Karışım Gaz Dalışları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Karışım Gaz Dalışları"

Transkript

1 Karışım Gaz Dalışları 2006 Yener Çeltikci 1. Hava İle Yapılan Dalışlar ve Sınırları 2 2. Gazlarla Oynamak: Nitroks ve Trimiks 4 3. Karışım Gaz Tarihçesi 6 4. Eşdeğer Narkoz Derinliği (END) 7 5. Merkezi Sinir Sistemi / Oksijen Zehirleme Birimi (MSS/OZB) 8 6. Trimiks te Gaz Oranlarının Hesaplamaları 9 7. Helyum ve Basınçatım Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Karıştırma Prosedürleri Karışımla Yapılan Örnek Dalışlar Afilli Karışımlar Deneysel Gazlar 17

2 1. Hava İle Yapılan Dalışlar ve Sınırları İlk regülatör icat edildiğinden bu yana, insanoğlu daima derinlikleri keşfetmek ve keşfettikçe de daha derinlere inmek arzusunda olmuştur. Sınırlar zorlandıkça daha fazlası hedeflenmiş, aşıldıkça daha derini istenmiştir. Elbette, dalışların teorik sınırı okyanus tabanıyla sınırlı olmakla beraber, insan fizyolojisi ve sağlığı açısından dalış derinliklerinde bazı kısıtlamaların olduğunu bilmek durumundayız. Sınırlar çoğu zaman kişiden kişiye değişebilir. Dalgıcın fiziksel kondisyonu, ruhsal durumu vb. unsurlara bağlı olarak, rekreasyon amaçlı yapılan sportif dalışlarda elimizdeki verilerden yola çıkılarak uygun sınırlar belirlenmiştir. Bunların tamamı henüz %100 doğru kabul edilmese de şu an için elimizdeki bundan ibarettir. Konuyu derinlemesine incelemeye kalkarsak, bize sınırları dikte eden tabloların aslında çok da fazla bilimsel dayanağı olmadığını, daha çok ABD Donanması nın deneylerinden edinilen verilerle göz kararı oluşturulduğunu görürüz. Ancak, sportif dalgıçlar için bu konular biraz cıs olup, çok da fazla tartışılması istenmiyor, beklenmiyor. Giriş seviyesi eğitimlerde bu sınırlar tartışmasız doğru olarak kabul ediliyor ve dikte ediliyor. Aslında bu seviyede bir dalgıç için bu yanlış bir önerme değildir. Nitekim, daha emeklemeden koşamayacağımız, hecelemeden okuyamayacağımız gibi, temel dalış prensiplerini bilip uygulamaksızın alternatif arayışlarına gitmek de anlamlı olmayacaktır. Öte yandan, belli bir birikim ve tecrübeye sahip bir dalgıç eninde sonunda teknik dalış, Doing It Right DIR, mağara dalışı, karışım gaz dalışları gibi bir takım kavramlarla karşılaşacak, kurallara sıkı sıkı uyulduğu taktirde basınçatımlı (dekompresyon) dalışların öcü olmadığını düşünmeye başlayacaktır. Bu makale, hangi seviyeden olursa olsun, bir dalgıca bu âlemde daha ne gibi alternatifler olduğunu göstermekten başka hiç bir amaca sahip değildir. Karışım gazlarla ya da havayla olsun, yetkili bir dalış okulundan doğru bir eğitim alınmadan yapılan dalış faaliyetleri hayati tehlike yaratabilir. Bu perspektifle, okumakta olduğunuz bu doküman kesinlikle eğitsel bir kapsam ve amaçta değildir. Çevremizde sıkça dinlediğimiz sohbetlerde havayla 60 metreye indim, bir şey olmadı, narkoz nedir bilmem, derine indikçe kendimi daha iyi hissediyorum gibi sözler duymuşuzdur. Derine inmek gerçekte bir marifet olmadığı gibi, bunu hava ile yapmak ise kazaya ve ölüme yakınlaşmaktan başka bir anlam içermez. İlle de derin dalış yapmak istiyorsanız, kuru havayla yapılmaz ilkesini aklınıza büyük ve kalın harflerle yazın. Hava %78 azot (N 2 ), %21 oksijen ve %1 diğer (CO 2, Ar vb.) gazlardan oluştuğunu biliyoruz. Yine dalışla ilgili temel fizik kanunlarından, gazların basınç altında hacim değiştirdiğini 1, sıkıştırılmış gazların sıvı içinde kısmi basınçları oranında çözünüp 2, buna bağlı olarak kana karıştığını ve kanda çözünmüş gazların bedenimizde bilinen ya da bilinmeyen bir takım etkilere sebep olduğunu da biliyoruz. Bildiğimiz yan etkilerden özellikle 3 tanesi bizi bu makalenin kapsamında öncelikli olarak ilgilendirmektedir. 1. N 2 gazının kısmi basıncı (ppn 2 ) eğer 3,16 ATA dan daha fazla olursa dalgıcın üzerinde narkotik bir etkiye sebep olur 3 ; azot narkozu ya da derinlik sarhoşluğu denilen durum ortaya çıkar (burada ve bundan sonra, 1 ATA basınçtaki kuru havada N 2 nin oranı, hesaplamaları kolaylaştırması açısından %79 alınacaktır). Buna göre 3,16 ATA yı N 2 nin havadaki oranına (0,79 ATA) bölersek, elimize 4 ATA basınç çıkar. Deniz seviyesindeki 1 ATA lık atmosfer basıncı ve denizde her 10 metrede 1 ATA basınç artışı olduğunu 1 Boyle-Mariotte Kanunu 2 Henry Kanunu 3

3 hatırlarsak, N 2 nin 30 metreden itibaren narkotik bir etkiye sahip olacağını anlamış oluruz. Rekreasyon amaçlı dalış sınırlarının 30 m ile sınırlandırılmış olmasının temel sebebi budur. 2. Yaşam kaynağımız olan O 2 gazı, kısmî basıncı (ppo 2 ) 1,6 4 ATA yı geçtikten sonra zehirleyici bir etkiye sahiptir. Oksijen zehirlenmesi olarak bilinen bu etkinin kuru havayla yapılan dalışlarda 66 metreden sonra gözlemlenmesi beklenir (1,6/0,21 = 7,6 ATM 66 m). Oksijen zehirlenmesi merkezi sinir sistemimizi olumsuz etkileyerek tünel görüş, bilinç kaybı gibi bir takım belirtiler oluşturur ve ölüme kadar gidebilecek sorunlar doğurur. Bu durum derin dalışlardaki en büyük tehlike olarak değerlendirilebilir. 3. Dekompresyon hastalığı ya da halk arasında bilinen adıyla vurgun, basınç altında solunduğu için sıvılaşarak kan dolaşımına karışan ancak daha sonra dip zamanı ile çıkış hızına bağlı olarak solunum yoluyla vücuttan atılamayıp, kanda kabarcıklar halinde beliren N 2 gazının neden olduğu bir durumdur. Havayla ya da başka türlü yapılan her türlü dalışta, belirli derinliklerde belirli süreler aşılır ve buna karşın basınçatım durağı yapılmaz ya da çıkış hızı sınırlarına uyulmazsa, dekompresyon hastalığına yakalanırız. Bütün bu saydığımız nedenlerden dolayı, günümüzde rekreasyon amaçlı dalışlar sadece eğitim amaçlı olarak 42 m ve normal şartlarda da 30 metreyi aşmayacak şekilde sınırlandırılmış ve bu tip dalışlarda basınçatım uygulamasına da yer verilmemiştir. Elbette bu durum birçok meraklı dalgıcı, keşfedilmesi gereken o kadar şey varken durduramamıştır. İnsanoğlu her zaman olduğu gibi zekâsını kullanarak bu sorunları aşmanın yolunu bulmuştur. Gazlarla oynamanın büyülü dünyası işte böyle başlamıştır. 4 NOAA Diving Manual

4 2. Gazlarla Oynamak: Nitroks ve Trimiks Uç noktalarda dalış yapmak durumunda olan sanayi dalgıçları, askeri dalgıçlar ile keşif amaçlı derin ve uzun dalışlar yapmakta olan mağara dalgıçları, N 2 nin ve O 2 nin sebep olduğu sorunları aşmanın yolunu gazlarla oynamakta bulmuşlardır. Bu oyun sadece bu tarz dalanları değil, yakın zamanlarda rekreasyon dalgıçları da ilgilendirir bir hale gelmiştir. Gazlarla oynamakta temel prensip, narkotik etkisi olan N 2 nin ve/veya zehirli etkisi olan O 2 nin solunan gazdaki oranını düşürerek etkisini azaltmaktır. Bilinen en eski kayıtlarda, 1919 senesinde Elihu Thompson adında bir bilim adamının N 2 nin narkotik etkisini azaltmak için havayı başka gazlarla seyreltme fikrini ortaya atmasıyla karışım gaz dalışlarının başladığını görüyoruz. Thomas Edison la ortaklığı da bulunan Thompson, yaklaşık 700 buluşun patentine sahip bir dahi olarak bilinmektedir. Helyum un (He) solunabilir gaz karışımlarında N 2 ye bir alternatif olabileceği fikri de ilk kez bu bilim adamından gelmiştir. Karışım gazlarla ilgili tarihsel bilgiyi bir sonraki bölümde bulabilirsiniz. Gazlarla oynamanın ateşle oynamak kadar tehlikeli olduğu söylenemez. Ancak karışım oranlarının doğru tespit edilmesi ve gazların doğru şekilde tüplere doldurulması gerçekten hayati önem taşımaktadır. Sadece ileri seviyede teknik dalışlarda değil, rekreasyon dalışlarında da kullanılan nitroks gazları, içeriğindeki gaz oranlarıyla oynanmış karışımlardır ve karışımı ile dolumu özen gerektirir. Karışım gazların en ilkeli sayılabilecek olan nitroks 5, bazı kaynaklarda Zenginleştirilmiş Hava Nitroks (Enriched Air Nitrox, EAN) olarak geçmektedir. Nitroksda prensip, narkotik etkisi olan N 2 nin oranını azaltarak yerine fazladan O 2 koymaktır. Rekreasyon amaçlı ve 40 metreyi geçmeyecek olan dalışlarda nitroks kullanımı dâhiyane bir fikirdir ve pek çok olumlu etkisi vardır. N 2 oranının azalması hem narkotik etkiyi azaltmakta hem de vücutta çözülen N 2 miktarı da azaldığından basınçatım (dekompresyon) gerekmeden yapılacak dalışların dip zamanlarını artırmaktadır. Bunlara ek olarak yüksek oranda O 2 solunması dalgıçtaki yorgunluk ve bitkinlik gibi dalış sonrasında gelişen belirtileri azaltırken, dinçleştirici bir etkisi vardır. Nitroks, rekreasyon amaçlı dalışlarda ana gaz olarak kullanıldığı gibi, yüksek O 2 oranları sayesinde basınçatım sürelerini kısaltmasından dolayı teknik ve karışım gazlarla yapılan dalışlarda evre gazı (stage gas) ya da basınçatım gazı olarak da kullanılmaktadır. Günümüzde nitroks kullanımı gittikçe yaygınlaşmaktadır. %22 den %40 a kadar O 2 karışımlarıyla hazırlanan nitroks gazları rekreasyon amaçlı dalışlarda kullanılmaktadır. Daha yüksek O 2 oranlarına sahip nitrokslar (örneğin Nitroks50 vb.) evre gazı ya da basınçatım amaçlı olarak kullanılmaktadır. En çok kullanılan nitroks tipleri EAN32 ve EAN36 dır ve piyasada sırasıyla Nitroks I ve Nitroks II olarak da anılmaktadır. Nitroksun dezavantajları, şu an için standart dalış gazı olmamasından dolayı fazladan eğitim gerektirmesi, kullanılan regülatör ve kompresör gibi araçların yüksek O 2 seviyelerinde sorun yaratmaması açısından yağlardan arındırılması gerekliliği ve dolumunun havaya oranla daha pahalı olması olarak sıralanabilir. Yurt dışında bazı ülkelerde rekreasyon dalışlarında artık hava tamamen terkedilmiş ve yerini standart olarak nitroksa bırakmıştır. Nitroksa göre çok daha karmaşık özelliklere sahip birçok karışım gaz vardır. Bunlardan ilerde yeri geldikçe bahsedilecektir. Ancak bu makalenin esas konusu olan trimiksi burada biraz tanıtmanın zamanı gelmiştir. Trimiks, adının da ifade ettiği gibi, üçlü (tri-) karışım (miks) anlamına gelir ve içerisinde üç farklı gaz bileşeninin bulunduğu bir gaz karışımıdır. 5

5 Trimiks kavramı ile karşımıza yeni bir aktör daha çıkmaktadır: Helyum (He) gazı zehirli olmayan, renksiz, kokusuz, tatsız, hafif, yanmayan ve N 2 gibi atıl bir gazdır. Bunlara ek olarak He, O 2 gibi kullanılan bir gaz olmadığı için N 2 gibi tamamlayıcıdır ve solunabilir. He nin narkotik etkisi (ya da narkotik endeksi) N 2 a göre yok denebilecek kadar azdır. N 2 nin narkotik endeksi 1 olarak kabul edilirse He ninki 0,23 tür. Bu değer çoğu zaman hesaplarda dikkate alınmayacak kadar düşük kabul edilir. Bunlara ek olarak N 2 ye göre çok daha hafif bir gaz olmasından dolayı, ileri derinliklerde ve basınç altında soluması daha kolay olmaktadır. Birkaç başa çıkılabilir yan etkisi dışında, WKPP projesinin lideri ve idarecisi, DIR ekolünün savunucusu efsanevi mağara dalgıcı George Irvine tarafından da ifade edildiği gibi, Helyum bizim (dalgıcın) dostumuzdur! İlerde detaylı olarak bahsedilecek olsa da burada özet olarak dezavantajlarına da yer vermemiz doğru olacaktır: He, ısıyı havaya göre 5 kat daha hızlı iletir. Bu yüzden He kullanımında dalgıçlar daha çabuk üşürler ve özellikle de kuru elbiselerin içine He li karışımlar basılmasından kaçınılır. Bu amaçla Argon (Ar) gazı kuru elbiselerde yaygın olarak kullanılmaktadır. He daha az yoğun bir gaz olduğu için, dokularda çözünmesi ve atılması daha hızlı olur. Bundan dolayı kısa süreli dalışlarda daha uzun basınçatım süreleri gerektirmesine rağmen uzun dalışlarda havaya göre daha az basınçatım süresi gerektirerek bu olumsuz yönünü telafi edebilmektedir. Özellikle basınçatım gazı olarak Nitroks50 ya da %100 O 2 (saf O 2 ) kullanılması durumunda He nin dokulardan atılması inanılmaz hızlanmakta ve basınçatım sürelerini en aza indirmektedir. 130 m (~430 feet) derinlikten sonra yüksek oranlarda He solunması, dalgıçta Yüksek Basınç Sinirsel Sendromu (YBSS; High Pressure Neurological Syndrome, HPNS) diye adlandırılmış bir yan etki göstermektedir 6. Titreme, koordinasyon beceriksizliği, istemsiz kas spazmları gibi belirtileri olan bu yan etki nedeniyle He ve O 2 nin saf olarak karıştırıldığı helioks, çok derin dalışlarda kullanılamamaktadır. YBSS nin etkilerini gidermek için genel mantığa tezat olurcasına bir sakinleştiriciye ya da narkoza gereksinim duyulduğundan, solunan gaza biraz N 2 katmanın zararlı değil yararlı olduğu anlaşılmış ve derin dalışlarda trimiks sarsılmaz bir güvenilirliğe sahip olmuştur. Son olarak He gazının ses tellerinde neden olduğu geçici bozulma nedeniyle, gazın etkisi geçene kadar, trimiks dalgıçlarında ses kısıklığı, seste çatallanma gibi belirtiler izlenir. 6

6 3. Karışım Gaz Tarihçesi Kilometre Taşları 1919: Profesör Elihu Thompson, solumak için hazırlanan bir karışımda nitrojen yerine helyum kullanılabileceğini önerdi. Bu sayede narkoz etkisinin azalacağını iddia ediyordu. Ancak o dönemde Helyum un yüksek fiyatından dolayı bu hipotetik bir fikir olarak kaldı. 1925: Amerikan donanması He nin potansiyel kullanımını araştırmaya başladı ve 1920lerin ortalarında laboratuvar hayvanları deneysel basınç odalarında helioks (He/O2 karışımı) solutuldular. Kısa bir süre sonra, insan denekler Helioks 20/80 (%20 O2, %80 He) kullandılar ve basınçatımlı dalışları başarıyla tamamladılar. 1937: Max Nohl un 127 metrelik dalış ve daha bir çok He karışımlı test dalışları yapıldı. 1939: Amerikan donanması USS Squalus un kurtarma operasyonunda helioks kullandı. 1965: Saturaston dalışlarında helioks kullanılmaya başladı. 1970: Hal Watts adında bir dalgıç, 126 m. derinlikteki Mystery Sinkis ten kurtarma dalışları yaptı. Sheck Excley ve Jochen Hasemayer gibi pek çok mağara dalgıcı, helioks kullanarak 212 m.ye kadar inmeyi başardılar. 1987: Trimiks ve helioksun ilk kez yoğun şekilde kullanılması: Wakula Springs Project (WKPP) Exley rekreasyonel dalgıçlara mağaralarda trimiks kullanımını öğretmeye başlar 1991: Tom Mount isimli bir kişi ilk trimiks eğitim standartlarını geliştirir. (IANTD) 1994: Ingiliz/Amerikan ortak çalışmasıyla 100 metrelerde Lucitania projesi yürütülür Pascal Barnabe isimli Fransız dalgıç, karışım gazlarla 330 metreye inerek SCUBA dünya rekorunu kırar.

7 4. Eşdeğer Narkoz Derinliği (END) Trimiks ile dalışları daha iyi anlayabilmek için bazı bu konuya özel kavramları incelememiz doğru olacaktır. Bunlardan ilki Eşdeğer Narkoz Derinliği dir (END; Equivalent Narcosis Depth). Trimiks doğada ya da dalış merkezlerinde hazır olarak bulunmaz 7. Aksine, yapılacak dalışın süresi, genel profili, en derin noktası, evre ve basınçatım gazlarının kullanımı ve basınçatım süreleri de göz önüne alınarak, her dalışa özel olarak hazırlanır. Bu hazırlama aşamasında bizlere kılavuzluk edecek olan iki temel unsur vardır: dalışın planlanan derinliği ve karışımdaki N 2 oranı. N 2 narkozunun toleransı, trimiksde kullanılacak N 2 nin ne kadar azaltılacağı ve yerine ne kadar He ekleneceğinin bir göstergesidir. END nin anlamı, dalışın kuru hava ile yapılması halinde N 2 nin kaç metrede narkoz etkisi göstereceğidir. Bunun anlaşılması, trimiks hazırlamakta en önemli kriterlerden biridir. Konunun daha net anlaşılması için bir örnek vermek doğru olacaktır. Örneğimizde kullanılacak trimiksin oranları %12 O 2, %51 He ve %37 N 2 dir. Bu karışım 100 metreye dalmak için hazırlanmıştır ve oranların nasıl hesaplandığı ilerde anlatılacaktır. Aşağıdaki formül END nin hesaplanmasında kullanılır 8 ; END = [(FN 2 * (Derinlik + 10))/ 0.79 ] 10 (FN 2 : karışımdaki N 2 oranı) %37 N 2 ve 100 m derinliğe göre hesaplandığında, END = 41,5 m. çıkacaktır. İnanılmaz gibi görünse de bu karışımla 100 metreye yapılacak bir dalışın narkoz etkisi kuru hava ile ~40 m.ye yapılacak bir dalıştan daha fazla olmayacaktır. END, trimiks oranlarının hesaplamalarında temel sabitlerden biri olarak kullanılır ve kişi kendi narkoz dayanıklılığına göre bu rakamı 20 m, 30 m vb. derinlikler için sabitleyebilir. 7 Bazı kaynaklarda belirli derinlikler için standart trimiks karışımları önerilmiş olsa da genel olarak kabul görüldüğüne rastlanılmamıştır. 8

8 5. Merkezi Sinir Sistemi / Oksijen Zehirleme Birimi (CNS/OTU) Şekil 1 9 Birinci bölümde kuru hava ile dalmanın dezavantajlarından bir olarak O 2 gazının yüksek basınç altında solunması sonucu O 2 zehirlenmesine neden olması gösterilmişti. Trimiks kullanımının ikinci temel amacı, narkotik etkisi olan N 2 oranının azaltılması gibi, zehirleyici etkisi olan O 2 nin oranının da azaltılabilmesidir. Bilimsel kaynaklarda, solunan gazdaki O 2 kısmi basıncının (ppo 2 ) 1,6 ATA nın üzerinde olmasnın genel çoğunlukta ciddi O 2 zehirlenmesi riski oluşturduğu ifade edilmektedir. Eğer bu ortamda efor sarf edilecek ise kısmi basıncın 1,4 ATA dan daha fazla olmaması tavsiye edilir. Bu rakamlar trimiks oran hesaplamalarında büyük önem taşır ve Oksijen Zehirleme Birimi (OZB, Oxygen Toxicity Unit) adıyla sabit olarak alınır. Herkes için kabul edilebilir bir maksimum OZB tanımlanmamıştır ama tavsiye edilen limitlerin aşılmaması, hatta bu oranların 1,4 ATA nın da altında kullanılması sağduyulu bir dalgıç açısından kabul edilebilir bir önerme olacaktır. Kuru havayla dalınabilecek ve teorik olarak kabul edilebilecek en fazla derinliği şu şekilde hesaplayabiliriz; Derinlik = ((ppo 2 /0,21)-1) x 10 (ppo 2 bu makalede OZB ile eş anlamlı kullanılmıştır) Formülü 1,6 ATA OZB ye göre çözecek olursak, kuru hava ile dalabileceğimiz en çok derinlik ~66 m olarak hesaplanacaktır. Daha derin dalışlarda kuru hava kullanımının O 2 zehirlenmesine neden olabileceği bilinmelidir. Bir sonraki bölümde O 2 oranı belirleme hesaplamalarında kullanacağımız formül, bu formülün bir türevidir. 9 Oxygen Toxicity Calculations by Erik C. Baker, P.E.

9 6. Trimikste Gaz Oranlarının Hesaplamaları Bu başlığı bir örnekle anlatmak daha kolay ve anlaşılır olacaktır. Örneğimize göre, dalgıcımız 80 m derinliğe dalmak durumundadır. Bu derinlikte bir takım faaliyetler gösterecektir ve efor sarfedeceğinden, OZB (ya da ppo 2 ) yi 1,2 ATA olarak kullanmayı tercih etmektedir. Tecrübeli bir dalgıç olmasından dolayı narkoza toleransı görece yüksektir ve END yi 40 m olarak alacaktır. Elimizdeki bu verilerle trimiks gaz karışım oranlarını hesaplamamız mümkündür. FO 2 hesaplaması şu formüle göre yapılmaktadır; FO 2 = ppo 2 /(Derinlik/10+1) = 1,2/(80/10+1) = 0,1333 ~ %13 Bu dalış için hazırlanacak karışımda O 2 nin oranı %13 olmalıdır. FN 2 hesaplamasında ise öncelikle verilen END ye göre N 2 nin kısmi basıncını bulmamız gerekir; ppn 2 = 0,79 x (END/10+1) = 0,79x(40/10+1) = 3,95 ATA ppn 2 yi FN 2 formülünde yerine koyarsak; FN 2 = ppn 2 /(Derinlik/10+1) = 3,95/(80/10+1) = 0,4388 ~%44 Bu dalış için hazırlanacak karışımda N 2 nin oranı %44 olmalıdır. He ise kalan kısmı tamamlayacak şekilde (100-(13+44))=%43 oranında olmalıdır. Trimiks gazları yazılır ve söylenirken O 2 ve He nin yüzdeleriyle anılır ve bu örnekte hazırlanacak gazın adı Trimiks 13/43 olacaktır. Bu formülleri basit bir Excel tablosuna dönüştürürsek, hesaplamalar iyice kolay olacaktır: Derinlik, ppo2 ve END'ye göre Karışım Hesaplama pp.o2 1,2 Derinlik 80 END 40 F.O2 13% F.He 43% F.N2 44% İsim Trimiks 13/43 Şekil 2

10 7. Helyum ve Basınçatım He gazı da N 2 gibi atıl bir gazdır ve yüksek basınç altında solunması sonucunda kanda çözünmeye başlar. Yanılgı yaratmaması açısından şunu hemen belirtelim: He ile yapılan dalışlarda basınçatım yapılması gerekmez düşüncesi tamamen yanlıştır. He, N 2 gazına göre daha hafif bir gazdır. He nin atom numarası 2 ve atom ağırlığı 4 iken, N nin atom numarası 7 ve atom ağırlığı 14 tür. N 2 nin atom ağırlığı ise 28 olur; yani, He den 7 kat daha ağırdır. He nin bu özelliği sayesinde kanda çözünmesi, dokulara karışması ve terk etmesi son derece hızlı olur. 3 saate yaklaşan bir dalışta, kandaki He çözünmesi neredeyse doyum noktasına gelir. Aslında, uzun dalışlarda He kullanılırsa basınçatım süresi N 2 ye göre çok daha kısa olmaktadır. Ancak tersi de geçerlidir. Bu noktada WKPP dalgıçları derin durak fikrini ortaya atmışlardır. Derin duraklama, dalışın ortalama derinliklerinde bir nevi basınçatım duraklaması gibi beklemeler yapmayı önermektedir. Bu yöntem kümülatif basınçatım sürelerini kısaltmaktadır. Buna ek olarak, basınçatımda ve evrelerde yüksek O 2 yüzdeli nitroks (Nitroks50 vb.) ve 9 metreden daha sığ basınçatım duraklarında saf O 2 kullanarak bu süreleri en aza indirmek mümkündür. Burada hemen altını çizmemiz gereken bir husus var: trimiks ile yapılacak dalışlarda ille de basınçatım yapılması gerekmez. Üstüne üstlük trimiks, basınçatımsız dip zamanlarında inanılmaz bir artış sağlar. Hemen bir örnekle bu konuyu netleştirelim. Hava ile yapılacak 21 metrelik bir dalış için PADI RDP Dalış Tablosu 10 maksimum dip zamanı olarak 45 dk göstermektedir. Bu derinlikte bu sürenin sınır olmasından dolayı, 5 metrede 3 dakikalık bir güvenlik duraklaması yapmak zorunlu olacaktır. Bu süre Nitroks I (EAN32) 11 için 60 dk (+ 5 metrede 3dk duraklama), ve Nitroks II (EAN36) için 75 dakikadır (+ 5 metrede 3dk duraklama). Buna mukabil, IANTD nin rekreasyon amaçlı dalışlarda standart olarak kullandığı Trimiks 32/15 karışımı için hazırlanan tablolarda, metre için basınçatım gerekmeyen maksimum süre olarak 82 dk gösterilmektedir ve güvenlik duraklaması için önerilen derinlik ve süre aynıdır: 5metrede 3 dakika). Karşılaştırmasını yaparsak, hava ile 21 metrede 80 dk kalmak istenirse 3 metrede 18 dakikalık bir basınçatım duraklaması yapılması gerekecektir. Bu karışımlarda yüzeye kadar aynı gazı solumak mümkün olduğundan (O 2 oranı %32), yanımızda fazladan evre ya da basınçatım gazı ve dolayısı ile tankları taşımamız gerekmeyecektir. Burada verilen örnek aslında bir derin dalış değildir ancak kana karışan N 2 nin ne kadar az olduğunu ve buna mukabil basınçatımın da benzer şekilde hızlı olduğunu göstermek açısından önemlidir. Elbette ki amacımız daha derinlere de inmek olabilir ve bu durumda mutlaka basınçatım duraklaması yapmak gerekecektir. Bu duraklamalarda EAN50 ya da %100 O 2 kullanılmasına hızlandırılmış basınçatım (accelerated deco) denmektedir. Bu tip dalışların planlanması ve yapılması için yetkili eğitim kuruluşlarından uygun eğitimlerin alınmasının şart olduğunu ve aksi takdirde ölüme neden olabilecek olumsuz sonuçlar doğabileceğini tekrar hatırlatalım

11 8. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Bir önceki bölümün son cümlesi aslında dikkat edilmesi gereken ilk hususu belirlemiş oldu. Hangi kapsamda ve hangi seviyede olursa olsun, dalış faaliyetleri uygun eğitimi gerektirir. Bu, trimiks dalışlar için de geçerlidir. Her ne kadar önceleri teknik ve sanayi işlerinde kullanılıyor olsa da günümüzde trimiks artık rekreasyon amaçlı dalışlarda da kullanılabilmektedir ve rekreasyon amaçlı trimiks dalış eğitimleri belli standartlarda düzenlenmektedir. Bunlara örnek olarak IANTD, DSAT ve BSAC gibi kuruluşları örnek gösterebiliriz. Ülkemizde henüz bu konuda bir eğitim standardı olmayıp, karışım gazlarla yapılan dalışlar TSSF nin yönetmeliklerinde sadece tanım olarak geçmekte ve herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. 30 m (eğitim amaçlı 42 m) geçilmediği sürece nitroks ve trimiks gibi karışımlarla dalış yapılabileceği yorumlanabilir. 13 Daha derin dalışlar yapılabilmesi için Profesyonel Sualtı Adamları Yönetmeliği kapsamına giren bir eğitim alınması gerekmektedir. 14 İdari yönleri kadar, donanım ve dalış bilgisi açısından da dikkat edilmesi gereken hususlara değinelim: 1. Donanım: Trimiks ile yapılan teknik ve derin dalışlarda kullanılan donanımın standartları ve kuşanma şekli normal hava ile yapılan dalışlardan farklılık gösterecektir. Hemen bunları inceleyelim: a. Tüpler: Derinlik ve süre açısından kısıtlı olacak basınçatımsız dalışlarda, ortalama bir dalış için 12 litrelik tekli bir tüp sistemi yeterli olacaktır. Oysa daha derinlere ve daha uzun süre yapılacak olan bir dalışta gaz kullanımı artacağından muhtemelen 2x10 L ya da 2x15 L gibi hacimlerde çiftli tüp sistemlerine ihtiyaç olacaktır. Bunların bağlanması ve manifold/vana düzenlemesi vb. konular eğitimlerde anlatılmaktadır. Şekil 3 b. Yüzerlilik Sistemi (BC): Çiftli tüp, evre ve basınçatım gaz tanklarının kullanımında klasik yelek tipi BC lerdense sırttaki ağırlığı en aza indiren ve ön tarafta hareket kabiliyetini artıran kanat tipli sistemler tercih edilmektedir. Sırtlık + koşum + kanat (backplate + harness + wing) üçlüsünden oluşan bu sistemler, çeşitli yerlerine takılı olan D halkalar sayesinde pek çok tüp ve diğer teçhizatı üzerinizde kolayca taşımanızı sağlar. Şekil 4 c. Regülatör: Normal dalışlara göre daha derin dalışlar yapılacağı düşünülürse regülatörün performansı ve güvenilirliği ön planda olacaktır. Bu itibarla piyasada bilinen yüksek performanslı cihazlara yönelmek doğru olacaktır. Genel bir öneri olarak DIN tipte regülatörlerin kullanımının yüksek basınç altında conta (o-ring) patlamasını daha fazla önleyeceği söylenebilir. Trimiks, evre ve basınçatım tüplerine bağlanmak üzere 2 ya da 3 adet regülatöre ihtiyaç duyacaksınız. Şekil (Sakın 5 bu işin ucuz olduğunu düşünmeyin.) d. Diğer donanımda da bir takım değişiklikler önerilebilir ancak bu makalenin konusu dışındadır. Genel olarak, teknik dalışlarda donanım ve onu kuşanma konusunda en 13 TSSF Aletli Dalış Yönetmeliği 5. Madde (b) fıkrası 14

12 akılcı yöntem olarak WKPP projesi üyelerinin başlattığı DIR (Doing-It-Right) ekolünün önerdiği sistem örnek alınabilir Dalış Becerileri: Trimiks ve derin dalış bu spora yeni başlamış bir dalgıca önerilmez. Karışım ve derin dalışlarda dalgıcın yüzerlilik, yön bulma, ekipman idaresi gibi becerileri çok iyi bilmesi, dalış hastalıkları, basınçatım teorisi, panik ve acil durum yönetimi gibi konularda eğitilmiş olması şarttır. Pek çok eğitim sistemi nitroks eğitimini trimiks ve teknik dalış eğitimleri için ön şart kabul etmektedir. Buna ek olarak kurtarma ve ilk yardım eğitimlerinin de faydalı olacağı bilinmelidir. 3. Dalış Eşi ve Organizasyon: Derin ve karışım gazlarla yapılan dalışlar normal dalışlara göre daha fazla risk içermektedir. Bu yüzden dalış eşinizin yeterliliği ve güvenilirliği inanılmaz önem kazanmaktadır. En az sizin kadar yetkin olması doğru olacaktır. Öte yandan böyle bir dalışı organize eden kuruluşun da bu konuda yeterli ve gerekli güvenlik önlemlerini (basınç odası, acil durum prosedürleri vb.) almış olması gerekmektedir. Bu koşulların olmadığı ortamlarda trimiks ve derin dalışlar yapmaktan kaçınılmalıdır. Bu tarz dalışlarda dalış profili ve dalış planlaması hiç bir şekilde esnetilmemeli, noktasına virgülüne dokunmadan uygulanmalıdır. 4. Trimiksde Basınçatım: He gazının hafif olması ve çabuk soğurulması nedeniyle trimiks dalışlarında basınçatım derinlikleri ve süreleri çok önemlidir. ±30-50 santimetrelik bir tolerans oldukça düşük bir değerdir ve bu yüzdendir ki trimiks dalışı yapmak isteyen bir dalgıç, hangi derinlikte olursa olsun, karmaşık ekipman düzenekleriyle kusursuz yüzerliliğe sahip olmalıdır ve referans ipine tutunmaksızın basınçatım derinliğini koruyabilmelidir. 15 DIR Bilgileri İçin; Google da DIR Diving taraması yapılabilir

13 9. Karıştırma Prosedürleri Trimiks hazırlarken gazları karıştırmanın bir takım yöntemleri vardır. Yöntemine uygun olmadan doldurulan bir trimiks tüpüne güvenmek doğru olmaz. Çok ince ayarlarla hazırlanan gaz oranlarının kontrolsüzce bozulması dalış esnasında hayati tehlike yaratabilir. Gaz karıştırmanın yöntemleri Amerikan donanması aletli dalış kitaplarında 16 ve WKPP nin prosedürlerinde 17 açıkca anlatılmıştır. Konu fazla teknik olacağından burada anlatmak yersiz olacaktır. Nitekim gaz karıştırma işi yine bir eğitim ve sertifikasyon meselesidir. Ancak bu yöntemlerden genel olarak bahsetmekten zarar gelmez. Trimiksin O 2, N 2 ve He gazlarının karışımı olduğunu biliyoruz. Gaz hazırlama yöntemlerinden ilki, bu gazları ayrı ayrı ve saf olarak bulundukları tüplerden uygun miktarlarda karıştırmaktır. Önerilen yöntem önce He yi tüpe basmak, ardından O 2 ilave etmek ve son olarak da N 2 ile tamamlamaktır. Bu yöntem en güvenilir ve kontrol edilebilir yöntemdir ama tüm gazları saf olarak bulundurmanın yüksek maliyetinden dolayı pek tercih edilmez. Bunun yerinde, saf He ve saf O 2 dolumunun ardından tüpü normal hava ile tamamlama yöntemi kullanılır. Bir başka yöntem ise tüpe önce yeteri kadar He koyup ardından üzerini normal hava ile tamamlamaktır. Bu yöntemle hazırlanan karışıma Heliair de denmektedir ve trimiksin bir şeklidir. Bu yöntemde OZB ve END değerleri kontrollü olarak hazırlanamaz bu yüzden çok tercih edilmez. Kullanım alanları daha çok ulaşımı zor bölgelerdir. Böyle yerlerde dolum yapmak gerekirse sadece bir He tüpü ve klasik dolum kompresörü kullanarak Heliair elde etmek mümkündür. Yine bir başka yöntem He nin üzerine çeşitli oranlarda nitroks eklemek olabilir. Son olarak He nin üzerine O 2 eklenerek elde edilen gaza helioks denir. Karışımı kolaydır ancak bu gaz daha önce de belirtilen sebeplerden dolayı (YBSS) çok derin dalışlarda kullanılmaz. Hangi yöntemle doldurulacak olursa olsun, yüksek oranlı O 2 nin yanıcı olduğu bilinmeli, dolum aletlerinin yanmayı kolaylaştıracak şekilde yağlı olmamasına dikkat edilmeli ve bu tip ekipmanlar tamamen yağdan arındırılmış olmalıdır. Dolum yapılırken ve akabinde, sürekli olarak özel cihazlarla analiz ederek, karışımın gaz oranları kontrol edilmelidir. 18 Aşağıdaki şekilde Jim Bembanaste 19 tarafından hazırlanmış gaz karıştırma tablosunu inceleyebilirsiniz

14 Şekil 6

15 10. Karışımla Yapılan Örnek Dalışlar Trimiksin avantajlarından bahsederken bunları gösterebilmenin en iyi yolu gerçek dalış örnekleri vermektir. Aşağıdaki örneklerdeki dalışlar normal hava ile yapılması tehlikeli, hatta imkansız profillerdir. DİKKAT: Bunlar kesinlikle planlama örnekleri değildir. Kişisel fizyolojik özellikleri, gaz hesaplamalarını ve OZB/END birimleri dikkate alınmamıştır! Dalış 1: 60 m Çok seviyeli planlanmış bir mağara dalışı. İlk 10 dakikada maksimum derinlik 30 m olacak daha sonra dalgıçlar mağara/tünel değiştirerek daha derin bir seviyeye inecekler ve en çok 58 m yapacaklardır. Buna rağmen dalgıçların 60 metreye düşebilmeleri de olasıdır. Bu derinlikte dip zamanı 12 dakikadır. Hemen ardından dalgıçlar 40 metreye yükselecekler ve daha sonra mağara çıkışına doğru 20 metreye varacaklardır. Dalışın kalan kısmı basınçatım sürecidir. Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu: Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz EAN Trimiks 20/ Trimiks 20/ EAN EAN EAN Oksijen Dalış 2: 82 m Çok seviyeli planlanmış bir mağara dalışı. İlk 8 dakikada 42 metreye inilecek, daha sonra buradan mağara salonunun dibine (76-77 m) inilecektir. Dip düz değildir ve 82 metrede görülecek ilginç bir nokta vardır. Burada dip zamanı 10 metredir ve sonrasında çıkış için yükselme başlar. Dönüş önceki örnekte olduğu gibidir. Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu:

16 Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz EAN Trimiks 11/ EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN EAN Oksijen Dalış 3: 110 m. Tekneden denizde yapılan bir batık dalışı. Doğrudan iniş ve çıkış. Maksimum derinlik 110 m Dalış bilgisi ve basınçatım zaman tablosu: Derinlik (m) Zaman (dk) Toplam Zaman (dk) Gaz Hava Trimiks 11/ Hava Hava Hava Hava Hava Hava Hava EAN EAN EAN EAN EAN Oksijen

17 11. Afilli Karışımlar Deneysel Gazlar 20 Bu bölümde trimiksin değişik oranlarda karıştırılmasından çıkan ve değişik isimlerle anılan bir takım afili karışımlar ile henüz deneysel olarak araştırılan ve günlük kullanımda yerini alamamış bir takım gaz karışımlarından bahsedilecektir. Bununla birlikte bu gazların özelliklerini de inceleyerek bir karşılaştırma yapma imkanı bulunabilir. Trimiksin belirli oranlarda hazırlanmış hallerine verilen değişik isimler şöyledir: Hiperoksik Trimiks (ya da Trioks) FO 2 > %21 Normoksik Trimiks FO 2 = %21 (normal havada olduğu gibi) Hipoksik Trimiks FO 2 < %21 Heliair He ve hava karıştırılarak elde edilir. Karışım daima hipoksiktir. Aşağıda bir takım gazların karşılaştırmalı özelliklerini bulabilirsiniz 21 : Gaz Helyum (He) Hidrojen (H 2 ) Neon (Ne) Argon (Ar) Zenon (Xe) Kripton (Kr) Radon (Ra) Yoğunluk g/l Isı İletkenliği Wm -1 K -1 Narkotik İndeks (xx/n 2 ) ? Gazlarla ilgili daha fazla bilgi için adresinden yararlanabilirsiniz.

SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ

SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ +,0 SU İÇİNDEKİ BİR DEKOMPRESYON STOBU ESNASINDA ORTAYA ÇIKAN DEKOMPRESYON HASTALIĞININ TEDAVİSİ TEŞHİS Su içi dekompresyon sırasında semptom (Not 1) 10 feet aşağı inin (Not 2) Rahatlama oldu mu? NOTLAR

Detaylı

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 NİÇİN KORUYUCU GAZ KULLANILIR? 1- Ergimiş kaynak banyosunu, havada mevcut olan gazların zararlı etkilerinden

Detaylı

Farklı bir dünya Sualtı

Farklı bir dünya Sualtı On5yirmi5.com Şehir yaşamının olumsuz etkileri ve iş dünyasının monoton, yorucu ve stresli temposu hayatı bazen kabusa çevirebiliyor. Yayın Tarihi : 7 Temmuz 2012 Cumartesi (oluşturma : 11/25/2015) Erhan

Detaylı

LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI

LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI LASTİKLERDE YÜK VE HIZ ENDEKSİ UYGULAMALARI Dünya ekonomisinde nakliye sektörü hızla gelişip büyürken, TBR lastiklerinden beklentilerde yükselmekte. Nakliye firmaları hangi sektörün taşımacılığını yaparlarsa

Detaylı

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 Adı / Soyadı / No : 1 A b c d 26 a b c d 2 A b c d 27 a b c d 3 A b c d 28 a b c d 4 A b c d 29 a b c d 5 A b c d 30 a b c d 6 A b c d 31 a b c d 7

Detaylı

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI)

DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) DEĞİŞİK KOŞULLARDA SOLUNUM (İRTİFA VE SUALTI) Prof. Dr. Fadıl ÖZYENER Fizyoloji Anabilim Dalı Yüksek irtifa fizyolojisi İrtifa (metre) Atm.P (mmhg) At.PO 2 (mmhg) P A CO 2 (mmhg) P A O 2 (mmhg) Art.O 2

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI. DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI. DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU SUALTI TEKNOLOJİSİ PROGRAMI DERSLER ve İÇERİKLERİ URLA, İZMİR Dersin Adı Kredisi MATEMATİK (2+0) Zaman ve açı hesapları, derece, dakika ve saniye

Detaylı

Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik

Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik Türk Karasularında Sportif Amaçlarla Yapılacak Aletli Dalışlara İlişkin Yönetmelik BİRİNCİ BOLUM Genel Hükümler Amaç Madde l - Bu Yönetmeliğin amacı Türk karasularında sportif amaçlarla yapılacak aletli

Detaylı

GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ

GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ GÜNLÜK HAYYATTA KULLADIĞIM MADDELERĐN YOĞUNLUKLARINI NASIL BELĐRLERĐZ VE SAFLIKLARI HAKKINDA NASIL YORUM YAPABĐLĐRĐZ ANNEMĐN YÜZÜĞÜ SAF ALTIN MI? BENZĐNĐMDE SU VAR MI? ZEYTĐNYAĞIM SAF MI? BALONUM NEDEN

Detaylı

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE 18 3 MANOMETRELER Düşük sıvı basınçlarını hassas olarak ölçmek için yaygın bir metot, bir veya birden fazla denge kolonu kullanan piezometre ve manometrelerin kullanılmasıdır. Burada çeşitli tipleri tartışılacaktır,

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

Hissedilen Sıcaklık Hissedilen Sıcaklık, termometrenin ölçtüğü aktüel fiziksek hava sıcaklığından farklı olarak, insan vücudunun hissettiği, algıladığı sıcaklıktır. Bu sıcaklık, iklimsel çevre, giysilerin

Detaylı

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk değerlendirmesiyle birlikte aşağıdaki sorularla birlikte basitçe değerlendirilebilir.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir. 9. Aerosol Ürünler Kriteri (*) Tanımlar: Aerosol: Bir itici gazla bir aerosol kabından dağıtılabilen ürünlerdir. Aerosoller, küçük katı ya da sıvı partiküllerin gaz veya sıvı içinde dağılmasıyla oluşan

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz. 2013 - KPSS / GY - CS. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 29.

Diğer sayfaya geçiniz. 2013 - KPSS / GY - CS. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 29. 28. - 30. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Ahmet, Hasan ve Zafer isimli üç kişi; A, B, C, D, E ve K vitamin değerlerinin tamamını ölçtürmüşlerdir. Vitaminlerin

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı Kimyasal Formülü Kullanım Alanı Firma Tanımı : Oksijen+Balans Azot Gaz Karışımı : O 2 + N 2 : Genel Endüstriyel. 2 2. BİLEŞİMİ / BİLEŞİM HAKKINDA

Detaylı

ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ

ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ ANKARA ĐÇĐN PSĐKOMETRĐ Turhan YÜCEL 1940 Đstanbul doğdu. 1967 yılında Yıldız Teknik Okulu'ndan mezun oldu. 15 yıl özel sektörde çalıştı. 1981 yılında Yıldız Üniversitesi uzman kadrosunda göreve başladı.

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı : ARO Serisi Koruyucu Gaz 2 Kimyasal Formülü : - Kullanım Alanı gaz altı kaynağında; : Paslanmaz çelikler, düşük alaşımlı çelikler, karbonlu çeliklerin

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER GRUP: 3529 BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER 9- AEROSOL ÜRÜNLER KRİTERİ 2012/123 (NACE GRUP: 20.41 Sabun ve deterjan ile temizlik ve parlatıcı maddeler imalatı) Onay Tarihi: Birlik Yönetim

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü Pamukkale Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü MENG 219 Deney Föyü Deney No: Deney Adı: Deney Sorumluları: Deneyin Amacı: X Basınç Ölçümü Doç. Dr. Kadir Kavaklıoğlu ve Araş. Gör. Y Bu deneyin amacı

Detaylı

Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir?

Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir? Asgari Ücret Artırımın Etkileri Nelerdir? Erhan Tarhan, SMMM Deloitte Vergi Müdür Yardımcısı Asgari Ücret Tespit Komisyonu, 2016 yılında geçerli olacak asgari ücreti belirlemek üzere Aralık ayında toplanacak.

Detaylı

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü 7. İGY Zirve Ankara 2014 Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü Yüksekte Çalışmanın Temel Prensipleri Yüksekte Çalışma Kontrol Hiyerarşisi

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU 1. ÜRÜN VE TEDARİKÇİ TANIMLAMA Ürün Adı Üretici : İzocam Ekspande Polistren (EPS) : İzocam Ticaret ve Sanayi A.Ş. 41455 Gebze - Kocaeli TÜRKİYE Telefon Numarası : + 90 262

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 12 Ocak 2016 5 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; 144 günlük ortalama ($1116.17) orta dönemli trend değişimi için referans olmaya devam ediyor. Bu

Detaylı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzar, Kimyasalın /Malzemenin Tanıtılması Ürün Adı : CAS No : 75-09-2 Kullanım alanları : Plastik sanayisinde, kimyasal ürünlerin

Detaylı

PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI

PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI PATLAYICI ORTAMLAR VE PATLAMADAN KORUNMA DOKÜMANI İşyerlerinde; yanıcı kimyasal maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla

Detaylı

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU 6. GENLEŞME DEPOLARI Genleşme depoları sistemdeki basıncın kontrolü ve sisteme gerekli su desteğinin sağlanması bakımından çok önemlidir. Genleşme depoları açık ve kapalı olmak üzere iki tiptedir. 6.1

Detaylı

HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar HAVA ARACI BAKIM PROGRAMI PERİYOTLARININ BELİRLENMESİ VE KISA SÜRELİ UZATILMASI TALİMATI (SHT-BPU) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE1 - (1) Bu Talimatın amacı, Ticari Hava Taşıma

Detaylı

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Serdar GÜLTEK Makine Müh., FPE, M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Serkan KÜÇÜK Kimya Müh., M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Toz Patlaması Parametreleri

Detaylı

KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR!

KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR! KARBONMONOKSİT ZEHİRLENMELERİ ÖNLENEBİLİR! Türkiye de her yıl binlerce insan ısınma amaçlı kullanılan cihazlardan veya bu sistemlerin bacalarından kaynaklanan karbonmonoksit gazı zehirlenmesine maruz kalmakta

Detaylı

Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087)

Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087) Alpha Altın Raporu 21 Eylül 2015 Aylık bazda bollinger alt bandı trend değişimi için takip edilebilir. ($1087) Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde 144 günlük ortalama $1163 seviyesi hedeflenebilir.

Detaylı

SOL Group. SOL Group. 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan. İtalyan merkezli. 25 ülkede faaliyet gösteren. Çok uluslu

SOL Group. SOL Group. 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan. İtalyan merkezli. 25 ülkede faaliyet gösteren. Çok uluslu SOL GROUP SOL Group İtalyan merkezli 1927 de kurulan 3500 den fazla çalışan Çok uluslu SOL Group 25 ülkede faaliyet gösteren Saf, medikal ve tıbbi gazların; üretimini, araştırmasını ve pazarlamasını yapan

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 13 Ekim 2015 5 Ekim 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; 144 günlük ortalama @1159$ seviyesi trend değişimi için takip edilmeli! Pozitif Senaryo Yukarı

Detaylı

Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli!

Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli! Alpha Altın Raporu 5 Ekim 2015 144 günlük ortalama @1161$ ve Bollinger @1079$ seviyeleri önemli! Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde 144 günlük ortalama $1161 seviyesi hedeflenebilir. Negatif Senaryo

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 23 Aralık 2015 15 Aralık 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde, Keltner alt bandı $1073 direnç seviyesi sonrasında

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 8 Aralık 2015 1 Aralık 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Pozitif Senaryo Yukarı yönlü hareketlerde, Keltner alt bandı $1073 sonrasında $1095, orta dönemde

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) BACAGAZI EMİSYON (TS CEN/TS 15675 ve TS EN 15259 Şartlarına Uygun) Deney Laboratuvarı Adresi :Necatibey Cad. Gümrük Sok. Küçük Han No:4 Karaköy - Beyoğlu 34425

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 19 Ocak 2016 12 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Orta dönemde 144 günlük ortalama yukarı yönlü trend değişimi için ne kadar önemli ise, 55 günlük

Detaylı

yapmıştır ve Basic Cave Diving: A Blueprint for Survival and Caverns Measureless

yapmıştır ve Basic Cave Diving: A Blueprint for Survival and Caverns Measureless TEKNİK DALIŞ Geçtiğimiz 10 yıl SCUBA dalış endüstrisinde büyük gelişmeler ve yeniliklere sahne oldu. Ekipman ve eğitim sistemlerindeki gelişme, aletli dalışın daha geniş kitlelere yaygınlaşması, dalış

Detaylı

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI 2008 ANKARA ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI DERS SORUMLUSU:Prof. Dr. Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:Derya ÇAKICI 20338451 GAZLAR Maddeler tabiatta katı, sıvı ve gaz olmak

Detaylı

UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ

UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ TMMOB Makina Mühendisleri Odası I. Ulusal Uçak Havacılık ve Uzay Mühendisliği Kurultayı 12 Mayıs 2001 Eskişehir-Türkiye UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ Mehmet Nazım

Detaylı

KURS ÜCRETLERİ: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ SUALTI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DALIŞ MERKEZİ DALGIÇLIK KURSLARI

KURS ÜCRETLERİ: MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ SUALTI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DALIŞ MERKEZİ DALGIÇLIK KURSLARI SUALTI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DALGIÇLIK KURSLARI KURS ÜCRETLERİ: ÖĞRENCİ PERSONEL 1* DALICI 420 TL 470 TL 2* DALICI 450 TL 520 TL 3* DALICI 500 TL 600 TL İletişim Bilgileri: Ali TÜRKER: 2* TSSF/CMAS

Detaylı

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V 8.SINIF KUVVET VE HAREKET ÜNİTE ÇALIŞMA YAPRAĞI /11/2013 KALDIRMA KUVVETİ Sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetini bulmak için,n nı önce havada,sonra aynı n nı düzeneği bozmadan suda ölçeriz.daha

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1 Kod: ISG_TGE_05 SINIRLI ALAN GİRİŞLERİ GENEL AÇIKLAMA Bu bilgilendirme notu İSG İş Güvenliği Temel Eğitim Seti nin bir parçası olan Sınırlı Alan Girişleri konulu eğitim kapsamında hazırlanmıştır. Eğitimin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8

İÇİNDEKİLER. 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8 İÇİNDEKİLER 1- Alan Tarama Sistemleri... 2 2- Parça ve Aksesuarları... 3 3- Montaj ve Kullanım... 5 4- Teknik Özellikler... 8 1 ALAN TARAMA SİSTEMLERİ İnsanoğlu geçmişten günümüze yeraltında bulunan kendisi

Detaylı

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU

YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU EGE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU İktisat Bölümü A. GENEL BİLGİLER İktisat bölümünde yüksek lisans yapan her öğrenci ders aşamasının

Detaylı

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer Lazer (İngilizce LASER (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) fotonları uyumlu bir hüzme şeklinde oluşturan optik kaynak. Lazer fikrinin

Detaylı

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri

Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri Patlamadan Korunma Dokümanı Hazırlığında Standart, Mevzuat ve Uygulamadaki Belirsizlikler, Türkiye ye Özgü Çözüm Önerileri Serkan Küçük / Serdar Gültek / Cem Çeribaşı SUNUM PLANI Mevzuzat ve standarttaki

Detaylı

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri]

Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] İş Planı ÖNEMLİ NOT Önemli Not unuz varsa, buraya yazınız. Versiyon: [Gün Ay Yıl] [İletişim Bilgileri] Firma Bilgileri Firma İsmi İlgili Kişi / Pozisyonu İş Adresi Telefon / Faks Numaraları E-Posta / Web

Detaylı

SPORCULAR için......sizin için

SPORCULAR için......sizin için SPORCULAR için......sizin için 1 NEDEN EGZERSİZ YAPARIZ? Kilo kontrolü İyi bir görünüm Fitness / Egzersiz Performans 2 2 ENERJİ KAYNAKLARI 3 MAKROBESİNLER 4 Gün içinde beslenmenizi çeşitlendirmek önemlidir...

Detaylı

ODTÜ SAS SERBEST DALIŞ EĞİTİMİ DUYURUSU 28 Mayıs 2011

ODTÜ SAS SERBEST DALIŞ EĞİTİMİ DUYURUSU 28 Mayıs 2011 ODTÜ SAS SERBEST DALIŞ EĞİTİMİ DUYURUSU 28 Mayıs 2011 ODTÜ SAS Su Altı Sporları bahar etkinlikleri kapsamında 28 Mayıs 2011 Cumartesi günü 12:00-16:00 saatleri arasında ODTÜ Merkez Mühendislik Binası MM25

Detaylı

HAYDİ MESLEKTAŞLAR DALIŞA

HAYDİ MESLEKTAŞLAR DALIŞA HAYDİ MESLEKTAŞLAR DALIŞA DEĞERLİ ÜYELERİMİZ, Bursa da kurulu olan Mavi Yıldız Dalış Merkezi nin odamız üyelerine yönelik özel bir dalış eğitim programı hazırlatmış bulunmaktayız. TSSF (Türkiye Sualtı

Detaylı

8.Sınıf Fen ve Teknoloji. KONU: Elementlerin Sınıflandırılması

8.Sınıf Fen ve Teknoloji. KONU: Elementlerin Sınıflandırılması KONU: Elementlerin Sınıflandırılması Element: Aynı cins atomlardan oluşan saf maddelere element denir. Elementler sembollerle gösterilir. 7. Sınıfta 20 elementi görmüştük. Bu yirmi element şunlardı, Elementin

Detaylı

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 1 Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 2 02 İçindekiler Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar 3 7 8 9

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

1) Katı ve sıvı maddelerin ısıyı iletme yeteneklerini kullanarak diğer katı veya sıvı cisimlere teması ile ısıyı iletmesine ne ad verilir?

1) Katı ve sıvı maddelerin ısıyı iletme yeteneklerini kullanarak diğer katı veya sıvı cisimlere teması ile ısıyı iletmesine ne ad verilir? 1) Katı ve sıvı maddelerin ısıyı iletme yeteneklerini kullanarak diğer katı veya sıvı cisimlere teması ile ısıyı iletmesine ne ad verilir? a) Kondüksüyon b) Konveksiyon c) Radyasyon d) Yanma e) Perstüksüyon

Detaylı

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI Isıtma ve soğutma sistemlerinden havanın tamamen atılması içindir. En küçük hava kabarcıklarını gidermekle kalmaz aynı zamanda suda erimiş durumdaki

Detaylı

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008 Makina * Prof. Dr. İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU * Balıkesir - 008 1 HİDROLİK VE PNÖMATİK 1.BÖLÜM HİDROLİK VE PNÖMATİĞE GİRİŞ TARİHÇESİ: Modern hidroliğin temelleri 1650 yılında Pascal ın kendi

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI

KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI KLOROFLOROKARBON (CFC) GAZLARININ YERALTISUYU ÇALIŞMALARINDA KULLANIMI Ozon tabakasında yarattığı inceltisi etkisi ile yakından bilinen Kloroflorokarbon (CFC) grubu gazlar yeraltısuyu geçiş süresi hesaplamasında

Detaylı

Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler Etiketi Okuyun! Evdeki Deterjan ve Temizlik Ürünlerinin Güvenli Kullanımı Hakkında Bilmeniz Gerekenler Ev tipi temizlik ürünlerinin üzerinde yeni uyarı işaretleri görebilirsiniz. Görmeye alışık olduğunuz

Detaylı

KOMPRESÖR SEÇİMİ. Ümit ÇİFTÇİ ÖZET

KOMPRESÖR SEÇİMİ. Ümit ÇİFTÇİ ÖZET 105 KOMPRESÖR SEÇİMİ Ümit ÇİFTÇİ ÖZET Günümüzde, basınçlı havanın otomasyonda kullanılması hayli yaygındır. Hemen her işletmede bir kompresör bulunması mümkündür. Üretimi arttırmak ve işgücü kullanımını

Detaylı

UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam)

UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam) UÇUŞ MEKANİĞİ ve UÇAK PERFORMANSI Güç Sistemi Kuvvetleri (Devam) Hazırlayan Prof. Dr. Mustafa CAVCAR Güç Sistemi Kuvvetleri Türbojet ve Türbofan Motorlar Türbojet Türbofan Türbojet ve türbofan motorlar,

Detaylı

T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK ve HABERLEŞME BAKANLIĞI Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü

T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK ve HABERLEŞME BAKANLIĞI Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK ve HABERLEŞME BAKANLIĞI Tehlikeli Mal ve Kombine Taşımacılık Düzenleme Genel Müdürlüğü TEHLİKELİ MAL TAŞIMACILIĞI SÜRÜCÜ SINAV SORULARI (28 TEMMUZ 2013) SRC 5 (TEMEL EĞİTİM)

Detaylı

Oyster Perpetual SEA-DWELLER

Oyster Perpetual SEA-DWELLER Oyster Perpetual SEA-DWELLER Referans 116600 MODEL KASASI MEKANİZMA BİLEZİK MODEL KASASI Oyster, 40 mm, çelik OYSTER MİMARİSİ Monoblok orta kasa, vidalı arka kasa ve kurma kolu ÇAP 40 mm MALZEME 904L çelik

Detaylı

Maden Kurtarma Bir kurtarma faaliyeti sırasında Maden Kurtarma ekibinin öncelikleri şu şekilde sıralanabilir;

Maden Kurtarma Bir kurtarma faaliyeti sırasında Maden Kurtarma ekibinin öncelikleri şu şekilde sıralanabilir; Maden Kurtarma Bir kurtarma faaliyeti sırasında Maden Kurtarma ekibinin öncelikleri şu şekilde sıralanabilir; Maden Kurtarma ekibinin güvenliği Hayat kurtarmak Acil durumu kontrol etmek Acil durumun ortadan

Detaylı

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Gıdalara uygulanan çeşitli işlemlere ilişkin bazı hesaplamalar için, gıdaların bazı fiziksel özelliklerini yansıtan sayısal değerlere gereksinim bulunmaktadır. Gıdaların

Detaylı

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 YANMA NEDİR? Maddenin ısı ( sıcaklık ) ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan kimyasal bir olaydır. Bir yangının başlayabilmesi için gerekenler : 1- OKSİJEN ( HAVA ) 2- SICAKLIK

Detaylı

DENİZ MOTORLARI. e. Egzoz Sistemi Motor içinde yanma sonrası oluşan kirli gazların dışarı atılmasını sağlayan sistem.

DENİZ MOTORLARI. e. Egzoz Sistemi Motor içinde yanma sonrası oluşan kirli gazların dışarı atılmasını sağlayan sistem. Motorların Sınıflandırılması A. Kullandıkları Yakıta Göre; a. Benzinli b. Dizel (Mazotlu) c. Elektrikli (Akülü) B. Çalışma Prensibine Göre; a. İki Zamanlı b. Dört Zamanlı C. Soğutma Sistemine Göre; a.

Detaylı

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM 9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM ZEHİRLENMELER Zehirlenme nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun

Detaylı

Araç Karşılaştırma Programı

Araç Karşılaştırma Programı 1 Araç Karşılaştırma Programı Sık Sorulan Sorular 01 Ocak 2015 2 Konu: Genel 1. Soru: Sistemdeki bilgiler nereden geliyor? Cevap: Görüntüleme ve karşılaştırma yapılan programda yer alan tüm bilgiler (sonuç

Detaylı

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK KULÜBÜ YAMAÇ PARAŞÜTÜ 1. SEVİYE EĞİTİM

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAVACILIK KULÜBÜ YAMAÇ PARAŞÜTÜ 1. SEVİYE EĞİTİM Bu bilgilendirme dosyası BÜHAK bünyesinde yamaç paraşütü eğitimine yeni başlamış veya başlama niyeti olan arkadaşlarımıza süreci tanıtmak amacıyla oluşturulmuştur. Eğitimlerimiz ile ilgili daha detaylı

Detaylı

OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular. Baskı 5

OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular. Baskı 5 OEM ürünleri Sık Sorulan Sorular Baskı 5 İçindekiler 1- LMS14 kazan kontrol panelinde üç yollu vana, güneş enerjisi ve boyler sisteminin kullanılması 2- LMS14 kazan kontrol sisteminde dönüş sensörü hatası

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

: LİCOPLAS DEKORATİF SIVA

: LİCOPLAS DEKORATİF SIVA MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU Page: 1/5 1. ÜRÜN VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı Kullanımı Üretici; Adres LİCOPLAS DEKORATİF SIVA : LİCOPLAS DEKORATİF SIVA : İç cephe duvar kaplama malzemesi Acil : +90 266 721

Detaylı

%RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU

%RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU %RVFK U QOHUL %BIB GB[MB LJMPNFUSF EBIB B[ ZBLºU Çoğu sürücü için yakıt tasarrufu en önemli konudur Daha düşük yakıt tüketimi, depo başına daha çok kilometre ve daha düşük CO2 emisyonları anlamına gelir.

Detaylı

SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu. 1.Projenin tanıtımı

SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu. 1.Projenin tanıtımı SGSCC WP 2: Türkçe Ulusal Raporu 1.Projenin tanıtımı SGSCC projesi Avrupa Birliği Hayat Boyu Öğrenme Projesi olup, 7 farklı Avrupa Birliği Ülkesinin katılımı ile yürütülmektedir. Bu ülkeler Belçika, Bulgaristan,

Detaylı

ATOM 3 ÇABUK KULLANIM KILAVUZU

ATOM 3 ÇABUK KULLANIM KILAVUZU ATOM 3 ÇABUK KULLANIM KILAVUZU ATOM 3 saat/dalış bilgisayarı fabrika çıkışından önce Derin Uyku moduna alınmıştır. Uyandırmak için SAĞ ÜST (S) ve SOL ALT (A) tuşa birlikte ve komple SAAT görünene kadar

Detaylı

1 1: LOJİSTİK KAVRAMI...

1 1: LOJİSTİK KAVRAMI... İÇİNDEKİLER Giriş:... 1 Bölüm 1: LOJİSTİK KAVRAMI... 3 1.1. Lojistiğin Tanımı ve Tarihsel Gelişimi... 4 1.1.1. Lojistik Kavramı... 4 1.1.2. Lojistiğin Tarihsel Gelişimi... 6 1.2. Lojistikle İlgili Genel

Detaylı

Adres: Organize Sanayi Bölgesi No: 32, 06850 Hasanoğlan/ Ankara, Türkiye

Adres: Organize Sanayi Bölgesi No: 32, 06850 Hasanoğlan/ Ankara, Türkiye Rev. No :01 Sayfa :1/5 1. Madde/Müstahzar ve Şirketin Tanımı Ürün Ticari Adı: Rigips Makina Plus Sıva Alçısı Kullanım Alanları: Her türlü yüzey üzerine (beton, brüt beton, tuğla, bimsblok, gazbeton vb.)

Detaylı

Güvenlik Bilgi Formu

Güvenlik Bilgi Formu 1 Madde/Müstahzar ve Şirket Tanıtımı: 1.1 Madde / Müstahzarın Tanıtılması Kimyasal ismi: Helyum Formülü: Kimyasal Aile: He Soy gazlar Cas No: 7440-59-7 Einecs No: EC# 231-168-5 1.2 Madde / Müstahzarın

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ. Termodinamik, Malzeme Bilimi, Akışkanlar Mekaniği, Isı Transferi, Cisimlerin Mukavemeti

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ. Termodinamik, Malzeme Bilimi, Akışkanlar Mekaniği, Isı Transferi, Cisimlerin Mukavemeti MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Makine Mühendisliğinde Deneysel Yöntemler Dersin Dili : Türkçe Dersin Seviyesi : Lisans, Zorunlu Dersin Önkoşulu

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın tanıtılması 1.2. Madde/Müstahzarın kullanımı Maddenin/Karışımın kullanımı Su Analizi 1.3. Şirket/İş sahibinin

Detaylı