KRİZ ORTAMINDA VERGİ POLİTİKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KRİZ ORTAMINDA VERGİ POLİTİKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ"

Transkript

1 T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ MALİYE BÖLÜMÜ 25. TÜRKİYE MALİYE SEMPOZYUMU KRİZ ORTAMINDA VERGİ POLİTİKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

2 T.C. GAZI ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ MALİYE BÖLÜMÜ 25. TÜRKİYE MALİYE SEMPOZYUMU KRİZ ORTAMINDA VERGİ POLİTİKALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Gazi Üniversitesi Maliye-Vergi Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi Ankara, 2011

3 COPYRİGHT TÜRKÇE SUNUŞ Bu kitabın tüm yayın haklan Gazi Üniversitesi tarafından korunmuştur. Yazarın ve yayıncının izni olmaksızın, hiçbir amaçla çoğaltılamaz, kopya edilemez, manyetik ortama (Bilgisayar, CD, Disket vs.) aktarılamaz. Bilindiği üzere, geleneksel hale gelen Türkiye Maliye Sempozyumları, 1985 yılından itibaren gerçekleştirilmekte ve kendi alanındaki bilimsel bilgi üretimini ve paylaşımını destekleyen en büyük akademik platformu oluşturmaktadır. Yayıncı Kuruluş ISBN Sayfa Düzeni ve Yayına Hazırlama Kapak Tasarımı ve Uygulama Basımcı ve Basıldığı Yer Basıldığı Tarih ' Gazi Üniversitesi Maliye-Vergİ Hukuku Uygulama ve Araştırma Merkezi ; : Cengiz ŞİMŞİR : Elvan BAL : Cem Web Ofset San. Tic. Ltd.Şti. Alınteri Bulvarı No: 29 Ostim / ANKARA Tel: : Türkiye Maliye Sempozyumu, Gazi Oniversitesi IİBF Maliye Bölümü tarafından Mayıs 2010 tarihleri arasında Belek/ANTALYA 'da gerçekleştirilmiştir. Üniversitelerimizin öğretim üye ve yardımcıları ile ilgili üst düzey bürokratların tebliğ, tartışma ve yorumlar şeklinde yapmış oldukları katkılar, sempozyumun başarılı geçmesinin yegane sebebidir. Üniversitelerimizden ve Maliye Bakanlığı'ndan gelen öneriler doğrultusunda Sempozyum konusu olarak belirlenen "Kriz Ortamında Vergi Politikalarının Değerlendirilmesi", konusu, halen güncelliğini korumaktadır. Belirlenen konunun güncel ve önemli olmasından dolayı, gerek Üniversitelerimizden gerekse ilgili kurumlardan çok sayıda tebliğ önerisi gelmiştir. 25. Türkiye Maliye Sempozyumu Bilim Komitesi tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda, tebliğlerin bir kısmının Sempozyumda sunulmasına karar verilmiştir. Sempozyumda sunulan tebliğleri ve yapılan tartışmaları içeren sempozyum kitabını hazırlayarak sizlerin yararına sunmaktan mutluluk duyuyoruz. YAKLAŞIM YAYINCILIK SAN. VE TİC. AŞ. Yıldızevler Mah Sk. No: 7 Çankaya Konaklan A Blok Çankaya - Ankara Tel: (0312) pbx Fax: (0312) Sempozyumun gerek bilimsel ve gerekse sosyal organizasyonun gerçekleştirilmesinde önemli katkılar aldık. Konunun şekillenmesi ve sunulacak tebliğlerin belirlenmesi aşamasındaki katkılarından dolayı 25. Türkiye Maliye Sempozyumu Bilim Komitesi üyelerine, Sempozyumun başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesi için özverili çalışmalarından dolayı 25. Türkiye Maliye Sempozyumu Düzenleme Komitesi üyelerine ve organizasyon çalışmalarıyla bizleri rahatlatan GT Ltd. Şti. mensuplarına teşekkür ederiz. Türkiye Maliye Sempozyumlarının 25 yıldır devam eden sürekliliği ve giderek artan etkinliğinde Maliye Bakanlığının katkıları, ayrıca, özel bir teşekkürü gerektirmektedir. Kitabın ilgili akademisyen, Maliye yöneticileri ve bürokratlara yararlı olmasını diliyorum. Saygılarımla... Prof. Dr. Şükrü KIZILOT Gazi Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü Başkanı

4 25. TÜRKİYE MALİYE SEMPOZYUMU PROGRAMI 25. TÜRKİYE MALİYE SEMPOZYUMU BİLİM KOMİTESİ Prof. Dr. Turgay BERKSOY Prof. Dr. Beyhan ATAÇ Prof. Dr. Ahmet KİRMAN Prof. Dr. Naci B. MUTER Prof. Dr. Figen ALTUG Prof. Dr. Kamil TÜGEN Prof. Dr. Metin TAŞ Prof. Dr. Nurettin BİLİCİ Prof. Dr. Mustafa AKKAYA Prof. Dr. Mircan TOKATLIOĞLU Prof. Dr. Yusuf Ziya TAŞKAN Prof. Dr. Abuzer PINAR Doç. Dr. Ahmet KESİK Doç. Dr. Ekrem KARAYILMAZLAR Doç. Dr. Naci Tolga SARUÇ Doç. Dr. Recep TEKELİ Doç. Dr. Mustafa Ali SARILI Doç. Dr. Mehmet ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Yasemin ÖZUĞURLU Yrd. Doç. Dr. Neslihan Coşkun KARADAĞ Yrd. Doç. Dr. Ufuk SELEN Sait ARCAGÖK (Marmara Üniversitesi) (Anadolu Üniversitesi) (Galatasaray Üniversitesi) (Celal Bayar Üniversitesi) (İstanbul Üniversitesi) (Dokuz Eylül Üniversitesi) (Gazi Üniversitesi) (Hacettepe Üniversitesi) (Ankara Üniversitesi) (Uludağ Üniversitesi) (Gaziosmanpaşa Üniversitesi) (Harran Üniversitesi) (Maliye Bakanlığı) (Pamukkale Üniversitesi) (Kocaeli Üniversitesi) (Adnan Menderes Üniversitesi) (Afyon Kocatepe Üniversitesi) (Çanakkale Onsekiz Mart Ü.) (Mersin Üniversitesi) (Çukurova Üniversitesi) (Uşak Üniversitesi) (Maliye Bakanlığı) i OTELE GİRİŞ ı. ^ '">^*\^>M AÇİLİŞ KONUŞMALARI PROF. DR. ŞÜKRÜ KIZILOT (MALİYE BÖLÜM! BAŞKANI) PROF. DR. RIZA AYHAN (GAZİ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜ) MEHMET ŞİMŞEK (MALİYE BAKANI) ; KAHVE ARASI j I. OTURUM ÖĞLE ARASI KONUŞMACILAR \ I "Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygu- i lanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkileri- j nin Değerlendirilmesi" t. i OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. KAMİL MUTLUER - DOÇ. DR. SAYGIN EYÜPGİLLER - YRD. DOÇ. DR. FATİH SARAÇOĞLU "Küresel Finans Krizi: Sebep, Sonuç ve Etkilerinin İrdelenmesi" - ÖMER ÇAKICI (BAŞ HESAP UZMANI) OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. HALUK ANIL KONUŞMACILAR i I M. OTURUM "Vergilerin Kanuniliği - Kanunların Meşruluğu: Yüzyılla- ; rın Serüveni" - PROF. DR. HAKAN ÜZELTÜRK "Performans Değerlemede Yeni Bir Yaklaşım: 360 Dere-, ce Geribildirim ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nda Uygulanabilirliği Üzerine Bir Araştırma" - DOÇ. DR. KADİR ARDIÇ - YRD. DOÇ. DR. HALİT ÇİÇEK

5 KAHVE ARASI III. OTURUM PANEL (KRİZ VE KAYITDIŞILIK İLİŞKİSİ) OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. NEVZAT SAYGILIOĞLU KONUŞMACILAR MEHMET KİLCİ (GİB BAŞKANI) PROF. DR. ŞÜKRÜ KIZILOT (GAZİ ÜNİVERSİTESİ) MUSTAFA UYSAL (VERGİ KONSEYİ BAŞKANI) SERTAÇ ÖZİNAL (BANKALARARASl KART MRK. GN. MD.) HOŞGELDINIZ KOKTEYLİ I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: NACİ AĞBAL (MALİYE BAKANLIĞI MÜSTEŞARI) KONUŞMACILAR "Uluslararası Vergi Rekabetinin Gelir Bölüşümü Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği" - YRD. DOÇ. DR. AYŞEGÜL YAKAR ÖNAL - YRD. DOÇ. DR. SEZAİ TEMELLİ j "Küresel Vergi Rekabetinin Ekonomi Politiği: Kuramsal Sonuçların Ülke Grupları Açısından Analizi" - YRD. DOÇ. DR. ÖZGÜR SARAÇ İ i s l i İ I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. Ş E RAF ETTİN AKSOY KONUŞMACILAR "Türkiye'de Vergisel Teşviklerin İstihdama Etkisinin Sektörel Analizi ( Dönemi Panel Veri Analizi)" - DOÇ. DR. SALİH BARIŞIK-YRD. DOÇ. DR. YUSUF TEMUR KAHVE ARASI "Mali Krize Karşı Getirilen Vergisel Düzenlemelerin Etkinliğinin Değerlendirilmesi" - ZİHNİ KARTAL (BAŞ HESAP UZMANI) OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. BEYHAN ATAÇ KONUŞMACILAR KAHVE ARASI II. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. FETHİ HEPER KONUŞMACILAR "Vergi Cennetleri ile Mücadelede Bilgi Değişimi Anlaşmaları" - YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN KİLİÇ l "Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Kurumlar \ Vergisi Gelirleri Üzerindeki Etkisinin Ekonometrik Analizi" - YRD. DOÇ. DR. İDRİS SARISOY - YRD. DOÇ. DR. SELÇUK KOÇ ÖĞLE ARASI \ j II. OTURUM "Küresel Mali Krizde Kurtarma Operasyonlarının Vergi Politikasına Etkileri: Krizin Finansmanında Ahlaki Riziko ve Devletin Rolü" - YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA YILDIRAN "Türk Vergi Sistem ve Yapısının Ekonomi-Politik Analizi ve 2008 Finansal Krizi ile Etkileşimi" - ARŞ.GÖR. FERHAT AKBEY GENEL KURUL ( ) GALA YEMEĞİ ( ) \ j

6 AÇILIŞ KONUŞMALARI 1 "Bologna Sürecinde Maliye Bölümlerinin Geleceği" j İ BAŞKAN: PROF. DR. NACİ B. M ÜTER j PANEL 1 PANELİSTLER! PROF. DR. ABUZER PINAR j _] - DOÇ. DR. NACİ TOLGA SARUÇ I - DOÇ. DR. MEHMET ŞAHİN > Sunucu: Sayın Rektörlerim, Sayın Gelir İdaresi Başkan Yardımcım, Saym Vergi Konseyi Başkanım, Sayın Dekanlar, değerli öğretim üye ve yardımcıları. Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Maliye bölümü tarafından düzenlenen 25. Türkiye Maliye Sempozyumuna hoş geldiniz. Açılış konuşmalarına geçmeden önce sizleri ulu önder Atatürk, silah arkadaşları ve şehitlerimiz adına bir dakikalık saygı duruşuna davet ediyoruz. Teşekkür ediyorum. Açılış konuşmasını yapmak üzere Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Maliye Bölüm Başkanı Prof. Dr. Şükrü Kızılot Beyefendiyi davet ediyorum. Prof. Dr. Şükrü KIZILOT: Saym Rektörüm, Maliye Bakanlığının Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı, değerli öğretim üyeleri ve öğretim elemanları, değerli basın mensupları, Gazi Üniversitesinin düzenlemiş olduğu bu sempozyuma öncelikle hepinize hoş geldiniz diyerek saygıyla selamlıyorum. Bu sempozyumun konusu, hepinizin de bildiği gibi kriz dönemi ile ilgili. Kriz dönemindeki vergi politikaları ve diğer özellikli durumlar itibariyle krizde en çok tartışılan krizde en çok tartışılan, bu konuyu belirlediğimiz tarihlerde daha derinlemesine hissediliyordu. Güncelliğini koruyabileceğini düşündüğümüz olay, maalesef halen güncelliğini koruyor, ama bir 2009 değil. Bektaşi'ye 2 tane şarap vermişler ve demişler ki hangisi daha kötü. İlkini içtikten sonra demiş ki bu içtiğim daha kötü. Ama daha ötekini tatmadın ki deyince, valla hiçbir şarap bundan daha kötü olamaz demiş. Orada olduğu gibi galiba hiçbir dönem 2009 yılından daha kötü olamaz. Bu sempozyumda daha öncekilere ilave olarak bir de Türkiye ekonomisinin üç temel sorunu olan işsizlik, cari açık ve kayıt dişilik konusunda, yine bugün ele alınacak. O konudaki konuşmacılarımızdan birisi olan Sayın G.İ. Başkam şu anda yolda olduğu için açılış konuşmasına iştirak edemeyecekler. Sağ olsunlar vergi konseyi başkanı Sayın Mustafa Uysal bu sempozyum içim İstanbul'dan geldiler. Kendisine teşekkür ediyoruz, zaman ayırıp geldiği için. Sizler açısından bu sempozyumun çok doyurucu geçeceğine ve önemli sonuçlar ortaya çıkacağına inanıyorum. Tekrar hoş geldiniz diyor, saygılar sunuyorum. Sunucu: Konuşmasını yapmak üzere Gazi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Rıza Ayhan Beyefendiyi davet ediyorum. Prof. Dr. Rıza AYHAN: Sayın rektörlerim. Maliye Bakanlığımızın değerli temsilcileri ve değerli katılımcılar, hanımefendiler, beyefendiler. Maliye Sempozyumunun 25.sine hoş geldiniz, sefalar getirdiniz. Davetimizi kırmayıp icabet ettiğiniz için hepinize ayrı ayrı şükranlarımı sunuyorum.

7 10 11 Efendim, bu sosyal bilimciler olarak biz, ben de hukukçu olduğum için sizlerden birisi olarak ifade ediyorum, bu nevi sempozyumları çok beceremiyoruz, yapamıyoruz, üstesinde de durmuyoruz. Hal bu ki. halledemeyeceğimiz, çözemeyeceğimiz problemler değil. Dünya çok değişiyor, süratli bir şekilde değişiyor. Süratli değişen Dünyada bilgi aynı şekilde, ona paralel bir biçimde büyük bir değişim gösteriyor. Eskiden neler yazıldı, hangi tezler çıktı, hangi konu üzerinde hangi meslektaşlarımızın çalıştığını yakinen takip edebilirdik. Hal bu ki, artık bugünde, bu çalışmaların hepsine birden ulaşabilmemiz, günün 24 saat olduğunu düşünecek olursak, fevkalade güç. Peki ne yapmak lazım? Bilgi çağındayız diyoruz, malumat çağındayız diyoruz. Bilgiyi paylasa bilmemiz için ne yapmamız lazım? Böyle günlerde dostların bilgi alışverişini, bu nevi toplantılarda yapması son derece isabetli oluyor. Arkadaşlarımız bu toplantıya katılmadan evvel tüm mesailerini bu toplantıya yoğunlaştırıyorlar, bu toplantıya yoğunlaştırırken herkesin yazdığını, okuduğunu, söylemek istediğini derliyorlar, topluyorlar ve sizlerin huzuruna getiriyorlar. Tabipler, ilaç firmalarının sponsorluğu da arkalarında olduğu için bu tip kongreleri, sempozyumları, bilgi alışverişlerini fevkalade güzel yapıyorlar. Maliyenin de 25. Sempozyumu be nevi bir bilgi alışverişine vesile olacaktır umuyorum. Bu bilgi alışverişine vesile olmaktan da öte, her şeyden evvel Türkiye'deki maliye camiasını bir araya getirmiş oluyor. Hem üniversite ve maliye ve vergi alanında çalışan değerli bilim adamlarını, hem de cephede, doğrudan doğruya bulunan maliye çalışanlarını, maliyenin değerli uzmanlarını, personelini bir araya getiriyor ve bu şekli ile birbirlerini tanıma, birbirleri ile görüşme imkanını buluyorsunuz. Bu toplantının da çok hayırlı olduğuna, bu sebepten ötürü, canı gönülden inanıyorum. Sevgili arkadaşlar, değerli katılımcılar, hanımefendiler, beyefendiler. Hep bahsediyoruz artık 21. Yüzyıl. Doğru 21. Yüzyıldayız. Bilgi çağı diyoruz. Doğru bilgi çağındayız. Hep, hele hele son zamanlarda, globalleşen Dünyadan bahsediyoruz. Artık tek bir aile çatısı altına gelmiş bir ekonomiden bahsediyoruz. Şöyle 20. Yüzyıla baktığımızda, 21. Yüzyıla kadar neler değişti diye bakıyoruz. Her şeyden evvel 20 yüzyılın nüfusu ile 21. Yüzyılın başlangıç nüfusunu değerlendirecek olursak, 4 misli arttığını görüyoruz. Üstelik de iki tane büyük Dünya savaşı olmuş, buna rağmen, yüz binlerce insan ölmüş olmasına rağmen 4 misli artmış. Dünyanın zenginliğine bakıyoruz, 7 misli artış söz konusu. Demek ki, 20. Yüzyıldan 21. Yüzyıla epeyce bir maddi anlamda değişiklik var ama 21. Yüzyılın temel bir özelliği, bilimde iletişimde olağanüstü bir değişiklik gerçekleşmesi. Bir 19. Yüzyıla, 20. Yüzyıla sanayi yüzyılı deniliyordu ama 21. Yüzyıla girdiğimizde bilgi çağı demeye başladık. Aslında bilgi çağı deyip hemen kestirip atmamak lazım. Bilgi çağının da nasıl bir bilgi çağı olduğunun ayrıca tahlili edilmesi gerekiyor. İnsan 21. Yüzyıla girdiği günlerde 20. Yüzyılda bulamadıklarını aramak ister. 20. Yüzyıla girdiğimizde de 19. Yüzyılda bulamadıklarımızı aramışlardır. İnsanoğlu, nedir her yüzyıla, her yıla girdikçe aramak arzusunda olduğu şey,, insanlar mutlu yaşamak isterler, müreffeh yaşamak isterler, kavgadan dövüşten kaçınmak isterler, adalet isterler, hak isterler. 20. Yüzyıl birçok değişikliği sebebiyet verdi. 20. Yüzyılda büyük iktisadi, siyasi ve ilmi gelişmeler oldu ama 20. Yüzyılda değişmeyen, hatta 19., 18. Ve 17. yüzyıllarda da değişmeyen bir şey var. İnsanın bu arzusu. Huzur, mutluluk, hak, adalet duygulan. 21. Yüzyıla girdiğimizde de bu dileği, bu isteği, yani insan oğlunun hak, adalet, hakkaniyet isteği hiç ortadan kalkmamıştır. Hatta ve hatta, bilgi çağında, artık insanlarımız daha çok öğrenme imkanına, daha çok mukayese etme imkanına kavuştuğu için, hak ve adalet kavramları her şeyin önüne geçiyor. İletişimde öne geçtik, sanayide öne geçtik, bilgi çağında fevkalade iyi bir konumdayız. Ama bunların tek başına ileri doğru gitmesi, istenilen neticeleri doğurmaz. Eğer siz bu teknolojik bilgi gelişmelerinin çerçevesinde toplumu iyi idare edemez, toplumun huzurunu ve refahını sağlayamaz ve en önemlisi hakkı, hakkaniyeti, adaleti sağlayamazsanız yapmış olduğunuz bu çalışmalar beyhudedir, herhangi bir hedefi gözetmez. 21. Yüzyılda da insanlık bu mutluluğu aramaya devam edecektir. Bu adalet nasıl sağlanacaktır? Sadece mahkemeler huzurunda mı? Mahkemeler, elbette adaletsizliğin giderilmeye çalışıldığı en üst makamlardır. Ama mahkemelerin adaleti tesis edecek bir alt yapıya kavuşması lazımdır. Sadece kolluk kuvvetlerine, polise, jandarmaya güvenerek yahut mahkemeye güvenerek adalet temin edilmez. Adaletin temin edileceği yerler, adaletlin tesis edileceği yerler, kamu düzeni içindeki çeşitli müessese ve kuruluşlardır. Elbet devlet dediğimiz tüzel kişinin çarkı dönmek mecburiyetindedir. Elbette isteyeni, istenildiği kadar bir bütçe tahsis edilmeli, Türkiye Cumhuriyetinin gelişebilmesi için, kalkınabilmesi için olağanüstü bir gayret gösterilmesi, bu gayreti gösterebilmek için vergi toplanması, bu dağılımın yapılması vs. fevkalade önemlidir. Niye? Türkiye Cumhuriyeti güçlü olmalıdır diye. Ama en önemli unsur insan, devletin yaşatılabilmesi için insanın yaşatılabilmesi lazım. İnsanda, ben sıkıntıya düştüğüm zaman adaleti temin edecek devlet inancının bulunması lazım. Eğer siz tüm müesseselerinizle adaleti, hakkı, hakkaniyeti tesis edecek müesseseleri kuramazsanız, sadece bir cepheden bakarsınız. İnsanı ihmal etmek suretiyle, bir cepheden bakmak suretiyle. İşte iktisadi kalkınmışlığı elde edelim derseniz, yapmış olduklarınız insana mutluluk ve huzur vermez. Devlet dediğimiz tüzel kişinin asli vazifesi, o ülke sınırları içinde yaşayan insanlara o mutluluğu tattırmaktır. Otomobiliniz olabilir, yatınız olabilir, katınız olabilir, bütün bunlar olabilir. Hatta yollarınız, asfaltlarınız fevkalade iyi olabilir. Hastaneleriniz güzel olabilir, ordunuz güçtü olabilir. Ama insanda adalet, hakkaniyet düşüncesi, adalete olan güvenin sarsılması halin-

8 12 de bu yapmış olduklarınız pek işe yaramaz. O sebeple siz değerli maliyeci arkadaşlarımıza fevkalade önemli bir görev düşüyor. Bu ülkede kalkınma önemli bir unsurdur ama insanı yaşatalım ki, devlet yaşasın. İnsan mutlu olsun ki, devlet mutlu olsun. Sistemlerinizi gözden geçirirken buna azami dikkati sarf ettiğinizi biliyoruz ama adaleti ve hakkaniyeti sağlayacak tedbirler, adaleti ve hakkaniyeti sağlayacak tekliflerinizi mutlaka kamu oyu ile paylaşmanız lazımdır diye düşünüyorum. Sizler o adaleti, hakkaniyeti sağlayan düzeni getirirseniz insanımız mutlu ve müreffeh olacaktır. Hepinize başarılar diliyorum, saygılar sunuyorum, sağ olun. Sunucu: Son konuşmayı, Maliye Bakanı Saym Mehmet Şimşek adına Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı Saym Mehmet Atuğ yapacaklardır. Buyurun efendim. Mehmet ATUĞ: Tabi konuşmayı başlangıçta Sayın Maliye Bakanı yapacaktı. Kendileri işlerinin yoğunluğu dolayısı ile buraya teşrif edemediler. Ben de çok fazla bir şey söylemek istemiyorum. Sempozyumumuzun biz uygulamacılar ve siz sayın akademisyenlere hatırlı olması temennisi ile hepinize saygılar sunuyor, teşekkür ediyorum. Sağ olun var olun. Sunucu: Saym konuklarımız, açılış konuşmalarımız sona ermiştir. Kahve arasının ardından birinci oturum saat 10:50'de başlayacaktır. Teşekkür ederim. OTURUM BAŞKANİ: PROF. DR. KAMİL MUTLUER KONUŞMACILAR "Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla \ Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimleri I. OTURUM nin Etkilerinin Değerlendirilmesi" ; - DOÇ. DR. SAYGIN EYÜPGİLLER - YRD. DOÇ. DR. \ FATİH SARAÇOĞLU j f I "Küresel Finans Krizi: Sebep, Sonuç ve Etkilerinin) İrdelenmesi" - ÖMER ÇAKICI (BAŞ HESAP UZMANI) j Oturum Başkanı: Saygı değer rektörlerim, değerli hocalarım, çok sevgili meslektaşlarım, başlarken hepinizi saygıyla selamlıyorum. Organizasyon gerçekten zor bir iştir. Böyle güzel bir organizasyonu hazırlayıp bize sunan Gazi Üniversitesine, Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F.'ye ve Maliye Bölümüne şükranlarımızı sunuyoruz, teşekkürlerimizi iletiyoruz. Bize tanınan süre 100 dakika idi. Bunun için biraz daha erken başlayalım dedik ama 5 dakika geç başladık. Şimdi 95 dakikalık bir zamanımız var. Onun için, zamanı iyi kullanmak gerekiyor. Bildiğiniz gibi 2 konuşmacımız var. Her konuşmacı 3 aşağı 5 yukarı 25 dakika konuşursa 50 dakika, 25 dakika soruları alırız 75 dakika, 15 dakika da arkadaşlarımız soruları yanıtlarlar. Eğer zaman kalırsa ben de kısaca görüşlerimi aktarmaya çalışırım. Zaman kaybetmeden, efendim, ilk konuşmacıya söz veriyorum. Buyurun efendim. ş

9 14 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran indirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller-Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu Vergi Oran İndirimlerinin Gerekçeleri ve Türleri GLOBAL KRİZİN ETKİLERİNİN AZALTILMASI AMACIYLA UYGULANAN HARCAMA VERGİLERİ ORAN İNDİRİMLERİNİN ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu Gazi Üniversitesi Gazi Üniversitesi Giriş 2008 yılının son çeyreğinden itibaren global ekonomiyi, özellikle 2009 yılı başından itibaren de Türkiye ekonomisini etkileyen fınansal krizin etkilerinin azaltılması amacıyla 2009 yılı Mart ayında üç aylık bir dönem için uygulamaya konulan vergi indirimleri, bazı indirimlerin süresinin Eylül 2009 sonuna kadar uzatılmasından sonra yürürlükten kalkmıştır. Piyasalardaki durgunluktan en fazla etkilenen sektörlerin olağanüstü büyüyen stoklarının eritilmesi, likidite krizinin ortadan kaldırılması suretiyle istihdam üzerinde ortaya çıkabilecek yıkıcı etkilerin ortadan kaldırılması ve bu sektörlerin canlandırılması konusunda söz konusu indirimlerin kısa vadeli hedeflen bakımından büyük ölçüde amacına ulaştığı noktasında görüş birliği olmakla birlikte; daha etkin bir düzenleme ile sağladığı faydaların artırılabileceği ve orta dönemde ortaya çıkabilecek olumsuz etkilerinin azaltılabileceği ve daha adil bir uygulama yapılabileceği yönünde eleştirilere de konu olmuştur. Çalışmamızın amacı, global krizin bazı sektörler üzerindeki olumsuz ve yıkıcı etkilerinin azaltılması amacıyla 2009 yılı Mart - Eylül aylan arasında yaklaşık altı ay süreyle uygulanan harcama vergileri oran indirimlerinin etkilerinin sektörler itibariyle belirlenmesi ve değerlendirilmesidir. Harcama vergilerinde oran indirimlerinin teorik çerçevesinin gözden geçirilmesinden sonra, Ankara kentinde sektörler itibariyle yapılan anket çalışmaları ve Gelir İdaresi Başkanlığı verileriyle karşılaştırmalı olarak ampirik düzeyde indirimlerin piyasalara ve vergi tahsilatına olan etkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır Vergi Oranı İndirimlerinin Gerekçeleri Vergi oranı indirimleri, fiyatları düşürme, talebi canlandırma, istihdam yaratma, kayıtdışı ekonomiyi azaltma, üretim düşüşleri ve stok artışlarını telafi etme gibi bir biriyle bağlantılı ekonomik nedenlerle ve vergi direncini azaltma ve mükellefin vergiye uyumunu teşvik etme gibi psikolojik nedenlerle belirli bir süre için (geçici) veya kalıcı olarak yürürlüğe konulmaktadır. "Ramsey kuralı" ya da "ters esneklik kuralı" olarak bilinen vergilemede etkinlik ilkesine göre (RAMSEY,1927: 47-61), belli bir vergi hasılatının mallar üzerindeki vergiler yolu ile elde edilmesi gerektiğinde, tüketim vergisi oranlarının tüm malların tazmin edilmiş taleplerinde eşit oransal azalma sağlayacak şekilde seçilmesi ve talebi daha esnek olan malların daha düşük oranlarda vergilendirilmesi önerilmektedir. Bu yönde bir düzenleme olarak değerlendirilebilecek olan vergi oranı indirimlerinin verginin etkinliğine olumlu etkide bulunması beklenebilir. 1990'lı yıllardan itibaren yaygınlaşan dolaysız vergilerde oran indirimleriyle, vergi tabanının hem ulusal hem de uluslararası alanda (ihracat ve dış sermaye hareketlerini ülkeye çekmek suretiyle) genişletmesi amaçlanmış ve bu konuda amacına ulaşan en önemli iki örneği İrlanda ve Hollanda oluşturmuştur. İrlanda'da aktif gelirlerdeki kurumlar vergisi oranının %12.5'e düşürülmesi, çok ciddi doğrudan yabancı sermaye girişinin başlıca sebepleri arasında görülmektedir. Hollanda ise uygun vergi rejimi ve başarılı çifte vergi anlaşmaları ile, ülkesini holding yatırımlarının merkezi haline getirmiştir. Vergi indirimlerinin mükellefin vergi algılamasında sağlayabileceği olumlu etkinin güçlü bir Gelir İdaresi ve uyuma olumlu etki sağlayacak diğer faktörlerle ile desteklenmesi halinde mükelleflerin vergi uyumunu artırması ve kayıt dişiliği azaltması beklenmektedir. Öte yandan vergi indirimlerinin, yerli-yabancı özel sektörün kaynak verimliliği ve yatırım eğiliminin yanı sıra kamu harcamalarındaki verimliliği de artıracağı ve böylece istihdam ve büyüme üzerinde pozitif etki doğuracağı öngörülmektedir. Sosyal amaçlı vergi indirimlerinin ise, gelir dağılımı ve kalkınma üzerinde olumlu etkiler doğurabileceği ileri sürülmektedir (UYSAL, 2009). Dolaylı vergilerde ise, enflasyonu frenleme, talebi canlandırma, istihdam kayıplarına engel olma, kayıtdışı ekonomiyi azaltma, üretim düşüşleri ve stok artışlarını telafi etme gibi nedenlerle, özellikle emek yoğun sektörlere yönelik KDV ve diğer harcama vergilerinde indirim uygulamaları giderek daha yaygın destek görmeye başlamıştır.

10 16 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi 1.2. Vergi Oran İndirimlerinin Türleri Kalıcı ve Geçici Vergi Oranı indirimleri Vergi oranlarında yasalarla veya yasaların Bakanlar Kurıılu'na vermiş olduğu yetkiye dayanılarak yapılan indirimler, önceden belirlenen bir süreyle kısıtlı olabildiği gibi, süresiz, kalıcı olarak da düzenlenebilmektedir. Özellikle Bakanlar Kurulu yetkisinde düzenlenen oranların kalıcı olması halinde de, bir süre sonra yeniden eski düzeyine getirilme olasılığına rağmen kalıcı indirimlere benzer nitelikte oluşması söz konusudur. Vergi oranlarında yapılan değişikliklerin kalıcı olarak düzenlenmiş olması, söz konusu mal ve hizmetlerin sunulduğu piyasalarda arz ve talep ilişkilerinin kalıcı olarak etkilenmesi sonucunu ortaya koymaktadır. Geçici vergi oranı indirimleri ise, piyasalara belirli bir etki yaratmak ve yeniden eski oranlara dönme taahhüdü ile uygulamaya konulmaktadır. Kalıcı vergi artış ve indirimlerinin de önceden açıklanan kalıcı vergi artış/indirimleri ve ani (immediate) vergi artış/indirimleri şeklinde ikiye ayrılarak etkilerinin incelenmesi söz konusudur. (FULLERTON - METCALF, ) Genel ve Özel / Sektörel Vergi Oranı İndirimleri Vergi oran indirimleri, genel(leştirilmiş) bir oran indirimi şeklinde düzenlenebildiği gibi. belirli mal vc hizmetlere ya da sektörlere yönelik olarak da uygulanabilmektedir. Genel vergi oran indirimleri piyasalara bütüncül canlılık sağlama amacıyla uygulanırken, özel olarak bir mal veya hizmete veya bir sektöre tanınan vergi oranı indirimleri ise söz konusu mal ve hizmetlerin talebini artırma veya adaletsiz bir vergi yükünü düzeltme amaçlarıyla uygulamaya konulabilmektedir. 2. Vergi Oran İndirimleri ve Etkileri: Teorik Çerçeve Herhangi bir vergi oranı indirimi uygulamaya konulmadan önce, düzenleyici etki analizleri yapılarak indirimin vergi gelirleri üzerinde hangi düzeyde etkide bulunacağının öngörülmesi gerekmektedir, Bunun yanı sıra, indirimlerin amacına ulaşabilmesi için, devletin vazgeçtiği verginin söz konusu mal veya hizmetten yararlananlar, tüketiciler, üretici veya aracılar arasında ne şekilde paylaşıldığının bilinmesi önem taşımaktadır. Bu çerçevede, çalışmamızın konusunu oluşturan indirimlerin uygulandığı KDV ve ÖTV konusunda kısaca aşağıdaki noktalara dikkat çekmek gerekir. KDV, ekonomik aktivitenin her aşamasındaki tüm mal vc hizmetlerin konu edildiği, genel nitelikli bir tüketim vergisi iken, ÖTV ise sadece malların üretim ve yurtiçinden /yurtdışından ilk iktisap aşamasından alınmaktadır. KDV'nin amacı, gelir toplamanın yanı sıra, harcamaların vergilendirilmesi Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 17 yoluyla vergi ödeme gücüne ulaşılması iken, ÖTV'de bu amaçların yanı sıra, tüketicilerin harcama kalıplarının etkilenmesi amaçlanmıştır (ÇAKIROĞLU, 2005: 37). Vergi oranı indirimlerinin etkileri incelenirken ÖTV'nin ilke olarak zorunlu ihtiyaç niteliği taşımayan mallara uygulandığını göz Önüne almak yararlı olacaktır Verginin Yansıtılması Verginin Yansıma Mekanizması ve Belirleyen Etkenler Verginin yansıması, mükellef tarafından ödenen verginin, fiyat mekanizması aracılığı ile gelir ve servetinde bir değişiklik olmaksızın, kısmen veya tamamen üçüncü şahıslara aktarılmasıdır. Bu nedenle yansıma sorunu, verginin nihayetinde kimin refahını artırdığı veya azalttığıdır. Vergi yansıması ile ilgili klasikleşen temel makalelerin (PECHMAN - OKNER, 1974) yanı sıra özellikle makro ekonomik boyutta birçok araştırma ve kitap yayınlanmıştır. Bu çalışmada, yansımanın mikro ekonomik boyutunun kısa bir teorik incelemesinden sonra harcama vergilerinin yansımasının 2009 yılı vergi oranı indirimleri çerçevesinde ampirik bir çalışma ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Verginin yansıması, konulan veya kaldırılan bir verginin, nisbi fiyatlarda neden olduğu değişikliklerin sonuçta kimlerin üzerinde kaldığının saptanmasıdır. (BULUTOĞLU, 2008: 368) Vergi artışlarının fiyat artışına neden olması halinde, tüketicinin az veya çok vergi yükünün artması söz konusu olacaktır. Bu durumda verginin ileri doğru yansıması, fiyatlar hiçbir artış göstermez ise üreticinin veya satıcının vergi yükünün artması, diğer deyişle geriye doğru yansıması söz konusudur. Vergi artışının kısmen tüketici, kısmen üretici üzerinde kalması halinde ise verginin hem ileri hem geri yansıtılması, yani vergi yükünün paylaşılması söz konusudur. Geriye doğru yansıma halinde de, üreticiler kendilerine yansıyan vergiyi işgücü veya hammadde satın aldıkları kişilere (geriye doğru) yansıtmaya devam edebilirler (NADAROĞLU, 1996: 266). Maliye literatüründe bir verginin yansımasının düzeyinin vergi konusu malın dayanıklı mal veya tüketim malı olması, malın piyasasında, tekel rejimi ya da serbest rekabet rejiminin geçerli olması, verginin genel veya özel bir vergi olması, malın talep elastikiyeti, verginin oranının düzeyi ve tek oranlı veya artan oranlı olması, malın tüketim ya da üretim (yatırım) malı olması gibi birçok faktörden kaynaklandığı ve karmaşık bir mekanizmayla ortaya çıktığı belirlenmektedir (AKDOĞAN, 2008: 326) Verginin Mahiyeti ve Yansıma Verginin mahiyeti (niteliği) ile yansıması arasında da sıkı bir ilişki vardır. Verginin mahiyeti, dolaylı veya dolaysız nitelikte olmasını, kapsam ve

11 18 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi oranını ifade etmektedir. Gelir üzerinden alınan vergilerin yansıtılmasının imkansız olmasa da, güç olduğu genel kabul göı ürken, vergiyi doğuran olay bir mübadele ise, verginin yansıtılmasının kolay olduğu bilinmektedir (NADAROGLU, 1996: 269). Vergileme konusu olan malın dayanıklı tüketim malı, yatırım malı ya da tüketim malı olması vergilemenin etkilen bakımından büyük Önem taşımaktadır. Verginin konusu nihai tüketici piyasası İşlemlerine ne kadar yakınsa yansıma olanağı da o kadar artmaktadır. (ÇAK1ROĞLU, 2005: 65-66). KDV ve ÖTV alım-satım işlemi sonucunda ortaya çıktığından vergi yansıtılabilmektedir. Özellikle ilk üretim aşamasında ödenen vergilerin fiyat yoluyla devredilmesinin çok kolay olduğu belirtilmektedir (NADAROGLU, 1996: 269). Geniş kapsamlı vergilerin, kural olarak dar kapsamlı vergilere göre ileriye doğru daha kolay yansıtılabildiği düşünülmektedir. (NADAROGLU, 1996: 270). Öte yandan geniş tabanlı vergilerin istisna ve muafiyetlerinin kapsam ve sınırının, ikame imkanlarını etkilemesi nedeniyle yansımayı güçleştirdiği öngörülmektedir (NADAROGLU, 1996: 271). Vergi oranı yükseldikçe ileriye yansıtılması ihtimali artmaktadır. Tüketiciler düşük fiyat artışlarına fazla tepki göstermezler. Bu nedenle düşük oranlı vergi yüksek oranlı bir vergiye nazaran daha kolay yansıtılmaktadır (AKSOY, 1994: 325). Vergi oranı ne kadar yüksekse ve alışverişler ile fiyat yükselmeleri karşısında ne kadar duyarlı ise (talep elastikiyeti ne kadar yüksekse) verginin fiyat etkisinin ekonomik işlemleri azaltıcı rolünün de o kadar büyük olacağı Öngörülmektedir (BULUTOĞLU, 2008: 368). Araştınna konumuzu oluşturan geçici vergi oranı indirimlerinin sonlandırılması aşamasında geçici olarak uygulanan vergi oranı indiriminin uygulandığı dönemin tam tersine bir yansıma gerçekleşeceği öngörülebilir. Bu nedenle, vergi oranı indirimlerinin "tersine yansıması" veya "y a n s ı r n a n ı n çekilmesi" kavramlarının kullanılabileceği u görüşündeyiz Arz / Talep Esnekliği ve Yansıma Malın arz ve talep esnekliği yansımayı etkileyen en önemli faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Fiyata göre arz esnekliği düşük olan mallarda yansıma olasılığı düşük, yüksek olan mallarda yansıma olasılığı yüksek olmaktadır. (McKENZlE, 1991: 35). Öte yandan, talep ne kadar esneklikten uzak olursa yansımanın gerçekleşmesi o kadar kolay olmaktadır. Zorunlu tüketim maddeleri üzerinden alınan bir vergi lüks maddeler üzerinden alınan bir vergiye kıyasla daha kolay yansıtılabilmektedir. Bir malın üretiminde kullanılan etkenler kolayca başka faaliyet alanlarına aktanlamıyorsa, malın arz esnekliği o kadar düşük olmaktadır; uzmanlaşmayı gerektiren ve başka alanlarda verimli kullanılamayacak üretim faktörlerini kullanan sanayi kollarm- % erı Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 19 da üretim aşamasına konulan tüketim vergisi, bu faktörlere olan talebi azaltmakta, vergi yükü söz konusu üretim faktörlerinin sahipleri üzerinde kalmaktadır. Talep esnekliğinin arz esnekliğinden küçük olması halinde verginin yansıması ileriye (tüketiciye) doğru oluşmaktadır. Malın arzı talebe göre daha esnek ise vergi tüketiciye yansımaktadır, sonuca Talep esnekliği arz esnekliğine eşit ise (artan/azalan) vergi yükü türetici ile tüketici arasında eşit olarak paylaşılmaktadır. Talep esnekliği sıfır olduğu takdirde verginin tamamını tüketici ödemektedir. Talep esnekliğinin sonsuz olması halinde ise vergi artış-azalışı tümüyle üreticiye yönelmektedir Piyasa Yapısı ve Yansıma Verginin yansımasında Önemli olan bir diğer husus, piyasanın yapısıdır. Piyasada varolan rekabet koşulları, monopol ve oligopol durumları verginin yansımasında etkili olmaktadır (HEREKMAN, 1989: 175). Özel tüketim vergilerinin, tam rekabet piyasasında kanuni yerleşmesi üreticiler veya satıcılar üzerine yoğunlaşmaktadır. Ancak ÖTV'nin fiili yerleşmesi, geniş ölçüde vergili malların müşterilerine olmaktadır. Kısa dönemde, malın arzı sıfır esnek ise vergi yükü üreticiler üzerinde kalabilmektedir. Ancak firmalar vergiyi geriye yansıtabilmeleri halinde üretimlerini sürdürürler; uzun dönemde ise marjinal firmaların piyasadan çekilmesi sonucunda arzda azalma olacağından fiyatlar yükselecek ve vergilerin tamamına yakını yansıtabilecektir. Yani, talebin esnek olmadığı durumda fiyat yükselişlerine karşı vergi yükünün tamamı yansıtılabilecek, talebin esnek olduğu durumda verginin bir kısmı firma üzerinde kalacak bir kısmı yansıyacaktır. Tekel piyasalarında özel tüketim vergisinin yansımasının teoride, vergi sonrasında tekelci firma üretiminin kısılması ve fiyatların artırılması yönünde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Verginin ne kadarının ileriye ya da geriye yansıyacağı arz ve talep eğrilerinin eğimine bağlı olacaktır (EDİZDOĞAN, 1981:99). Oligopol piyasalarında bir özel tüketim vergisi kolay bir şekilde tüketicilere yansıyacaktır. Talebin yeter derecede esnek olmadığı ve firmaların rakiplerinin stratejilerini takip ettiği bir ortamda özel tüketim vergileri kolaylıkla tüketiciye yansıtabilecektir. Ancak, Nadaroğlu, oligopol durumunda firmaların karlarını vergiden sonra da maksimize etmek yolundaki karar ve davranışlarının kamuoyunda tepkiyle karşılanması ve devletin müdahale etmesi olasılığının bu yöndeki yansıtmayı kısıtlayacağı görüşündedir (NADAROĞLU, 1996: 273).

12 20 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi Makro ekonomik yansıma ise, lek tek kişilerin ya da grupların gelirlerindeki nihai değişiklikler yerine; fonksiyonel, kişisel, sektorel, bölgesel, vc sosyolojik açıdan incelemekte bu arada gelirin yeniden dağılımını araştırmaktadır. Makro ekonomik yansımayı belirleyen unsurlar ise, ekonominin içinde bulunduğu konjonktüre! durum, yükümlülerin vergileri finansman şekli, devletin vergi gelirlerini hemen devreye sokmasıdır (ÇAKIROGLU, 2005: 66) Vergi Oranı Değişiklikleri ve Talep- Fiyat Dinamikleri Harcama vergileri, tüketicilerin harcanabilir gelirinin bir kısmını devlete aktararak satın alma gücünü azaltırlar. Harcama vergilerindeki artışlar, tüketim cesaretini (hevesini) kırıp tasarrufu özendirir (bu yönüyle antienflasyonisttir). Öte yandan harcama vergilerindeki bir azalışın tüketim cesaretini artırıp tasarrufu caydıracağı öngörülmektedir. Çalışmamızın konusunu oluşturan indirimlerin uygulandığı otomotiv ürünleri, beyaz eşya ve mobilya, tümü dayanıklı tüketim malları olmasına karşılık, söz konusu malların piyasasındaki rekabet koşulları farklı düzeylerde oluşmakta, talep esnekliği de farklı olarak karşımıza çıkmaktadır. Söz konusu mallar üzerindeki harcama vergilerinin oranlarının farklı olmasının yanı sıra, özellikle otomotiv ile diğer malların fiyatları karşılaştırıldığında, aile bütçesinde, tüketicinin toplam harcaması içindeki payları da farklı düzeylerde oluşmaktadır. Araştırmanın konusu olan malların ilke olarak genel nitelikte vergiye tabi olması nedeniyle mükelleflerin vergisiz alandaki mallara yönelmesi söz konusu değildir. Yalnızca, otomotiv ürünlerinde ikinci el otoların KDV ve ÖTV'ye tabi olmaması nedeniyle, KDV ve ÖTV oranlarının düşürülmesi sonucunda ikinci el otolardan sıfır araçlara talep kayması söz konusu olduğu göz önüne alınmalıdır. İndirimlerin geçici (kısa süreli) olması nedeniyle, çalışmamızda nisbi fiyatlardaki değişimin talep üzerinde önemli bir etkisi olmadığı varsayılmıştır. Sektörler itibariyle vergi (indirimlerinin) yansıması önemli farklılıklar göstermektedir. Örneğin, Avrupa Birliği Motorlu Araç Vergileri Araştırması: motorlu araçlarda talebin elastikiyetinin, vergi artışlarında vergi yükünün üretici ile alıcı arasında paylaşılmasına neden olduğu, verginin talebe etkisinin ise beklenildiği düzeyde yüksek olmadığı belirlenmiştir (EU STUDY, 2002: 71-72) tarihli Avrupa Birliği araştırması (Copenhagen Economic Report) ise, KDV oranı artışlarının yüzde 100'ün üzerinde fiyatlara yansıtıldığını, KDV oranı indirimlerinin ise farklı ülkelerde, piyasa yapısı (tekelleşme, rekabet vb.) ve diğer şartların farklılaşması nedeniyle 0 ile % 82 arasında fiyatlara yansıtıldığını ortaya koymuştur. Artış ve azalış durumlarında simetrik bir ampirik sonuçla karşılaşılmadığı vurgulanmaktadır. Örneğin Portekiz için yapılan araştırma, restoran hizmetlerine tanınan Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 21 %5 oranındaki KDV indiriminin fiyatlara sadece %19 oranında yansıdığını belirlemiştir (MALTA VAT IMPACT STUDY: 18). 3. Global Krizin Etkileri ve Krize Karşı Mali Önlemler 3.1. Global Kriz ve Etkileri Global krizde ekonomiyi dengelemek ve canlandırmak için hükümetler çeşitli önlemler uygulamaya koydular. Toplam talebin artırılması için yetersiz görülen para politikasının yanı sıra gelir vergisi iadesi gibi olağandışı yöntemleri içeren mali canlandırma paketleri yasalaştırıldı (BAT1REL, 2008: 2). Söz konusu paketler, kamu harcamalarını gerektiren düzenlemeler ve vergi mevzuatında yapılan değişiklikler şeklinde karşımıza çıktı. OECD ve Ernst and Young denetim şirketi araştırmalarına göre, kamu harcamaları alanında yapılan yenilikler, vergi mevzuatında yapılan düzenlemelere kıyasla çok daha kapsamlı olmuş, vergide değişikliklerin destek paketlerinin toplam net etkisi içindeki payı ortalama %56'ya ulaşmıştır (OECD, www. oecd.org./documan). Söz konusu önlemler diğer bir tasnifle, para politikası araçları, piyasa regülasyonlarında yapılan değişiklikler ve mali destek paketleri olarak sınıflandırılabilmektedir (GÖKÇE, 2009: 2) Global Krize Karşı Alman Mali Önlemler Global krize karşı önlem niteliğindeki mali destek paketleri, mükelleflerin zarar naklinde, amortisman uygulamalarında, Kurumlar vergisi oranında, araştırma geliştirme teşviklerinde ve dolaylı vergiler alanında yapılan değişiklikler şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Söz konusu mali destek paketleri incelendiğinde, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu dünyanın 24 önemli ekonomisi üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, bu ülkelerden yalnızca ikisi, Macaristan ve İrlanda, kriz döneminde KDV artışına giderken, bazı ülkeler (Hollanda ve İsviçre) KDV oranlarında daha önce açıklamış oldukları KDV artışlarını kriz nedeniyle ertelemiş; Brezilya, Çin ve Çek Cumhuriyeti otomotiv sektörüne yönelik, İngiltere ise genel KDV oranı indirimini belirli sürelerle uygulamıştır. Fransa ve Rusya ise Katma Değer Vergisi iadelerinde mükellefe kolaylaştırıcı usullerle destek olmayı öngörmüşlerdir. Söz konusu vergisel değişiklikler, devletin bütçe gelirlerinin nisbi olarak en az düzeyde etkilenmesine karşılık; reel ve finansal sektörde canlandırıcı etkisi en üst düzeyde olması beklenen atanlarda uygulanmıştır. Bu anlamda, otomotiv sektörü ön plana çıkarken, elektronik ve diğer dayanıklı tüketim maddelerine yönelik önlemler ikinci planda kalmıştır. Diğer sektörlere yönelik indirimlerin gündeme gelmediği dikkat çekmiştir.

13 22 * Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi Global finansal krizden ekonomisi en fazla etkilenen ülkelerin başında gelen ülke olan İngiltere. Aralık Ocak 2010 tarihleri arasında 13 aylık dönemde genel KDV oranını %17.5'den %15.7'ye indirerek talebin canlandırılmasını amaçlamıştır. Brezilya, otomobil alımlarında, katma değer vergisi oranlarını 1000 ce'nin altında motor hacmindeki araçlarda %7'den den sıfıra indirirken, 2000 ce'ye kadar motor hacminde %13'den %6.5'c indirdi ce'nin üzerindeki motor hacmindeki araçlarda ise vergi oranını %25 olarak korumuştur. Çin, 1.6 litrenin altındaki otolarda alım vergisini 2009 yılı için %10'dan % 5'e indirirken, aynı dönemde 1.3 litrenin altında hacimde oto satın alan çiftçilere sübvansiyon uygulamıştır. Çek Cumhuriyeti, binek otolarının KDV oranını indirmesinin yanı sıra amortisman süresini 5 yıldan 2 yıla (ilk yıl için % 60 hızlandırılmış amortisman oranıyla) indirmiştir. Almanya, KDV oranında bir değişiklik uygulamazken, 9 yıldan yaşlı araçlarını trafikten çeken mükelleflere yeni araçlarında 2500 avro hurda indirimi, ayrıca yeni oto alımlarında 6 ay süreyle bir yıllık Motorlu Taşıtlar Vergisi istisnası uygulamıştır (ERNST&YOUNG, 2009) (wwvv.ey.com/stimulus) Yılı Harcama Vergileri İndirimlerinin Beklenen ve Gerçekleşen Etkileri Harcama vergilerinden özel tüketim vergisinde 2000'Ii yıllar sürekli artış yönünde düzenlemeler ortaya çıkarırken!, katma değer vergisinde 2007 yılında 2007/12143 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla gıda ve turizm gibi bazı sektörlere yönelik kalıcı oran indirimleri gerçekleştirilmiştir. Bu yönden, 2009 yılı harcama vergileri düzenlemeleri ilk kez geçici KDV indirimi düzenlemesi şeklinde uygulamaya konulmuştur Kasım ayından itibaren piyasaların girdiği sıkıntılar nedeniyle sektörlerin ciddi bir beklenti ve hükümet üzerinde baskı oluşturduğu oran indirimleri 15 Mart 2009 tarihinde üç aylık süre için uygulanmak üzere yürürlüğe konulmuş ve aşağıdaki malları kapsamıştır: - ÖTV oranı, ticari araçlarda % 10'dan %1'e, motor silindir hacmi 1600 cnı3'ü geçmeyen otomobillerde %37'den 18'e, 1600 cm3'ü aşan 2000 cm3'ü geçmeyen otomobillerde %60'dan %54'e, 2000 cm3'ü geçen otomobillerde de %84'den %80'e düşürülmüştür. ÖTV oranı otobüslerde %1'den sıfıra, Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller-Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 23 midibüslerde %4'den l'e, minibüslerde %9'dan 2'ye, motosikletlerde de %22'den 1 l'e çekilmiştir. - Elektronik eşya ile beyaz eşyadan alınan %6,7 oranındaki ÖTV sıfırlanmıştır. - Net alanı 150 metrekare ve üzeri konut teslimlerinde KDV oranı %18'den %8'e indirilmiştir. - Konut, işyeri ve diğer gayrimenkullerin alım satımlarından alıcı ve satıcının her birinden binde 15 oranında alınan tapu harcı binde 5'e düşürülmüştür. İkinci aşamada, 31 Mart 2009 tarihinde yürürlüğe konularak (2009/14812 S. BKK; R.G. T: ve S: 27171), 30 Haziran 2009'a kadar uygulanan indirimler ise: - Ev ve ofis mobilyasında %18 oranındaki KDV'nin %8'e indirilmesi, - Bilgisayar, bilişim ve büro makinelerinden alınan %18 oranındaki KDV'nin %8'e çekilmesi, - KOBÎ'lerin kullandığı bazı sanayi ve iş makinelerinin alımında uygulanan %18 oranındaki KDV'nin %8'e düşürülmesi şeklinde ortaya çıkmıştır. Ayrıca bazı indirimler değişiklik yapılarak da olsa 30 Eylül 2009 tarihine kadar sürdürülmüştür (2009/15081 S. BKK; R.G. T: ve S Mük.): - Motorlu taşıtlarda ÖTV oranı; ticari araçlarda %10'dan %3'e, motor silindir hacmi 1600m3'ü geçmeyen otomobillerde %37'den 27'ye, otobüslerde %1'den sıfıra, midibüslerde %4'ten %1'e, minibüslerde %9'dan 4'e, motosikletlerde de %22'den 16'ya çekilmiştir. - Beyaz eşyadan alınan %6,7 oranındaki ÖTV oranı %2 olarak belirlenmiştir. - Mobilya ve bilgisayarda %18den %8'e çekilen KDV oranının uygulama süresi uzatılmıştır Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Beklenen Etkileri Harcama vergilerinde oran indirimlerinin fiyatları aşağı çekerek istihdamı destekleyeceği, ekonomide etkinlik üzerinde ve verimlilik yönünde olumlu etkileri olacağı teonde yaygın kabul görmekle birlikte farklı ürünler ve sektörler için birçok çekinceler söz konusudur (EU Study on reduced VAT, 2007: 10). Özellikle 2004 yılında cari açık sorununa müdahale niteliğinde otomotiv ürünleri ÖTV oranının yükseltilmesi dikkate değerdir.

14 24 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi Harcama vergilerinin oran indirimlerinin arz vc talep üzerinde hangi düzeyde etkili olacağı, piyasaların ve indirimin uygulandığı mal ve hizmetlerin özelliklerinin yanı sıra söz konusu harcama vergisinin optimum düzeyden vüksek olup olmamasından Önemli ölçüde etkilenmektedir (FULLERTON, 1982: 3-22) tarafından gösterildiği gibi vergi yükü marjinal vergi oranının düzeyi ile birlikte hızlı bir şekilde anmaktadır (LINDBECK, 1994: 3). Özellikle KDV oran indirimlerinin üretim ve istihdama etkisinin süresi de söz konusu mal ve hizmetlerin teknolojisinin ve emek piyasasının özelliklerine göre farklı zaman boyutunda ortaya çıkmaktadır (EU STUDY ON REDUCED VAT, 2002: 11). Yukarıda belirtilen çalışma, yüksek oranlı vergilerin, hizmetleri (tamircilik, bahçıvanlık, hizmetçilik vb.) piyasa ekonomisinden ev ekonomisine yönlendirdiğine ve bu hizmetlerin vergi geliri sağlamadığına işaret etmiştir. Bu bulgular hem yüksek ortalama vergi ve hem de yüksek vergi oranı uygulayan Kuzey Avrupa ülkeleri ve Hollanda gibi bazı küçük Avrupa ülkeleri için büyük ölçüde geçerlidir. Optimum vergi düzeyinin belirlenmesindeki güçlükler bir yana, devletin bütçe açıklarını harcama vergileri ile kapatma pragmatizmi de vergi oranı indirimleri ile ilgili olarak vergi politikası kararı almayı zorlaştırmaktadır. Harcama vergilerinde oran indirimleri uygulandığında vergi tahsilatı yönünden beklenen etki, vergi harcamasının üzerinde bir gelir etkisi sağlanması, en azından vergi harcamasını telafi edecek düzeyde bir talep canlanması sağlanarak gelir kaybına yol açılmamasıdır Harcama Vergilen Oran indirimlerinin Gerçekleşen Etkileri 2009 Mart ayında yapılan KDV ve ÖTV düzenlemeleri sonucunda madde grupları üzerindeki toplam vergi yükü aşağıdaki şekilde değişmiştir. ÖTV ve KDV İndirimleri Madde Grupları Toplam Vergi Yükü Değişimi ÖTV Oranı (%) KDV Oranı {%} ÖTV + KDV (%) Vergi Oranı İndirimi (%) Vergi Yükü Değişimi (%) Fiyata Etkisi (%), Eski Yeni Eski Yeni Eski Yeni Otomobil 1600 cc J cc cc* ' , Beyaz Eşya Mobilya _Bilgisayar Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu Vergi İndirimlerinin Fiyatlar ve Talep Üzerindeki Etkileri Vergi oranı indirimlerinin fiyatlar ve talep üzerindeki etkilerinin belirlenebilmesi için sözkonusu mallardaki azami fiyat indiriminin hesaplanması gerekmektedir. Örneğin, fiyatlar üzerinde etki edebilecek diğer koşulların sabit kaldığı varsayımı altında, sadece vergi yüklerindeki değişiklikler incelendiğinde, motor hacimlerine göre otomobillerde %2.1 ile %13.9 arasında potansiyel azami fiyat indirimi sağlanabileceği belirlenmektedir. Beyaz eşyada %6.3, mobilya ve bilgisayar ürünlerinde ise %8.5 azami fiyat indirimi hesaplanabilmektedir. İndirime konu olan malların hanehalkı tüketimi içerisindeki ağırlığı göz önüne alınarak TÜFE endeksindeki payları üzerinden, vergi indirimine tabi olan maddelerin de yer aldığı mal gruplarının %9.52 düzeyinde TÜFE üzerinde etkisi olduğu hesaplanmaktadır. (TÜRKAN.2009: 7) Özellikle araç satın alımı 2009 itibariyle %4.34; mobilya, mefruşat %2.2 ile TÜFE endeksinde önemli ölçüde ağırlık taşımaktadır. Vergi oranı indirimlerinden kaynaklanan fiyat etkilerinin tam anlamıyla Nisan 2009 itibariyle TÜFE endeksine yansıdığı kabulü altında, Mart 2009'da tüketici fiyatlarında otomobil fiyatlarında %6.5, beyaz eşyada %3.9, mobilyada %0.8 ekonomik şartlardan kaynaklanan düşüşler görülmüştür. Bilgisayar ürünlerinde ise %1.1 artış söz konusudur. İndirimi izleyen Nisan 2009 ayında ise, otomobil fiyatlarında % 4.95 fiyat düşüşü görülmüştür. Mobilya ve bilgisayar gruplarında vergi indirimleri % 8,8 olarak belirlenmiştir. Mart-Nisan 2009 dönemi kümülatif TÜFE değişimleri ile vergi oranı indirimlerinin fiyata etkisi yüzde olarak karşılaştırıldığında indirimlerin tüketiciye yansıma derecesi hesaplanabilmektedir (TÜRKAN, 2009: 7). Söz konusu araştırmaya göre, Mart - Nisan 2009 aylarında vergi indirimlerinin tüketiciye yansıma derecesi aşağıdaki şekilde ortaya çıkmıştır: Vergi İndirimlerinin Tüketiciye Yansıma Oranı (Mart - Nisan 2009) Mal Grubu Yansıma Derecesi (%) Otomobil 80.0 Beyaz Eşya Mobilya 112,2 Bilgisayar Kaynak: TÜRKAN: 2009.

15 26 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran m d i n m ' 1 e f m i n Etkilerinin Değerlendirilmesi Mart ve Nisan 2009 aylarının yansıtma oranlarının karşılaştırılmasından, Nisan ayında stok eritme imkanı sağlayan satıcıların Nisan 2009 ayında vergi oranı İndirimlerini daha düşük oranda yansıttıkları sonucuna varılmıştır. (TÜRKAN, 2009: 7) Diğer bir analiz yöntemiyle TÜİK 2009 Yılı TÜFE Ana Harcama Grubu Endeksleri indirimden yararlanan mobilya ve araç sektörleri ile indirimin söz konusu olmadığı giyim sektörleri bakımından indirim öncesi ve sonrası dönemleri kapsayacak şekilde tarafımızdan karşılaştın İm ıştır Yılı TÜFE Ana Harcama Grubu Endeksleri Karşılaştırması Aylar Mobilya Endeks Artış/Azalış (%) Araç Endeks Artış/Azalış (%) Giyim Endeks Ocak 143,45 109,32 111,67 Artış/Azalış Şubat 142,02 (1.0) 111, ,44 (5.6) Mart 139,97 (1.4) 104,82 (6.2) 105, Nisan 136,73 (2.3} 99,75 (4.8) 117, Mayıs 136,47 (0.2) 100, , Haziran 136,39 (0.1) 104, ,45 (0.8) Temmuz 137, , ,74 (6.0) Ağustos 137, , ,38 (5.2) Eylül 138, , ,21 (1.0) Ekim 141, , , Kasım 140,53 (0.7) 115, , Araiık 140,02 (0.4) 113,19 (1.7) 125,81 (2.8) Kaynak: www. tuik, gov.tr. Mobilya ve ev aletleri, araç alım satımı ve (vergi indirimleri yapılmamış olan) giyim ve ayakkabı ana harcama grubu endekslerinin 2009 yılı aylık trendinin incelenmesinden, Mart ve Nisan aylarında endekste önemli azalışlar kaydedilen araç alım satımında, stokların eritilmesinden sonra fiyat artışları görüldüğü, özellikle vergi oranlarının indirim öncesi düzeye çekildiği Ekim 2009 ayında %5.2 artış kaydedildiği gözlemlenmektedir. Mobilya ve ev aletleri ana harcama grubunda da Mart ve Nisan aylarındaki vergi indirimi kaynaklı fiyat düşüşlerinin daha düşük oranda fiyatlara yansıtıldığı, bu fiyat azalışlarının hızının azalarak 2009 Temmuz ayından itibaren yerini fiyat artışlarına bıraktığı görülmektedir. Vergi indirimi uygulanmayan giyim ve ayakkabı ana harcama grubu ise mevsimsel fiyat azalışları gerçekleşen Şubat - Mart aylarından sonra fiyat artışlarını sürdürmüştür. İndirimin sona erdiği Ekim 2009 ayında mobilya ve araç sektörlerinde endeks artışları görülürken Aralık 2009 ayında endeksteki hareket yönünü tekrar düşüşe çevirmiştir. (%) Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 27 Dayanıklı tüketim mallan sektöründe toplam arz içinde ithalatın payının görece yüksek olmasına bağlı olarak döviz kuru ve ithalat fiyatlarının güçlü etkisi söz konusudur (ÖĞÜNÇ, 2009: 18-19). ABD dolarının TL karşısında göreli olarak değer kaybettiği bir dönemde fiyatlarda meydana gelen artışların kısmen Tüketici Güven Endeksinde meydana gelen yükselmeyle paralel olduğu dikkati çekmektedir. TCMB Tüketici Güven Endeksi (Aralık Aralık 2009) Kaynak: TCMB, tcmb.gov.tr 2009 Nisan ayında Tüketici Güven Endeksinde %8 düzeyinde, hissedilir bir artış kaydedilmiş, tüketici güvenindeki artış Haziran 2009'a kadar artmaya devam ettikten sonra Eylül ve Ekim aylarından itibaren Mart 2009 seviyesine gerilemiştir. İzmir Ticaret Odası tarafından, otomotiv, beyaz eşya, mobilya, bilişim, tabldot yemek ve servis taşımacılığı alanında faaliyet gösteren 410 firma üzerinde uygulanan anket çalışması, ÖTV ve KDV indirimlerinin piyasalara hareketlilik getirdiğini, vergi indirimleri sonrası satışların beyaz eşyada % 56, bilişimde % 26, mobilyada % 33 ve otomotivde % 66 oranında arttığını ortaya çıkarmıştır. Aynı alan araştırmasında katılanların % 72'sinin ÖTV indirimi süresinin yıl sonuna kadar uzatılmasını istediği açıklanmıştır (IZTO Başkanının tarihli Basın Toplantısı, Referans Gazetesi, ). İş dünyasının da vergi indirimlerinin yanı sıra kendi önlemlerini alarak satışlarını artırmaya çalıştığım ifade eden İZTO Başkanı, firmaların %39,3'ünün ürün fiyatlarını düşürerek, %37,6'sının müşterilerine vade farksız taksit imkanı sağlayarak, %31,7'si KDV indirimi uygulayarak ve %22,7'sinin ise farklı promosyon ve kampanyalar ile satışlarını artırdıklarını açıklamıştır Otomotiv Sektörü 2009 yılı başı itibariyle Türk vergi sisteminde binek otomobil alımlarında, motor hacimlerine göre %61.6 ile %117.1 arasında KDV ve ÖTV toplam vergi yükü oluşmaktaydı. Finlandiya'nın %1157 Danimarka'nın %100 oranında oto alımlarını vergilemesinin dışında, AB ülkelerinde %16 ile %60 arasında (ortalama %20) vergi yükü doğmaktadır (BİLİCİ, 2008: ). Otomotiv sektöründe AB ülkelerine oranla oldukça yüksek düzeyde olan ÖTV oranlarının indirilmesi sonrasında, döviz kurlarının ve rekabetin etkisiyle bazı araç modellerinde 2003 yılı, bazı modellerde ise 2000'li yılların başındaki fiyat düzeyleri (düşüş) gerçekleşmiştir (ALPTÜRK; 2009). Bunun

16 28 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran j g j ^ l ^ j ^ ^ ^ ^ j ^ " Değerlendirilmesi sonucunda, otomotiv sektöründe özel tüketim vergisinin, motor hacimlerine göre farklı oranlarda İndirilmesi, özellikle düşük motor hacimli binek otolarda ertelenen talepte hızlı bir artışa yol açmış; 2009 ilk sekiz aylık döneminde toplam pazar %6 oranında gerilerken otomobil pazarı %6 artarak adete ulaşmıştır. Bu indirim. %70 oranında ithal otomobillerin lehine sonuçlanmış; sözgelimi ÖTV'ye tabi olmayan ağır ticari araçlarda %48 gibi çok büyük bir oranda daralma yaşanmıştır. Binek otolarda yılı satışları aylar itibariyle karşılaştırıldığında, satış adedi bakımından Temmuz 2009'da %34.8, Ağustos 2009 da %13.7 azalmaya karşılık, Eylül 2009'da %92,8 artış kaydedilmesi, vergi oranı indirimini "kaçırmama" gayretinin satış yoğunluğunu Eylül ayına kaydırdığı sonucuna varılmaktadır. Ocak - Eylül 2009 dönemindeki adet artışı %15,6 düzeyinde oluşmuştur. İndirimin sonuçlanmasını izleyen Ekim 2009 ayında da satış adedi binek otolarda %30,1 önceki yıla göre düşüş kaydetmiştir. Buna karşılık, yılsonu fiyat indirimlerinin etkisiyle Aralık 2009 da % 122 gibi rekor sayılabilecek bir artış kaydedilmiştir. Binek otomobil pazarı motor hacmi bazında incelediğinde, 2009 yılı Ocak - Eylül döneminde toplam %16 artış yaşanırken, en yüksek paya sahip olan 1600 cc altındaki araçların payının %80 den %83'e yükseldiği, Önceki yılın aynı dönemine göre bu araçların satışında %20 artış yaşandığı, 2000 cc üzerinde motor hacmine sahip araçların ise önceki yıla göre %41 azalışla toplam içindeki payının %2'ye düştüğü görülmüştür. Bu gelişmelerde, son yıllarda artış gösteren petrol fiyatlarının yanı sıra, finansal kriz nedeniyle de talebin daha az yakıt tüketen araçlara yönelmesinin etkisi olduğu söylenebilir. Paralel gelişme Ocak-Haziran 2009 verilerinde de gözlemlenmektedir (Kaynak: Otomotiv Distribütörleri Derneği verilerv'otomotiv Pazarı, Ocak/Eylül 2009, odd.org.tr"). Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller-Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 29 neredeyse ''maliyetine" satış yaptığı Öne sürülen Türk otomotiv sektörü 2008"İn son iki ayında, beklenti ve söylentilerle adeta kilitlenmiş, özellikle 2008 Kasım ayında ÖTV indirimi söylentisiyle 10 gün satış yapamayıp ayı Önceki yıla göre yüzde 50'ye varan satış kaybıyla kapatmıştır. Genel bir değerlendirme yapılacak olursa, indirim öncesinde oluşan (binek ve hafif ticari araçta oluşan adet) araç stoklan erimiş, ancak bu indirimin iç üretimi desteklemeye olan etkisi zayıf olmuştur. Vergi indirimine konu olmayan ticari araçlarda üretim tesislerinin kapanma noktasına gelmesi ve istihdam açısından olumsuz sonuçlara yol açması, geçici / süreli vergi indiriminin ne derece etkili olduğunu göstermesi bakımından anlamlıdır. ODD (Otomotiv Distribütörleri Derneği) verileri incelendiğinde (Bkz. Tablo), Mart-Haziran 2009 döneminde yüksek satış düzeyleri yaşandıktan sonra Haziran-Temmuz 2009 aylarında tekrar durgunluk yaşandığı, Eylül 2009'da bu dönemin zirve rakamları yaşandıktan sonra Ekim-Kasım aylarında durgunluk görüldüğü, Aralık 2009 ayında ise uygulanan fiyat indirimleri sayesinde rekor rakamlara ulaşıldıktan sonra Ocak 2010 rakamlarının bir önceki yılın düzeyine döndüğü gözlemlenmektedir. Aynı tablonun incelenmesinden İthal ürünlerin vergi oranı indiriminden daha yüksek oranda etkilenmiş olduğu belirlenmektedir. Bu indirimden ithal otoların karlı çıkmalarını iki yönüyle değerlendirmek mümkündür: Diğer ülkelerin üretimlerini destekliyor olmamız ve Ödemeler dengemizin olumsuz etkilenmesi "negatif unsur olarak karşımıza çıkarken; stokların erimesi ve genel olarak küresel krizin aşılmasında iç piyasa dinamiklerini canlandırması "pozitif unsur olmuştur yılı Ocak-Aralık döneminde ise binek otomobil satışları özellikle Aralık ayındaki rekor %121 artışın etkisiyle geçen yılın aynı dönemine oranla %20,86 artarak adete ulaşmıştır (Otomotiv Pazarı, Ocak/Aralık 2009). Eylül 2009 sonu itibariyle ÖTV indiriminin yürürlükten kalkmasına rağmen fiyat indirimlerinin sürdürülmesi nedeniyle Aralık 2009 ayında olağanüstü satış sağlanabilmiştir. Otomotiv sektöründe ÖTV indiriminin talep üzerindeki etkileri incelenirken, Kasım 2008'den itibaren krizin doğrudan etkilerinin yanısıra, piyasalarda ÖTV indirimi beklentisi oluşmasından kaynaklanan ciddi duraklamanın göz önüne alınması gerekmektedir. Otomotiv sektöründeki büyümenin durmasında, düşük döviz kuruna bağlı kredili oto alımından kaynaklanan arz fazlasının sonraki aşamada talep düşüşü ve durgunluğa yol açması dikkat çekmiştir. (BATIREL,2008:5) Arz fazlası nedeniyle sorunlar yaşayan ve

17 30 Gfobal Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin DeğerlendiriImesi 1 8 N (S Binek Oto Satışları {Adet) Aralık 2008-Ocak 2010 Binek Oto SJtı^ları Yerli Üretim "\ \ -«...- Binek Oto Satışları ithal / * & & j & J * & & ^ # # N f c f ' ^ ^ ^ ^ ^ o<?' Ka/" ak ' otomotiv Distribütörleri Derneği (odd.org.tr) G^n^ ^larak motorlu taşıtlardan tahsil edilen ÖTV rakamlarına bakıldığında" 2009'da milyon TL, Şubat 2009'da milyon TL olarak Ş?Çekleşen gelir; indirimlerin devreye girdiği Mart 2009'da miiyc 1 ", k Nisan 2009'da milyon TL, Mayıs 2009'da ise milyon j ^ ^ t n S g t ^ r ı (Yerli -İthal) yükselmiştir. Buna karşılık, toplamda 2009 yılının ilk sekiz ayındaki * T t f Sdi si ve otomobil satışları verilerinin son yıllardaki seyri incelendiğirr geliri geçen yılın aynı dönemine göre % 32 oranında azalmıştır. eğilir^. 50 * 1 krizle birlikte kendini göstermiştir. Yıllık binek otomobil satışlarının eğilimine girdiği Temmuz 2008 ayından itibaren TL cinsi bireysel ti 1. vergi 11 'imlerinin başladığı Mart ayına kadar devam etmiştir. Mart ayından d o n r a ' \r iki serinin birlikte hareket ettiği gözlenmektedir. Benzeri bir!?i kredileri de azalmaya başlamıştır. Her iki serideki düşüş trendi, i S e otomobil satışları artarken, taşıt kredisi stoku düşmeye devam etmi^' r - ^ itibariyle 7.6 milyar TL, itibariyle 5.7 milyar 1 ' \ taşıt kredileri stoku itibariyle 4.7 milyar TL seviyesine di^mvır (T.C. MERKEZ BANKASI: 2009, tcmb.gov.tr). TEPAV Politika» İhtida kredilerdeki daralmaya rağmen krizde vergi indirimini fırsat olara'*" derlendiren tüketicilerin bir önceki yılın aynı dönemine göre % 19 artan Ot ^obil satışları nedeniyle 2,5 milyar TL düzeyinde olan harcamala- Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 31 rının finansmanında, bankaların kredi koşullarını iyileştirmemeleri nedeniyle, çoğunlukla tüketicilerin kişisel birikimlerini ve/veya satıcı kredilerini kullandıklarını göstermiştir (TEPAV,2009; 1-2) İstanbul Altın Borsasında 15 Mart- 15 Nisan 2009 tarihleri arasında rekor altın satış hacimleri sağlanmıştır (iab.gov.tr/av_veri.asp) yılında tüketim malları ithalatı yıllık bazda gerilemeye devam ederken, mevsimsellikten arındırılmış verilerle Mart ve Nisan aylarında artış göstermiştir. Alt kalemler incelendiğinde, ithalat artışının büyük ölçüde otomobil sektörüne yönelik vergi indirimlerinin tetikleyici etkisiyle yüksek oranda artış kaydeden binek oto ithalatından kaynaklandığı belirlenmiştir(tcmb,iiaziran 2009:2). Maliye Bakanlığı tarafından Haziran 2009 itibariyle açıklanan Vergi indirimleri analiz çalışmasında da vergi indirimlerinin yurtiçi üretim araçlardan daha çok araç ithalatını artırdığı değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tespit, indirimin amaçlarından biri olan istihdamı koruma konusunda yeterli fayda sağlanamadığını ortaya koymaktadır (ÇOLAK; Yaklaşım) Dayanıklı Tüketim Malları 16 Mart'ta %6.7'lik ÖTV oranının sıfırlandığı dayanıklı tüketim malları grubunda; Ocak ve Şubat 2009 aylarında satışlarda %30 seviyesinde azalma ile ortaya çıkan düşüş eğilimi, 2009 Nisan ayında %5 azalma şeklinde gerçekleşmiş; bu düşüşü takiben Mayıs ayında %21, Haziran ayında %11 artış gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, vergi indiriminin satışlar üzerinde olumlu etkisi görülmüştür. Öte yandan, dayanıklı tüketim mallarında da ilk sekiz aydaki ÖTV gelirleri geçen yılın İlk sekiz ayma göre %32 azalış göstermiştir Bilişim Sektörü Bilişim sektörünü doğrudan etkileyen KDV oranının bilgisayar ürünlerinde %18'den %8'e düşürülmesi, 2009 yılının Nisan-Haziran döneminde masaüstü ve dizüstü bilgisayar satışlarını geçen yılın aynı dönemine göre %55 oranında artırarak 545 bin adetten 850 bin adede yükseltmiştir. KDV indiriminin perakendeciler tarafından fiyatlara ne ölçüde yansıtıldığını inceleyen Intel -GfK Araştırmasında (KDV İndiriminin Tüketicilere Sağladığı Faydalar Raporu, Haziran 2009, INTEL-GfK), Mart ve Nisan dönemlerini birebir karşılaştırabilmek için her iki dönemde de ortak satılan modeller göz önünde bulundurulduğunda; modellerin ortalama fiyatlarında 2 Tüketiciler Birliği Başkanı Nazım Kaya, taşıttaki ÖTV oranlarının indirildiği günlerde 8 milyar TL değerinde altın birikiminin nakde dönüştürülerek taşıt alımına yöneldiği açıklamasını yapmıştır. ( ).

18 32 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi %9'luk bir düşüş yaşandığını ortaya koymuştur. Herhangi başka bir indirim uygulanmaksızın KDVnin %18'den %8'e düşmesi fiyatlarda %9'luk azalmaya karşılık geldiği gözönüne alınarak pazardaki oyuncuların KDV indirimini tüketiciye doğru şekilde yansıttıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, bu yansıtmada, teknoloji marketlerinin ortalama %11, bilgisayar mağazalarının ise ortalama %6 fiyatı tüketiciye yansıtma yoluna gitmeleri, sektördeki firmaların ölçeği ile yansıtma oranı arasındaki farklılaşmayı ortaya koymuştur. Intel GFK araştırmasında 1 Nisan 2009'dan itibaren bilgisayarlardan alınan KDV oranı %18'den %8'e indirilince, bilgisayar satışlarında Mart ayına göre %25 büyüme kaydedildiğini, bir önceki yılın Nisan ayına göre ise düşüşün %7'dc kaldığı yorumlanmıştır. Birinci ve ikinci çeyrek dönemler arası karşılaştırmadaki yüzde 30'luk düşüş göz önünde bulundurulduğunda, Nisan ayları arasındaki %7'lik düşüş seviyesi de göz önüne alınarak KDV indiriminin piyasayı canlandırdığı sonucuna vanlabilmektedir, Ancak, Mart 2009 başında KDV indiriminin yapılacağının duyurulması ve beklenti oluşturulması nedeniyle tüketici talebinde erteleme oluşması da bir sonraki ayda %25 oranında artışın nedenini oluşturmaktadır. "Bilgisayar ürünlerinin diğer tüketim mallarından ayrı bir özelliği olduğunu; özellikle bilgi toplumuna geçiş süreci açısından bu alandaki yaygınlaşmanın, ekonomide çok yönlü katma değerler oluşturacağını ayrıca dikkate almak gerekir. Bu yönüyle, bilgisayar ve bilişim hizmetleri, pozitif dışsallık etkileri dikkate alınarak, "eğitim aracı" olarak düşünülmeli ve KDV oranının kalıcı olarak % 8'e indirilmesinin etki analizi detaylı olarak yapılmalıdır" (KDV İndiriminin Tüketicilere Sağladığı Faydalar Raporu, Haziran 2009, INTEL-GfK) Vergi İndirimlerinin Üretime Etkisi İmalat Sanayi Üretim endeksi alt gruplarının 2009 Mayıs ayında 2008 yılının aynı ayına göre değişim oranlarının incelenmesi, en yüksek düşüş oranının %41.9 ile Motorlu kara taşıtları İmalatında görüldüğünü, üçüncü en büyük düşüş oranının ise Elektrikli Makina ve Cihazlar imalatında %28.9 ile otaya çıktığını belirlemektedir. Buna göre, ÖTV oran indirimlerinin üretim üzerinde kısa dönemde olumlu bir etki sağladığının belirlenmesi mümkün olmamaktadır (GÖNCÜ, 2009: 133). Vergi oranı indirilen sektörlerden mobilya sektöründe kapasite kullanım oranlan %50'den %70 seviyelerine yükselmiş; önceki yılın aynı dönemine göre, Nisan-Ağustos 2009'da üretimde %20, satışlarda %30 oranında artış gerçekleşmiştir. Mobilya sektörü kayıtdışı üretimin yaygın olması nedeniyle haksız rekabetin yaşandığı bir faaliyet kolu olmasının yanı sıra, istihdam- Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller - Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 33 yoğun bir sektör olarak da ön plana çıkmaktadır. Vergi indiriminin küresel kriz döneminde istihdam üzerindeki olumlu etkisini de göz ardı etmemek gerekir Vergi İndirimlerinin Vergi Tahsilatı Üzerindeki Etkileri Belirli bir mal veya hizmete ilişkin harcama vergilerinde oran indirimi uygulanmasının vergi tahsilatına etkisini mikro ekonomik açıdan özetlemek gerekirse; a) Söz konusu mal veya hizmete olan talep artar, vergi öncesi fiyat artmaz ise; i) vergi indirim oranını telafi edecek ölçüde talep artar ise vergi tahsilatı artar; ii) vergi indirim oranının altında talep artışı olursa vergi tahsilatı azalır. b) Talep artar vergi öncesi fiyat da artar ise, vergi tahsilatında vergi indirim oranının altında bir gelir kaybı yaşanır. c) Talep artmaz, vergi öncesi fiyat artar ise, i) fiyat artışı vergi indirim oranı düşüşünün altında ise vergi tahsilatında düşük bir kayıp yaşanır, i i) fiyat artışı vergi indirim oranının üzerinde ise vergi tahsilatı artar. d)talep sabit kalır, vergi öncesi fiyat da sabit kalır ise, vergi tahsilatı vergi indirim oranı kadar düşüş kaydeder. e) Hem talep de de vergi öncesi fiyat artar ise; i) Artışların toplam etkisi vergi indirimini telafi edecek düzeyde olursa vergi tahsilatı artar, ii) Artışların toplam etkisi vergi indiriminin altında olur ise vergi tahsilatı düşer. Makro ekonomik açıdan ise, vergi gelirleri ile ekonomik büyüme arasında, konjonktüre bağlı olarak değişen bir ilişki bulunmaktadır. Genişleme dönemlerinde ekonominin %1 büyümesine karşılık vergi gelirlerinde ancak %0.28 artış sağlanırken, global kriz döneminde % l'iik bir azalışın vergi gelirlerinde daha da yüksek oranda (%1.14) düşüşe neden olması, vergi indirimleri yoluyla talebin canlandırılması konusunda vergi politikasını belirleyenleri'özendirmektedir (BULUT, ÇEVİK, 2009:28-29). Bu çerçevede, yukarıda belirttiğimiz talep ve fiyat gelişmeleri bağlamında vergi tahsilatında 2009 yılının ilgili döneminde meydana gelen gelişmeler aşağıda incelenmiştir.

19 34 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi Özel Tüketim Vergisi Tahsilatına Etkisi Önceki yıl ile yapılan vergi tahsilatı karşılaştırmaları Ocak-Kasım 2009 döneminde, özel tüketim vergisinde %2.6'lık bir artış, reel bazda ise %3.1 oranında gerileme yaşandığını ortaya koymaktadır. Özel tüketim vergisi tahsilatı 2008 yılının Ocak-Kasım döneminde 38 milyar milyon TL olarak gerçekleşirken, 2009'un aynı döneminde 39 milyar milyon TL olmuştur. Özellikle her iki canlandırma paketinde de yer alan motorlu taşıtlar ve dayanıklı tüketim maddelerinden alınan ÖTV gelirinde önceki yıla göre gerileme dikkat çekmiştir. Motorlu taşıtlardan alınan ÖTV, yılın 11 aylık döneminde geçen yılın aynı dönemine göre cari fiyatlarla %22.6 oranında düşerken, söz konusu gelir enflasyondan arındırıldığında gerileme reel bazda %27'ye ulaşmıştır. Geçen yıl 11 ayda motorlu taşıtlardan yapılan ÖTV tahsilatı 3 milyar milyon TL iken, 2009'un aynı döneminde 2 milyar milyon TL'de kalmıştır. Söz konusu dönemde dayanıklı tüketim mallarından alınan ÖTV geliri de geçen yıla göre %22.1 azalmıştır. Dayanıklı tüketim mallarından yapılan vergi tahsilatı enflasyondan arındırıldığında, geçen yıla göre vergi gelirindeki azalış %26.4 düzeyindedir yılının Ocak-Kasım döneminde dayanıklı tüketim mallarından alınan ÖTV'den milyon TL'lik gelir elde edilirken 2009'un aynı döneminde 723 milyon TL gelir elde edildiği açıklanmıştır. Ocak - Eylül 2009 döneminde motorlu taşıt araçları ÖTV tahsilatı milyon TL olarak önceki yılın aynı dönemine oranla %40.7 düşüş göstermiştir. Dayanıklı tüketim mallan ÖTV tahsilatı ise aynı dönemde 544 milyon TL olarak gerçekleşerek önceki yılın aynı dönemine oranla %50.1 düşüş kaydetmiştir (Eylül 2009 Bütçe Gerçekleşmeleri (Gelir-Detay) (bumko.gov.tr). Doç. Dr. Saygın Eyüpgilfer- Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 35 ÖTV TAHSİLATI: Ocak - Eylül 2009 (Milyon TL) GERÇEKLEŞEN TAHSİLAT (İndirim Uygulamalı) İndirimsiz Gerçek Satış Tutarlanyla VARSAYİM 1 VARSAYIM 2 İndirimin Vergi Harcaması İndirimsiz ve Canlandırıcı Etkisinden Arındırılmış İndirimin Gelir Etkisi Motorlu Taşıtlar Beyaz Eşya ve Elektronik Kaynak: Maliye Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vergi İndirimi özel Raporu. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı, harcama vergileri oran indirimlerinin vergi harcaması ve gelir etkilerini VEDOP veri tabanına dayanarak ayrıntılı bir araştırmayla ortaya koymuştur. dayanılarak tarafımızdan yapılan Söz konusu istatistiklere hesaplamalarla sektörler itibariyle vergi oranı indirimlerinin neden olduğu vergi harcaması ve indirimin uygulanmamış olması varsayımı altında durgun olması beklenen talebin beklenen vergi tahsilatı ile indirim uygulaması ile gerçekleşen tahsilatın gelir etkisi ayrı ayrı incelenmiştir. 2009'un Ocak - Kasım döneminde motorlu taşıtlardan yapılan ÖTV tahsilatı 3 506,3 milyon TL iken, 2009'un aynı döneminde 2 712,6 milyon TL düzeyinde kalmıştır. Söz konusu dönemde dayanıklı tüketim mallarından alman ÖTV geliri de geçen yıla göre %22.1 azalmıştır. Dayanıklı tüketim mallarından vergi tahsilatı, enflasyondan arındırıldığında, geçen yıla göre vergi gelirindeki azalış %26.4'e ulaşmaktadır yılının Ocak-Kasım döneminde dayanıklı tüketim mallarından alınan ÖTV'den 928,1 milyon TL'lik gelir sağlanırken 2009'un aynı döneminde 723 milyon TL gelir elde ettiği belirlenmektedir. Oysa, talep daralması nedeniyle ithalatın azalmasına rağmen petrol ve doğal gaz ürünlerinden elde edilen ÖTV geliri, vergi artışları nedeniyle geçen yıla göre %5.5 oranında yükselmiştir. Mctorhi Taklar Beyaı Efya «e Beüror* Özel Tüketim Vergisi gelir etkisinin vergi harcamasının çok altında gerçekleşmiş olduğu dikkat çekerken beyaz eşyada negatif gelir etkisinin yanı sıra TL vergi harcaması ortaya çıktığı görülmektedir.

20 36 Global Krizin Etkilerinin Azaltılması Amacıyla Uygulanan Harcama Vergileri Oran İndirimlerinin Etkilerinin Değerlendirilmesi ÖTV TAHSİLATI: Ocak-Eylül 2009 (Milyon TL) Fiili Tahsilat (İndirim Uygulamalı) VARSAYİM 2 İndirimin Canlandırma Etkisinden Arındırılmış İndirimin Gelir Etkisi Motorlu Taşıtlar Beyaz Eşya ve Elektronik Kaynak: Maliye Bakanlığı. Gelir idaresi Başkanlığı, Vergi İndirimi Özel Raporu Katma Değer Vergisi Tahsilatına Etkisi Katma değer vergisi, Mart 2009 ayında açıklanan canlandırma paketinin etkisiyle milyon TL iken, Nisan 2009'da %148 artışla 2.290,5 milyon TL'ye yükselmiştir vılı 11 aylık KDV tahsilatı ise önceki yılın aynı dönemine göre %11.4 (reel'%5.25) artış göstererek ,9 milyon TL'den ,7 milyon TL oldu. FiiliTahsilat (indirim Uygulamalı) VARSAYIM 1 İndirimsiz Gerçek Satış Tutarlarıyla İndirimin Vergi Harcaması indirimin Gelir Etkisi Motorlu Taşıtlar Beyaz Eşya ve Elektronik Bilgisayar Sektörü Mobilya Sektörü Kaynak: Maliye Bakanlığı, Gelir idaresi Başkanlığı, Vergi İndirimi Özel Raporu (JOO 2 ÜOO Ü DÜO Motorlu Beyaı Bilgisayar Mobilya Taşıtlar Eşya ve Sektörü Sektörü Elektronik Katma Değer Vergisi İndirimi Vergi Harcaması a (İndirim Uygulamalı) İndirimsiz Gerçek Satış TıiartarıyİB indirimin Vergi Harcaması Oran indiriminin uygulanmamış olması varsayımı altında KDV tahsilatının hangi düzeyde oluşacağına dair yapılan Gelir İdaresi Başkanlığı çalışma- Doç. Dr. Saygın Eyüpgiller-Yrd. Doç. Dr. Fatih Saraçoğlu 37 sı ise indirimin yapılmış olması sonucunda sağlanan gelir etkisini ortaya koymaktadır. Gelir etkisinin yüksekliği özellikle Motorlu Taşıtlar ve Beyaz eşya ve elektronik konusunda yüksek bir verim sağlandığını ortaya koymaktadır. Mobilya ve bilgisayar sektöründe indirimin gelir etkisi sağlamadığı anlaşılmaktadır. İki varsayımın karşılaştırılmasından, Motorlu taşıtlarda vergi harcamasının oldukça üzerinde bir gelir etkisi sağlandığı görülmektedir. KDV TAHSİLATI: Ocak- Eylül 2009 (Milyon TL) Fiili Tahsilat (İndirim Uygulamalı) VARSAYIM 2 İndirimin Canlandırıcı Etkisinden Arındırılmış İndirimin Gelir Etkisi Motorlu Taşıtlar Beyaz Eşya ve Elektronik Bilgisayar Sektörü Mobilya Sektörü Kaynak: Maliye Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vergi indirimi Özel Raporu. 5. Vergi İndirimleri Üzerinde Alan Araştırmaları (Ampirik Çalışmalar) 5.1. Vergiye Karşı Mükellef Davranışı Hakkında Araştırmalar: Mükelleflerin vergi oranlarında yapılan indirimlerinin vergi ödemeyi teşvik edip etmeyeceği yönündeki tutumlarının araştırıldığı Gelir İdaresi Başkanlığı Mükellef Eğilimleri Anketine katılanların yalnızca %8.8'i indirimlerin vergi ödemeyi teşvik etmeyeceği görüşünü ortaya koyarken %19.5'i kararsız kalmış, %73,6 oranında vergi indirimlerinin vergi Ödemeyi teşvik edeceği görüşü belirtilmiştir. (Gelir İdaresi Başkanlığı, 2009: 30). Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından açıklanan diğer bir araştırmada (TUAY - GÜVENÇ, 2007: 82), vergi oranlarında meydana gelen artışların vatandaşın lüks tüketimini kısmasına neden olduğu görüşünü belirtenlerin oranı %55,2 olurken, sadece 23.2 oranında katılımcılar bu görüşe katılmadıklarım belirtmişlerdir (TUAY - GÜVENÇ, 2007: 82). Aynı araştırmada, yapılan KDV indirimlerinin kayıtlıhk oranı üzerinde etkisi olmadığı görüşünü belirtenlerin oranı %51.0'e ulaşırken, bu görüşe katılmayanların oranı %23,3 düzeyinde ortaya çıkmıştır (TUAY - GÜVENÇ, 2007: 72). Bu soruya verilen cevapların mükelleflerin aylık gelir düzeyleri ve yaşadıkları coğrafi bölgenin ortak etkisine maruz olduğu, aylık gelir düzeyi 5000 TL üzeri olanların özellikle gelir düzeyi yüksek olan coğrafi bölgelerde KDV oranlarının yüksekliğinin kayıt dişiliği etkilemediği görüşüne daha fazla katıldıkları belirlenmiştir (TUAY - GÜVENÇ, 2007: ).

TİSK - İŞVEREN DERGİSİ

TİSK - İŞVEREN DERGİSİ Sayfa 1 / 6 MAYIS 2009 Arama SON VERGİ DÜZENLEMELERİ İLE ORTAYA ÇIKAN FİYAT İNDİRİMLERİ TÜKETİCİYE YANSITILDI MI? Ercan TÜRKAN Merkez Bankası Danışman «Dergi İndeksi Son Sayı Tüm Sayılar TİSK Ana Sayfa

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

AR&GE BÜLTEN. Ülkemizde Vergi Gelirleri ve Yeni Uygulamalar

AR&GE BÜLTEN. Ülkemizde Vergi Gelirleri ve Yeni Uygulamalar Ülkemizde Vergi Gelirleri ve Yeni Uygulamalar Hande UZUNOĞLU Vergi, yüzyıllar boyunca devletlerin en önemli ve sağlam gelir kaynakları olmuştur. Geçmiş zamanda kimi hükümdarlıklarda halkın üzerine koyduğu

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Eylül 2 ÖZET Ağustos ayında yıllık enflasyon, yüzde 1,2 olarak gerçekleşmiş ve önceki raporlarımızdaki öngörülerimizle tutarlı bir seyir izlemiştir. Aylık tüketici fiyat

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MAYIS 2014 (SAYI: 63) 04.06.2014 GENEL DEĞERLENDİRME BÜTÇE AÇIĞI İKAZ EDİYOR Küresel ekonomi krizden çıkış sinyalleri verdi. Hem OECD hem de AB ülkelerinde GSYH arttı. OECD

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ekim 2006

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ekim 2006 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ekim 26 ÖZET Eylül ayında yıllık enflasyon yüzde 1, olarak gerçekleşmiş ve bir önceki aya göre yükseliş göstermiştir. Söz konusu artışta mevsimsel ürünlerdeki yüksek oranlı

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

2006 Yılı Ocak Eylül Dönemi Sektör Raporu. Ocak- Eylül Dönemi. Sektör Raporu. Petder, 13/12/2006 Sayfa: 1/27

2006 Yılı Ocak Eylül Dönemi Sektör Raporu. Ocak- Eylül Dönemi. Sektör Raporu. Petder, 13/12/2006 Sayfa: 1/27 2006 Ocak- Eylül Dönemi Sektör Raporu Petder, 13/12/2006 Sayfa: 1/27 Bayar Cad. Gülbahar Sok. Perdemsaç Plaza No:17/14 34742 Kozyatağı İstanbul Tel: 216 4452923/24 Faks: 216 4452925 info@petder.org.tr,

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 17 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ

Detaylı

MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ

MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ MOTOSİKLET İTHALATINDA UYGULANMAKTA OLAN KORUNMA ÖNLEMİNİN UZATILMASINA YÖNELİK BAŞVURUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ 2012 İÇİNDEKİLER 1. BAŞVURUYA İLİŞKİN BİLGİLER... 3 1.1. BAŞVURU SAHİBİ... 3 1.2. BAŞVURU

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Sayı: 2016-25 BASIN DUYURUSU 31 Mayıs 2016 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyatları yüzde 0,78 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 A) ÖRNEK BİR KONUT PROJESİ BAZINDA VERGİ YÜKÜ Aşağıdaki çalışmada, örnek olarak 100 konutluk bir gayrimenkul projesi belirli varsayımlarla ele alınarak,

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun

Detaylı

TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda % 1,8

TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda % 1,8 01-15 Haziran 2012 SAYI: 38 MÜSİAD Araştırmalar ve Yayın Komisyonu Sanayi Çarkları İşlemeye Devam Ediyor TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI BAŞBAKANLIK KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMASONUÇLARI GERÇEKLEŞME DÖNEMİ: 2009-2012 TAHMİN DÖNEMİ: 2013-2016

Detaylı

2015 Eylül ENFLASYON RAKAMLARI 6 Ekim 2015

2015 Eylül ENFLASYON RAKAMLARI 6 Ekim 2015 2015 Eylül ENFLASYON RAKAMLARI 6 Ekim 2015 Eylül 2015 Tüketici Fiyat Endeksi ne(tüfe) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 5 Ekim 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından aylık

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9 Konya Sanayi Odası (KSO) ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) işbirliğinde gerçekleştirilen Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi Anketi, Türkiye nin, yerel

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

2015 Mayıs ENFLASYON RAKAMLARI 3 Haziran 2015

2015 Mayıs ENFLASYON RAKAMLARI 3 Haziran 2015 2015 Mayıs ENFLASYON RAKAMLARI 3 Haziran 2015 Mayıs 2015 Tüketici Fiyat Endeksi ne(tüfe) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 3 Haziran 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından

Detaylı

STRATEJİK DÜŞÜNCE ENSTİTÜSÜ HAZİRAN 2013 FİYAT GELİŞMELERİ RAPORU

STRATEJİK DÜŞÜNCE ENSTİTÜSÜ HAZİRAN 2013 FİYAT GELİŞMELERİ RAPORU STRATEJİK DÜŞÜNCE ENSTİTÜSÜ HAZİRAN 2013 FİYAT GELİŞMELERİ RAPORU Hazırlayan: Göktuğ ŞAHİN, Gazi Üniversitesi - Öğretim Görevlisi TÜİK tarafından 3 Temmuz 2013 saat 10:00 da açıklanan enflasyon ve fiyat

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015) Tüketici Güven Endeksi (Nisan 2015) Tüketici Güven Endeksi bir önceki aya göre sınırlı bir artış sergilemiştir. 2015 Mart ayında 64.39 olan Tüketici

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- ŞUBAT 2016 (SAYI: 84) GENEL DEĞERLENDİRME 24.02.2016 Ekonomide Güven Azaldı, Riskler Arttı. Sanayinin Maliyetlerini Artıracak Uygulamalardan Kaçınılmalı Dünya ekonomisi 2015

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ 15 TEMMUZ 2013

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) Kasım 2011 Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin ziyaretçilerinin

Detaylı

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal

Detaylı

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraştırmaenstitüsü Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme Yönetişim Etütleri Programı uğur mumcu caddesi 80/3 g.o.p ankara türkiye tel: +90 312

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT

Detaylı

TEPAV Perakende Güven Endeksi TPE

TEPAV Perakende Güven Endeksi TPE TPE Tanıtım Toplantısı Slide 1 tepav Yeni bir gösterge: TEPAV Perakende Güven Endeksi TPE 14 Ocak 2010 TPE Tanıtım Toplantısı Slide 2 Çerçeve TPE nereden çıkıyor? Perakende Anketi ve diğer perakende ölçüm

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Şubat 2013 Fiyat Gelişmeleri

Şubat 2013 Fiyat Gelişmeleri Şubat 2013 Fiyat Gelişmeleri Her ayın 3 ünde açıklanması beklenen enflasyon verileri ilgili tarihin yine Pazar gününe denk gelmesi sebebiyle 4 Şubat 2013 Pazartesi günü saat 10:00 da yayınlandı. TÜİK tarafından

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

İhracat azaldı, Merkez Bankası faiz indirdi

İhracat azaldı, Merkez Bankası faiz indirdi AYLIK RAPOR İhracat azaldı, Merkez Bankası faiz indirdi Ocak ayında başlıca pazarlara ihracat geriledi, enflasyonda gerileme beklentisi ile Merkez Bankası politika faizini indirdi. EKONOMİK VE SEKTÖREL

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ocak 27 ÖZET 2 yılı Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,2 oranında artarak yılı yüzde, oranında artış ile tamamlamıştır. Giyim ve ayakkabı grubu fiyatlarında mevsimsel

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

Ocak Ayı Enflasyon Değerlendirmesi

Ocak Ayı Enflasyon Değerlendirmesi Ocak Ayı Enflasyon Değerlendirmesi TÜİK tarafından 4 Ocak 2013 Pazartesi günü 2013 yılının ilk enflasyon rakamları açıklandı. Ocak ayında gerçekleşen enflasyon rakamlarına ; yıllık enflasyon TÜFE de beklenenin

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

YERLİ ÜRETİCİLER TARAFINDAN MOTOSİKLET İTHALATINA YÖNELİK YAPILAN KORUNMA ÖNLEMİ BAŞVURUSUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ

YERLİ ÜRETİCİLER TARAFINDAN MOTOSİKLET İTHALATINA YÖNELİK YAPILAN KORUNMA ÖNLEMİ BAŞVURUSUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ YERLİ ÜRETİCİLER TARAFINDAN MOTOSİKLET İTHALATINA YÖNELİK YAPILAN KORUNMA ÖNLEMİ BAŞVURUSUNUN GİZLİ OLMAYAN ÖZETİ 1. GİRİŞ... 1 2. BAŞVURUYA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER... 1 2.1. Başvurunun konusu... 1 2.2.

Detaylı

2013 Finansal Sonuçları

2013 Finansal Sonuçları 2013 Finansal Sonuçları Ajanda 2013 Yılı Gelişmeleri Haydar Yenigün Ford Motor Company ve Avrupa Pazarı Verileri William Periam Finansal Sonuçlar Oğuz Toprakoğlu Sorular & Cevaplar Sayfa 2 Haydar Yenigün

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR TEMMUZ 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

İSLAM KALKINMA BANKASI SERMAYE PİYASASI KURULU ORTAK KONFERANSI

İSLAM KALKINMA BANKASI SERMAYE PİYASASI KURULU ORTAK KONFERANSI İSLAM KALKINMA BANKASI SERMAYE PİYASASI KURULU ORTAK KONFERANSI DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın Başbakan Yardımcım, Sayın Hazine Müsteşarım, Yurt dışından gerek

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

Piyasalardaki Dalgalanma Otomotiv Sektörüne Nasıl Yansıyor?

Piyasalardaki Dalgalanma Otomotiv Sektörüne Nasıl Yansıyor? Piyasalardaki Dalgalanma Otomotiv Sektörüne Nasıl Yansıyor? Pınar ELMAS Otomotiv sektörü, ekonomide yarattığı katma değer, istihdama olan katkısı ve ilişkide bulunduğu diğer sektörlerdeki teknolojik gelişmenin

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 28 ÖZET Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,22 oranında artmış ve 27 yıl sonu enflasyonu yüzde 8, olmuştur. İşlenmiş gıda fiyatlarında yılın ikinci yarısından

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015

2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015 2015 Haziran ENFLASYON RAKAMLARI 3 Temmuz 2015 Haziran 2015 Tüketici Fiyat Endeksi ne(tüfe) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 3 Temmuz 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından

Detaylı

Türkiye de Motorlu Taşıtlardan Alınan Vergi ve Harçların Yerel Yönetim Bütçeleri Açısından Değerlendirilmesi

Türkiye de Motorlu Taşıtlardan Alınan Vergi ve Harçların Yerel Yönetim Bütçeleri Açısından Değerlendirilmesi Türkiye de Motorlu Taşıtlardan Alınan Vergi ve Harçların Yerel Yönetim Bütçeleri Açısından Değerlendirilmesi Prof. Dr. Ahmet Burçin YERELİ Arş.Gör. Emre ATSAN Motorlu Taşıtların Vergilendirilmesi Motorlu

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ... 2 İTHALAT

Detaylı

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 1 İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 4 EKİM 2013 2004-1 2004-4 2005-3 2006-2 2007-1 2007-4 2008-3 2009-2 2010-1 2010-4 2011-3 2012-2 2013-1 TÜRKİYE DE GSYH İTHALAT İLİŞKİSİ

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

İş Yatırım Menkul Değerler ULUSOY ELEKTRİK. 2. Değerlendirme Raporu

İş Yatırım Menkul Değerler ULUSOY ELEKTRİK. 2. Değerlendirme Raporu İş Yatırım Menkul Değerler ULUSOY ELEKTRİK 2. Değerlendirme Raporu 21 Eylül 2015 ULUSOY ELEKTRİK 2. DEĞERLENDİRME RAPORU EYLÜL 2015 1 Raporun Amacı Sermaye Piyasası Kurulu ( SPK, Kurul ) tarafından yayınlanan

Detaylı

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU 08 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Sanayi üretimi beklentilerden iyi TÜİK tarafından bugün açıklanan sanayi üretimi verileri beklentilerden iyi geldi. Ağustos ayı mevsim ve takvim etkisinden

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER... 3.13 3.13 3.13 3.13 ÖZET Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,1 oranında artmış, yıllık tüketici enflasyonu sınırlı bir yükselişle yüzde 7,1 olmuştur. Gıda ve ilişkili hizmet fiyatlarında enflasyon yüksek

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 18 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı