AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA"

Transkript

1 14. BÖLÜM AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA Prof. Dr. Hakan KÜLTÜRSAY Ege Üniversitesi T p Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dal Epidemiyoloji ve risk belirlemesi Son y llarda tan ve tedavide sa lanan büyük geliflmelere ra men koroner kalp hastal (KKH) ve AM ye ba l ölümler bat l sanayileflmifl toplumlarda oldu u gibi ülkemizde de genel mortalite nedenleri aras nda ilk s ray almaktad r. Bilindi i gibi epidemiyolojik aç dan as l amaç primer korunma, yani koroner kalp hastal - n n geliflmesini önlemektir. Ancak tüm önlemlere ra men aterosklerotik kalp hastal na ba l morbidite ve mortalite toplum sa l aç s ndan ilk s rada gelen bir sorun oldu una göre, bu noktada sekonder korunma çok önemli bir konu olarak ortaya ç kmaktad r. Türkiye de AM s kl ile ilgili kesin rakam verebilecek bir çal flma yoktur. Halen sürdürülmekte olan çok merkezli TÜMAR çal flmas ülkemizin her bölgesinde AM ile ilgili çok ayd nlat c bil-

2 528 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 giler sa layacakt r. ABD de y lda yaklafl k 1.5 milyon kifli AM geçirmektedir. AM de ölümlerin önemli bir bölümü ilk birkaç saat içinde olmaktad r y llar nda %30-35 civar nda olan hastane mortalitesi 1980 li y llardan itibaren klasik tedavi uygulanan hastalarda %5-10 a kadar düflmüfltür. Ancak bu hastalarda 1 y ll k mortalite %10-20 ye kadar ç kabilmekte ve takibeden y llarda da her y l için %5 kadar olmaktad r. Buna göre AM geçiren hastalar n yaklafl k %50 si 10 y l sonunda kaybedilmifl olmaktad r. (1,2,3) Trombolitik tedavi verilen veya giriflimsel yöntemler uygulanan hastalarda mortalite daha düflük kalmakla birlikte bu hastalar tüm AM geçiren hastalar n ancak küçük bir bölümünü oluflturduklar ndan gerçek mortalite yüzdesini belirlemek güçtür. Total mortalitenin düflünülenden daha yüksek olmas n beklemek gerçekçi bir yaklafl m olacakt r. AM geçiren hastalar n önemli bir bölümü yaflamlar n n üretken bir dönemindedirler. Bu hastalar mortalite bak m ndan normal popülasyona göre daha yüksek risk alt ndad rlar. Bu nedenle bu kiflilerde riskin düflürülmesi ve yeniden aktif yaflama kazand r lmalar, gerek onlar gerekse ülke ekonomisi aç s ndan büyük önem tafl maktad r. Bu da, hastalar n AM sonras nda komplikasyonlar ve sekonder olaylardan etkili bir biçimde korunmalar yla mümkün olacakt r. AM sonras mortalitenin düflürülmesi yaln zca akut dönemde uygulanan tedavilere ba l de ildir. Bu dönemde hastan n kullanmas gereken belirli ilaçlar saptay p bunlar kullanmas n sa lamak belki de sorunun en kolay yönüdür. Daha sonra uygulanacak tedavi ve özellikle yaflam fleklinde yap lacak de ifliklikler de uzun dönemdeki mortaliteyi etkilemektedir. Bu nedenle, AM sonras dönemde sekonder korunma büyük önem tafl maktad r.

3 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 529 nfarktüs sonras dönemde hastan n invaziv ve noninvaziv yöntemlerle de erlendirilmesindeki amaç düzenlenecek olan tedavi ile hastay : ani ölüm reinfarktüs konjestif kalp yetersizli i post-infarkt anginadan korumakt r. Gerek sa l kl kiflilerde gerekse KKH tan s alm fl olan hastalarda, yani primer ve sekonder korunmada kiflinin toplam risk yükü göz önüne al nmal d r. Kiflileri sigara içenler, hipertansifler, diyabetikler, hiperlipidemililer gibi s n flamak uygun de ildir. Çünkü koroner kalp hastal multifaktöriyel etiyolojili bir hastal kt r ve bu faktörler birbirlerinin etkisini art rmaktad r. Bu nedenle hasta bir bütün olarak de erlendirilmelidir. Kardiyoloji dernekleri ve çal flma gruplar taraf ndan düzenlenen koroner kalp hastal risk oran hesaplama cetvelleri de buna göre haz rlanmaktad r. Miyokard infarktüsü sonras risk belirlenmesi Akut miyokard infarktüsü geçirmifl olan hastalarda daha sonraki yaflam biçimi ve tedavi gerek hastane içi gerekse ç k fltan sonra baz parametrelere bak larak düzenlenmelidir. Uzun dönem prognozu en çok etkileyen 3 temel parametre vard r. Bunlar s ras yla flunlard r: 1. Sol ventrikül fonksiyonu

4 530 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 2. Miyokard iskemisinin varl ve derecesi 3. Elektriksel instabilite (Ciddi ventriküler aritmilere duyarl l k) Hastaneden ç kmadan önce veya hastane sonras k sa dönemde bu parametreler aç s ndan özellikle yüksek riskli hastalar n belirlenmesi gerekir. Bu amaçla çeflitli noninvaziv ve invaziv testlerden yararlan labilir. Sol ventrikül fonksiyonu Bunu de erlendirmek için en çok ve kolayl kla kullan lan parametre ejeksiyon fraksiyonudur. Sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu düfltükçe prognoz kötüleflmektedir. Özellikle %40 n alt na in- fiekil 1: Sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu ile 6 ayl k mortalite aras ndaki yak n iliflki görülmektedir. (Volpi A. et al. Circulation 1993;88:416)

5 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 531 di inde mortalitede belirgin bir yükselme gözlenmektedir ve %30 un alt ndaki de erler erken mortalitenin göstergesidir. (4) Egzersiz s ras nda veya hemen sonras nda ejeksiyon fraksiyonunda %5-10 kadar düflme saptanmas da yüksek riskin göstergesi olarak kabul edilir. Çünkü bu hastalarda genellikle 3 damar hastal ve buna ba l yayg n miyokard iskemisi vard r. Sol ventrikül ejeksiyon fraksiyonu koroner anjiografi s ras nda yap lan ventrikülografi ile invaziv olarak saptanabilece i gibi daha kolayl kla ve noninvaziv bir yöntem olan ekokardiyografi ile de saptanabilir. Yine radyonüklid anjiyografi sol ventrikül fonksiyonu ve duvar hareketleri hakk nda bilgi veren bir baflka noninvaziv yöntemdir. Miyokard iskemisinin de erlendirilmesi AM geçiren bir hastada daha sonra geliflebilecek bir reinfarktüs, prognozu ciddi biçimde etkileyece inden rezidüel miyokard iskemisinin saptanmas önemlidir. Miyokard iskemisi infarkt geçirilen alanda veya infarktla ilgili olmayan alanlarda olabilir. Bunu ortaya koymak için noninvaziv ve invaziv yöntemlerden yararlan labilir. Bunlar n bafll calar egzersiz EKG testi, stres ekokardiyografi testi, miyokard perfüzyon sintigrafisidir. Bunlardan en kolay, ucuz ve rutin olarak uygulanabilecek olan egzersiz testidir. Bu test submaksimal veya semptomla s n rl düzeyde ve hastaneden ç kmadan önce ya da hastaneden ç kt ktan sonra erken ve geç dönemlerde yap labilir. Egzersiz testinde amaç miyokard iskemisinin saptanmas - n n yan s ra, hastan n fonksiyonel kapasitesinin ve uygulanmakta olan tedavinin etkinli inin de de erlendirilmesidir. Egzersiz testinin yap lmas n veya yorumunu güçlefltiren etkenlerin varl durumunda alternatif testlerden ve farmakolojik ajanlardan yararlan la-

6 532 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 bilir. Bunlardan özellikle Dobutamin stress ekokardiyografi testi son y llarda giderek artan s kl kla uygulanan, duyarl l ve özgüllü ü yüksek bir test konumuna gelmifltir. Ventriküler aritmi aç s ndan de erlendirme Akut miyokard infarktüsünden sonra özellikle ilk bir y l içinde hastalar malign ventriküler aritmiler ve bunlara ba l ani ölüm bak m ndan risk alt ndad rlar. Bu nedenle bu riskin yüksek oldu u hastalar n özellikle belirlenmesi önem tafl r. Bu amaçla klinikte kullan lmakta olan baz testler vard r: QT dispersiyonu: Rutin elektrokardiyogramlarda QT intervalinde saptanan de iflkenlik. Sinyal ortalamal EKG: Geç potansiyel varl araflt r l r. (+) olanlarda ventriküler taflikardi s kl daha fazlad r. Revaskülarizasyon geç potansiyel s kl n azalt r. (5) Kalp h z de iflkenli i: Vurudan vuruya kalp h z ndaki de iflikliktir. Kalp h z n düzenleyen sempatovagal interaksiyonu, yani sempatik sistem ile vagal sistem aras ndaki dengeyi yans t r. Azalm fl kalp h z de iflkenli i = Vagal tonüs azalmas = Mortalitede artma. (6) Barorefleks duyarl l k: Kan bas nc de iflkenli ine cevap olarak kalp h z de iflkenli inin belirlenmesi. Barorefleks duyarl l kta azalma = Aritmi s kl ve ani ölüm s kl nda artma. (7) Elektrofizolojik çal flma (EPS): nvaziv yolla aritmilere e ilim ve tedavide ilaç seçimi araflt r l r.

7 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 533 fiekil 2: Akut miyokard infarktüsü sonras hastan n risk durumuna göre izlenecek yol için kullan lacak ak m flemas.

8 534 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 Bu testler genellikle tek bafllar na yeterli de ildir. Negatif prediktif önbelirleyicilik de erleri %90 civar nda olmakla birlikte pozitif prediktif de erleri düflüktür (%30 kadar). Bu nedenle kombine edilmeleri gerekir. Rutin kullan mlar önerilmez, seçilmifl olgularda veya araflt rma amac yla kullan labilirler. Sonuç olarak, son derece heterojen bir grup oluflturan AM geçirmifl hastalar yukar daki 3 temel parametre dikkate al narak düflük, orta ve yüksek riskli olmak üzere bafll ca 3 gruba ay r labilirler. Afla daki ak m flemas ndan da yararlan larak özellikle yüksek riskli hastalar koroner anjiyografiye yönlendirilip sonuca göre revaskülarizasyon aç s ndan de erlendirilmelidir. Miyokard infarktüsü sonras yaflam flekli de ifltirilmesi Akut miyokard infarktüsü geçirilmesinin insan n yaflam nda çok önemli bir dönemeç oldu u gerek hasta gerekse hekim taraf ndan iyi kavranmal d r. Çünkü günümüzde en önemli mortalite nedeni olan bu hastal k, uzun bir sürecin sonucu oldu u kadar hastan n bundan sonraki yaflam n belirlemede de büyük önem tafl r. Bu nedenle bu klinik olaydan sonra hastan n yaflam tarz nda yap lacak düzenlemeler, yaflam uzunlu u ve kalitesini belirlemede uygulanacak t bbi tedavi kadar pay sahibi olacakt r. Sekonder korunmada bafll ca amaç aterosklerotik koroner hastal n n ilerlemesini durdurmak ve hatta mümkünse gerilemesini sa lamak, ayr ca geliflebilecek komplikasyonlardan kifliyi korumakt r. Böylelikle hastan n optimal fiziksel, ruhsal ve sosyal koflullar içinde yaflam kalitesinin ve süresinin art r lmas hedeflenir.

9 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 535 Modern koruyucu kardiyoloji program n n temelini oluflturan hastan n yaflam fleklinin de ifltirilmesi yaln zca hastan n kendi yaflam n de il ayn zamanda aile bireylerini, ev ve ifl yaflam n da etkileyen bir de ifliklik olacakt r. Koruyucu kardiyolojide yaln zca e itimsel yaklafl m veya bilgi vermek ve tavsiyelerde bulunmak bir çok hastada yeterli olmamaktad r. Bu konuda hastan n primer sorumlulu unun bulundu unun vurgulanmas ve yaflam fleklinin de- ifltirilmesinde ilgili kiflilerin de aktif rol almas gerekmektedir. Sekonder korunmada t bbi tedavi, rehabilitasyon ve risk faktörleri düzenlenmesi bak m ndan genel baz kurallar bulunmakla birlikte, hastalar n tümü için tek tip bir flema uygulanmas mümkün de ildir. Genel kurallar n her hastaya göre kiflisellefltirilmesi gerekir. Örne in 40 yafllar ndaki aktif bir erkek hastan n M sonras tedavisinin planlanmas 70 li yafllardaki sedanter yaflaml bir bayan hastan n tedavisinin planlanmas ndan farkl olacakt r. Risk faktörlerinin de ifltirilmesinde bafll ca amaç: genel yaflam süresini uzatmak yaflam kalitesini art rmak anjiyoplasti ve CABG gibi giriflimsel ifllemlere olan gereksinimi azaltmak daha sonra geliflebilecek M riskini azaltmakt r. Bu amaçlara ulaflmada en önemli etkenler sa l kl bir diyet al flkanl kazand r lmas, sigaran n b rak lmas ve düzenli fiziksel aktivite al flkanl n n kazand r lmas d r. Sigaran n b rak lmas Sigara içimi ülkemizde çok önemli boyutlardad r. TEKHARF

10 536 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 çal flmas na göre eriflkin erkek popülasyonda %60, kad nlarda ise %19 s kl kta sigara içilmektedir. Sigara damar endotelinde hasar yarat r ve bu genç yafllarda yani adolesan ça ve 20 li yafllarda bile olabilir. Pasif sigara içimi de bu hasar yapabilmektedir. (8) Sigaran n bafll ca olumsuz etkileri: Koroner spazm Endotel disfonksiyonu Beta blokerin antiaritmik etkisini azalt r HDL kolesterolü düflürür, fibrinojen düzeyi ve trombosit agregasyonunu art r r. Sigaran n b rak lmas ndan 2-3 y l kadar sonra sigaraya ba l ek risk hiç içmemifl kiflilerle ayn düzeye inmektedir. (9,10) Miyokard infarktüsünden sonra sigaran n b rak lmas maddi aç dan da cost-effective bir önlemdir. Hatta yap lan bir çal flmada beta bloker ilaç tedavisinden daha fazla cost-effective oldu u gözlenmifltir. (11) Bu konuda nikotin replasman araçlar ndan (patch, bant) ve psikiyatrik konsültasyondan yararlan labilir. Diyet: Beslenme al flkanl klar n n de ifltirilmesi ve sa l kl bir diyet uygulanmas sekonder korunmada önemi giderek artan bir konudur. Diyetin düzenlenmesinde bafll ca amaçlar kan kolesterol düzeyinin düflürülmesi, kan flekerinin normal düzeylerde tutulmas, fazla kilolar n verilmesi, kan bas nc n n kontrolu ve tromboz e iliminin azalt lmas d r. Doymufl ya asitleri ve transfatty asitlerden (hidrojenize poliansatüre ya lar = margarinler) zengin beslenme kan kolesterol düzeyini

11 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 537 yükseltmekte, doymam fl ya asitleri ise aksine düflürmektedir. Diyetle kolesterol al m ise daha az oranda kan kolesterol düzeyini yükseltmektedir. Doymufl ya asitleri Doymam fl ya asitleri Transfatty asitler (margarin) Karbonhidrat a rl kl beslenme Diyetteki kolesterol LDL LDL, HDL LDL, HDL LDL, HDL Bu bak mdan sa l kl beslenmede gerek doymufl ve transfatty asitlerin gerekse do rudan kolesterolün al m n n k s tlanmas yararl olacakt r. Hastalarda günlük ya al m total kalorinin %30 undan az n oluflturmal ve günlük kolesterol al m da 300 mg dan az olmal d r. Gerek bitkisel gerekse bal k kaynakl tekli ve çoklu doymam fl ya al m, hububat ve taze sebze, meyve kaynakl kompleks karbonhidratlar ve antioksidanlar n al m özendirilmelidir. Akdeniz tipi diyet ile geleneksel Japon diyeti koroner ateroskleroz geliflimini önleme aç s ndan olumlu diyet tipleri olup her ikisi de uzun ortalama yaflam süresi sa lamaktad r. Bir Akdeniz ülkesi olan ülkemiz koflullar göz önüne al n rsa en gerçekçi yaklafl m doymufl ya al m n n k s tlanmas, poli ve monoansatüre ya lar n yani özellikle bat bölgelerinde zeytinya kullan m n n önerilmesi ve antioksidan maddelerden zengin olan taze sebze ve meyve tüketiminin tavsiye edilmesi olacakt r. Akdeniz tipi diyetin önemi yak n zamanda sonuçlar aç klanan "Lyon Diet Heart Study" çal flmas nda ortaya konmufltur. Akut miyokard infarktüsü geçirmifl olan 605 hastan n yar s n n bat tipi ko-

12 538 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 ruyucu diyet, yar s n n da Akdeniz tipi diyete randomize edilerek 27 ay izlendi i bu çal flmada, Akdeniz tipi diyet uygulayan hastalarda kardiyak ölüm, nonfatal M, stabil angina, anstabil anjina, inme ve benzeri primer ve sekonder sonlan m kriterleri göz önüne al nd nda %76 risk azalmas oldu u saptanm flt r. (12) Doymufl ya Çoklu ve tekli doymam fl ya Akdeniz tipi diyet Doymufl ya Kompleks karbonhidrat Geleneksel Japon diyeti Doymufl ya Tekli ve çoklu doymam fl ya Kompleks karbonhidrat Önerilen diyet Sebze, meyve (antioksidan) Alkol Çok say da gözlemsel çal flma alkol (Ethanol) tüketimi ile total mortalite aras nda J fleklinde bir grafik e risi iliflkisi göstermektedir. Yani ölçülü miktarda alkol tüketimi kardiyovasküler mortaliteyi azaltmaktad r. Alkolün bu etkiyi HDL kolesterol düzeyini yükselterek, trombosit agregasyonunu azaltarak ve fibrinolitik faktörleri olumlu yönde etkileyerek sa lad düflünülmektedir. Alkol al m konusunda hastalara yap lacak tavsiyeler, alkolün kardiyovasküler hastal kla olan ilflkisi yan s ra genel sa l k aç s ndan yaratt riskleri de göz önüne almak durumundad r. Bu konuda bir yaklafl m alkolün tümüyle yasaklanmas d r. Ancak orta dere-

13 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 539 cede alkol tüketiminin koroner kalp hastal riskini azaltt birçok gözlemsel çal flmadan bilinmektedir ve böyle bir yaklafl m bir grup hastan n alkolün yararl etkilerinden tümüyle mahrum kalmas sonucunu do uracakt r. Bu nedenle uygun hastalarda ölçülü düzeyde alkol kullan m n n belirlenmesi daha do ru olacakt r. (13) Erkekler için günde gram, kad nlar için günde 10-20gram a kadar alkol kullan m na izin verilebilir. Bu miktarlar da en fazla günde 1-3 kadeh sert içki, 1-3 bardak flarap ve 1-3 flifle biraya denk gelmektedir. Ancak unutulmamas gereken bir baflka nokta da alkol tüketimi art fl ile birlikte di er hastal klarla ilgili morbidite ve mortalitenin artmakta olufludur. Bunlar; hipertansiyon, hemorajik inme, karaci er hastal klar nda art fl, kazalar ve intihar oran nda art fl ve toplumsal, ailesel sorunlar n geliflmesidir. Bu nedenle alkol tavsiye edilmez, ama ölçülü içilebilir. Fiziksel egzersiz Düzenli fiziksel egzersiz gerek primer gerekse sekonder korunmada çok önemli bir etkendir. Fiziksel aktivite kan bas nc, kan lipid düzeyleri, insülin rezistans ve fliflmanl k üzerinde olumlu etkiler yapmaktad r. Spor yapma al flkanl fazla olmayan toplumumuz aç s ndan bu konunun hastalara özellikle vurgulanmas gerekir. Yetersiz aktivite di er olumsuz sa l k sonuçlar n da beraberinde getirebilmektedir; osteoporoz, diyabet, baz kanserler gibi. Egzersizin yararlar : Kardiyak performans Kan bas nc, lipid düzeyleri, insülin direnci, fliflmanl k Kendine güven, iyilik hissi

14 540 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 nfarktüs geçiren hastalar n %25 inde normal total kolesterol ile düflük HDL kolesterol düzeyleri saptan r. HDL kolesterol düzeyinin yükseltilmesinde düzenli fizik egzersiz ve sigaran n b rak lmas en önemli iki etkendir. nfarktüs sonras dönemde bafllang ç için önerilen egzersiz tipi yürümedir. lk 2 haftada amaç infarkt sonras dönemde yaflanan yatak istirahati veya fizik hareketsizli in hastan n üzerinden at lmas d r. Bu dönemde gö üs a r s, nefes darl, bayg nl k, afl r yorgunluk gibi semptomlara özellikle dikkat edilmelidir. Sekonder korunma amac yla fiziksel aktivitenin programlanmas için, öncelikle hastaya tam olarak stabilize olduktan sonra yani miyokard infarktüsünden yaklafl k 4-6 hafta sonra semptomla s - n rl egzersiz testi yapt r larak kapasitesi de erlendirilmelidir. Sekonder korunma amac yla egzersiz programlan rken iki ayr klinik tablo göz önüne al narak ilkeler konulmal d r: a- Miyokard iskemisi veya aritmi bulunmayan hastalar (düflük risk grubu): Bu grupta egzersiz fliddeti maksimal oksijen tüketim kapasitesinin %50-80 kadar olmal d r. Ölçümü daha basit bir parametre olan kalp h z göz önüne al n rsa, kalp h - z rezervinin %50-75 i kadar art r lmal d r (Yani ulafl lmak istenen kalp h z =istirahat kalp h z + [maksimal kalp h z istirahat kalp h z ]x %50-75) Bir baflka tan mlamayla maksimal kalp h z n n %40-60 ile egzersize bafllamak (hafif düzey), toleransa göre düzeyi art rarak orta dereceye (maksimal kalp h z n n %60-75 i) ve sonra yüksek düzeyde egzersize (maksimal kalp h z n n %75-90 ) ç kmak uygundur. Bu grup hastalarda ilk seanslarda hastan n gözetim alt nda olmas uygun olur, daha sonra hasta kendi bafl na egzersize devam edebilir.

15 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 541 b- Miyokard iskemisi veya aritmi bulunan hastalar (orta veya yüksek risk grubu): Bu grup hastalarda ise devaml gözetim alt nda egzersiz gereklidir. Bu hastalarda klinik sorunlara yol açan kalp h z düzeyinin 10 vuru alt ndaki kalp h z maksimum düzey olarak kabul edilmelidir. Sorun yaratan klinik durumlar; k sa süreli ventrikül taflikardisi, angina, ST depresyonu, kan bas nc nda 20 mmhg dan fazla düflme gibi durumlard r. Elbette bu hastalarda miyokard iskemisinin düzeltilmesi yani revaskülarizasyon as l amaç olmal d r. (14) Düzenli egzersize baflland ktan 12 hafta kadar sonra (3 ay) HDL kolesterol düzeylerinde yükselme bildirilmektedir. Asl nda kardiyovasküler risk faktörlerinden korunmak için gereken fizik egzersiz çok a r ve s k programl bir egzersiz de ildir. Fizik aktivitenin sa lad yarar n büyük bölümü orta derecede aktiviteyle elde edilebilir. Ancak bu aktivitenin düzenli biçimde yap lmas gereklidir. Hastalara en basitçe haftada 3-4 gün veya tercihan her gün 30 dakika kadar izotonik, dinamik egzersiz yani koflma, yüzme, bisiklet veya en az ndan canl yürüyüfl önerilmelidir. Yaflam tarz de iflikliklerine ba l l k ve hatta ilaç kullan m oran, ne yaz k ki yeterli olmamakta ve hastalar n yar s na yak n 1 y l içinde bu önlemleri b rakmaktad rlar. Birçok etken fiziksel olarak aktif bir yaflam biçimini benimseyip sürdürmeyi engellemektedir, örne in; sosyoekonomik durum, kültürel etkenler, yafl ve genel sa l k durumu gibi. Fiziksel inaktivite toplumun tüm kesimlerinden bireyleri kapsamaktad r. (15) Aspirin Aspirin AM nin akut döneminde oldu u kadar sekonder korunmada da çok yararl d r. Aspirin koroner arterin trombotik reok-

16 542 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 lüzyon s kl n azaltarak gerek erken gerekse geç dönemde reinfarktüs s kl n düflürür. (16) Antiplatelet "Trialists collaboration 1994" çal flmas nda saptanan sonuçlar: Kardiyovasküler olay geçirmifl yüksek riskli hastada: Orta yafll ve yafll larda Erkek ve kad nlarda Hipertansif ve normotansiflerde Diyabetik ve nondiyabetiklerde etkili bulunmufltur. Anstabil AP li hastalarda 6 ayda 1000 hastada 50 vasküler olay önlemekte, M, stroke veya T A geçirmifl olan hastalarda 2-3 y lda 1000 hastada 40 olay önlemektedir. Di er yüksek riskli hastalarda 1 y lda 1000 hastada 20 olay önlemektedir. Daha önce olay geçirmemifl asemptomatik kiflilerde ise, her 1000 hastada 4 olay önlemektedir. Bu çal flmada Aspirin in nonfatal M de %30, nonfatal inmede %30, vasküler ölümlerde ise %17 azalma sa lad gözlenmifltir. Worcester Heart Attack çal flmas nda da Aspirin kullanmakta olan hastalarda geliflen yeni M lerin daha s n rl alanda olufltu u ve non-q M olma e ilimi tafl d gösterilmifltir. Sekonder korunmada Aspirin dozu mg aras nda de iflebilir. Yak n zamanlarda Aspirin d fl nda antiagregan ilaçlar da kulan lmaya bafllanm flt r. Tiklopidin ve Klopidogrel gibi. (17,18) Beta blokerler nfarktüs sonras dönemde sekonder korunmada kullan labilecek ilaçlar n bafl nda beta blokerler gelmektedir. Bu ilaç grubu hem antiaritmik hem de antiiskemik etkiye sahiptir. nfarktüsün akut

17 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 543 döneminde infarkt alan n küçültme ve kardiyak rüptür olas l n azaltma gibi etkilerine ek olarak kronik dönemde de ani ölüm oran ile tekrarlayan nonfatal M oran n azaltt klar gösterilmifltir. Özellikle ani ölüm oran n %40 a kadar düflürdükleri ve bu etkinin y llarca sürdü ü bilinmektedir. (19) Ne yaz k ki beta bloker kullan m oran hala %50 nin alt ndad r. (20) Beta blokerlerden en fazla yarar görecek olan hastalar özellikle sol ventrikül disfonksiyonu bulunan, miyokard iskemisi devam eden, aritmisi olan ve diyabetik hastalard r. Bu nedenle bu hastalar baflta olmak üzere kontrendikasyon bulunmayan tüm hastalarda, beta bloker infarktüsün akut döneminden itibaren bafllanmal - d r. Beta blokerler 2 y l kadar devam edilmeli ve bu sürenin sonunda hasta yeniden de erlendirilmelidir. laç iyi tolere ediliyorsa ve kesilmesini gerektirecek bir durum yoksa tedaviye devam edilebilir. Tercihan kardiyoselektif beta blokerler seçilerek kalp h z n süprese edecek yani hafif bradikardi yaratacak bir doz uygulanmal d r. Lipid düflürücü tedavi: Lipid düflürücü tedavi son y llarda giderek artan önem kazanm fl ve üzerinde en çok araflt rma yap lan konulardan biri haline gelmifltir. Kan kolesterol düzeyi ile ateroskleroz geliflimi aras ndaki iliflki ve kolesterol düzeyi düflürülmesinin morbidite ve mortalitede sa lad ciddi azalmalar bunda en önemli rolü oynamaktad r. Lipid düflürücü tedavide en çok kullan lan ve en etkili ilaçlar HMG CoA redüktaz inhibitörleridir (Statinler). Afla daki grafikte görüldü ü gibi akut miyokard infarktüsünde mortaliteyi azaltmakta trombolizden sonra 2. s ray statinler almaktad r. Bu sonuç bu ilaçlar n lipid düflürücü oldu u kadar di er etkilerinden de kaynaklan yor gibi görünmektedir.

18 544 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 Ayr ca safra asidi sekestranlar ve nikotinik asit de kullan labilir. Hiperlipidemili hastalarda genellikle statin kullan m yeterli olmaktad r çünkü statinler trigliserid düzeyini de düflürücü etkiye sahiptir. Trigliserid düzeyi %600 mg' n üstündeki yüksek düzeylerde ve HDL kolesterol düzeyi de düflük olan hastalarda ek olarak fibrate preparatlar da verilebilir. Ancak bu durum tüm olgular n çok az bir k sm n oluflturmaktad r. Hastalarda yavafl doz art r m yerine do rudan yüksek dozla bafllamak hedefe daha kolay ulaflmay sa lamakta ve zaman kayb n önlemektedir. fiekil 3: Akut miyokard infarktüsü sonras nda kullan lan bafll ca ilaçlar n mortaliteye olan etkileri.

19 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 545 Afla daki tabloda görüldü ü gibi sekonder korunmada LDL kolesterol düzeyi %130 mg n üzerindeyse diyetle birlikte statin preparat bafllanmal ve hedef LDL kolesterol düzeyini %100 mg n alt nda tutmak olmal d r. Arzu edilen lipid düzeyleri: T. Kolesterol <%200mg LDL kolesterol <%160mg (KKH yok, <2 risk faktörü) <%130mg (KKH yok, <2 risk faktörü) <%100mg (KKH var) HDL kolesterol >%35mg (>%60mg çok iyi, negatif risk fektörü Trigliserid <%200mg ( = s n rda yüksek = yüksek >1000= çok yüksek) Statinlerin kolesterol düflürücü etkileri d fl nda bir çok olumlu etkileri vard r. Bunlar; endotel disfonksiyonunun düzelmesi, düz kas hücrelerinin canl l n koruma, inflamasyonun etkisini azaltma, trombositlerin trombüs oluflturmas n önleme gibi etkilerdir. Özellikle endotel disfonksiyonu ve plak stabilitesi üzerine olan olumlu etkiler giderek daha fazla ilgi çekmekte ve önem kazanmaktad r. Çünkü hiperkolesteroleminin yaflam n ilk 10 y l nda bile endotel disfonksiyonu yapabildi i bilinmektedir. Statin tedavisiyle henüz LDL kolesterol düzeyi de iflmeden önce ba ms z olarak endotel fonksiyonunda dilatasyona e ilimli bir modülasyon olabilece- i düflünülmektedir. Bu tür etkiler bak m ndan statinler aras nda da baz farkl l klar ortaya ç kmaktad r.

20 546 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 Statinlerle yap lan 3 büyük sekonder korunma çal flmas vard r. Bunlar 4S, CARE ve LIPID çal flmalar d r. (21) Bu çal flmalar n her üçünde de tutarl biçimde hem genel mortalitede hem de kardiyovasküler mortalitede belirgin düflme saptanm flt r. Bunlardan CARE çal flmas n n özelli i miyokard infarktüsü ge- Tablo 1: M sonras sekonder korunma ile ilgili yap lan 3 büyük statin çal flmas 4S CARE LIPID =Scandinavian Simvastatin Survival Study = Cholesterol and Recurrent Events = Long-tem Intervention with Paravastatin in Ischemic Disease 4S CARE LIPID n Klinik Stabil AP, AM Post - M M, Anst. Angina Kolesterol < Statin Simvastatin 20-40mg Pravastatin 40mg Pravastatin 40mg zlem 5.4 y l 5 y l 6.1 y l Ek tedavi Asp.%37, BBI.%57 Asp.%83, BBI.%40 Asp.%83, BBI.%40 PTCA/CABG %8 PTCA/CABG %54 PTCA/CABG %41 Arafl. hedefi Tot. mort. Nonfatal M Nonfatal M KKH mort KKH mort. Totmort. KKH mort. Revask. Revask. nme Revask. nme K saltmalar: AP : Angina pektoris Asp : Aspirin BBI : Beti bloker KKH : Koroner kalp hastal PTCA : Anjiyoplasti ACBG : Aorto-koroner by-pass greft operasyonu Arst : Anstabl angina

21 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 547 çiren bir popülasyonda yap lmas ve hastalar n kolesterol düzeylerinin genel popülasyondaki ortalama kolesterol düzeyleri ile ayn olmas yd. Yani çok yüksek olmayan kolesterol düzeylerinin düflürülmesi belirgin olarak mortalitede azalma sa lamaktad r. Statinlerin nonlipid düflürücü etkileri: fiekil 4: Statin kullan lan sekonder korunma çal flmalar nda al nan sonuçlar

22 548 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 Plak stabilitesi art fl Endotel fonksiyonunda iyileflme Kronik inflamasyonda azalma Lipid nüvesinin azalmas. Lokal makrofaj azalmas. Fibröz içerik art fl. Endotele ba ml vazodilatasyon artar. nflamatuvar uyar lar azal r. Endotelin-1 düzeyi düfler. LDL oksidasyonu azal r. NO sentezi artar. Mitojen cevap (PDGF) azal r. Düz kas hücre proliferasyonu azal r. Monosit kemotaksisi ve migrasyonu azal r. Makrofaj proteaz üretimi azal r. Kan kolesterol düzeyi ile inme geliflimi aras nda yak n bir iliflki olmamas na ra men, CARE çal flmas nda pravastatin kullanan hastalarda inme s kl nda belirgin düflme gözlenmifltir. Bu da statinlerin lipid düflürücü etki d fl ndaki etkileriyle aç klanmaktad r. lginç bir bulgu olarak, k sa dönemde statinlerle ciddi düzeyde kan kolesterolünün düflürülmesinin miyokardiyal perfüzyonda belirgin düzelme sa lad da gösterilmifltir. Henüz plak regresyonu sa lanmadan ortaya ç kan bu düzelmenin k sa dönemde oluflan endotel fonksiyonu iyileflmesine ba l oldu u san lmaktad r. (22)

23 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ SONRASINDA SEKONDER KORUNMA 549 Sonuç olarak statinlerle lipid düflürülmesi: plak mekanik dayan kl l inflamatuvar aktivite endotelyal fonksiyonel bütünlük Kolesterol düzeyi ile koroner kalp hastal aras ndaki iliflkinin önemi bu kadar vurgulanmas na ra men lipid düflürücü tedavi alan risk gurubundaki hastalar n oran ne yaz k ki hala 1/3 civar ndad r. Afla daki grafikte görüldü ü gibi geliflmifl ülkelerde bile ancak %30 hasta kolesterol düflürücü tedavi alt ndad r. (23,24,25) Halen piyasada bulunan çok say daki statin preparatlar n n kimyasal yap lar ve farmakokinetik özellikleri aras nda da farklar vard r. Genel olarak s n f etkisi olmakla birlikte bu farklar ilaçlar n etki ve güvenlik profillerinde farkl l k yarat r. Örne in insanda ilaç metabolizmas nda önemli rolü olan sitokrom P450 izoenzim grubu, birden çok say da ilac n kullan m s ras nda önemli sonuçlar fiekil 5: Statin preparatlar n n tedavide kullan m oranlar

24 550 AKUT M YOKARD NFARKTÜSÜ / KOMPL KASYONLAR'99 do urabilir. Statin preparatlar n n ço u (Lovastatin, Simvastatin, Cerivastatin, Atorvastatin, Fluvastatin) bu sistem arac l yla metabolize olur. Baz ilaçlar ve maddeler sitokrom P450 sistemi ile metabolize olur veya bu enzimleri inhibe ederler. flte bu ilaçlar veya maddeler statin grubu ilaçlarla birlikte kullan ld nda plazma statin düzeylerini yükselterek istenmeyen yan etkilerin geliflmesi olas l n yükseltirler. Klinik uygulamada çok s k karfl lafl lmamakla birlikte böyle durumlarda sitokrom P450 enzim sistemi ile metabolize olmayan bir statin seçimi önem tafl yabilir. Sitokrom P450 yoluyla metabolize olan maddeler veya inhibitörleri } +Statinler Statin düzeyi Yan etki Statin kullan lan anjiyografik regresyon çal flmalar ndan al nan sonuçlar lümen çap ndaki art fl derecesi ile LDL kolesterol düzeyin- Tablo 2: Sitokrom P450 enzimi yoluyla metabolize olan maddeler ve inhibitörleri: Maddeler nhibitörler (3A4) (3A4) Cyclosporine Atorvastatin Cyclosporine Diltiazem Cerivastatin Diltiazem Ergotamine Lovastatin Erythromycin Felodipine Simvastatin Verapamil Midazolam Quinidine Sildenafil Itraconazole (2C9) Greyfurt suyu Warfarin Losartan Diclofenac buprofen Fluvastatin

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

KORONER ARTER HASTALIĞINDA BETA BLOKERLER GÖZDEN DÜŞÜYOR MU?

KORONER ARTER HASTALIĞINDA BETA BLOKERLER GÖZDEN DÜŞÜYOR MU? KORONER ARTER HASTALIĞINDA BETA BLOKERLER GÖZDEN DÜŞÜYOR MU? TABİ Kİ HAYIR, HER HASTAYA VERMELİYİZ DR. SABRİ DEMİ RCAN Beta Blokerler Adrenerjik reseptörler katekolaminler tarafından stimüle edilen G-protein

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

Prof. Dr. Azem AKILLI EÜTF Kardiyoloji İzmir

Prof. Dr. Azem AKILLI EÜTF Kardiyoloji İzmir Kalp yetersizliğine ine sahip yaşlılarda larda Nebivolol ü ün KARDİYAK SONUÇLARA (outcomes)) ve rehospitalizasyon üzerindeki etkileri Prof. Dr. Azem AKILLI EÜTF Kardiyoloji İzmir Hipertansiyonla Mücadele

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Bir ARB Olarak Olmesartan Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı PatenT (Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension

Detaylı

Göğüs Ağrısı; Anjina Pektoris; Akut Koroner Sendrom; Acute Coronary Syndrome; Unsable Angina; Anstabil Anjina pektoris;

Göğüs Ağrısı; Anjina Pektoris; Akut Koroner Sendrom; Acute Coronary Syndrome; Unsable Angina; Anstabil Anjina pektoris; KALP AĞRISI Göğüs Ağrısı; Anjina Pektoris; Akut Koroner Sendrom; Acute Coronary Syndrome; Unsable Angina; Anstabil Anjina pektoris; Kalp ağrısı yada Akut koroner sendrom kalbe giden kan akımının aniden

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı

Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı DM TEDAVİSİNDE KOMPLİKASYONLAR DM TEDAVİSİ VE KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLAR Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı Slide 1 Sunum planı DM ve kardiyovasküler hastalık-riskleri

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili;

Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili; KORONER RİSK TESTİ Koroner Check Up; Coronary risk profile; Koroner kalp hastalıkları risk testi; Lipid profili; Koroner kalp hastalıklarına yol açan kolesterol ve lipit testleridir. Koroner risk testleri

Detaylı

Kardiyovasküler hastalıklardan korunmak için 5 önemli neden :

Kardiyovasküler hastalıklardan korunmak için 5 önemli neden : 2008 İskemik Kalp Hastalıklarında Primer ve Sekonder Korunma Doç. Dr. Mehdi Zoghi Kardiyovasküler hastalıklardan korunmak için 5 önemli neden : 1. Kardiyovasküler hastalıklar (KVH) erken ölümlerin başlıca

Detaylı

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ Dr Nur Kır İstanbul Tıp Fakültesi 1. RETİNA GÜNLERİ İSTANBUL 2013 AREDS I Çalışması (2001) Amaç: Farklı evrelerdeki YBMD hastalarında yüksek doz antioksidan ve minerallerin

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİ? Egzersiz reçetesi bireylere sistematik ve bireyselleştirilmiş fiziksel aktivite önerileri yapılmasıdır. EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL

Detaylı

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Prof.Dr.Oktay Demirkıran İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Acil Yoğun Bakım Ünitesi Avrupa da yaklaşık 700,000/yıl

Detaylı

Akut koroner sendromlarda yeni antiagreganlar. Yrd.Doç.Dr.Mehmet DOKUR Zirve Üniversitesi Emine-Bahaeddin Nakıboğlu Tıp Fakültesi/Acil Tıp AD.

Akut koroner sendromlarda yeni antiagreganlar. Yrd.Doç.Dr.Mehmet DOKUR Zirve Üniversitesi Emine-Bahaeddin Nakıboğlu Tıp Fakültesi/Acil Tıp AD. Akut koroner sendromlarda yeni antiagreganlar Yrd.Doç.Dr.Mehmet DOKUR Zirve Üniversitesi Emine-Bahaeddin Nakıboğlu Tıp Fakültesi/Acil Tıp AD. Akut Koroner Sendrom(ACS) ST Segment Elevasyonlu Miyokart İnfarktüsü(STEMI)

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIĞI. Dr Sim Kutlay

PERİFERİK ARTER HASTALIĞI. Dr Sim Kutlay PERİFERİK ARTER HASTALIĞI Dr Sim Kutlay ENDOTEL Nitrik oksit Endotelin-1 Anjiotensin II Nitrik oksit NF-kB aktivasyonu Anjiotensin II Aktivatör protein-1 aktivasyonu Nitrik oksit Doku faktörü Plazminojen

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları

Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları DOÇ. DR. GÖKÇEN ORHAN Dr. Siyami Ersek Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi İSTANBUL Euroscore risk sınflaması STS risk

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

İskemik Serebrovasküler Hastalıkta Primer Korunma

İskemik Serebrovasküler Hastalıkta Primer Korunma İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Nörolog Olmayanlar İçin Nöroloji Sempozyum Dizisi No: 42 Ocak 2005; s. 9-16 İskemik Serebrovasküler Hastalıkta Primer Korunma Prof. Dr. Birsen

Detaylı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? İngiltere

Detaylı

Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D.

Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D. Prof. Dr. Binali MAVİTAŞ Dicle Üniverstiesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi A.D. Endotel zedelenmesi ATEROSKLEROZ Monositlerin intimaya göçü Lipid yüklü makrofajlar Sitokinler İntimaya kas h. göçü

Detaylı

KARD YOVASKÜLER R SK PLATFORMU ORTAK B LD R S

KARD YOVASKÜLER R SK PLATFORMU ORTAK B LD R S KARD YOVASKÜLER R SK PLATFORMU ORTAK B LD R S 2 KARD YOVASKÜLER R SK PLATFORMU ORTAK B LD R S Afla da ad bulunan uzmanl k dernekleri, ülkemizde kalp damar hastal klar n n azalt lmas için, kardiyovasküler

Detaylı

Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT)

Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT) Kardiyak Resenkronizasyon Tedavisi (CRT) Dr. Sabri Demircan Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji ABD September 20, 2014 Kardiyoloji Semineri 2009 1 Kalp Yetersizliğinin Ciddiyeti Ölüm Nedenleri

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

YAfiLIDA SKEM K KALP HASTALIKLARI

YAfiLIDA SKEM K KALP HASTALIKLARI Eğitimi Etkinlikleri.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Geriatrik Hasta ve Sorunlar Sempozyumu 12-13 Kas m 1998, stanbul, s. 31-38 Sürekli Tıp İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli

Detaylı

Araştırma. Hatice ŞİMŞEK 1, Yücel DEMİRAL 1, Özgür ASLAN 2, Belgin ÜNAL TOĞRUL 1

Araştırma. Hatice ŞİMŞEK 1, Yücel DEMİRAL 1, Özgür ASLAN 2, Belgin ÜNAL TOĞRUL 1 Araştırma Bir Üniversite Hastanesinde Koroner Kalp Hastalarına Uygulanan Tedavi Oranları TREATMENT UPTAKE LEVELS AMONG THE CORONARY HEART DISEASE PATIENTS AT THE UNIVERSITY HOSPITAL Hatice ŞİMŞEK 1, Yücel

Detaylı

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemii id i Tedavisi i Prof.Dr. Oktay Ergene İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemi Gelişimiş VLDL Chylomicron Liver Defective Lipolysis Remnants

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

ELEKTİF OLGULARDA ANTİTROMBOSİT,ANTİTROMBİN TEDAVİ STRATEJİSİ

ELEKTİF OLGULARDA ANTİTROMBOSİT,ANTİTROMBİN TEDAVİ STRATEJİSİ ELEKTİF OLGULARDA ANTİTROMBOSİT,ANTİTROMBİN TEDAVİ STRATEJİSİ Doç.Dr.B.Yılmaz CİNGÖZBAY GATA HAYDARPAŞA EĞİTİM HASTANESİ KARDİYOLOJİ SERVİSİ İSTANBUL İSTANBUL GİRİŞİMSEL KARDİYOLOJİ KURSU 11 Haziran 2011

Detaylı

Hikmet Demir 53 Yaşında 2 Çocuk babası Emekli devlet memuru İstanbul da yaşıyor

Hikmet Demir 53 Yaşında 2 Çocuk babası Emekli devlet memuru İstanbul da yaşıyor Hikmet Demir Hikmet Demir 53 Yaşında 2 Çocuk babası Emekli devlet memuru İstanbul da yaşıyor Hikmet Demir, 53 Yaşında 2 Çocuk babası Emekli devlet memuru İstanbul da yaşıyor Yakınma: Gözlerde uçuşmalar,

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir

Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir Dr. Cem Alhan XVI. Ulusal Kongre, 19-22 Mayıs, Eskişehir Changing patterns of initial treatment selection among medical therapy (MED, yellow line), percutaneous

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

EOZİNOFİLİK ÖZOFAJİT ANTALYA 2016 DR YÜKSEL ATEŞ BAYINDIR HASTANESİ ANKARA

EOZİNOFİLİK ÖZOFAJİT ANTALYA 2016 DR YÜKSEL ATEŞ BAYINDIR HASTANESİ ANKARA EOZİNOFİLİK ÖZOFAJİT ANTALYA 2016 DR YÜKSEL ATEŞ BAYINDIR HASTANESİ ANKARA 1. vaka S.P ERKEK 1982 DOĞUMLU YUTMA GÜÇLÜĞÜ ŞİKAYETİ MEVCUT DIŞ MERKEZDE YAPILAN ÖGD SONUCU SQUAMOZ HÜCRELİ CA TANISI ALMIŞ TEKRARLANAN

Detaylı

Koroner Arter Hastalığında Tanı Uzm. Dr. Zehra İlke Akyıldız İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniğiiği Aşağıdakilerden hangisi tipik göğüs ağrısının özellikleridir? a) Retrosternal

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman.

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman. Dr. Erdal DUMAN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir Tel: 0232-4642932 www.erdalduman.com Söylenceler Erkeklerde osteoporoz olmaz Diyet yapınca vücuttaki

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL KİLO KONTROLÜ Doç. Dr. FERDA GÜRSEL Sinsi sinsi artan Obesiti FE azalması metabolik hızın düşmesine neden olur. Harcanan enerji alınandan fazla değilse o zaman kilo alımı gerçekleşir. Aşırı Yağlılığın

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

KVH VE SİGARA BIRAKMA. Mini Ders 3 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi

KVH VE SİGARA BIRAKMA. Mini Ders 3 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi KVH VE SİGARA BIRAKMA Mini Ders 3 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi TEMEL SLAYTLAR KVH ve Sigara Bırakma Mini Ders 3 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi

Detaylı

JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı

JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı JNC 8 göre Hipertansif Hastanın Tedavide Kan Basıncı Hedefi Ne Olmalı Prof. Dr. Bülent ALTUN Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Dünyada Hipertansiyon

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

çindekiler Kalbiniz ne kadar genç? Hipertansiyon: Kalp sa l n n baflta gelen düflman 2 Kolesterol: Kalp hastal salg n n n ard ndaki sinsi düflman 4

çindekiler Kalbiniz ne kadar genç? Hipertansiyon: Kalp sa l n n baflta gelen düflman 2 Kolesterol: Kalp hastal salg n n n ard ndaki sinsi düflman 4 çindekiler Kalbiniz ne kadar genç? Hipertansiyon: Kalp sa l n n baflta gelen düflman 2 Kolesterol: Kalp hastal salg n n n ard ndaki sinsi düflman 4 Sigara kalbinize zararl d r! 8 Sinsi düflman: fiiflmanl

Detaylı

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, madde bağımlılığının tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Asistan Oryantasyon Eğitimi

Asistan Oryantasyon Eğitimi Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi ST YÜKSELMESİZ Akut Koroner Sendrom SOAP/NSTEMI Gazi Üniversitesi Acil Tıp Anabilim Dalı 02.04.2011 Sunumu Hazırlayan Dr. Mehmet Mahir KUNT Hacettepe

Detaylı

MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ

MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ Dr.Abdullah Arıcıoğlu İç Hastalıkları Uzmanı MERSİN MERSİN SAHİL YÜRÜYÜŞ BANDI ve EGZERSİZ Mersin sahil yürüyüş bandı, Hilton Otelinden Mezitli Babil kavşağına kadar 8.5 kilometre uzunluğundadır. Bu uzunluğun

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ Sami Uzun 1, Serhat Karadag 1, Meltem Gursu 1, Metin Yegen 2, İdris Kurtulus 3, Zeki Aydin 4, Ahmet

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Prof. Dr. A. Tuncay Demiryürek Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Farmakoloji Anabilim Dalı TFD-Trabzon Ekim 2007 Endotel Endotel tabakası, - fiziksel bariyer

Detaylı

Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir

Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir Kalp yetmezliği Ventrikülün dolumunu veya kanı pompalamasını önleyen yapısal veya işlevsel herhangi bir kalp bozukluğu nedeniyle oluşan karmaşık

Detaylı

2. BÖLÜM YÜKSEK R SKL HASTALARIN BEL RLENMES

2. BÖLÜM YÜKSEK R SKL HASTALARIN BEL RLENMES 2. BÖLÜM YÜKSEK R SKL HASTALARIN BEL RLENMES Prof. Dr. Rasim ENAR stanbul Üniversitesi Kardiyoloji Enstitüsü Akut koroner sendromlar ve bunlar n en ölümcül flekli olan akut miyokard infarktüsünün (AM )

Detaylı

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D AZ BASINCI ES - 1 1. Balona etki eden toplam bas nç; aç k ava bas nc - na, yüksekli ine ve un a rl na ba l - d r. Bu büyüklükler kald rma kuvvetini etkiledi inden, gerilme kuvvetini de etkiler. areketli

Detaylı

Kardiyovasküler olayların önlenmesinde statinler. Dr. Sadi GÜLEÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Kardiyovasküler olayların önlenmesinde statinler. Dr. Sadi GÜLEÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kardiyovasküler olayların önlenmesinde statinler Dr. Sadi GÜLEÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Cleveland, Ohio/ABD, Kasım 1998 Kaza notları: 2 kişi olay anında, 1 kişi hastanede

Detaylı

Hazırlayan ekip : Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çalışma Grubu. Üyeler - Dr.Baktash Morrad - Dr.Ayşe Hüseyinoğlu - Dr.

Hazırlayan ekip : Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çalışma Grubu. Üyeler - Dr.Baktash Morrad - Dr.Ayşe Hüseyinoğlu - Dr. Genç Kardiyologlar Grup Sorumlusu - Prof.Dr.Oktay Ergene Bilimsel İçeriğin Değerlendirilmesi, Son Düzenleme - Prof.Dr. Recep Demirbağ Düzenleme, Gözden Geçirme - Uz.Dr.Rida Berilğen - Uz.Dr.Barış Düzel

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Koroner Bypass Ameliyatında Mortalite ve Morbiditeye Etki Eden Risk Faktörlerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi

Koroner Bypass Ameliyatında Mortalite ve Morbiditeye Etki Eden Risk Faktörlerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi Koroner Bypass Ameliyatında Mortalite ve Morbiditeye Etki Eden Risk Faktörlerinin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi A. HAMULU, M. ÖZBARAN, Y. ATAY, H. POSACIOĞLU, İ. ARAS, Suat BÜKET, Alp ALAYUNT, Ö. BİLKAY,

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK

YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ABD Varfarin etkinliğinin kanıtlanmış olmasına rağmen suboptimal ve düşük kullanım oranı nedeniyle yeni oral antikoagülan

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015

Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: 30.11.2015 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİĞİN UYGULANMASINA İLİŞKİN GENELGE (2015/50) Bu Genelge, 25.05.2015

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ Kadın İdrar İnkontinansı Dr. M.NURİ BODAKÇİ Genel populasyonun çoğunda özellikle kadınlarda ve yaşlılarda mesane disfonksiyonu vardır. ICS üriner inkontinansı; objektif olarak gösterilebilen ve sosyal

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

ULUSAL KALP SAĞLIĞI POLİTİKASI ANA İLKELERİ

ULUSAL KALP SAĞLIĞI POLİTİKASI ANA İLKELERİ ULUSAL KALP SAĞLIĞI POLİTİKASI ANA İLKELERİ 1. Dünyada kalp-damar hastalıkları ile ilgili epidemiyolojik gerçekler 1.1. Kalp ve Damar Hastalığı Kavramı 1.2. Dünyada Kalp ve Damar Hastalıklarının Epidemiyolojisi

Detaylı

Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay

Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay Metabolik Sendrom Tanı Tedavi Dr. Abdullah Okyay Metabolik Sendrom İnsülin direnci (İR) zemininde ortaya çıkan Abdominal obesite Bozulmuş glukoz toleransı (BGT) veya DM HT Dislipidemi Enflamasyon, endotel

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

HİPERTROFİK KARDİYOMİYOPATİ

HİPERTROFİK KARDİYOMİYOPATİ ANİ ÖLÜMLE İLİŞKİLİ YAPISAL KALP HASTALIKLARIN TEDAVİSİNDE SON GELİŞMELER HİPERTROFİK KARDİYOMİYOPATİ Dr. Murat Sucu Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD. Tanım Eko, MR veya CT ile Herhangi

Detaylı

VAKA SUNUMU. Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi

VAKA SUNUMU. Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi VAKA SUNUMU Dr. Arif Alper KIRKPANTUR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Nefroloji Ünitesi ÖYKÜ 58 yaşında, erkek hasta, emekli memur, Ankara 1989: Tip 2 DM tanısı konularak, oral antidiyabetik

Detaylı