Karışım Gaz Dalışları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Karışım Gaz Dalışları"

Transkript

1 Karışım Gaz Dalışları 2006 Yener Çeltikci 1. Hava İle Yapılan Dalışlar ve Sınırları 2 2. Gazlarla Oynamak: Nitroks ve Trimiks 4 3. Karışım Gaz Tarihçesi 6 4. Eşdeğer Narkoz Derinliği (END) 7 5. Merkezi Sinir Sistemi / Oksijen Zehirleme Birimi (MSS/OZB) 8 6. Trimiks te Gaz Oranlarının Hesaplamaları 9 7. Helyum ve Basınçatım Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Karıştırma Prosedürleri Karışımla Yapılan Örnek Dalışlar Afilli Karışımlar Deneysel Gazlar 17

2 1. Hava İle Yapılan Dalışlar ve Sınırları İlk regülatör icat edildiğinden bu yana, insanoğlu daima derinlikleri keşfetmek ve keşfettikçe de daha derinlere inmek arzusunda olmuştur. Sınırlar zorlandıkça daha fazlası hedeflenmiş, aşıldıkça daha derini istenmiştir. Elbette, dalışların teorik sınırı okyanus tabanıyla sınırlı olmakla beraber, insan fizyolojisi ve sağlığı açısından dalış derinliklerinde bazı kısıtlamaların olduğunu bilmek durumundayız. Sınırlar çoğu zaman kişiden kişiye değişebilir. Dalgıcın fiziksel kondisyonu, ruhsal durumu vb. unsurlara bağlı olarak, rekreasyon amaçlı yapılan sportif dalışlarda elimizdeki verilerden yola çıkılarak uygun sınırlar belirlenmiştir. Bunların tamamı henüz %100 doğru kabul edilmese de şu an için elimizdeki bundan ibarettir. Konuyu derinlemesine incelemeye kalkarsak, bize sınırları dikte eden tabloların aslında çok da fazla bilimsel dayanağı olmadığını, daha çok ABD Donanması nın deneylerinden edinilen verilerle göz kararı oluşturulduğunu görürüz. Ancak, sportif dalgıçlar için bu konular biraz cıs olup, çok da fazla tartışılması istenmiyor, beklenmiyor. Giriş seviyesi eğitimlerde bu sınırlar tartışmasız doğru olarak kabul ediliyor ve dikte ediliyor. Aslında bu seviyede bir dalgıç için bu yanlış bir önerme değildir. Nitekim, daha emeklemeden koşamayacağımız, hecelemeden okuyamayacağımız gibi, temel dalış prensiplerini bilip uygulamaksızın alternatif arayışlarına gitmek de anlamlı olmayacaktır. Öte yandan, belli bir birikim ve tecrübeye sahip bir dalgıç eninde sonunda teknik dalış, Doing It Right DIR, mağara dalışı, karışım gaz dalışları gibi bir takım kavramlarla karşılaşacak, kurallara sıkı sıkı uyulduğu taktirde basınçatımlı (dekompresyon) dalışların öcü olmadığını düşünmeye başlayacaktır. Bu makale, hangi seviyeden olursa olsun, bir dalgıca bu âlemde daha ne gibi alternatifler olduğunu göstermekten başka hiç bir amaca sahip değildir. Karışım gazlarla ya da havayla olsun, yetkili bir dalış okulundan doğru bir eğitim alınmadan yapılan dalış faaliyetleri hayati tehlike yaratabilir. Bu perspektifle, okumakta olduğunuz bu doküman kesinlikle eğitsel bir kapsam ve amaçta değildir. Çevremizde sıkça dinlediğimiz sohbetlerde havayla 60 metreye indim, bir şey olmadı, narkoz nedir bilmem, derine indikçe kendimi daha iyi hissediyorum gibi sözler duymuşuzdur. Derine inmek gerçekte bir marifet olmadığı gibi, bunu hava ile yapmak ise kazaya ve ölüme yakınlaşmaktan başka bir anlam içermez. İlle de derin dalış yapmak istiyorsanız, kuru havayla yapılmaz ilkesini aklınıza büyük ve kalın harflerle yazın. Hava %78 azot (N 2 ), %21 oksijen ve %1 diğer (CO 2, Ar vb.) gazlardan oluştuğunu biliyoruz. Yine dalışla ilgili temel fizik kanunlarından, gazların basınç altında hacim değiştirdiğini 1, sıkıştırılmış gazların sıvı içinde kısmi basınçları oranında çözünüp 2, buna bağlı olarak kana karıştığını ve kanda çözünmüş gazların bedenimizde bilinen ya da bilinmeyen bir takım etkilere sebep olduğunu da biliyoruz. Bildiğimiz yan etkilerden özellikle 3 tanesi bizi bu makalenin kapsamında öncelikli olarak ilgilendirmektedir. 1. N 2 gazının kısmi basıncı (ppn 2 ) eğer 3,16 ATA dan daha fazla olursa dalgıcın üzerinde narkotik bir etkiye sebep olur 3 ; azot narkozu ya da derinlik sarhoşluğu denilen durum ortaya çıkar (burada ve bundan sonra, 1 ATA basınçtaki kuru havada N 2 nin oranı, hesaplamaları kolaylaştırması açısından %79 alınacaktır). Buna göre 3,16 ATA yı N 2 nin havadaki oranına (0,79 ATA) bölersek, elimize 4 ATA basınç çıkar. Deniz seviyesindeki 1 ATA lık atmosfer basıncı ve denizde her 10 metrede 1 ATA basınç artışı olduğunu 1 Boyle-Mariotte Kanunu 2 Henry Kanunu 3

3 hatırlarsak, N 2 nin 30 metreden itibaren narkotik bir etkiye sahip olacağını anlamış oluruz. Rekreasyon amaçlı dalış sınırlarının 30 m ile sınırlandırılmış olmasının temel sebebi budur. 2. Yaşam kaynağımız olan O 2 gazı, kısmî basıncı (ppo 2 ) 1,6 4 ATA yı geçtikten sonra zehirleyici bir etkiye sahiptir. Oksijen zehirlenmesi olarak bilinen bu etkinin kuru havayla yapılan dalışlarda 66 metreden sonra gözlemlenmesi beklenir (1,6/0,21 = 7,6 ATM 66 m). Oksijen zehirlenmesi merkezi sinir sistemimizi olumsuz etkileyerek tünel görüş, bilinç kaybı gibi bir takım belirtiler oluşturur ve ölüme kadar gidebilecek sorunlar doğurur. Bu durum derin dalışlardaki en büyük tehlike olarak değerlendirilebilir. 3. Dekompresyon hastalığı ya da halk arasında bilinen adıyla vurgun, basınç altında solunduğu için sıvılaşarak kan dolaşımına karışan ancak daha sonra dip zamanı ile çıkış hızına bağlı olarak solunum yoluyla vücuttan atılamayıp, kanda kabarcıklar halinde beliren N 2 gazının neden olduğu bir durumdur. Havayla ya da başka türlü yapılan her türlü dalışta, belirli derinliklerde belirli süreler aşılır ve buna karşın basınçatım durağı yapılmaz ya da çıkış hızı sınırlarına uyulmazsa, dekompresyon hastalığına yakalanırız. Bütün bu saydığımız nedenlerden dolayı, günümüzde rekreasyon amaçlı dalışlar sadece eğitim amaçlı olarak 42 m ve normal şartlarda da 30 metreyi aşmayacak şekilde sınırlandırılmış ve bu tip dalışlarda basınçatım uygulamasına da yer verilmemiştir. Elbette bu durum birçok meraklı dalgıcı, keşfedilmesi gereken o kadar şey varken durduramamıştır. İnsanoğlu her zaman olduğu gibi zekâsını kullanarak bu sorunları aşmanın yolunu bulmuştur. Gazlarla oynamanın büyülü dünyası işte böyle başlamıştır. 4 NOAA Diving Manual

4 2. Gazlarla Oynamak: Nitroks ve Trimiks Uç noktalarda dalış yapmak durumunda olan sanayi dalgıçları, askeri dalgıçlar ile keşif amaçlı derin ve uzun dalışlar yapmakta olan mağara dalgıçları, N 2 nin ve O 2 nin sebep olduğu sorunları aşmanın yolunu gazlarla oynamakta bulmuşlardır. Bu oyun sadece bu tarz dalanları değil, yakın zamanlarda rekreasyon dalgıçları da ilgilendirir bir hale gelmiştir. Gazlarla oynamakta temel prensip, narkotik etkisi olan N 2 nin ve/veya zehirli etkisi olan O 2 nin solunan gazdaki oranını düşürerek etkisini azaltmaktır. Bilinen en eski kayıtlarda, 1919 senesinde Elihu Thompson adında bir bilim adamının N 2 nin narkotik etkisini azaltmak için havayı başka gazlarla seyreltme fikrini ortaya atmasıyla karışım gaz dalışlarının başladığını görüyoruz. Thomas Edison la ortaklığı da bulunan Thompson, yaklaşık 700 buluşun patentine sahip bir dahi olarak bilinmektedir. Helyum un (He) solunabilir gaz karışımlarında N 2 ye bir alternatif olabileceği fikri de ilk kez bu bilim adamından gelmiştir. Karışım gazlarla ilgili tarihsel bilgiyi bir sonraki bölümde bulabilirsiniz. Gazlarla oynamanın ateşle oynamak kadar tehlikeli olduğu söylenemez. Ancak karışım oranlarının doğru tespit edilmesi ve gazların doğru şekilde tüplere doldurulması gerçekten hayati önem taşımaktadır. Sadece ileri seviyede teknik dalışlarda değil, rekreasyon dalışlarında da kullanılan nitroks gazları, içeriğindeki gaz oranlarıyla oynanmış karışımlardır ve karışımı ile dolumu özen gerektirir. Karışım gazların en ilkeli sayılabilecek olan nitroks 5, bazı kaynaklarda Zenginleştirilmiş Hava Nitroks (Enriched Air Nitrox, EAN) olarak geçmektedir. Nitroksda prensip, narkotik etkisi olan N 2 nin oranını azaltarak yerine fazladan O 2 koymaktır. Rekreasyon amaçlı ve 40 metreyi geçmeyecek olan dalışlarda nitroks kullanımı dâhiyane bir fikirdir ve pek çok olumlu etkisi vardır. N 2 oranının azalması hem narkotik etkiyi azaltmakta hem de vücutta çözülen N 2 miktarı da azaldığından basınçatım (dekompresyon) gerekmeden yapılacak dalışların dip zamanlarını artırmaktadır. Bunlara ek olarak yüksek oranda O 2 solunması dalgıçtaki yorgunluk ve bitkinlik gibi dalış sonrasında gelişen belirtileri azaltırken, dinçleştirici bir etkisi vardır. Nitroks, rekreasyon amaçlı dalışlarda ana gaz olarak kullanıldığı gibi, yüksek O 2 oranları sayesinde basınçatım sürelerini kısaltmasından dolayı teknik ve karışım gazlarla yapılan dalışlarda evre gazı (stage gas) ya da basınçatım gazı olarak da kullanılmaktadır. Günümüzde nitroks kullanımı gittikçe yaygınlaşmaktadır. %22 den %40 a kadar O 2 karışımlarıyla hazırlanan nitroks gazları rekreasyon amaçlı dalışlarda kullanılmaktadır. Daha yüksek O 2 oranlarına sahip nitrokslar (örneğin Nitroks50 vb.) evre gazı ya da basınçatım amaçlı olarak kullanılmaktadır. En çok kullanılan nitroks tipleri EAN32 ve EAN36 dır ve piyasada sırasıyla Nitroks I ve Nitroks II olarak da anılmaktadır. Nitroksun dezavantajları, şu an için standart dalış gazı olmamasından dolayı fazladan eğitim gerektirmesi, kullanılan regülatör ve kompresör gibi araçların yüksek O 2 seviyelerinde sorun yaratmaması açısından yağlardan arındırılması gerekliliği ve dolumunun havaya oranla daha pahalı olması olarak sıralanabilir. Yurt dışında bazı ülkelerde rekreasyon dalışlarında artık hava tamamen terkedilmiş ve yerini standart olarak nitroksa bırakmıştır. Nitroksa göre çok daha karmaşık özelliklere sahip birçok karışım gaz vardır. Bunlardan ilerde yeri geldikçe bahsedilecektir. Ancak bu makalenin esas konusu olan trimiksi burada biraz tanıtmanın zamanı gelmiştir. Trimiks, adının da ifade ettiği gibi, üçlü (tri-) karışım (miks) anlamına gelir ve içerisinde üç farklı gaz bileşeninin bulunduğu bir gaz karışımıdır. 5

5 Trimiks kavramı ile karşımıza yeni bir aktör daha çıkmaktadır: Helyum (He) gazı zehirli olmayan, renksiz, kokusuz, tatsız, hafif, yanmayan ve N 2 gibi atıl bir gazdır. Bunlara ek olarak He, O 2 gibi kullanılan bir gaz olmadığı için N 2 gibi tamamlayıcıdır ve solunabilir. He nin narkotik etkisi (ya da narkotik endeksi) N 2 a göre yok denebilecek kadar azdır. N 2 nin narkotik endeksi 1 olarak kabul edilirse He ninki 0,23 tür. Bu değer çoğu zaman hesaplarda dikkate alınmayacak kadar düşük kabul edilir. Bunlara ek olarak N 2 ye göre çok daha hafif bir gaz olmasından dolayı, ileri derinliklerde ve basınç altında soluması daha kolay olmaktadır. Birkaç başa çıkılabilir yan etkisi dışında, WKPP projesinin lideri ve idarecisi, DIR ekolünün savunucusu efsanevi mağara dalgıcı George Irvine tarafından da ifade edildiği gibi, Helyum bizim (dalgıcın) dostumuzdur! İlerde detaylı olarak bahsedilecek olsa da burada özet olarak dezavantajlarına da yer vermemiz doğru olacaktır: He, ısıyı havaya göre 5 kat daha hızlı iletir. Bu yüzden He kullanımında dalgıçlar daha çabuk üşürler ve özellikle de kuru elbiselerin içine He li karışımlar basılmasından kaçınılır. Bu amaçla Argon (Ar) gazı kuru elbiselerde yaygın olarak kullanılmaktadır. He daha az yoğun bir gaz olduğu için, dokularda çözünmesi ve atılması daha hızlı olur. Bundan dolayı kısa süreli dalışlarda daha uzun basınçatım süreleri gerektirmesine rağmen uzun dalışlarda havaya göre daha az basınçatım süresi gerektirerek bu olumsuz yönünü telafi edebilmektedir. Özellikle basınçatım gazı olarak Nitroks50 ya da %100 O 2 (saf O 2 ) kullanılması durumunda He nin dokulardan atılması inanılmaz hızlanmakta ve basınçatım sürelerini en aza indirmektedir. 130 m (~430 feet) derinlikten sonra yüksek oranlarda He solunması, dalgıçta Yüksek Basınç Sinirsel Sendromu (YBSS; High Pressure Neurological Syndrome, HPNS) diye adlandırılmış bir yan etki göstermektedir 6. Titreme, koordinasyon beceriksizliği, istemsiz kas spazmları gibi belirtileri olan bu yan etki nedeniyle He ve O 2 nin saf olarak karıştırıldığı helioks, çok derin dalışlarda kullanılamamaktadır. YBSS nin etkilerini gidermek için genel mantığa tezat olurcasına bir sakinleştiriciye ya da narkoza gereksinim duyulduğundan, solunan gaza biraz N 2 katmanın zararlı değil yararlı olduğu anlaşılmış ve derin dalışlarda trimiks sarsılmaz bir güvenilirliğe sahip olmuştur. Son olarak He gazının ses tellerinde neden olduğu geçici bozulma nedeniyle, gazın etkisi geçene kadar, trimiks dalgıçlarında ses kısıklığı, seste çatallanma gibi belirtiler izlenir. 6

6 3. Karışım Gaz Tarihçesi Kilometre Taşları 1919: Profesör Elihu Thompson, solumak için hazırlanan bir karışımda nitrojen yerine helyum kullanılabileceğini önerdi. Bu sayede narkoz etkisinin azalacağını iddia ediyordu. Ancak o dönemde Helyum un yüksek fiyatından dolayı bu hipotetik bir fikir olarak kaldı. 1925: Amerikan donanması He nin potansiyel kullanımını araştırmaya başladı ve 1920lerin ortalarında laboratuvar hayvanları deneysel basınç odalarında helioks (He/O2 karışımı) solutuldular. Kısa bir süre sonra, insan denekler Helioks 20/80 (%20 O2, %80 He) kullandılar ve basınçatımlı dalışları başarıyla tamamladılar. 1937: Max Nohl un 127 metrelik dalış ve daha bir çok He karışımlı test dalışları yapıldı. 1939: Amerikan donanması USS Squalus un kurtarma operasyonunda helioks kullandı. 1965: Saturaston dalışlarında helioks kullanılmaya başladı. 1970: Hal Watts adında bir dalgıç, 126 m. derinlikteki Mystery Sinkis ten kurtarma dalışları yaptı. Sheck Excley ve Jochen Hasemayer gibi pek çok mağara dalgıcı, helioks kullanarak 212 m.ye kadar inmeyi başardılar. 1987: Trimiks ve helioksun ilk kez yoğun şekilde kullanılması: Wakula Springs Project (WKPP) Exley rekreasyonel dalgıçlara mağaralarda trimiks kullanımını öğretmeye başlar 1991: Tom Mount isimli bir kişi ilk trimiks eğitim standartlarını geliştirir. (IANTD) 1994: Ingiliz/Amerikan ortak çalışmasıyla 100 metrelerde Lucitania projesi yürütülür Pascal Barnabe isimli Fransız dalgıç, karışım gazlarla 330 metreye inerek SCUBA dünya rekorunu kırar.

7 4. Eşdeğer Narkoz Derinliği (END) Trimiks ile dalışları daha iyi anlayabilmek için bazı bu konuya özel kavramları incelememiz doğru olacaktır. Bunlardan ilki Eşdeğer Narkoz Derinliği dir (END; Equivalent Narcosis Depth). Trimiks doğada ya da dalış merkezlerinde hazır olarak bulunmaz 7. Aksine, yapılacak dalışın süresi, genel profili, en derin noktası, evre ve basınçatım gazlarının kullanımı ve basınçatım süreleri de göz önüne alınarak, her dalışa özel olarak hazırlanır. Bu hazırlama aşamasında bizlere kılavuzluk edecek olan iki temel unsur vardır: dalışın planlanan derinliği ve karışımdaki N 2 oranı. N 2 narkozunun toleransı, trimiksde kullanılacak N 2 nin ne kadar azaltılacağı ve yerine ne kadar He ekleneceğinin bir göstergesidir. END nin anlamı, dalışın kuru hava ile yapılması halinde N 2 nin kaç metrede narkoz etkisi göstereceğidir. Bunun anlaşılması, trimiks hazırlamakta en önemli kriterlerden biridir. Konunun daha net anlaşılması için bir örnek vermek doğru olacaktır. Örneğimizde kullanılacak trimiksin oranları %12 O 2, %51 He ve %37 N 2 dir. Bu karışım 100 metreye dalmak için hazırlanmıştır ve oranların nasıl hesaplandığı ilerde anlatılacaktır. Aşağıdaki formül END nin hesaplanmasında kullanılır 8 ; END = [(FN 2 * (Derinlik + 10))/ 0.79 ] 10 (FN 2 : karışımdaki N 2 oranı) %37 N 2 ve 100 m derinliğe göre hesaplandığında, END = 41,5 m. çıkacaktır. İnanılmaz gibi görünse de bu karışımla 100 metreye yapılacak bir dalışın narkoz etkisi kuru hava ile ~40 m.ye yapılacak bir dalıştan daha fazla olmayacaktır. END, trimiks oranlarının hesaplamalarında temel sabitlerden biri olarak kullanılır ve kişi kendi narkoz dayanıklılığına göre bu rakamı 20 m, 30 m vb. derinlikler için sabitleyebilir. 7 Bazı kaynaklarda belirli derinlikler için standart trimiks karışımları önerilmiş olsa da genel olarak kabul görüldüğüne rastlanılmamıştır. 8

8 5. Merkezi Sinir Sistemi / Oksijen Zehirleme Birimi (CNS/OTU) Şekil 1 9 Birinci bölümde kuru hava ile dalmanın dezavantajlarından bir olarak O 2 gazının yüksek basınç altında solunması sonucu O 2 zehirlenmesine neden olması gösterilmişti. Trimiks kullanımının ikinci temel amacı, narkotik etkisi olan N 2 oranının azaltılması gibi, zehirleyici etkisi olan O 2 nin oranının da azaltılabilmesidir. Bilimsel kaynaklarda, solunan gazdaki O 2 kısmi basıncının (ppo 2 ) 1,6 ATA nın üzerinde olmasnın genel çoğunlukta ciddi O 2 zehirlenmesi riski oluşturduğu ifade edilmektedir. Eğer bu ortamda efor sarf edilecek ise kısmi basıncın 1,4 ATA dan daha fazla olmaması tavsiye edilir. Bu rakamlar trimiks oran hesaplamalarında büyük önem taşır ve Oksijen Zehirleme Birimi (OZB, Oxygen Toxicity Unit) adıyla sabit olarak alınır. Herkes için kabul edilebilir bir maksimum OZB tanımlanmamıştır ama tavsiye edilen limitlerin aşılmaması, hatta bu oranların 1,4 ATA nın da altında kullanılması sağduyulu bir dalgıç açısından kabul edilebilir bir önerme olacaktır. Kuru havayla dalınabilecek ve teorik olarak kabul edilebilecek en fazla derinliği şu şekilde hesaplayabiliriz; Derinlik = ((ppo 2 /0,21)-1) x 10 (ppo 2 bu makalede OZB ile eş anlamlı kullanılmıştır) Formülü 1,6 ATA OZB ye göre çözecek olursak, kuru hava ile dalabileceğimiz en çok derinlik ~66 m olarak hesaplanacaktır. Daha derin dalışlarda kuru hava kullanımının O 2 zehirlenmesine neden olabileceği bilinmelidir. Bir sonraki bölümde O 2 oranı belirleme hesaplamalarında kullanacağımız formül, bu formülün bir türevidir. 9 Oxygen Toxicity Calculations by Erik C. Baker, P.E.

9 6. Trimikste Gaz Oranlarının Hesaplamaları Bu başlığı bir örnekle anlatmak daha kolay ve anlaşılır olacaktır. Örneğimize göre, dalgıcımız 80 m derinliğe dalmak durumundadır. Bu derinlikte bir takım faaliyetler gösterecektir ve efor sarfedeceğinden, OZB (ya da ppo 2 ) yi 1,2 ATA olarak kullanmayı tercih etmektedir. Tecrübeli bir dalgıç olmasından dolayı narkoza toleransı görece yüksektir ve END yi 40 m olarak alacaktır. Elimizdeki bu verilerle trimiks gaz karışım oranlarını hesaplamamız mümkündür. FO 2 hesaplaması şu formüle göre yapılmaktadır; FO 2 = ppo 2 /(Derinlik/10+1) = 1,2/(80/10+1) = 0,1333 ~ %13 Bu dalış için hazırlanacak karışımda O 2 nin oranı %13 olmalıdır. FN 2 hesaplamasında ise öncelikle verilen END ye göre N 2 nin kısmi basıncını bulmamız gerekir; ppn 2 = 0,79 x (END/10+1) = 0,79x(40/10+1) = 3,95 ATA ppn 2 yi FN 2 formülünde yerine koyarsak; FN 2 = ppn 2 /(Derinlik/10+1) = 3,95/(80/10+1) = 0,4388 ~%44 Bu dalış için hazırlanacak karışımda N 2 nin oranı %44 olmalıdır. He ise kalan kısmı tamamlayacak şekilde (100-(13+44))=%43 oranında olmalıdır. Trimiks gazları yazılır ve söylenirken O 2 ve He nin yüzdeleriyle anılır ve bu örnekte hazırlanacak gazın adı Trimiks 13/43 olacaktır. Bu formülleri basit bir Excel tablosuna dönüştürürsek, hesaplamalar iyice kolay olacaktır: Derinlik, ppo2 ve END'ye göre Karışım Hesaplama pp.o2 1,2 Derinlik 80 END 40 F.O2 13% F.He 43% F.N2 44% İsim Trimiks 13/43 Şekil 2

10 7. Helyum ve Basınçatım He gazı da N 2 gibi atıl bir gazdır ve yüksek basınç altında solunması sonucunda kanda çözünmeye başlar. Yanılgı yaratmaması açısından şunu hemen belirtelim: He ile yapılan dalışlarda basınçatım yapılması gerekmez düşüncesi tamamen yanlıştır. He, N 2 gazına göre daha hafif bir gazdır. He nin atom numarası 2 ve atom ağırlığı 4 iken, N nin atom numarası 7 ve atom ağırlığı 14 tür. N 2 nin atom ağırlığı ise 28 olur; yani, He den 7 kat daha ağırdır. He nin bu özelliği sayesinde kanda çözünmesi, dokulara karışması ve terk etmesi son derece hızlı olur. 3 saate yaklaşan bir dalışta, kandaki He çözünmesi neredeyse doyum noktasına gelir. Aslında, uzun dalışlarda He kullanılırsa basınçatım süresi N 2 ye göre çok daha kısa olmaktadır. Ancak tersi de geçerlidir. Bu noktada WKPP dalgıçları derin durak fikrini ortaya atmışlardır. Derin duraklama, dalışın ortalama derinliklerinde bir nevi basınçatım duraklaması gibi beklemeler yapmayı önermektedir. Bu yöntem kümülatif basınçatım sürelerini kısaltmaktadır. Buna ek olarak, basınçatımda ve evrelerde yüksek O 2 yüzdeli nitroks (Nitroks50 vb.) ve 9 metreden daha sığ basınçatım duraklarında saf O 2 kullanarak bu süreleri en aza indirmek mümkündür. Burada hemen altını çizmemiz gereken bir husus var: trimiks ile yapılacak dalışlarda ille de basınçatım yapılması gerekmez. Üstüne üstlük trimiks, basınçatımsız dip zamanlarında inanılmaz bir artış sağlar. Hemen bir örnekle bu konuyu netleştirelim. Hava ile yapılacak 21 metrelik bir dalış için PADI RDP Dalış Tablosu 10 maksimum dip zamanı olarak 45 dk göstermektedir. Bu derinlikte bu sürenin sınır olmasından dolayı, 5 metrede 3 dakikalık bir güvenlik duraklaması yapmak zorunlu olacaktır. Bu süre Nitroks I (EAN32) 11 için 60 dk (+ 5 metrede 3dk duraklama), ve Nitroks II (EAN36) için 75 dakikadır (+ 5 metrede 3dk duraklama). Buna mukabil, IANTD nin rekreasyon amaçlı dalışlarda standart olarak kullandığı Trimiks 32/15 karışımı için hazırlanan tablolarda, metre için basınçatım gerekmeyen maksimum süre olarak 82 dk gösterilmektedir ve güvenlik duraklaması için önerilen derinlik ve süre aynıdır: 5metrede 3 dakika). Karşılaştırmasını yaparsak, hava ile 21 metrede 80 dk kalmak istenirse 3 metrede 18 dakikalık bir basınçatım duraklaması yapılması gerekecektir. Bu karışımlarda yüzeye kadar aynı gazı solumak mümkün olduğundan (O 2 oranı %32), yanımızda fazladan evre ya da basınçatım gazı ve dolayısı ile tankları taşımamız gerekmeyecektir. Burada verilen örnek aslında bir derin dalış değildir ancak kana karışan N 2 nin ne kadar az olduğunu ve buna mukabil basınçatımın da benzer şekilde hızlı olduğunu göstermek açısından önemlidir. Elbette ki amacımız daha derinlere de inmek olabilir ve bu durumda mutlaka basınçatım duraklaması yapmak gerekecektir. Bu duraklamalarda EAN50 ya da %100 O 2 kullanılmasına hızlandırılmış basınçatım (accelerated deco) denmektedir. Bu tip dalışların planlanması ve yapılması için yetkili eğitim kuruluşlarından uygun eğitimlerin alınmasının şart olduğunu ve aksi takdirde ölüme neden olabilecek olumsuz sonuçlar doğabileceğini tekrar hatırlatalım

11 8. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Bir önceki bölümün son cümlesi aslında dikkat edilmesi gereken ilk hususu belirlemiş oldu. Hangi kapsamda ve hangi seviyede olursa olsun, dalış faaliyetleri uygun eğitimi gerektirir. Bu, trimiks dalışlar için de geçerlidir. Her ne kadar önceleri teknik ve sanayi işlerinde kullanılıyor olsa da günümüzde trimiks artık rekreasyon amaçlı dalışlarda da kullanılabilmektedir ve rekreasyon amaçlı trimiks dalış eğitimleri belli standartlarda düzenlenmektedir. Bunlara örnek olarak IANTD, DSAT ve BSAC gibi kuruluşları örnek gösterebiliriz. Ülkemizde henüz bu konuda bir eğitim standardı olmayıp, karışım gazlarla yapılan dalışlar TSSF nin yönetmeliklerinde sadece tanım olarak geçmekte ve herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. 30 m (eğitim amaçlı 42 m) geçilmediği sürece nitroks ve trimiks gibi karışımlarla dalış yapılabileceği yorumlanabilir. 13 Daha derin dalışlar yapılabilmesi için Profesyonel Sualtı Adamları Yönetmeliği kapsamına giren bir eğitim alınması gerekmektedir. 14 İdari yönleri kadar, donanım ve dalış bilgisi açısından da dikkat edilmesi gereken hususlara değinelim: 1. Donanım: Trimiks ile yapılan teknik ve derin dalışlarda kullanılan donanımın standartları ve kuşanma şekli normal hava ile yapılan dalışlardan farklılık gösterecektir. Hemen bunları inceleyelim: a. Tüpler: Derinlik ve süre açısından kısıtlı olacak basınçatımsız dalışlarda, ortalama bir dalış için 12 litrelik tekli bir tüp sistemi yeterli olacaktır. Oysa daha derinlere ve daha uzun süre yapılacak olan bir dalışta gaz kullanımı artacağından muhtemelen 2x10 L ya da 2x15 L gibi hacimlerde çiftli tüp sistemlerine ihtiyaç olacaktır. Bunların bağlanması ve manifold/vana düzenlemesi vb. konular eğitimlerde anlatılmaktadır. Şekil 3 b. Yüzerlilik Sistemi (BC): Çiftli tüp, evre ve basınçatım gaz tanklarının kullanımında klasik yelek tipi BC lerdense sırttaki ağırlığı en aza indiren ve ön tarafta hareket kabiliyetini artıran kanat tipli sistemler tercih edilmektedir. Sırtlık + koşum + kanat (backplate + harness + wing) üçlüsünden oluşan bu sistemler, çeşitli yerlerine takılı olan D halkalar sayesinde pek çok tüp ve diğer teçhizatı üzerinizde kolayca taşımanızı sağlar. Şekil 4 c. Regülatör: Normal dalışlara göre daha derin dalışlar yapılacağı düşünülürse regülatörün performansı ve güvenilirliği ön planda olacaktır. Bu itibarla piyasada bilinen yüksek performanslı cihazlara yönelmek doğru olacaktır. Genel bir öneri olarak DIN tipte regülatörlerin kullanımının yüksek basınç altında conta (o-ring) patlamasını daha fazla önleyeceği söylenebilir. Trimiks, evre ve basınçatım tüplerine bağlanmak üzere 2 ya da 3 adet regülatöre ihtiyaç duyacaksınız. Şekil (Sakın 5 bu işin ucuz olduğunu düşünmeyin.) d. Diğer donanımda da bir takım değişiklikler önerilebilir ancak bu makalenin konusu dışındadır. Genel olarak, teknik dalışlarda donanım ve onu kuşanma konusunda en 13 TSSF Aletli Dalış Yönetmeliği 5. Madde (b) fıkrası 14

12 akılcı yöntem olarak WKPP projesi üyelerinin başlattığı DIR (Doing-It-Right) ekolünün önerdiği sistem örnek alınabilir Dalış Becerileri: Trimiks ve derin dalış bu spora yeni başlamış bir dalgıca önerilmez. Karışım ve derin dalışlarda dalgıcın yüzerlilik, yön bulma, ekipman idaresi gibi becerileri çok iyi bilmesi, dalış hastalıkları, basınçatım teorisi, panik ve acil durum yönetimi gibi konularda eğitilmiş olması şarttır. Pek çok eğitim sistemi nitroks eğitimini trimiks ve teknik dalış eğitimleri için ön şart kabul etmektedir. Buna ek olarak kurtarma ve ilk yardım eğitimlerinin de faydalı olacağı bilinmelidir. 3. Dalış Eşi ve Organizasyon: Derin ve karışım gazlarla yapılan dalışlar normal dalışlara göre daha fazla risk içermektedir. Bu yüzden dalış eşinizin yeterliliği ve güvenilirliği inanılmaz önem kazanmaktadır. En az sizin kadar yetkin olması doğru olacaktır. Öte yandan böyle bir dalışı organize eden kuruluşun da bu konuda yeterli ve gerekli güvenlik önlemlerini (basınç odası, acil durum prosedürleri vb.) almış olması gerekmektedir. Bu koşulların olmadığı ortamlarda trimiks ve derin dalışlar yapmaktan kaçınılmalıdır. Bu tarz dalışlarda dalış profili ve dalış planlaması hiç bir şekilde esnetilmemeli, noktasına virgülüne dokunmadan uygulanmalıdır. 4. Trimiksde Basınçatım: He gazının hafif olması ve çabuk soğurulması nedeniyle trimiks dalışlarında basınçatım derinlikleri ve süreleri çok önemlidir. ±30-50 santimetrelik bir tolerans oldukça düşük bir değerdir ve bu yüzdendir ki trimiks dalışı yapmak isteyen bir dalgıç, hangi derinlikte olursa olsun, karmaşık ekipman düzenekleriyle kusursuz yüzerliliğe sahip olmalıdır ve referans ipine tutunmaksızın basınçatım derinliğini koruyabilmelidir. 15 DIR Bilgileri İçin; Google da DIR Diving taraması yapılabilir

13 9. Karıştırma Prosedürleri Trimiks hazırlarken gazları karıştırmanın bir takım yöntemleri vardır. Yöntemine uygun olmadan doldurulan bir trimiks tüpüne güvenmek doğru olmaz. Çok ince ayarlarla hazırlanan gaz oranlarının kontrolsüzce bozulması dalış esnasında hayati tehlike yaratabilir. Gaz karıştırmanın yöntemleri Amerikan donanması aletli dalış kitaplarında 16 ve WKPP nin prosedürlerinde 17 açıkca anlatılmıştır. Konu fazla teknik olacağından burada anlatmak yersiz olacaktır. Nitekim gaz karıştırma işi yine bir eğitim ve sertifikasyon meselesidir. Ancak bu yöntemlerden genel olarak bahsetmekten zarar gelmez. Trimiksin O 2, N 2 ve He gazlarının karışımı olduğunu biliyoruz. Gaz hazırlama yöntemlerinden ilki, bu gazları ayrı ayrı ve saf olarak bulundukları tüplerden uygun miktarlarda karıştırmaktır. Önerilen yöntem önce He yi tüpe basmak, ardından O 2 ilave etmek ve son olarak da N 2 ile tamamlamaktır. Bu yöntem en güvenilir ve kontrol edilebilir yöntemdir ama tüm gazları saf olarak bulundurmanın yüksek maliyetinden dolayı pek tercih edilmez. Bunun yerinde, saf He ve saf O 2 dolumunun ardından tüpü normal hava ile tamamlama yöntemi kullanılır. Bir başka yöntem ise tüpe önce yeteri kadar He koyup ardından üzerini normal hava ile tamamlamaktır. Bu yöntemle hazırlanan karışıma Heliair de denmektedir ve trimiksin bir şeklidir. Bu yöntemde OZB ve END değerleri kontrollü olarak hazırlanamaz bu yüzden çok tercih edilmez. Kullanım alanları daha çok ulaşımı zor bölgelerdir. Böyle yerlerde dolum yapmak gerekirse sadece bir He tüpü ve klasik dolum kompresörü kullanarak Heliair elde etmek mümkündür. Yine bir başka yöntem He nin üzerine çeşitli oranlarda nitroks eklemek olabilir. Son olarak He nin üzerine O 2 eklenerek elde edilen gaza helioks denir. Karışımı kolaydır ancak bu gaz daha önce de belirtilen sebeplerden dolayı (YBSS) çok derin dalışlarda kullanılmaz. Hangi yöntemle doldurulacak olursa olsun, yüksek oranlı O 2 nin yanıcı olduğu bilinmeli, dolum aletlerinin yanmayı kolaylaştıracak şekilde yağlı olmamasına dikkat edilmeli ve bu tip ekipmanlar tamamen yağdan arındırılmış olmalıdır. Dolum yapılırken ve akabinde, sürekli olarak özel cihazlarla analiz ederek, karışımın gaz oranları kontrol edilmelidir. 18 Aşağıdaki şekilde Jim Bembanaste 19 tarafından hazırlanmış gaz karıştırma tablosunu inceleyebilirsiniz

14 Şekil 6

15 10. Karışımla Yapılan Örnek Dalışlar Trimiksin avantajlarından bahsederken bunları gösterebilmenin en iyi yolu gerçek dalış örnekleri vermektir. Aşağıdaki örneklerdeki dalışlar normal hava ile yapılması tehlikeli, hatta imkansız profillerdir. DİKKAT: Bunlar kesinlikle planlama örnekleri değildir. Kişisel fizyolojik özellikleri, gaz hesaplamalarını ve OZB/END birimleri dikkate alınmamıştır! Dalış 1: 60 m Çok seviyeli planlanmış bir mağara dalışı. İlk 10 dakikada maksimum derinlik 30 m olacak daha sonra dalgıçlar mağara/tünel değiştirerek daha derin bir seviyeye inecekler ve en çok 58 m yapacaklardır. Buna rağmen dalgıçların 60 metreye düşebilmeleri de olasıdır. Bu derinlikte dip zamanı 12 dakikadır. Hemen ardından dalgıçlar 40 metreye yükselecekler ve daha sonra mağara çıkışına doğru 20 metreye varacaklardır. Dalışın kalan kısmı basınçatım sürecidir. Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu: Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz EAN Trimiks 20/ Trimiks 20/ EAN EAN EAN Oksijen Dalış 2: 82 m Çok seviyeli planlanmış bir mağara dalışı. İlk 8 dakikada 42 metreye inilecek, daha sonra buradan mağara salonunun dibine (76-77 m) inilecektir. Dip düz değildir ve 82 metrede görülecek ilginç bir nokta vardır. Burada dip zamanı 10 metredir ve sonrasında çıkış için yükselme başlar. Dönüş önceki örnekte olduğu gibidir. Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu:

16 Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz EAN Trimiks 11/ EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN Oksijen Dalış 3: 110 m. Tekneden denizde yapılan bir batık dalışı. Doğrudan iniş ve çıkış. Maksimum derinlik 110 m Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu: Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz Hava Trimiks 11/ Hava Hava Hava Hava Hava Hava Hava EAN EAN EAN EAN EAN Oksijen

17 11. Afilli Karışımlar Deneysel Gazlar 20 Bu bölümde trimiksin değişik oranlarda karıştırılmasından çıkan ve değişik isimlerle anılan bir takım afili karışımlar ile henüz deneysel olarak araştırılan ve günlük kullanımda yerini alamamış bir takım gaz karışımlarından bahsedilecektir. Bununla birlikte bu gazların özelliklerini de inceleyerek bir karşılaştırma yapma imkanı bulunabilir. Trimiksin belirli oranlarda hazırlanmış hallerine verilen değişik isimler şöyledir: Hiperoksik Trimiks (ya da Trioks) FO 2 > %21 Normoksik Trimiks FO 2 = %21 (normal havada olduğu gibi) Hipoksik Trimiks FO 2 < %21 Heliair He ve hava karıştırılarak elde edilir. Karışım daima hipoksiktir. Aşağıda bir takım gazların karşılaştırmalı özelliklerini bulabilirsiniz 21 : Gaz Helyum (He) Hidrojen (H 2 ) Neon (Ne) Argon (Ar) Zenon (Xe) Kripton (Kr) Radon (Ra) Yoğunluk g/l Isı İletkenliği Wm -1 K -1 Narkotik İndeks (xx/n 2 ) ? Gazlarla ilgili daha fazla bilgi için adresinden yararlanabilirsiniz.

SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA

SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA SU İÇİ EGZERSİZ SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA Deniz düzeyinden aşağılara inildikçe, yani derinlik arttıkça basınç artar. Suya dalan kimse hem suyun hem de atmosferin basıncına maruz kalır. 10 m

Detaylı

SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ

SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ +,0 SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ TEŞHİS Su içi dekompresyon sırasında semptom (Not 1) 10 feet aşağı inin (Not 2) Rahatlama oldu mu? NOTLAR

Detaylı

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 NİÇİN KORUYUCU GAZ KULLANILIR? 1- Ergimiş kaynak banyosunu, havada mevcut olan gazların zararlı etkilerinden

Detaylı

LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI

LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI Dünya ekonomisinde nakliye sektörü hızla gelişip büyürken, TBR lastiklerinden beklentilerde yükselmekte. Nakliye firmaları hangi sektörün taşımacılığını yaparlarsa

Detaylı

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 Adı / Soyadı / No : 1 A b c d 26 a b c d 2 A b c d 27 a b c d 3 A b c d 28 a b c d 4 A b c d 29 a b c d 5 A b c d 30 a b c d 6 A b c d 31 a b c d 7

Detaylı

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür.

1 mol = 6, tane tanecik. Maddelerde tanecik olarak atom, molekül ve iyonlar olduğunda dolayı mol ü aşağıdaki şekillerde tanımlamak mümkündür. 1 GENEL KİMYA Mol Kavramı 1 Mol Kavramı Günlük hayatta kolaylık olsun diye, çok küçük taneli olan maddeler tane yerine birimlerle ifade edilir. Örneğin pirinç alınırken iki milyon tane pirinç yerine ~

Detaylı

Farklı bir dünya Sualtı

Farklı bir dünya Sualtı On5yirmi5.com Şehir yaşamının olumsuz etkileri ve iş dünyasının monoton, yorucu ve stresli temposu hayatı bazen kabusa çevirebiliyor. Yayın Tarihi : 7 Temmuz 2012 Cumartesi (oluşturma : 11/25/2015) Erhan

Detaylı

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI)

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) Prof. Dr. Fadıl ÖZYENER Fizyoloji Anabilim Dalı Yüksek irtifa fizyolojisi İrtifa (metre) Atm.P (mmhg) At.PO 2 (mmhg) P A CO 2 (mmhg) P A O 2 (mmhg) Art.O 2

Detaylı

MADDENİN SINIFLANDIRILMASI

MADDENİN SINIFLANDIRILMASI MADDENİN SINIFLANDIRILMASI MADDE Saf madde Karışımlar Element Bileşik Homojen Karışımlar Heterojen Karışımlar ELEMENT Tek cins atomlardan oluşmuş saf maddeye element denir. ELEMENTLERİN ÖZELLİKLERİ Elementler

Detaylı

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran (

Katlı oranlar kanunu. 2H 2 + O 2 H 2 O Sabit Oran ( 4 g 32 g 36 g. 2 g 16 g 18 g. 1 g 8 g 9 g. 8 g 64 g 72 g. N 2 + 3H 2 2NH 3 Sabit Oran ( Sabit oranlar kanunu Bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında sabit bir oran vardır. Bu sabit oranın varlığı ilk defa 799 tarihinde Praust tarafından bulunmuş ve sabit oranlar kanunu şeklinde

Detaylı

Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik

Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik BİRİNCİ BOLUM Genel Hükümler Amaç Madde l - Bu Yönetmeliğin amacı Türk karasularında sportif amaçlarla yapılacak aletli

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI. DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI. DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR Dersin Adı Kredisi MATEMATİK (2+0) Zaman ve açı hesapları, derece, dakika ve saniye

Detaylı

SUALTI AKCİĞER SORUNLARI

SUALTI AKCİĞER SORUNLARI SUALTI AKCİĞER SORUNLARI 1- Barotravma (orta kulak ve akciğer barotravmaları) 2- Dekompresyon hastalığı Barotravma İniş sırasında akciğerler basınç nedeniyle büzüşür (rezidüel hacme kadar). Akciğerlerin

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SAKARYA MESLEK YÜKSEKOKULU

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SAKARYA MESLEK YÜKSEKOKULU TERMODİNAMİK Öğr. Gör. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SAKARYA MESLEK YÜKSEKOKULU ISI Maddenin kütlesine, cinsine ve sıcaklık farkına bağımlı olarak sıcaklığını birim oranda değiştirmek için gerekli olan veri miktarına

Detaylı

GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ

GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ ANNEMĐN YÜZÜĞÜ SAF ALTIN MI? BENZĐNĐMDE SU VAR MI? ZEYTĐNYAĞIM SAF MI? BALONUM NEDEN

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

Hissedilen Sıcaklık Hissedilen Sıcaklık, termometrenin ölçtüğü aktüel fiziksek hava sıcaklığından farklı olarak, insan vücudunun hissettiği, algıladığı sıcaklıktır. Bu sıcaklık, iklimsel çevre, giysilerin

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı Kimyasal Formülü Kullanım Alanı Firma Tanımı : Oksijen+Balans Azot Gaz Karışımı : O 2 + N 2 : Genel Endüstriyel. 2 2. BİLEŞİMİ / BİLEŞİM HAKKINDA

Detaylı

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk değerlendirmesiyle birlikte aşağıdaki sorularla birlikte basitçe değerlendirilebilir.

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü Pamukkale Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü MENG 219 Deney Föyü Deney No: Deney Adı: Deney Sorumluları: Deneyin Amacı: X Basınç Ölçümü Doç. Dr. Kadir Kavaklıoğlu ve Araş. Gör. Y Bu deneyin amacı

Detaylı

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE 18 3 MANOMETRELER Düşük sıvı basınçlarını hassas olarak ölçmek için yaygın bir metot, bir veya birden fazla denge kolonu kullanan piezometre ve manometrelerin kullanılmasıdır. Burada çeşitli tipleri tartışılacaktır,

Detaylı

F KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti

F KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUET E HAREKET F KALDIRMA KUETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) (3 SAAT) 1 Sıvıların Kaldırma Kuvveti 2 Gazların Kaldır ma Kuvveti 1 F KALDIRMA KUETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ)

Detaylı

Elektronların Dizilişi ve Kimyasal Özellikleri

Elektronların Dizilişi ve Kimyasal Özellikleri Elektronların Dizilişi ve Kimyasal Özellikleri ELEKTRON ALIŞVERİŞİ VE SONUÇLARI: Helyum (2), neon (10), argon (18)in elektron dağılımları incelendiğinde Eğer bu üç elementin birer elektronu daha olsaydı,

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı : ARO Serisi Koruyucu Gaz 2 Kimyasal Formülü : - Kullanım Alanı gaz altı kaynağında; : Paslanmaz çelikler, düşük alaşımlı çelikler, karbonlu çeliklerin

Detaylı

MOL KAVRAMI I. ÖRNEK 2

MOL KAVRAMI I.  ÖRNEK 2 MOL KAVRAMI I Maddelerin taneciklerden oluştuğunu biliyoruz. Bu taneciklere atom, molekül ya da iyon denir. Atom : Kimyasal yöntemlerle daha basit taneciklere ayrılmayan ve elementlerin yapıtaşı olan taneciklere

Detaylı

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM

MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ATOM ATOMUN YAPISI Elementlerin tüm özelliğini gösteren en küçük parçasına atom denir. Atomu oluşturan parçacıklar farklı yüklere sa-hiptir. Atomda bulunan yükler; negatif

Detaylı

ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ

ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ Turhan YÜCEL 1940 Đstanbul doğdu. 1967 yılında Yıldız Teknik Okulu'ndan mezun oldu. 15 yıl özel sektörde çalıştı. 1981 yılında Yıldız Üniversitesi uzman kadrosunda göreve başladı.

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz. 2013 - KPSS / GY - CS. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 29.

Diğer sayfaya geçiniz. 2013 - KPSS / GY - CS. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 29. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Ahmet, Hasan ve Zafer isimli üç kişi; A, B, C, D, E ve K vitamin değerlerinin tamamını ölçtürmüşlerdir. Vitaminlerin

Detaylı

Proje Yönetimi metodolojisinin, PMI yaklaşımının, bilgi alanları ve süreçlerinin detaylı olarak irdelendiği bir programdır.

Proje Yönetimi metodolojisinin, PMI yaklaşımının, bilgi alanları ve süreçlerinin detaylı olarak irdelendiği bir programdır. PROJE YÖNETİMİ SERTİFİKA PROGRAMI (Eğitim Süresi: 60 Saat) www.projeyonetimi.com Amaç: Proje Yönetimi metodolojisinin, PMI yaklaşımının, bilgi alanları ve süreçlerinin detaylı olarak irdelendiği bir programdır.

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

Tanım ve Türleri

Tanım ve Türleri BASINÇ 14.03.2015 1 Tanım ve Türleri 14.03.2015 2 Basınç: Birim alana yapılan kuvvete basınç denir. Birimi: Bar veya Newton/cm 2 dir. 14.03.2015 3 Kuvvetin tatbik edildiği her noktada bir basınç vardır.

Detaylı

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir. 9. Aerosol Ürünler Kriteri (*) Tanımlar: Aerosol: Bir itici gazla bir aerosol kabından dağıtılabilen ürünlerdir. Aerosoller, küçük katı ya da sıvı partiküllerin gaz veya sıvı içinde dağılmasıyla oluşan

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU 1. ÜRÜN VE TEDARİKÇİ TANIMLAMA Ürün Adı Üretici : İzocam Ekspande Polistren (EPS) : İzocam Ticaret ve Sanayi A.Ş. 41455 Gebze - Kocaeli TÜRKİYE Telefon Numarası : + 90 262

Detaylı

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır.

KİMYASAL DENGE. AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. KİMYASAL DENGE AMAÇ Bu deneyin amacı öğrencilerin reaksiyon denge sabitini,k, deneysel olarak bulmalarıdır. TEORİ Bir kimyasal tepkimenin yönü bazı reaksiyonlar için tek bazıları için ise çift yönlüdür.

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER GRUP: 3529 BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER 9- AEROSOL ÜRÜNLER KRİTERİ 2012/123 (NACE GRUP: 20.41 Sabun ve deterjan ile temizlik ve parlatıcı maddeler imalatı) Onay Tarihi: Birlik Yönetim

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016 5 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; 144 günlük ortalama ($1116.17) orta dönemli trend değişimi için referans olmaya devam ediyor. Bu

Detaylı

PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI

PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI İşyerlerinde; yanıcı kimyasal maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8

İÇİNDEKİLER. 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8 İÇİNDEKİLER 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8 1 ALAN TARAMA SİSTEMLERİ İnsanoğlu geçmişten günümüze yeraltında bulunan kendisi

Detaylı

E = U + KE + KP = (kj) U = iç enerji, KE = kinetik enerji, KP = potansiyel enerji, m = kütle, V = hız, g = yerçekimi ivmesi, z = yükseklik

E = U + KE + KP = (kj) U = iç enerji, KE = kinetik enerji, KP = potansiyel enerji, m = kütle, V = hız, g = yerçekimi ivmesi, z = yükseklik Enerji (Energy) Enerji, iş yapabilme kabiliyetidir. Bir sistemin enerjisi, o sistemin yapabileceği azami iştir. İş, bir cisme, bir kuvvetin tesiri ile yol aldırma, yerini değiştirme şeklinde tarif edilir.

Detaylı

SOL Group. SOL Group. 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan. İtalyan merkezli. 25 ülkede faaliyet gösteren. Çok uluslu

SOL Group. SOL Group. 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan. İtalyan merkezli. 25 ülkede faaliyet gösteren. Çok uluslu SOL GROUP SOL Group İtalyan merkezli 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan Çok uluslu SOL Group 25 ülkede faaliyet gösteren Saf, medikal ve tıbbi gazların; üretimini, araştırmasını ve pazarlamasını yapan

Detaylı

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü 7. İGY Zirve Ankara 2014 Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü Yüksekte Çalışmanın Temel Prensipleri Yüksekte Çalışma Kontrol Hiyerarşisi

Detaylı

KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR!

KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR! KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR! Türkiye de her yıl binlerce insan ısınma amaçlı kullanılan cihazlardan veya bu sistemlerin bacalarından kaynaklanan karbonmonoksit gazı zehirlenmesine maruz kalmakta

Detaylı

Nadir ve Kıymetli Metaller Metalurjisi. Y.Doç.Dr. Işıl KERTİ

Nadir ve Kıymetli Metaller Metalurjisi. Y.Doç.Dr. Işıl KERTİ Nadir ve Kıymetli Metaller Metalurjisi Y.Doç.Dr. Işıl KERTİ Ders içeriği 1. Giriş ve Periyodik cetvel 2. Kıymetli Metaller (Ag, Au, Pt, ) 3. Kıymetli Metaller (Ag, Au, Pt, ) 4. Kıymetli Metaller (Ag, Au,

Detaylı

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

Malzeme Bilgisi. Madde ve Özellikleri

Malzeme Bilgisi. Madde ve Özellikleri Malzeme Bilgisi Madde: Boşlukta yer kaplayan, kütlesi ve hacmi olan katı, sıvı veya gaz şeklinde bulunan her şeye madde denir. Ayırt edici özellikler: Bir maddenin diğer maddelerden farklılık gösterenyanları,

Detaylı

ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASI

ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASI ELEMENTLERİN SINIFLANDIRILMASI Element: Aynı cins atomlardan oluşan saf maddelere element denir. Elementler sembollerle gösterilir. 7. Sınıfta 20 elementi görmüştük. Bu yirmi element şunlardı, Elementin

Detaylı

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU EGE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU İktisat Bölümü A. GENEL BİLGİLER İktisat bölümünde yüksek lisans yapan her öğrenci ders aşamasının

Detaylı

ALKAN 590T KILAVUZ. İçindekiler. [Cilt 1, Sayı 1] 2015 ALKAN GAZ ALETLERİ (PBX)

ALKAN 590T KILAVUZ. İçindekiler. [Cilt 1, Sayı 1] 2015 ALKAN GAZ ALETLERİ (PBX) 2015 ALKAN GAZ ALETLERİ 444 5 168 (PBX) [Cilt 1, Sayı 1] ALKAN 590T KILAVUZ İçindekiler ALKAN KILAVUZ 590T S Serisi Paslanmaz Regülatör İçindekiler 1.1 Uygulama 1.2 Önsöz 1.2 Teknik Veriler 2 1.3 Malzemeler

Detaylı

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V 8.SINIF KUVVET VE HAREKET ÜNİTE ÇALIŞMA YAPRAĞI /11/2013 KALDIRMA KUVVETİ Sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetini bulmak için,n nı önce havada,sonra aynı n nı düzeneği bozmadan suda ölçeriz.daha

Detaylı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzar, Kimyasalın /Malzemenin Tanıtılması Ürün Adı : CAS No : 75-09-2 Kullanım alanları : Plastik sanayisinde, kimyasal ürünlerin

Detaylı

BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ

BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ 1 BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ Bilimsel Yöntem: İnsanın düşünme yeteneğini kullanarak gözlenen olayların açıklamasını yapmak için izlediği yoldur. Bilimsel Çalışma: Bilimsel yöntemlerle yapılan araştırma,

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016 12 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Orta dönemde 144 günlük ortalama yukarı yönlü trend değişimi için ne kadar önemli ise, 55 günlük

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Serdar GÜLTEK Makine Müh., FPE, M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Serkan KÜÇÜK Kimya Müh., M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Toz Patlaması Parametreleri

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri Serkan Küçük / Serdar Gültek / Cem Çeribaşı SUNUM PLANI Mevzuzat ve standarttaki

Detaylı

STOKİYOMETRİ: SABİT ORANLAR YASASI

STOKİYOMETRİ: SABİT ORANLAR YASASI STOKİYOMETRİ: SABİT ORANLAR YASASI AMAÇ Bu deneyin amacı sabit oranlar yasasını kanıtlamak ve öğrencilere tartma analizlerinde ve hata hesaplamalarında deneyim kazandırmaktır. TEORİ Stokiyometri, bir bileşiğin

Detaylı

UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam)

UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam) UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam) Hazırlayan Prof. Dr. Mustafa CAVCAR Güç Sistemi Kuvvetleri Türbojet ve Türbofan Motorlar Türbojet Türbofan Türbojet ve türbofan motorlar,

Detaylı

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri]

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] İş Planı ÖNEMLİ NOT Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] Firma Bilgileri Firma İsmi İlgili Kişi / Pozisyonu İş Adresi Telefon / Faks Numaraları E-Posta / Web

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) BACAGAZI EMİSYON (TS CEN/TS 15675 ve TS EN 15259 Şartlarına Uygun) Deney Laboratuvarı Adresi :Necatibey Cad. Gümrük Sok. Küçük Han No:4 Karaköy - Beyoğlu 34425

Detaylı

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1 Kod: ISG_TGE_05 SINIRLI ALAN GİRİŞLERİ GENEL AÇIKLAMA Bu bilgilendirme notu İSG İş Güvenliği Temel Eğitim Seti nin bir parçası olan Sınırlı Alan Girişleri konulu eğitim kapsamında hazırlanmıştır. Eğitimin

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

ARK SERİSİ KORUYUCU GAZ KARIŞIMI GBF- 036

ARK SERİSİ KORUYUCU GAZ KARIŞIMI GBF- 036 Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı : ARK Serisi Koruyucu Gaz Karışımı (ARK-75, ARK-70, ARK-50, ARK-25) Kimyasal Formülü : ----- Kullanım Alanı : Alüminyum ve diğer demir dışı malzemelerin

Detaylı

Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087)

Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087) Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087) Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde 144 günlük ortalama $1163 seviyesi hedeflenebilir.

Detaylı

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ

ELEMETLER VE BİLEŞİKLER ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ ELEMENTLER VE SEMBOLLERİ Elementler Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere element denir. Elementler çok sayıda

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015 5 Ekim 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; 144 günlük ortalama @1159$ seviyesi trend değişimi için takip edilmeli! Pozitif Senaryo Yukarı

Detaylı

İstatistiksel Mekanik I

İstatistiksel Mekanik I MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli!

Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli! Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli! Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde 144 günlük ortalama $1161 seviyesi hedeflenebilir. Negatif Senaryo

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015 15 Aralık 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde, Keltner alt bandı $1073 direnç seviyesi sonrasında

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015 1 Aralık 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde, Keltner alt bandı $1073 sonrasında $1095, orta dönemde

Detaylı

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU 6. GENLEŞME DEPOLARI Genleşme depoları sistemdeki basıncın kontrolü ve sisteme gerekli su desteğinin sağlanması bakımından çok önemlidir. Genleşme depoları açık ve kapalı olmak üzere iki tiptedir. 6.1

Detaylı

%2 AZOT+BALANS ARGON GAZI GBF- 026

%2 AZOT+BALANS ARGON GAZI GBF- 026 Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı Kimyasal Formülü Kullanım Alanı : %2 Azot+Balans Argon : - : Genel Endüstriyel kullanım. 2. BİLEŞİMİ / BİLEŞİM HAKKINDA BİLGİLER Ticari Adı % Hacim

Detaylı

Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir?

Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir? Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir? Erhan Tarhan, SMMM Deloitte Vergi Müdür Yardımcısı Asgari Ücret Tespit Komisyonu, 2016 yılında geçerli olacak asgari ücreti belirlemek üzere Aralık ayında toplanacak.

Detaylı

(b) Model ve prototipi eşleştirmek için Reynolds benzerliğini kurmalıyız:

(b) Model ve prototipi eşleştirmek için Reynolds benzerliğini kurmalıyız: AKM 205 BÖLÜM 7 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Askeri amaçlı hafif bir paraşüt tasarlanmaktadır. Çapı 7.3 m, deney yükü, paraşüt ve donanım ağırlığı

Detaylı

GÜVENLİK VERİLERİ SAYFASI

GÜVENLİK VERİLERİ SAYFASI Sayfa: 1 Derleme tarihi: 02/11/2011 Bölüm 1: Madde/karışım ve şirket/işletmenin tanımlanması 1.1. Ürün tanımlayıcı Ürün adı: 1.2. Madde veya karışımın ilgili belirlenmiş kullanımları ve tavsiye edilen

Detaylı

BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI. Sıvıların Kaldırma Kuvveti

BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI. Sıvıların Kaldırma Kuvveti BASINÇ VE KALDIRMA KUVVETI Sıvıların Kaldırma Kuvveti SIVILARIN KALDIRMA KUVVETİ (ARŞİMET PRENSİBİ) F K Sıvı içerisine batırılan bir cisim sıvı tarafından yukarı doğru itilir. Bu itme kuvvetine sıvıların

Detaylı

HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE1 - (1) Bu Talimatın amacı, Ticari Hava Taşıma

Detaylı

ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK

ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK Y r d. D o ç. D r. Fu a t Y I L MAZ G a z iantep Ü n i versitesi M a k ine M ü h endi sliği B ö lümü PATLAYICI ORTAM Patlayıcı

Detaylı

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 YANMA NEDİR? Maddenin ısı ( sıcaklık ) ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan kimyasal bir olaydır. Bir yangının başlayabilmesi için gerekenler : 1- OKSİJEN ( HAVA ) 2- SICAKLIK

Detaylı

Bandag Bayisi, güvenilir iş ortağınız. Bandag Akıllı Seçim AYRICALIKLI EKONOMİK DOĞAL GÜVENİLİR

Bandag Bayisi, güvenilir iş ortağınız. Bandag Akıllı Seçim AYRICALIKLI EKONOMİK DOĞAL GÜVENİLİR Bandag Bayisi, güvenilir iş ortağınız. Bandag Akıllı Seçim AYRICALIKLI EKONOMİK DOĞAL GÜVENİLİR Lastik Yönetimi İyi lastik yönetimi lastik giderlerinizi en aza indirmekle kalmaz! Diğer etkileri de vardır:

Detaylı

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer Lazer (İngilizce LASER (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) fotonları uyumlu bir hüzme şeklinde oluşturan optik kaynak. Lazer fikrinin

Detaylı

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK KULÜBÜ YAMAÇ PARAŞÜTÜ 1. SEVİYE EĞİTİM

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK KULÜBÜ YAMAÇ PARAŞÜTÜ 1. SEVİYE EĞİTİM Bu bilgilendirme dosyası BÜHAK bünyesinde yamaç paraşütü eğitimine yeni başlamış veya başlama niyeti olan arkadaşlarımıza süreci tanıtmak amacıyla oluşturulmuştur. Eğitimlerimiz ile ilgili daha detaylı

Detaylı

Entropi tünelinden çıkmanın tek yolu ekserji iksirini içmektir! (A. Midilli)

Entropi tünelinden çıkmanın tek yolu ekserji iksirini içmektir! (A. Midilli) Entropi tünelinden çıkmanın tek yolu ekserji iksirini içmektir! (A. Midilli) Kişilik, enerjiyi yönetebilme ve verimli kullanabilme kabiliyetinin bir göstergesidir (A. Midilli) SUMMER COURSE ON EXERGY AND

Detaylı

OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular. Baskı 5

OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular. Baskı 5 OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular Baskı 5 İçindekiler 1- LMS14 kazan kontrol panelinde üç yollu vana, güneş enerjisi ve boyler sisteminin kullanılması 2- LMS14 kazan kontrol sisteminde dönüş sensörü hatası

Detaylı

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 1 Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 2 02 İçindekiler Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar 3 7 8 9

Detaylı

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması

DENEYĐN ADI. Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması DENEYĐN ADI Organik bileşiklerde nitel olarak Karbon ve hidrojen elementlerinin aranması Deneyin amacı Organik bir bileşikte karbon ve hidrojen elementlerinin nitel olarak tayin etmek. Nicel ve nitel analiz

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER

BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER BÜYÜME VE GELİŞMEDE DÖNEMLER 0-2 Yaş Süt çocukluğu 2-5 Yaş Oyun çocukluğu veya okul öncesi 6-12,14 Yaş Okul çağı veya büyük çocukluk 4-5 yıl Ergenlik dönemi 23-26 Yaş Gençlik veya ergenlik sonu 2-5 YAŞ

Detaylı

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri

Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Elektronların Dağılımı ve Kimyasal Özellikleri Helyum (2), neon (10), argon (18)in elektron dağılımları incelendiğinde Eğer bu üç elementin birer elektronu daha olsaydı, her birinde yeni bir katman oluşacaktı.

Detaylı

Sınıf 5.1 maddeleri ve bu gibi maddeleri içeren nesneler aşağıdaki şekilde alt gruplara ayrılır:

Sınıf 5.1 maddeleri ve bu gibi maddeleri içeren nesneler aşağıdaki şekilde alt gruplara ayrılır: 2.2.51 Sınıf 5. 1 Yükseltgen maddeler 2.2.51.1 Kriterler 2.2.51.1.1 Sınıf 5.1 başlığı, kendilerinin alevlenir olmaları gerekmediği halde, genellikle oksijen vererek başka malzemelerin yanmasına neden olan

Detaylı

katalitik konvertör (S.C.R.) Iveco

katalitik konvertör (S.C.R.) Iveco IVECO KALİTESİNE YAKINDAN BAKIŞ N 3 katalitik konvertör (S.C.R.) Iveco AVANTAJLAR orijinal olmayan egzost sistemi RİSKLER Iveco SCR Katalitik Egzost Sistemleri mükemmel performansı garanti eder. Taklit

Detaylı

GELİŞTİRİLMİŞ CAD/CAM/CAE SİSTEMLERİNİN UYGULAMAYA GETİRDİĞİ AVANTAJLAR

GELİŞTİRİLMİŞ CAD/CAM/CAE SİSTEMLERİNİN UYGULAMAYA GETİRDİĞİ AVANTAJLAR GELİŞTİRİLMİŞ CAD/CAM/CAE SİSTEMLERİNİN UYGULAMAYA GETİRDİĞİ AVANTAJLAR Erhan ASKER Makine Mühendisi INFORMATIK BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ SAN. VE TİC. A.Ş. GELİŞTİRİLMİŞ CAD/CAM/ÇAE SİSTEMLERİNİN UYGULAMAYA

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

Kontrol listesinin bu kısmı gelir vergilerinin muhasebeleştirilmesini düzenleyen UMS 12 ye yöneliktir.

Kontrol listesinin bu kısmı gelir vergilerinin muhasebeleştirilmesini düzenleyen UMS 12 ye yöneliktir. UMS 12 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) Gelir Vergisi Kontrol listesinin bu kısmı gelir vergilerinin muhasebeleştirilmesini düzenleyen UMS 12 ye yöneliktir. UMS 12, ertelenmiş

Detaylı