY AKLAR vii

11 ŞEKĐLLER LĐSTESĐ Şekil Sayfa 1.1. Bitkilerin farklı stres faktörlerine karşı cevabı Atriplex halimus ve tuz bezinin yapısı Bitkilerde serbest oksijen radikallerinin (ROS) metabolik kaynakları Hücrelerde oksidatif ve antioksidatif sistem Lipit Peroksidasyonu Serbest radikallerin etkisinin antioksidant ile uzaklaştırılması Askorbat Glutatyon döngüsü Askorbik asitle tokoferolün rejenerasyonu Bitkilerde reaktif oksijen türlerini zararsız hale dönüştüren hücresel ana metabolik yol Börülce çeşitlerinin yapraklarında MDA miktarı Börülce çeşitlerinin köklerinde MDA miktarı Hidrojen peroksit miktarının belirlenmesinde kullanılan standart grafik Börülce çeşitlerinin yapraklarında H 2 O 2 miktarı Börülce çeşitlerinin köklerinde H 2 O 2 miktarı viii

12 TABLOLAR LĐSTESĐ Tablo Sayfa 1.1. Bitkileri etkileyen stres faktörleri Optimum çevre koşullarında farklı bitkilerden alınan ürünlerin abiyotik stres etmenleri sonucu kaybolan ürün miktarları Türkiye topraklarının tuzluluk derecesi ve alanları Toprakların elektriksel iletkenlik (EC) değerlerine göre tuzluluk derecesi ve bitkilerin tepkileri Gen aktarımı yoluyla tuza toleransı tanımlanan bitkiler Başlıca reaktif oksijen türleri (ROS) Farklı NaCI konsantrasyonlarında Karnıkara yaprak ve köklerinde yağ asidi yüzdeleri Farklı NaCI konsantrasyonlarında Poyraz yaprak ve köklerinde yağ asidi yüzdeleri ix

13 SĐMGE ve KISALTMALAR DĐZĐ Đ AOS Aktifleşmiş oksijen türleri APX Askorbat peroksidaz CAT Katalaz GC Gaz kromotografisi GR Glutatyon redüktaz GSH Glutatyon H 2 O 2 Hidrojen peroksit L Lipit radikali MDA Malondialdehit MDHA Monodehidroksiaskorbat MUFA Tekli doymamış yağ asiti NO Nitrik oksit 1 O 2 Singlet oksijen O 2 OH PAL POD PUFA RO ROO ROS SFA SOD USFA Süperoksit radikali Hidroksil radikali Fenilalenin amonyum liyaz Peroksidaz Çoklu doymamış yağ asiti Alkoksil radikali Peroksil radikali Reaktif oksijen türleri Doymuş yağ asiti Süperoksit dismutaz Doymamış yağ asiti x

14 1 1. GĐRĐŞ ve LĐTERATÜR ÖZETĐ Börülce Afrika, Asya ve Latin Amerika nın kurak ve yarı kurak bölgelerinde temel, ekonomik önemli ürünlerden biridir (Huang ve Bie, 2010). Tropikal kökenli olan bu bitki diğer yemeklik tane bitkilerin yetişemediği yüksek sıcaklıklarda yetişebilme özelliğine sahiptir. Börülce ekiminin % 99 u Afrika kıtasında ve bununda % 86 sını Nijer ve Nijerya oluşturur. Dünya da geniş ekim alanlarına rağmen birim alan verimi düşük olduğu için az üretimi olan baklagil bitkisidir (Özdemir, 2002). Türkiye de börülce daha çok Ege Bölgesi nin bir ürünü olarak görülmektedir. Birinci derecede Isparta, Manisa ve Muğla da daha sonra Denizli, Đzmir, Çanakkale ve Balıkesir de yetiştiriciliği yapılır. Börülce yetiştirilen ikinci bölge Akdeniz Bölgesi olup Antalya ve Hatay da yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ülkemizde ha alan üzerinde yaklaşık 26 milyon ton kadar sebze üretilmektedir. Bunun tonunu börülce oluşturmaktadır. Toplam börülce üretiminin tonu taze, tonu ise tane üretimidir. Ülkemizde börülce ekim alanının az olmasına neden olarak; bu bitkinin insan gıdası olarak memleketimizde pek fazla tanınmaması, birim alandan kaldırılan ürünün düşük oluşu, yurt içi börülce talebinin azlığı nedeniyle birim fiyatının düşmesi köylünün bu bitkinin kültüründen vazgeçerek daha kârlı bitkilere yönelmesi ve ihracat olanağının azlığı gösterilebilir (Ünlü ve Padem, 2005). Yemeklik tane baklagiller içinde bezelyeden sonra en az ekim alanı ve üretimi olan bir bitkidir. Börülce tek yıllık bir bitkidir. Genel karakteri gereği sıcaktan hoşlanır. En iyi yetiştirme sıcaklığı C arasındadır. Yıllık yağış 600 mm kadar olan yerlerde sulamaya ihtiyaç duyulmaksızın yetişebilmektedir. Donlara karşı çok hassastır 1 C sıcaklıkta zarar görür. Kısa gün bitkisi olup fotoperyoda hassastır, optimum ışıklandırma süresi 8-14 saattir. Morfolojik özellikleri ve yetişme koşullarının fasulyeye çok benzemesi, yakın zamana kadar börülcenin fasulye cinsi içerisinde bir bitki olarak sınıflandırılmasına neden olmuştur. Börülce Phaseoleceae familyası içerisinde yer almaktadır. Dünyada yaklaşık 150 kadar börülce türü bulunmaktadır.

15 2 Ülkemizde yetiştirilen börülce türü Vigna unguiculata (L.) Walp (Cowpea) dır. Türk Standartları Enstitüsü tarafından yapılan sınıflandırmaya göre ülkemizde ak kız, karnıkara, sarı göbek ve kırmızı börülce (poyraz) çeşitleri yetişmektedir (Özdemir, 2002). Araştırmalarımızda börülcenin karnıkara ve poyraz çeşitleri kullanılmıştır. Çeşitli stres faktörleri bitkilerde aktifleşmiş oksijen türlerinin oluşmasına neden olurlar. Meydana gelen reaktif türler radikal olarak adlandırılır ve bu radikaller bitki dokularında çeşitli yüzeylere saldırarak hasarlara sebep olurlar. Radikallerin en fazla saldırdıkları yüzeyler, hücre membranlarında bulunan, çoklu doymamış yağ asitleridir. Doymamış yağ asitleriyle radikallerin etkileşimi sonucu hücre zarlarının doymuş ve doymamış yağ asidi oranları değişmektedir. Meydana gelen reaksiyonlar sonucunda MDA gibi çeşitli lipit peroksidasyon ürünleri oluşur. Tuz stresinin bir sonucu olan oksidatif stresin bitkilere etkisi sonucu meydana gelen radikaller, oluşan son ürünler ve yağ asidi oranlarındaki değişiklikler araştırmacılar tarafından incelenmektedir. Cavalcanti ve ark. (2007) tarafından börülceye 200 mm NaCI uygulayarak kök ve yapraklardaki MDA değişimlerini araştırmışlardır. Tuz etkisinin sonucunda yaprak MDA miktarında tedrici bir artış görülmüşken, köklerde kontrol grubuna göre önemli derecede azalma meydana gelmiştir. Vaidyanathan ve ark. (2003) tuz stresinin pirinç çeşitlerinde H 2 O 2 ve MDA miktarlarında meydana getirdikleri değişiklikleri incelemişlerdir. Farklı konsantrasyonlarda uyguladıkları tuz stresine karşı strese toleranslı olan çeşitte tuz konsantrasyonlarına bakılmaksızın tüm uygulamalarda H 2 O 2 içeriği değişmeden kalırken, tuza hassas olan çeşitte ise tuz miktarının artmasıyla H 2 O 2 miktarı da artmıştır. MDA miktarında tuz miktarının artışına paralel olarak her iki çeşitte de artış görülmüş fakat dirençli türde daha az lipit peroksidasyonu oluşmuştur. Peygamber çiçeği üzerinde tuz stresinin etkisini araştıran Radic ve ark. (2006) H 2 O 2 ve MDA miktarlarına bakmışlardır. MDA ve H 2 O 2 miktarı on günlük stres süresince gövdelerde artmış fakat köklerde kontrol gruplarına göre önemli bir değişim olmamıştır. Pirinç yapraklarına 200 mm NaCI stresinin H 2 O 2 üzerine etkisi Lin ve Kao (2000) tarafından incelenmiştir. Tuz uygulamasının H 2 O 2 birikimine neden olmamış ve lipit peroksidasyonunda da artış görülmemiştir.

16 3 Esfandiari ve ark. (2007) tuz stresinin iki farklı çeşit buğday fideleri üzerinde lipit peroksidasyonunun etkisini araştırmışlardır. Bu çeşitlerden birinde artan tuz konsantrasyonuna paralel olarak MDA miktarı da artmış fakat diğerinde değişiklik meydana gelmemiştir. 50 mm ve 100 mm NaCI uygulamasının susam kültürlerinde lipit peroksidasyon ve antioksidatif enzimler üzerine etkisi Koca ve ark. (2007) tarafından incelenmiştir. 40 günlük tuz uygulamasından sonra tuzluluğun neden olduğu oksidatif stresin üstesinden gelme yeteneği susam çeşitleri arasında farklılık göstermiştir. MDA miktarı her iki çeşitte de kontrol grubuna kıyasla tuz konsantrasyonunun artmasıyla artmıştır fakat tuza nisbi toleranslı olan çeşitte daha az lipit peroksidasyonu olduğunu bulmuşlardır. Koca ve ark. (2006), Shalata ve Tal (1998) tuz stresinin Lycopersicon pennellii de lipit peroksidasyonu üzerine etkilerini çalışmışlardır. NaCI uygulaması sonucu direçli çeşitte düşük miktarda MDA tespit etmişlerdir. Bu sonucu antioksidatif enzim sisteminin iyi çalışmasından kaynaklanabileceğini ileri sürmüşlerdir. Stres faktörlerinin bitki lipit peroksidasyonu üzerine etkisi, Demiral ve Türkan (2005), Dionisio-Sese ve Tobita (1998), Khosravinejad ve ark. (2008), Türkan ve ark. (2005), Gehlot ve ark. (2005), Ashraf ve ark. (2010) ve Neto ve ark. (2006) gibi araştırmacılar tarafından incelenmiştir. Tuz stresinin bitkilerde yağ asidi oranlarında meydana getirdiği değişiklikler üzerinde literatürde fazla çalışma mevcut değildir. Salama ve ark. (2007) NaCI ün mısır kültürlerinde plazma membran lipitlerinde meydana getirdiği değişiklikleri çalışmışlardır. Đki farklı mısır çeşidine 150 mm NaCI uygulanarak yapılan çalışmada total doymuş yağ asidi oranı stres durumunda artış göstermiştir. Tuz stresi membranlarda yağ asidi dağılımını etkileyerek doymuş/doymamış yağ asidi oranını azalttığını bildirmişlerdir. Taarit ve ark. (2010) tuz stresi altında adaçayı yapraklarında temel yağ asidi ve temel yağ kompozisyonunda meydana gelen değişimler üzerine çalışma yapmışlardır. Bu çalışmada 100 mm NaCI de total yağ asidi içeriği % 32 oranında azalmıştır. Bununla beraber artan tuz stresiyle tekli doymamış yağ asitleri oranı artarken çoklu doymamış yağ asitleri azalmıştır.

17 4 Tuz stresinde kişniş yapraklarında temel yağ ve yağ asidi kompozisyonunda meydana gelen değişimler Neffati ve Marzouk (2008) tarafından çalışılmıştır. Tuzluluk total yağ asidi içeriğini üst ve alt yapraklarda önemli oranda azaltmıştır. NaCI konsantrasyonunun artmasıyla doymamış/doymuş yağ asidi oranında azalmaya neden olduğu araştırmacılar tarafından bildirilmiştir. Hamed ve ark. (2005) halofit kaya koruğu bitkisinde tuz stresi altında yağ asidi profillerindeki değişimleri araştırmışlardır. Tuz stresi membran total yağ asidi kompozisyonunda önemli bir değişikliğe neden olmamıştır. Elkahoui ve ark. (2004) Catharanthus roseus hücre süspansiyon kültürlerinde tuz stresinin lipitlerde oluşturduğu değişiklikleri çalışmışlardır. 100 mm NaCI de 16:0 olan palmitik asit oranında azalma, 18:2 linoleik asit oranında artma meydana gelmiştir. Literatürlerde tuz stresinin börülce bitkisinde yağ asidi kompozisyonu üzerine etkisiyle ilgili çalışmalara rastlanmamıştır. Bu çalışmada karnıkara ve poyraz börülce çeşitlerinde tuz uygulamalarının kök ve yapraklardaki yağ asidi kompozisyonu ve yüzdesi, lipit peroksidasyonu ve H 2 O 2 miktarı üzerine etkileri araştırılmıştır Stres ve Stres Çeşitleri Dünya nüfusu hızlı bir şekilde artarken 2050 yılı sonu itibariyle yaklaşık 9 milyar olacağı tahmin ediliyor. Diğer taraftan insanoğlu için vazgeçilmez olan gıda üretimi çeşitli stres faktörleri tarafından olumsuz etkilenmektedir. Artan gıda talebinin üstesinden gelmek tüm ulusların temel ilgi alanlarından biri olmaktadır (Mahajan ve Tuteja, 2005). Bitkisel üretimde stres; bitkinin yaşadığı ortamda bir veya birden fazla etkenin, büyüme ve gelişmeyi olumsuz yönde etkileyerek, verim düşüklüğü ile sonuçlanan bir dizi gerilemeye neden olarak algılanmaktadır (Kuşvuran ve ark., 2008). Bitkiler yaşamları sürecinde birçok stres faktörü ile karşılaşmaktadırlar. Bitki üzerinde ender olarak tek başlarına etki yapabilen bu stres faktörleri, genellikle etkilerini eş zamanlı olarak gerçekleştirmektedir (Kalefetoğlu ve Ekmekçi, 2005).

18 5 Tablo 1.1. Bitkileri etkileyen stres faktörleri STRES FAKTÖRLERĐ Abiyotik stres faktörleri Soğuk Sıcaklık Tuzluluk Kuraklık Biyotik stres faktörleri Patojenler Böcekler Otçullar Kemiriciler Radyasyon Kimyasallar ve kirleticiler Rüzgar Toprakta besin eksikliği Bitkilerde strese neden olan etmenler genel olarak biyotik ve abiyotik stres faktörleri olarak ikiye ayrılır. Abiyotik etmenler canlı dışı durumların oluşturduğu olumsuz şartlar olup bitkilerde önemli ürün kayıplarına neden olmaktadırlar. Abiyotik stres faktörleri; soğuk, sıcaklık, tuzluluk, kuraklık, radyasyon, kimyasallar ve kirleticiler, oksidatif stres, rüzgâr ve topraklardaki besin eksikliği sayılabilir. Biyotik etmenler ise patojenler, böcekler, otçullar ve kemiriciler gibi çeşitli canlı faktörlerinin bitkilere verdiği hasarlardır. Biyotik ve abiyotik stres etmenleri bitkilerde ürün azalmasına neden olarak insan ve hayvanların beslenmelerini olumsuz şekilde etkilemektedir. Abiyotik stres morfolojik, fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler değişimlere neden olarak bitki büyüme ve verimliliğini olumsuz etkilemektedir (Yıldız ve Terzi, 2007). Abiyotik stres ürün verimini azaltmakta ve bu ürün kıtlığından dolayı her yıl milyonlarca dolar değerinde kayıplar oluşmaktadır (Mahajan ve Tuteja, 2005). Abiyotik etmenler bitkilerde %51 ile % 82 arasında değişen büyük ürün kayıplarına neden olmaktadır (Kacar ve ark., 2006). Gerçekte bu stresler, sürdürülebilir tarım endüstrisini tehdit etmektedir.

19 6 Tablo 1.2. Optimum çevre koşullarında farklı bitkilerden alınan ürünlerin abiyotik stres etmenleri sonucu kaybolan ürün miktarları (Kacar ve ark., 2006). Bitki Optimum ürün miktarı, kg ha ¹ Elde edilen miktarı, kg ha ¹ Biyotik stres sonucu kaybolan ürün miktarı, kg ha ¹ Abiyotik stres sonucu kaybolan ürün miktarı, kg ha ¹ Abiyotik stres sonucu kaybolan % miktar Arpa Buğday Yulaf Mısır Sorgum Soya fasulyesi Patates Şeker pancarı Bitkiler maruz kaldığı stres etmenlerine karşı metabolik değişiklikler gerçekleştirerek stres hasarını en aza indirgemeye çalışırlar. Oluşturdukları cevaplar ya stresten kaçınma veya dayanıklılık mekanizmaları geliştirerek etkisi altında kaldıkları faktörlerin hasarını azaltırlar. Bitkilerde çeşitli genler stres faktörlerine cevap olarak düzenlenir. Biyoteknolojik ve gen aktarımı teknikleriyle strese dayanıklı bitkiler geliştirilerek üretime sokulmasıyla yaşadığımız beslenme sorunlarının çözümüne yönelik adımlar atılmaya başlanmıştır Stres Biyolojik olarak stres, bitkiler gibi biyolojik sistemin varlığını ve normal fonksiyonunu engelleyen olumsuz şartlardır. Stres bitkide büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkiler, ürün kaybına ve bitkinin tamamen veya bazı organlarının yaşamını yitirmesine neden olur.

20 7 Bitkiler stres faktörlerinden tamamen aynı oranda etkilenmezler. Bir biyolojik durum, bir bitki için stres oluştururken diğeri için optimum olabilir. Bir bitki aynı ortamda yaşamını en iyi şekilde devam ettirebilirken, diğeri bu ortamdan etkilenerek gelişiminde yavaşlama meydana gelebilir. Bu gibi durumlar bitki çeşidine göre değişmektedir. Bitkiler strese cevap oluştururken hücresel veya tüm bitki yüzeylerinde değişiklikler meydana getirerek yanıt verirler. Bunlar gen aktivasyonu, bazı proteinlerin sentezi, yapraklarda küçülme, stoma sayısının azalması, kutikula kalınlaşması, ozmolit birikimi ve tuz keselerinin oluşması gibi çeşitli cevaplardır. Strese karşı oluşturulan cevaplar; türe, genotipe, su kaybı şiddetine ve uzunluğuna, bitkinin gelişme durumuna, yaşına, organ ile hücre tipine ve hücresel kompartmanlaşmaya bağlı olarak değişmektedir. Oluşturulan cevaplar protein fosforilasyon derecesinde meydana gelecek bir değişiklikse birkaç saniye, gen ifadesinde meydana gelecek değişiklikse dakikalar veya saatler sürebilir (Kalefetoğlu ve Ekmekçi, 2005). Şekil 1.1. Bitkilerin farklı stres faktörlerine karşı cevabı

21 Tuz Stresi En önemli stres faktörlerinden biri olan tuzluluk bitkilerde büyüme, gelişme ve ürün miktarını olumsuz şekilde etkiler. Tuzluluk genelde kurak ve yarı kurak bölgelerde görülür. Yağışlı bölgelerde ise tuzlar yıkanarak yer altı sularına karışır ve daha sonra da akarsularla denizlere taşınır. Bu nedenle tuzluluk yağışlı bölgelerde nadir olarak görülür (Kacar ve ark., 2006). Günümüzde, çoğu yörelerde doğal kaynakların azalması veya kirlenmesi, düşük kaliteli tuzlu suların kullanımını zorunlu duruma getirmiştir. Tarım alanlarında sulamada kullanılan sular, mutlaka bünyelerinde belirli miktarlarda çözünmüş katı madde kısaca tuz içerirler. Tuzluluk dünya tarım alanlarının 930 milyon ha ya denk gelen % 7 sini etkiler (Munns, 2002). Ülkemizde ise yapılan arazi etütlerine göre sulanabilir özellikteki 12.5 milyon ha arazinin yaklaşık 1.5 milyon hektarında tuzlu ve sodyumlu topraklar, 2.8 milyon hektarında ise yaş topraklar oluşmuştur. Bu rakamlara göre sorunlu araziler sulanabilir özellikteki alanlarımızın üçte birini kapsamaktadır (Öztürk, 2003). Tablo 1.3. Türkiye topraklarının tuzluluk derecesi ve alanları (Öztürk, 2003). Tuzluluk derecesi Alan (ha) Toplamdaki % si Hafif Tuzlu Tuzlu Alkali Hafif Tuzlu Alkali Tuzlu Alkali Toplam Tuzluluk, tarım yapılan alanlarda verimliliği olumsuz yönde etkileyen önemli bir etmendir. Tarım topraklarının önemli sorunlarından biri olan tuzluluk ve alkalilik son yıllarda sulamaya paralel olarak yetersiz drenaj ve sulama suyunun kalite özelliği nedeniyle giderek artmaktadır. Ülkemizde toplam olarak hektarlık bir alan

22 9 kaplayan drenaj sorunu olan alanların hektarında tuzluluk ve alkalilik sorunu görülmektedir. Drenaj bozukluğu gösteren topraklar ise genellikle kıyı ve Đç Anadolu ovalarında görülmektedir (Özcan ve ark., 2000). Buharlaşma ve terleme yoluyla topraktan su kaybının fazla olduğu alanlarda toprak yüzeyinde tuz birikir. Ayrıca iyi drenaj sağlanmadan yapılan tarla sulamaları tuzluluğun artmasına neden olmaktadır. Sulama suyunda çözünmüş madde konsantrasyonu fazla ise ve biriken tuzlar drenaj sistemiyle yıkanmazsa, tuzluluk tuza hassas türlere zarar vermeye başlar (Taiz ve Zeiger, 2008). Yüksek tuz konsantrasyonu, özellikle Na+, toprak gözeneklerinde birikerek toprak su iletiminde azalmaya neden olur. Topaklarda yüksek tuz varlığı düşük su potansiyeli zonu oluşturarak bitkiler için su ve besin maddeleri alımını zor hale getirir. Bu yüzden, temelde tuz stresi bitkilerde su eksikliğiyle sonuçlanır ve fizyolojik kuraklık durumu ortaya çıkar. Toprak tuzluluğu kavramı, birim hacimdaki toprakta bulunan çözünebilir tuzların miktarını belirtir. Genellikle Cl ve SO 4 2 anyonlarının iki değerlikli katyonlarla, özellikle Ca+ 2, toprağın tuz içeriği laboratuar koşullarında, elektrik geçirgenlik ölçüm cihazıyla belirlenir. Toprak tuzluluk seviyesi ve bitkilerin bu tuzluluk oranlarına tepkisi Tablo 1.4. deki gibi sınıflandırılır. Tablo 1.4. Toprakların elektriksel iletkenlik (EC) değerlerine göre tuzluluk derecesi ve bitkilerin tepkileri Tuzluluk, E.C. (25 0C de ds/m) Bitki Tepkisi 0-2 Çok az tuzlu Tuzluluğun etkisi genelde ihmal edilebilir 2-4 Az tuzlu Çok duyarlı bitkilerin ürün verimleri düşebilir 4-8 Tuzlu Birçok bitkinin ürün verimi düşer 8-16 Çok tuzlu > 16 Aşırı tuzlu Tuza dayanıklı bitkiler normal ürün verebilir Tuza çok dayanıklı birkaç bitki ürün verebilir

23 10 Aşırı tuzluluk, stres altındaki bitkinin yaşaması için gerekli biyokimyasal ayarlamayı yapması ve topraktan suyu alması için harcaması gereken enerjiyi artırarak bitki gelişmesini azaltmaktadır. Bitki, yaşaması için harcadığı bu enerjiyi, büyüme ve verim için kullanacağı enerjiden sağlamakta ve verimde azalmalar ortaya çıkmaktadır. Bitkilerin tuzluluğa dayanımı, kök bölgesindeki eriyebilir tuzların belli bir seviyesi için elde edilen verim ile tuzlu olmayan koşullarda elde edilen verimin karşılaştırılması olarak açıklanabilir. Dolayısıyla bitki tuz toleransı, bitkilerin yetişme koşullarına bağlı oransal bir değerdir. Yüksek tuzluluğun bitkiler üzerindeki zararlı etkileri bitkinin ölümü ve/veya üretimin düşmesi şeklinde gözlenebilir. Birçok bitki türü ya hücrelerine tuzu almayarak ya da tuzu hücre içinde tolere edecek mekanizmalar geliştirmişlerdir. Tuz stresi etkisinde fotosentez, protein sentezi, enerji ve lipit metabolizması etkilenir. Esas anlamda tuz stresine ilk cevap yaprak yüzey alanının büyümesinde azalma şeklinde kendini gösterir. Hücre büyümesi için gerekli olan karbonhidratlar fotosentez esnasında sağlanır. Fotosentez oranları bitki tuz stresi (özellikle NaCl stresi) altında iken genelde düşüktür (Doğan, 2005). Bitki hücrelerinde tuz stresiyle meydana gelen hasarların nedenleri, Na+ hücre metabolizması için toksiktir ve bazı enzimlerin fonksiyonlarını inhibe eder, Yüksek Na+ yoğunluğu ozmotik dengesizlik, membran düzensizliği, hücre bölünme, büyüme ve çoğalmasında yavaşlamalara neden olur, Yüksek Na+ seviyesi fotosentezi yavaşlatarak reaktif oksijen türlerinin artmasına neden olur (Mahajan ve Tuteja, 2005). Tuz stresi bitki gelişimini, fotosentezi yavaşlatır ve su dengesini bozar. Tuzun verdiği hasarlara karşı bitkiler faklı adaptasyonlar kazanır Tuzluluk Bitkilerde Büyüme ve Fotosentezi Baskı Altına Alır Bitkiler tuza olan duyarlılıklarına göre temelde iki gruba ayrılırlar. Halofitler tuzlu topraklara özgü olup tüm yaşam devrelerini bu topraklarda devam ettirirler. Glikofitler

24 11 ise tuzlu topraklara halofitler kadar dirençli olmayıp tuza karşı duyarlı bitki gruplarını oluştururlar. Aşırı tuz stresi bitkilerde bodur büyümeye ve kök sistemlerinin gelişmesinde yavaşlamalara neden olur. Tomurcuk oluşumu azalır, topraküstü organların ve yaprakların gelişiminde yavaşlamalar meydana gelir. Tuz etkisinden dolayı hücrelerin ölmesi köklerde, tomurcuklarda, yaprak kenarlarında ve büyüme uçlarında sararmalar meydana gelir (Kacar ve ark., 2006). Kloroplastlarda yüksek konsantrasyonda Na+ ve/veya Cl birikince fotosentez engellenir. Karbohidrat metabolizması ve fotofosforilasyon tuza karşı hassastır. Hassasiyet bu mekanizmalarda rol alan enzimlerin tuzluluğa duyarlılığından ileri gelir (Taiz ve Zeiger, 2008) Tuzluluk Bitkilerde Ozmotik Dengeyi Bozar Köklenme bölgesinde çözünmüş olarak bulunan maddeler, düşük ozmotik potansiyele sahiptirler. Düşük ozmotik potansiyel toprağın su potansiyelini düşürür. Dolayısıyla tuz konsantrasyonu arttıkça bitki topraktan daha az su alır. Ortamda Na+, Cl ve SO₄ iyonlarının artması protoplazma iyon dengesinin bozulmasına neden olarak iyon toksitesi sorunu ortaya çıkar. Normal topraklarda bitki sitosolü mm K+ ile 10 mm Na+ içerir (Taiz ve Zeiger, 2008). Na+ un K+ a oranının artması enzimleri etkisizleştirir, protein sentezini engeller, membran permeabilitesi azalır ve kloroplastlar zarar görür Bitkiler Tuz Zararını Azaltmak Đçin Farklı Adaptasyonlar Geliştirirler Bitkilerin tuza tolerans kazanabilmesi için hem iyonik hem de ozmotik denge gereklidir. Hücre içi iyon dengesi toksik iyon alınımını ve iyonların vakuolde kompartmentalizasyonunu sağlayan belirleyicileri gerektirir. Vakuolde iyon birikimini ozmotik düzenleme sağlar. Ozmotik düzenleme hücre içi homeostazi için sitosolde ozmolitlerin birikimiyle sağlanır. Tuz stresinden sonra ozmotik ve iyonik dengenin kurulması yalnız hücre ölümünü önlemez aynı zamanda büyüme ve yaşam döngüsünü tamamlamak için gerekli fizyolojik ve biyokimyasal reaksiyonların devamını sağlar (Jenks ve Hasegawa, 2005).

25 12 Tuzlu topraklarda yetişen bitkiler bünyelerine fazla miktarda tuz almışlarsa, transpirasyon yoluyla tuzları üst organlarına doğru taşırlar. Bitkiler tuzun zararlarını en aza indirgemek için, sürgünlerden, meristemlerden ve yapraklardan tuzu dışarı atarlar. Tuz sediri, tuz çalısı ve Atriplex halimus (Deniz semizotu) gibi bazı bitkiler iyonları köklerden uzaklaştıramadıkları için yapraklarda tuz bezleri oluşturarak iyonlar zararsız hale getirilir (Şekil 1.2.). Halofitler yaprak hücrelerinde Na+ ve CI iyonlarını biriktirseler de, üst organlarına taşınan tuz miktarı turgoru düzenlemek için ihtiyaç duyulan miktardan çok fazladır. Yapraklardan tuz bezleriyle fazla iyonların kaldırılması bitkiler için önemli bir mekanizmadır. Tuz, tuz bezlerine apoplastik ve simplastik yollarla taşınır (Pessarakli, 1999). Şekil 1.2. Atriplex halimus ve tuz bezinin yapısı (Pessarakli, 1999). Bitkiler tuz stresinin üstesinden gelmek için değişik moleküler ve biyokimyasal mekanizmalar geliştirmiştir. Tuzluluğa adaptasyonu sağlamak için prolin, glisinbetain, trehaloz ve mannitol gibi çeşitli organik maddeler sentezleyerek moleküler olarak su potansiyellerini ayarlamaya çalışırlar. Biyokimyasal mekanizmalar iyonları seçici biriktirme veya kabul etmeme, kökler tarafından iyon alınımının kontrolü ve yapraklara transportu, hücresel ve tüm bitki düzeyinde iyonların kompartmantalizasyonu, uyumlu

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin yapısında, çoğunlukla oksijen yer almaktadır. (reaktif oksijen türleri=ros) ROS oksijen içeren, küçük ve oldukça reaktif moleküllerdir.

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ STRES KOŞULLARINA DAYANIKLILIK ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ 25.02.2 TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ Yrd. Doç. Dr. YILMAZ BİTKİLERDE STRES Çevresel koşullardaki herhangi bir farklılık (stres)

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER

SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER SERBEST RADİKALLER Serbest radikaller dış yörüngelerinde eşlenmemiş elektron bulundurmaları nedeniyle diğer bileşiklerden farklı kimyasal bileşiklerdir.

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

1. B HÜCRELER N YAPISI... 1 2. ENZ MLER VE LEVLER ... 19

1. B HÜCRELER N YAPISI... 1 2. ENZ MLER VE LEVLER ... 19 İÇİNDEKİLER 1. BİTKİ HÜCRELERİNİN YAPISI... 1 1.1. BİTKİ HÜCRELERİ VE YAPISI... 1 1.1.1. Meristematik Bitki Hücresi... 2 1.1.2. Olgun Bitki Hücresi... 3 1.1.3. Odunsu Bitki Hücresi... 4 1.1.4. Otsu Bitki

Detaylı

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a)

Çizelge 2.6. Farklı ph ve su sıcaklığı değerlerinde amonyak düzeyi (toplam amonyağın yüzdesi olarak) (Boyd 2008a) - Azotlu bileşikler Su ürünleri yetiştiricilik sistemlerinde oksijen gereksinimi karşılandığı takdirde üretimi sınırlayan ikinci faktör azotlu bileşiklerin birikimidir. Ana azotlu bileşikler; azot gazı

Detaylı

Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri

Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri Bitkilerde C3, C4 ve CAM Mekanizmaları, Farkları ve Üstünlükleri Bitkilerde C3 Yolu Calvin döngüsünün ilk tanımlanabilir ürünü 3-C lu PGA molekülü olduğu için bu metabolik yol C 3 yolu olarak adlandırılır.

Detaylı

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş KİMYA-IV Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş Organik Kimyaya Giriş Kimyasal bileşikler, eski zamanlarda, elde edildikleri kaynaklara bağlı olarak Anorganik ve Organik olmak üzere, iki sınıf altında toplanmışlardır.

Detaylı

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler)

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Biyokimya Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Bölüm 1: Biyokimya ve önemi: 1. Biyokimya tanımı, önemi ve boyutsal

Detaylı

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. BÖLÜM 1. I. Adaptasyon II. Mutasyon III. Kalıtsal varyasyon Bir populasyondaki bireyler, yukarıdakilerden hangilerini "doğal seçilim ile kazanır? D) I veii E)

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ)

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) DOĞRU YANLIŞ SORULARI Depo yağlar iç organları basınç ve darbelerden korur. Steroitler hücre zarının yapısına katılır ve geçirgenliğini artırır.

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI

BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI BİTKİ BESLEME DERS NOTLARI Dr. Metin AYDIN KONYA 2011 BİTKİ BESİN ELEMENTLERİNİN GÖREVLERİ, ALINIŞ FORMLARI ve KAYNAKLARI Besin Elementi Bitkideki Görevi Alınış Formu Kaynakları Karbon (C) Karbonhidratların

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Fotosentez Mekanizması

Fotosentez Mekanizması Fotosentez Mekanizması Tüm bitkilerin fotosentezde gerçekleşen ortak süreç C 3 yolu 5 karbonlu ribulose difosfat bir karbondioksit (CO2) ekleyerek altı karbonlu (6C) kararsız bileşik oluşur. Bu tepkime

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

BİY 315 BİYOKİMYA GİRİŞ. Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ Güz Yarı Dönemi

BİY 315 BİYOKİMYA GİRİŞ. Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ Güz Yarı Dönemi BİY 315 BİYOKİMYA GİRİŞ Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ 2008-2009 Güz Yarı Dönemi 1 Anlatım Planı 1. Makromoleküller ve Su 2. Amino asitler ve Peptidler 3. Proteinler 4. Enzimler 5. Karbohidratlar 6. Nükleik

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK (Botanik, 10. Hafta): Fotosentez FOTOSENTEZ

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK (Botanik, 10. Hafta): Fotosentez FOTOSENTEZ FOTOSENTEZ Elektron Koparılması ve Floresans Enerjisi Elektronlar negatif (e - ) ve protonlar pozitif (p + ) yüklüdür. Bu nedenle protonlar elektronları çekerler. Elektronlar ise, belli bir enerjiye sahiptir

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA

12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA 12. SINIF KONU ANLATIMI 23 BİTKİLERDE BESLENME BİTKİLERDE TAŞIMA BİTKİLERDE BESLENME Bitkiler inorganik ve organik maddelere ihtiyaç duyarlar. İnorganik maddeleri hazır almalarına rağmen organik maddeleri

Detaylı

TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI

TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI SAĞLIK BİLİMLERİ ENSİTÜSÜ İ Yüksek Lisans Programı SZR 101 Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders (T+ U) 2+2 3 6 AD SZR 103 Akılcı İlaç Kullanımı 2+0

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

Doğadaki Enerji Akışı

Doğadaki Enerji Akışı Doğadaki Enerji Akışı Güneş enerjisi Kimyasal enerjisi ATP Fotosentez olayı ile enerjisi Hareket enerjisi Isı enerjisi ATP Enerjinin Temel Molekülü ATP + H 2 O ADP + H 2 O ADP + Pi + 7300 kalori AMP +

Detaylı

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır:

Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Üç çeşit temel bağ vardır: İyonik bağlar, elektronlar bir atomdan diğerine aktarıldığı zaman

Detaylı

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta Bitki Fizyolojisi 6. Hafta 1 Fotosentezin karanlık tepkimelerinde karbondioksit özümlemesi; 1. C 3 bitkilerinde (Calvin-Benson mekanizması ile), 2. C 4 bitkilerinde (Hatch-Slack mekanizması ile), 3. KAM

Detaylı

Fotosentez ile her yıl 160 milyar ton karbonhidrat üretilir. Güneş enerjisi dünyadaki yaşam enerjisi kaynağıdır.

Fotosentez ile her yıl 160 milyar ton karbonhidrat üretilir. Güneş enerjisi dünyadaki yaşam enerjisi kaynağıdır. FOTOSENTEZ Fotosentez ile her yıl 160 milyar ton karbonhidrat üretilir. Güneş enerjisi dünyadaki yaşam enerjisi kaynağıdır. Fotosentez Kloroplastlar, 150 milyon km uzaktan, güneşten gelen ışık enerjisini

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

zeytinist

zeytinist 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 Potasyum:

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar

GENEL KİMYA. 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar GENEL KİMYA 4. Konu: Kimyasal türler, Kimyasal türler arasındaki etkileşimler, Kimyasal Bağlar Kimyasal Türler Doğada bulunan bütün maddeler tanecikli yapıdadır. Maddenin özelliğini gösteren küçük yapı

Detaylı

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI Dr. Yasemin Sezgin yasemin sezgin HÜRESEL BOYAMANIN TEMEL PRENSİPLERİ Hem fiziksel hem kimyasal faktörler hücresel boyamayı etkilemektedir BOYAMA MEKANIZMASı Temelde boyanın

Detaylı

10. Bölüm: TOPRAK REAKSİYONU (ph)

10. Bölüm: TOPRAK REAKSİYONU (ph) 10. Bölüm: TOPRAK REAKSİYONU (ph) Toprağın asitlik veya bazlık derecesinin göstergesidir Nötr veya nötral = 7.0 Asidik < 7.0 Alkali > 7.0 Bir toprağın asit veya alkali reaksiyon göstermesi toprak çözeltisindeki

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

BİTKİLERDE STRES. Hayvanlar Kıvrılma ve Katlanması (Işık stresi), Su baskını, mekanik etkiler (Rüzgar, kar ve buz örtüsü) Başlıca Stres Çeşitleri:

BİTKİLERDE STRES. Hayvanlar Kıvrılma ve Katlanması (Işık stresi), Su baskını, mekanik etkiler (Rüzgar, kar ve buz örtüsü) Başlıca Stres Çeşitleri: BİTKİLERDE STRES Stres (baskı) faktörleri, bitkileri yaşamlarının herhangi bir döneminde ortaya çıkarak etkileyen ancak değişik tepkilerin alınmasına yol açabilen diğer bir deyişle özellikleri birbirine

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 İçindekiler 1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 1. BÖLÜM: BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI ve BİYOLOJİ... 12 A. BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ... 12 1. Bilim İnsanı ve Bilim... 12 B. BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI...

Detaylı

FOTOSENTEZ. 1. Fotosentez, güneş enerjisini, besin içindeki saklı kimyasal bağ enerjisine çeviren olaydır.

FOTOSENTEZ. 1. Fotosentez, güneş enerjisini, besin içindeki saklı kimyasal bağ enerjisine çeviren olaydır. 1 FOTOSENTEZ *Fotosentez: Klorofilli canlıların, ışık enerjisini kullanarak; inorganik maddelerden organik besin sentezlemesine fotosentez denir. 1. Fotosentez, güneş enerjisini, besin içindeki saklı kimyasal

Detaylı

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( )

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( ) Açıklamalar: I. DÖNEM - 2. DERS KURULU (2014-2015) Kısaltmalar: DK: Ders kurulu, IHU: İyi hekimlik uygulamaları, Mİng: Akademik/Medikal İngilizce, TDE: Türk Dili ve Edebiyatı, Bilgisayar Okur yazarlığı:

Detaylı

Toprağın Katı ve Sıvı Fazı Arasındaki Etkileşimler

Toprağın Katı ve Sıvı Fazı Arasındaki Etkileşimler Toprağın Katı ve Sıvı Fazı Arasındaki Etkileşimler Toprakta bulunan katı (mineral ve organik madde), sıvı (toprak çözeltisi ve bileşenleri) ve gaz fazları sürekli olarak etkileşim içerisindedir. Bunlar

Detaylı

Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK. Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR

Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK. Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR GÜNÜMÜZDE, GİRİŞ Endüstriyel faaliyetler, yanlış yapılan tarımsal uygulamalar, trafik yoğunluğu ve doğal ortamlarda

Detaylı

ayxmaz/lisebiyoloji.com

ayxmaz/lisebiyoloji.com Adı/Soyadı: Sınıf/No: / Fotosentez İnceleme Çalışma 1. Verilen terimleri kullanarak aşağıdaki ifadeleri tamamlayın. A.Terimler: Klorofil, Kloroplast, Mavi ve kırmızı ışık dalgalarının,yeşil ışık dalgalarının,

Detaylı

CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK

CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK CANLININ İÇ YAPSINA YOLCULUK EN KÜÇÜK OLANINDAN EN BÜYÜK OLANINA KADAR TÜM CANLILARIN YAPISINI OLUŞTURAN BİRİM: HÜCRE Canlıların tüm özelliklerini taşıyan en küçük birimine hücre denir. Canlı bir hücreden

Detaylı

HÜCRE. Dicle Aras. Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması

HÜCRE. Dicle Aras. Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması HÜCRE Dicle Aras Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması Hücre Bölünmesi Hücre bölünme ve çoğalması iki şekilde gerçekleşir. Vücut soma hücrelerinin bölünme ve çoğalma biçimi Mitoz (mitosis),

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 11. Sınıf 1 CANLILARDA ENERJİ DÖNÜŞÜMLERİ Fotosentez ile ışık enerjisi kimyasal bağ enerjisine dönüştürülür. Kloroplastsız hücreler fotosentez yapamaz. DOĞRU YANLIŞ SORULARI

Detaylı

REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 Reaksiyon (tepkime) türleri 1 Gerçekte tüm organik tepkimeler dört sınıftan

Detaylı

BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI

BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI BÖLÜM 10 ORGANİK MADDELERİN TAŞINIMI Çok hücrelilerde taşınım Difüzyon Hayvanlarda taşınım TRANSLOKASYON verim = Organik madde birikimi ve taşınımı 1 dönümlük elma bahçesi 70 ton meyve üretimi=10 ton organik

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ B FOTOSENTEZ : 1 Güneş Enerjisinin Dönüştürülüp Depolanması 2 Fotosentez Olayı (Karbondioksit Özümlemesi) 3 Fotosentez Hızını Etkileyen

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

3) Oksijenin pek çok bileşiğindeki yükseltgenme sayısı -2 dir. Ancak, H 2. gibi peroksit bileşiklerinde oksijenin yükseltgenme sayısı -1 dir.

3) Oksijenin pek çok bileşiğindeki yükseltgenme sayısı -2 dir. Ancak, H 2. gibi peroksit bileşiklerinde oksijenin yükseltgenme sayısı -1 dir. 5.111 Ders Özeti #25 Yükseltgenme/İndirgenme Ders 2 Konular: Elektrokimyasal Piller, Faraday Yasaları, Gibbs Serbest Enerjisi ile Pil-Potansiyelleri Arasındaki İlişkiler Bölüm 12 YÜKSELTGENME/İNDİRGENME

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

BİY 315 Lipid Metabolizması-II. Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ Güz Yarı Dönemi

BİY 315 Lipid Metabolizması-II. Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ Güz Yarı Dönemi BİY 315 Lipid Metabolizması-II Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ 2008-2009 Güz Yarı Dönemi Yağ Asidi Oksidasyonu Besinlerin sindirimi sonucu elde edilen yağlar, bağırsaktan geçerek lenf sistemine ulaşır ve bu

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com

Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU. hasanyolcu.wordpress.com Yrd. Doç. Dr. H. Hasan YOLCU hasanyolcu.wordpress.com En az iki atomun belli bir düzenlemeyle kimyasal bağ oluşturmak suretiyle bir araya gelmesidir. Aynı atomda olabilir farklı atomlarda olabilir. H 2,

Detaylı

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi Prof. Dr. Esat Orhon DNA kırıklarının nedeni nedir? Unpaired Electrons Serbest radikal nedir? Çift oluşturamamış, tek kalmış elektron veya elektronlar içeren atomlar

Detaylı

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU

12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU 12 HÜCRESEL SOLUNUM GLİKOLİZ VE ETİL ALKOL FERMANTASYONU HÜCRESEL SOLUNUM HÜCRESEL SOLUNUM Besinlerin hücre içerisinde parçalanması ile ATP üretimini sağlayan mekanizmaya HÜCRESEL SOLUNUM denir. Canlılar

Detaylı

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol)

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) hücre solunumu Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 6 CO 2 + 6 H 2 0 + enerji (ATP + ısı) Hücre solunumu karbonhidratlar, yağlar ve protein

Detaylı

YAĞLAR (LİPİTLER) Yağların görevleri:

YAĞLAR (LİPİTLER) Yağların görevleri: LİPİTLER (YAĞLAR) YAĞLAR (LİPİTLER) Yapılarında C,H, O den başka N,P da bulunabilir. İçerikleri C miktarı O a göre daha fazla olduğu için çok enerji verirler. Yağlar solunumda kullanılınca çok oksijen

Detaylı

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir.

NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. NATURAZYME Naturazyme enzim grubu karbohidrazlar, proteaz ve fitaz enzimlerini içerir. Tüm hayvanlar besinleri sindirmek için enzimleri kullanırlar. Bunlar hem hayvanın kendi sentezlediği hem de bünyelerinde

Detaylı

FOTOSENTEZ C 6 H 12 O 6 + 6 O 2. Fotosentez yapan canlılar: - Bitkiler - Mavi yeşil algler - Bazı bakteriler - Bazı protistalar. Glikoz IŞIK KLOROFİL

FOTOSENTEZ C 6 H 12 O 6 + 6 O 2. Fotosentez yapan canlılar: - Bitkiler - Mavi yeşil algler - Bazı bakteriler - Bazı protistalar. Glikoz IŞIK KLOROFİL Fotosentez FOTOSENTEZ Işık enerjisinin kullanılarak organik bileşiklerin üretilmesidir. Yeşil yapraklı bitkilerin inorganik maddelerden (H 2 O, CO 2 ), ışık enerjisi ve klorofil yardımı ile organik besin

Detaylı

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile Su Kimyası Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile canlılık için gerekli ortamı sunar. Canlıların

Detaylı

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir.

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir. DERS: BİYOLOJİ KONU: C.T.B(Vitaminler e Nükleik Asitler) VİTAMİNLER Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır. Özellikleri: Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #2 1) Aşağıdaki grafikte, ph derecesi ile X, Y ve Z enzimlerin tepkime hızı arasındaki ilişki gösterilmiştir. 2) Aşağıdaki şemada kloroplast ile mitokondri arasındaki madde alış

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞĐŞĐM ÜNĐTE 3 : MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞĐŞĐM ÜNĐTE 3 : MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞĐŞĐM ÜNĐTE 3 : MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ C- BĐLEŞĐKLER VE BĐLEŞĐK FORMÜLLERĐ (4 SAAT) 1- Bileşikler 2- Đyonik Yapılı Bileşik Formüllerinin Yazılması 3- Đyonlar ve Değerlikleri

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

BÖLÜM 2 BİTKİLERDE OKSİDATİF STRES

BÖLÜM 2 BİTKİLERDE OKSİDATİF STRES BÖLÜM 2 BİTKİLERDE OKSİDATİF STRES 2. 1. Aktif Oksijen Türlerinin Oluşumu ve Antioksidant Sistem Atomik oksijen yer kabuğunda en yaygın olarak bulunan elementtir. Atmosfer ve suyun yapısında bulunan moleküler

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN

EKOSİSTEM. Cihangir ALTUNKIRAN EKOSİSTEM Cihangir ALTUNKIRAN Ekosistem Nedir? Bir bölge içerisinde bulunan canlı ve cansız varlıkların karşılıklı oluşturdukları sisteme ekosistem denir. Ekosistem Bileşenleri Canlı Öğeler Üreticiler

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon

Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon SOLUNUM İki çeşit solunum vardır HÜCRE DIŞI SOLUNUM: Canlıların dış ortamdan O 2 alıp, dış ortama

Detaylı

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven LİZOZOMLAR Doç.. Dr. Mehmet GüvenG Lizozomlar tek bir membran ile çevrili evrili veziküler yapılı organellerdir. Lizozomlar eritrosit dışıd ışındaki tüm t m hayvan hücrelerinde h bulunur. Ortalama olarak

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

BĐTK TKĐLER NASIL BESLENĐR???

BĐTK TKĐLER NASIL BESLENĐR??? BĐTK TKĐLER NASIL BESLENĐR??? ÖĞRETĐMDE PLANLAMA ve DEĞERLENDĐRME GÜNLÜK YAŞAM OLAYLARI DERSĐN SORUMLUSU: PROF.DR.ĐNCĐ MORGĐL HAZIRLAYAN:ESRA ÇECE NUMARA:20338465 HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ANKARA 2008 GÜNLÜK

Detaylı

- Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR

- Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR OTEKOLOJİ SU - Su hayatsal olaylar - Çözücü - Taşıyıcı - ph tamponlaması - Fotosentez - Mineral madde alınımı - YAĞIŞLAR ÇİĞ VE KIRAĞI - Toprak yüzeyinin sıcaklığını kaybetmesi - Suyun yoğunlaşması - Çiy

Detaylı

Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize

Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale. Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize Prof. Dr. Nuray Mücellâ Müftüoğlu ÇOMÜ, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü Çanakkale Ekrem Yüce Dr. Turgay Turna Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü Rize Ali Kabaoğlu Safiye Pınar Özer Gökhan Tanyel ÇAYKUR Atatürk

Detaylı

Arpada Hastalıklara Bağlı Olmayan Yaprak Lekeleri

Arpada Hastalıklara Bağlı Olmayan Yaprak Lekeleri Arpada Hastalıklara Bağlı Olmayan Yaprak Lekeleri Hastalığa bağlı olmayan bu yaprak lekeleri, genelde yaprağın sadece bir tarafında fark edilebilmektedir. Nadiren klorozlarla çevrili olurlar ve renk değişimleri

Detaylı