Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesi üzerindeki uzun dönem etkileri: İzleme çalışması

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesi üzerindeki uzun dönem etkileri: İzleme çalışması"

Transkript

1 238 Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam Araştırma / Original article Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesi üzerindeki uzun dönem etkileri: İzleme çalışması Mehtap ARSLAN, 1 Ayla YAZICI, 2 Tülay YILMAZ, 3 Sibel COŞKUN, 4 Erhan KURT 5 ÖZET Amaç: Şizofreni, ilerleyici karakterde, klinik, bilişsel, sosyal ve mesleksel bozulmaya yol açan ciddi bir beyin hastalığıdır. Yüz yıllık çalışmaları içeren meta-analiz sonuçları şizofreninin gidiş ve sonlanmasının hala kötü olduğunu göstermektedir. Farmakolojik ve psikososyal tedavilerin kombinasyonlarını içeren kanıta dayalı stratejilerle umut verici sonuçlar elde edilmekte ve şizofreninin sonlanmasıyla ilgili beklentiler yükselmektedir. Bu çalışmada, uygulanan çok boyutlu psikososyal girişim programının şizofreni hastaları üzerindeki etkilerinin programın bitiminde ve üçüncü yılda incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya, yaşları arasında, şizofreni tanısı konmuş, daha önce çok boyutlu psikososyal girişim programına katılmamış 60 hasta alınmıştır. Tüm hastalara altı aylık programın başında, bitiminde ve başlangıçtan sonraki üçüncü yılda Bakırköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu, Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği, Morisky Uyum Ölçeği, Şizofreni Hastaları için Yaşam Niteliği Ölçeği, İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği, Sosyal İşlevsellik Ölçeği, Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi uygulanmış; ölçümler birbiriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular: Programın bitiminde ve üçüncü yıl ölçümlerinin ikisinde de programdan önce yapılan ölçümlere göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde belirti şiddetinin azaldığı, ilaç uyumu ve içgörü düzeyinin arttığı, hastane yatış sıklığının azaldığı, sosyal işlevselliğin ve yaşam niteliğinin arttığı saptanmıştır. Tartışma: Program süresince kullanılan yapılandırılmış psikososyal girişimlerin hastaların içgörü düzeyini ve ilaç uyumunu artırdığı, bunun da belirti şiddeti ve hastaneye yatış sıklığında azalma ile sonuçlandığı görülmüştür. Literatürde sosyal ve mesleksel işlevsellikte azalmanın en önemli nedeni olarak gösterilen negatif belirtilerde düzelme sağlanması, sosyal işlevselliği ve yaşam niteliğini ölçen ölçek puanlarındaki artışın nedeni olabilir. Ayrıca programda bağımsız yaşama becerileri, kişilerarası ilişkiler, günlük yaşam etkinlikleri, sosyal ilişki ve davranışlar gibi alanlara yönelik tekniklerin yoğun olarak kullanılmasının bu sonuca katkı sağladığı düşünülmektedir. Sonuç: Çalışma sonuçları uygulanan programın etkili olduğunu ve bunun üçüncü yılda da sürdüğünü göstermiş olması ve Türkiye de henüz kurulmakta olan toplum temelli psikiyatri sistemine geçiş sürecinde açılan toplum ruh sağlığı merkezlerine model olması açısından önemlidir. (Anadolu Psikiyatri Derg 2015; 16(4): ) Anahtar sözcükler: Şizofreni, psikososyal girişimler, işlevsellik Long-term effects of a rehabilitation program on the clinical outcomes, social functionality, and life quality of schizophrenic patients--a follow-up study ABSTRACT Objective: Schizophrenia is a severe brain disease which leads to progressive clinical, cognitive, social, and 1 Uzm.Dr., 3 Hemşire, 5 Doç.Dr., Bakırköy Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstanbul 2 Uzm. Dr, Serbest hekim, İstanbul 4 Yrd.Doç., Fethiye Sağlık Yüksek Okulu, Fethiye/Muğla Yazışma Adresi / Correspondence address: Uzm.Dr. Mehtap ARSLAN, Bakırköy Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Zuhurat Baba Mah. Dr. Tevfik Sağlam Cad. No.2 Bakırköy/İstanbul, Türkiye Geliş tarihi: , Kabul tarihi: , doi: /apd

2 Arslan ve ark. 239 vocational deterioration. The results of a meta-analysis of studies from more than 100 years showed that the progress and outcomes of schizophrenia remain poor. However, evidence-based strategies combining pharmacological and psychosocial treatments have obtained promising results and increased expectations regarding the outcome of schizophrenia. This study examined the effects of a multimodal, psychosocial intervention program for schizophrenic patients at the end of the program and three years later. Methods: The study involved 60 patients between 18 and 65 years old who had been diagnosed with schizophrenia but had not participated in a multimodal, psychosocial intervention program. At the beginning of, end of, and three years after the six-month program, all patients were assessed with the Bakırköy Rehabilitation Form for Patient with Chronic Mental Illness, Positive and Negative Syndrome Scale, Morisky s Questions--Self-Report Measure of Adherence, Quality of Life Scale, Insight into the Three Components of the Evaluation Scale, Social Functioning Scale, and Disability Assessment Schedule. The three sets of measurements were compared to each other. Findings: In the end-ofprogram and third-year measurements, the severity of the symptoms had statistically and significantly decreased compared to measurements made before the program. As well, the frequency of hospitalizations decreased, while adherence to treatment, insight level, social functionality, and quality of life increased. Discussion: The structured psychosocial interventions used throughout the program were found to increase patients insight level and adherence to treatment, which resulted in decreased severity of symptoms and frequency of hospitalizations. Recovery from negative symptoms, which the literature shows to be the most important causes of decreased social and professional functionality, could explain the increase in the scale scores measuring social functionality and quality of life. Likely also contributing to this result was the intense use of techniques in such areas as independent living skills, interpersonal relations, daily life activities, and social affairs and behaviors. Results: The results of this study are important. They show that the applied program is effective and that its positive effects lasted three years after it ended. This program can serve as a model for the community mental health centers opening during the transition to and establishment of a community-based psychiatric system in Turkey. (Anatolian Journal of Psychiatry 2015; 16(4): ) Key words: schizophrenia, psychosocial interventions, functionality GİRİŞ Şizofreni klinik, bilişsel, sosyal ve mesleksel bozulmaya yol açan ciddi bir beyin hastalığıdır. 1 Yüz yıllık çalışmaları içeren bir meta-analizin sonuçları 2 şizofreninin gidiş ve sonlanmasının kötü olduğunu göstermektedir. Psikososyal tedavilerle yeterince desteklenmediğinde ilaç tedavisinin başarısı sınırlı kalmaktadır. Farmakolojik ve psikososyal tedavilerin kombinasyonlarını içeren stratejilerle umut verici sonuçlar elde edilmekte ve şizofreni tedavisinde en uygun yöntemin ilaç tedavisinin psikososyal girişimlerle bütünleştirilmesi olduğu daha fazla vurgulanmaktadır. 3 5 Şizofreni tedavisinde çağcıl bakış, düzelme yi belirti şiddetinin azalmasına indirgeyen geleneksel yaklaşımdan farklı olarak, bağımsız yaşama becerileri, sosyal işlevsellik, istihdam, eğitim, kişilerarası ilişkiler gibi alanlarda düzelmenin, iyileşmenin temel unsurları olduğunu vurgulamıştır. 6 Sosyal beceri eğitimi, davranışsal girişimler, olgu yönetimi gibi birçok yöntem bu amaçla kullanılmaktadır. 7-9 Ağır ruhsal bozuklukların ele alınması ve tedavisinde psikolojik ve psikososyal girişimlerin çok boyutlu olmasının etkinliği artırdığı belirtilmiştir. 9 Çok boyutlu psikososyal girişim uygulamalarından yararlanan hastaların, bu hizmeti almayan hastalara göre belirtilerinin daha fazla düzeldiğini, iyileşmelerinin daha hızlı olduğunu, depreşme sıklığının dolayısıyla hastaneye yatış sıklığının daha az olduğunu, sosyal işlevsellik, hastalığa ait içgörü ve yaşam kalitesinde artış, yeti yitiminde azalma olduğunu bildiren çalışmalar vardır. 10 Ayrıca, psikososyal girişimlerin uzun dönem iyilik durumunun sağlanmasında da önemli rol oynadığı bildirilmiştir. 3,11 Standart ilaç tedavisiyle birlikte uygulanan çok boyutlu psikososyal girişimlerin şizofreni hastalarındaki etkisi ile ilgili Türkiye ye ilişkin bilimsel verilerin sınırlı olduğunu söyleyebiliriz. Üstelik bunların, pozitif ve negatif belirtiler, ilaç uyumu, yeti yitimi, sosyal işlevsellik, yaşam nitelikleri ve içgörü üzerine etkilerini bütüncül olarak değerlendiren; kısa ve uzun vadedeki etkilerini araştıran bir çalışmaya da rastlanmamıştır. Bu çalışmanın amacı, Bakırköy Prof.Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi (BRSHH) Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi nde uygulanan çok boyutlu psikososyal girişimlerden oluşan rehabilitasyon programının, şizofreni hastaları üzerindeki etkilerini ve üçüncü yılda sürüp sürmediğini incelemektir. Bu araştırmada, uygulanan programın çalışmaya alınan hastaların ilaç uyumunu ve içgörü düzeyini artıracağı, belirti şiddetini azaltacağı, sosyal işlevselliği ve yaşam kalitesini yükselteceği, yeti yitimini azaltacağı, bu değişimlerin üçüncü yılda da süreceği varsayılmıştır. Anadolu Psikiyatri Derg 2015; 16:

3 240 Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam YÖNTEM Katılımcılar Çalışmamızın, 01 Eylül-31 Aralık 2009 tarihleri arasında BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi ne ilk kez başvuran, daha önce programdan yararlanmamış, 76 şizofreni hastasıyla yapılması planlanmış, ancak çalışmaya katılmayı kabul etmeyen ve protokole uygun olmayan 16 hasta dışarda tutularak 60 hasta ile çalışmaya başlanmıştır. Alınan hastaların tümü başlangıçta ve altıncı ayda değerlendirilmiş, ancak üçüncü yılın sonundaki değerlendirmeye 43 hasta alınabilmiştir. Bu çalışma yerel etik kurulca onaylanmıştır. Çalışmaya yaşları arasında, okuryazar, en az iki yıldır Mental Hastalıklar için Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-IV-TR) ölçütlerine göre şizofreni tanısıyla izlenen olgular alınmış, alevlenme döneminde olanlar, hastanede yatmakta veya çıkarılmasının üzerinden iki hafta geçmemiş olanlar, halen alkol veya psikoaktif madde kullananlar, zeka geriliği veya bilişsel yetersizlik ek tanısı olanlar çalışma dışında tutulmuştur. Gereçler Bakırköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu (KRHRF), 12 Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), 13,14 Morisky Uyum Ölçeği, 15,16 Şizofreni Hastaları İçin Yaşam Niteliği Ölçeği (ŞHYNÖ), 17,18 Sosyal İşlevsellik Ölçeği (SİÖ), 19,20 İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği (İÜBDÖ), 21,22 Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi (YYDÇ) 23,24 değerlendirme araçları olarak kullanılmıştır. İşlem Ağır ruhsal bozukluklar ve merkezde uygulanan rehabilitasyon programının ilkeleri konusunda eğitim almış olan psikolog ve psikiyatri hemşireleri, çalışmaya katılan hastalar için danışman olarak belirlenmiştir. Danışmanlar çalışmaya alınan hastalarla ilk altı ay her hafta otuz dakika görüşme yapmıştır. İlk iki görüşmede sosyodemografik veriler toplanmış, veriler hastane tıbbi kayıtları ve hasta yakınlarıyla doğrulanmıştır. Sonraki görüşmelerde öz bakım, bağımsız yaşama, hastalığı tanıma ve başa çıkma, tedavi işbirliği, ilaç yan etkileriyle baş etme, iletişim, sosyal ilişkiler, sosyal haklar, damgalanma ve damgalanmayla mücadele yöntemleri, özsaygı alanlarında bilişsel davranışçı ve psikodrama teknikleriyle çalışılmış, örneğin hastalığa ve tedaviye ilişkin yanlış inanç ve tutumların açığa çıkarılması sağlanmış, bunların mantıksal ve pragmatik çürütme gibi bilişsel, ev ödevleri gibi davranışsal teknikler kullanılarak değiştirilmesi amaçlanmıştır. Tedaviye uyumun artırılmasını amaçlayan ilaç ve yan etki izleme formlarının düzenli olarak takip edilmesi, tıraş olma, banyo, yemek, uyku düzeni, toplu taşıma araçlarını kullanma, fatura ödeme gibi günlük yaşam etkinlikleriyle ilgili verilen ödevlerin izlenmesi ve geribildirim verilmesi sağlanmıştır. Ayrıca mesleksel işlevsellik, aile ilişkileri, krize müdahale gibi alanlarda olgu yöneticiliği yapılmıştır. Danışman görüşmelerine psikiyatri uzmanı tarafından gözetmenlik yapılmıştır. Bütün hastaların ve ailelerinden bir kişinin Ruhsal Eğitim Grubu na alınması sağlanmıştır. Ruhsal eğitim Programı Essen Üniversitesi tarafından geliştirilmiş olup, Psikiyatrik Araştırmalar ve Eğitim Merkezi Derneği (PAREM) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. 25,26 On dört hafta süren, stres-duyarlılık modeli ile, bilişsel-davranışçı tekniklerin kullanıldığı üç ana modülden oluşmaktadır. Birinci modülde hastalıkla ilgili temel bilgiler, ikinci modülde tedavi ve yan etkiler, üçüncü modülde kriz durumları ve başa çıkma stratejileri, sosyal haklar, damgalama ve mücadele stratejileri ana başlıklardır. Grup süresince etkileşim, rol oynama teknikleri, bilişsel davranışçı teknikler kullanılmaktadır. Ruhsal eğitim grup programı ele aldığı konular ve yapısı açısından Liberman ın sosyal beceri eğitimi grup programı ile benzerlik göstermektedir. 27 Bu gruplar hastalar ve aileler için ayrı ayrı uygulanmaktadır. Çalışmaya alınan hastaların merkezde bulunan atölyelerden en az birisinde veya çay ocağı, yemekhane, bahçe, kütüphane, spor salonu gibi tanımlanmış çalışma alanlarında en az üç ay süreyle çalışmaları sağlanmıştır. Atölyelerden sorumlu öğretmenlere, psikotik bozukluklarla ilgili temel bilgilerin anlatıldığı eğitim verilmiş, her hasta için ayrı çalışma planı yapılmış, bunlara psikolog ve psikiyatristler tarafından gözetmenlik yapılmıştır. Merkez, ortam tedavisi (milieu therapy) ilkelerine göre yapılandırılmıştır. 28 Hastalar çalışmanın başlangıcında, programın bitiminde ve üçüncü yılda ölçeklerle değerlendirilmiştir. Rehabilitasyon veri formu danışman ve sorumlu psikiyatrist tarafından, diğer ölçekler klinik dışından gelen, hastalar için kör olan psikiyatristler tarafından uygulanmıştır. Üç ölçümden elde edilen veriler karşılaştırılarak, merkezde uygulanan programın, hastaların klinik belirtileri, ilaç uyumu, içgörü düzeyi, sosyal işlevselliği, yaşam kalitesi ve yeti yitimi üzerindeki etkileri ve üçüncü yıldaki durum araştırılmıştır.

4 Arslan ve ark. 241 İstatistiksel analiz İstatistiksel analizler SPSS for Windows 20.0 sürümü ile yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerin ardından, rehabilitasyon programı öncesinde, bitiminde ve üçüncü yıl ölçülen kategorik değişkenlerin karşılaştırılması için McNemar testi kullanılmıştır. Değişkenlerin dağılımlarına uygun olarak Student s t testi veya Mann Whitney U testi ile gruplar arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Rehabilitasyon programı öncesinde, sonrasında ve üçüncü yıl ölçülen sürekli değişkenlerin karşılaştırılması için dağılımlarına uygun olarak eşli t testi veya Wilcoxon işaretli sıralar testi uygulanmıştır. Sürekli değişkenlerin birlikte nasıl değiştiklerini değerlendirmek amacıyla Pearson korelasyon analizi yapılmıştır. p<0.05 olan değerler istatistiksel olarak anlamlı olarak değerlendirilmiştir. BULGULAR Katılımcıların yaş ortalaması 35.5±9.5, eğitim süresi ortalaması 9.6±3.6, hastalık süresi ortalaması 15.0±9.2 yıldır. Katılımcılar arasında erkekler, bekarlar, çocuk sahibi olmayanlar, anne-baba ile birlikte yaşayanlar ve işsizler çoğunluktadır. Grupların sosyodemografik özellikleri Tablo 1 de gösterilmiştir. Katılımcıların dördünün (%6.7) alkol, yedisinin (%11.7) madde kullanımı olduğu, 28 inin (%46.7) intihar girişimi, sekizinin (%13.3) adli sorun yaşama öyküsünün bulunduğu saptanmıştır. Programdan önce ve sonra hastaneye yatış sayıları yıl başına bölünerek yıllık frekans elde edilmiş ve programdan sonra hastaneye yatış sıklığı (0.2±0.3), programdan önce hastaneye yatış sıklığından (0.3±0.3) anlamlı olarak daha Tablo 1. Örneklemin bazı sosyodemografik özellikleri Sayı % Cinsiyet Kadın Erkek Medeni durum Bekar Evli Dul/boşanmış Çocuk sahibi olma Yok Var Çalışma durumu İşsiz Çalışıyor Kısmi zamanlı çalışıyor Birlikte yaşanılan kişi Yalnız Eş-çocuk Anne-baba Tablo 2. Çalışma grubunun psikometrik değerlendirme sonuçları Program öncesi Program sonrası Program sonrası 3. yıl p (I) (s=60) (II) (s=60) (III) (s=43) I-II I-III II-III PANSS Pozitif 17.3± ± ± b <0.001 b b Negatif 21.6± ± ±5.6 <0.001 b <0.001 b b Genel 42.8± ± ±9.2 <0.001 b <0.001 b b Toplam 81.8± ± ±17.6 <0.001 a <0.001 b b YYDÇ 34.2± ± ±7.5 <0.001 a <0.001 a a SİÖ 100.8± ± ±23.9 <0.001 a <0.001 a a ŞHYNÖ K 22.4± ± ±7.8 <0.001 a <0.001 a a M 9.5± ± ± b b a R 22.3± ± ±7.0 <0.001 a b b E 6.6± ± ±2.0 <0.001 b <0.001 b b Toplam 60.9± ± ±19.8 <0.001 a <0.001 b b İÜBDÖ 13.5± ± ±1.9 <0.001 b <0.001 b a a Eşli t testi, b Wilcoxon işaretli sıralar testi, PANSS: Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği, YYDÇ: Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi, SİÖ: Sosyal İşlevsellik Ölçeği, ŞHYNÖ: Şizofreni Hastaları İçin Yaşam Niteliği Ölçeği, K: Kişilerarası ilişkiler, M: Mesleksel rol, R: Ruhsal bulgular, E: Günlük eşya kullanımı ve etkinlikler, İÜBDÖ: İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği Anadolu Psikiyatri Derg 2015; 16:

5 242 Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam I II III 20 0 Şekil 1. Çalışma grubunun psikometrik izleme sonuçları PANSS: Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği, P: Pozitif Belirtiler Alt Ölçeği, N: Negatif Belirtiler Alt Ölçeği, G: Genel Psikopatoloji Alt Ölçeği, T: Toplam Puan, SİÖ: Sosyal İşlevsellik Ölçeği, İÜBDÖ: İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği, YYDÇ: Yeti Yitimi Değerlendirme Çizelgesi, ŞHYNÖ: Şizofreni Hastaları için Yaşam Niteliği Ölçeği, K:Kişilerarası ilişkiler, M: Mesleki rol, R: Ruhsal bulgular, E: Günlük eşya kullanımı ve etkinlikler I: Birinci ölçüm (programın başlangıcında), II: İkinci ölçüm (programın bitiminde), III: Üçüncü ölçüm (üçüncü yılda) düşük bulunmuştur (p=0.002). Altı aylık programı tamamlayan hastaların sonraki üç yıl içinde merkezi kullanma sıklıklarına bakıldığında dokuzunun (%20.9) merkeze gitmediği, 12 sinin (%27.9) sık, 13 ünün (%30.2) orta sıklıkta ve dokuzunun (%20.9) seyrek olarak merkezi kullanmayı sürdürdüğü saptanmıştır. Program öncesi PANSS toplam puanı, PANSS alt ölçek ve yeti yitimi ölçek puanlarında program sonrası ve üçüncü yıl puanlarıyla karşılaştırıldığında, tüm puanlarda azalma saptanmış ve bunun istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Program sonrası ve üçüncü yıl karşılaştırıldığında ise PANSS pozitif ve toplam puanlarıyla, yeti yitimi ölçek puanlarında anlamlı bir azalma görülmüş (p<0.05); PANSS negatif alt ölçek ve PANSS genel puanlarında ise anlamlı bir değişiklik olmamıştır. SİÖ, ŞHYNÖ ve İÜBDÖ açısından, grubun program sonrası ve üçüncü yıl puanları, program öncesi puanlara göre anlamlı düzeyde yüksektir (p<0.05). Bu ölçeklerin program sonrası ve üçüncü yıl puanları karşılaştırıldığında, YYDÇ ve ŞHYNÖ-E puanlarında anlamlı bir değişiklik olduğu, diğer ölçek ve alt ölçek skorlarında bir fark oluşmadığı görülmüştür (Tablo 2, Şekil 1). Hastaların programdan önceki ilaç tedavisine uyumları programdan sonraki uyumlarıyla karşılaştırıldığında, programdan önce hastaların %25 inin düşük, %65 inin orta, %10 unun yüksek ilaç uyumuna sahip olduğu, programdan sonra yüksek ilaç uyumuna sahip hastaların oranının %71.7 ye yükseldiği, orta (%25) ve düşük (%3.3) ilaç uyumu oranlarının azaldığı görüldü. Bu değişim istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0.001). Hastaların programdan önceki ilaç tedavisine uyumları üçüncü yıldaki uyumlarıyla karşılaştırıldığında, düşük ilaç uyumunun %23.3 ten %4.7 ye, orta derecedeki ilaç uyumunun % den %20.9 a gerilediği, yüksek ilaç uyumu oranının %14 ten %74.4 e çıktığı görüldü. İlaç tedavisine uyum oranlarındaki bu artış anlamlı bulundu (p<0.001). Programı tamamlayan hastaların üç yıl sonra merkezi kullanma sıklıklarına bakılarak, merkezi etkin kullananlar (sık ve orta sıklıkta kullanan 25 hasta) ve etkin kullanmayanlar (devam etmeyen ve seyrek gelen 18 hasta) şeklinde iki grup oluşturuldu. Etkin kullanan hastaların 22 sinin (%88) ilaç tedavisine uyumları yüksek ve üçünün (%12) orta bulunurken, tedavi uyumu düşük hasta yoktu. Etkin kullanmayanların 10 unun

6 Arslan ve ark. 243 Tablo 3. Bakırköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu değerlendirme sonuçları Program öncesi Program sonrası Program sonrası 3. yıl p (I) (s=60) (II) (s=60) (III) (s=43) I-II I-III II-III GYAY 56.3± ± ±7.0 <0.001 b <0.001 b b GYAE 54.4± ± ±7.1 <0.001 b <0.001 b b HBÇY 31.5± ± ±3.2 <0.001 b <0.001 b b HBÇE 28.6± ± ±4.5 <0.001 a <0.001 a a SEY 22.3± ± ±4.5 <0.001 a <0.001 b b SEE 21.3± ± ±4.6 <0.001 b <0.001 b b Yeterlilik toplam 112.7± ± ±12.9 <0.001 a <0.001 b b Eğitim ihtiyacı toplam 106.0± ± ±13.7 <0.001 a <0.001 b b a Eşli t testi, b Wilcoxon işaretli sıralar testi, GYAY: Günlük Yaşam Aktiviteleri Yeterlilik, GYAE: Günlük Yaşam Aktiviteleri Eğitim İhtiyacı, HBÇY: Hastalıkla Başa Çıkma Yeterlilik, HBÇE: Hastalıkla Başa Çıkma Eğitim İhtiyacı, SEY: Sosyal Etkinlikler Yeterlilik, SEE: Sosyal Etkinlikler Eğitim İhtiyacı (%55) ilaç tedavisine uyumları yüksek, altısının (%33.3) orta, ikisinin (%11.1) düşüktü. İki grup arasındaki fark anlamlı bulundu (p=0.012). Program sonundaki ilaç uyumuyla üçüncü yıldaki ilaç uyumu arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p=0.204). Program öncesi, KRHRF nin yeterlilik ve eğitim gereksinmesi toplam puanları ile alt bölüm puanları, program sonrası ve üçüncü yıl puanlarıyla karşılaştırıldığında, tüm puanlarda yükselme saptanmış ve bu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Program sonrası ve üçüncü yıl puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Programı tamamlayan hastaların üçüncü yıl ölçek değerlendirmeleri, merkezi etkin kullanan ve etkin kullanmayan gruplar açısından karşılaştırıldığında, etkin kullananların ŞHYNÖ, SİÖ ve İÜBDÖ puanlarının belirgin olarak daha yüksek olduğu (sırasıyla p=0.006, p=0.015, p=0.024), YYÖ ve KRHRF yeterlilik ve eğitim gereksinmesi toplam puanları ile alt bölüm puanları açısından bir fark olmadığı görülmüştür. TARTIŞMA Çalışmaya alınan 64 hastanın 60 ı (%93.75) altı aylık programı tamamlamıştır. Bu oran, şizofreni hastalarının tedavi işbirliği konusundaki isteksizlikleri göz önüne alındığında yüksek bir orandır. Bu bulgu, hastaların bireysel özelliklerinin dikkate alındığı, gerek tedaviye ilişkin, gerekse yaşamının diğer alanlarındaki zorlukları, kişinin hasta lık dışında kalan korunmuş yanlarını, yeteneklerini ve işlevselliğini göz önünde bulunduran bir yaklaşımın hastanın program içinde kalma güdülenmesini artırmış olmasıyla açıklanabilir. Şizofreni hastalarında ilaç uyumunun %60 a varan oranlarda bozuk olduğu ve bu durumun daha sık hastane yatırılmaya yol açtığı bildirilmiştir Hastaya ve ailesine ruhsal eğitim verilmesi, problem çözme becerilerinin güçlendirilmesi, içgörü ve ilaç uyumunun artmasına, bunun da depreşme ve yatış sayısında azalmaya yol açtığı bildirilmiştir Bizim çalışmamızda da, programdan önceki İÜBDÇ puanlarına göre, programdan sonraki puanlarda anlamlı bir artış bulunmuş, ayrıca yüksek ilaç uyumu gösteren hasta oranı %10 dan %71.7 ye yükselmiştir. İlaç uyumu, ruhsal eğitim gruplarının her oturumunda ilaç izleme çizelgesinin değerlendirilmesi, hastanın tedavi kurumuna düzenli olarak gelmesi ve poliklinik kontrollerinin de düzenli olarak yapılması sonucu artmış olabilir. 8 Nitekim program bitiminden sonraki süreçte merkezi etkin olarak kullanmayı sürdürenlerde ilaç uyumunun, etkin kullanmayanlara göre anlamlı düzeyde yüksek oluşu bu varsayımımızı desteklemektedir. Programdan sonra merkezi etkin kullanmayan 18 hastadan sadece ikisinin ilaç uyumunun düşük bulunması, diğer hastaların orta veya yüksek düzeyde ilaç uyumunu sürdürüyor olmaları programın uzun dönemde de, azalmakla birlikte etkisini sürdürüyor olduğunu düşündürmektedir. Program süresince hastalara uygulanan işlemin, bir aile üyesi için de yapılmış olmasının bu sonuçta etkili olduğu düşünülmektedir. Zira psikososyal girişimlerin aileyi de kapsamasının ilaç uyumunu artırdığı ve depreşme oranını düşürdüğü bildirilmiştir İlaç uyumunun artması hastalık şiddetinin azalmasıyla doğrudan ilişkilidir. 38 Bizim çalışmamızda da programın bitiminde Anadolu Psikiyatri Derg 2015; 16:

7 244 Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam yapılan ölçümlerde PANSS ın tüm alt ve toplam puanlarında anlamlı düzeyde azalma olmuştur. Program içinde gerek danışmanlık sürecinde, gerekse ruhsal eğitim gruplarında, hastalığın erken ve dirençli belirtilerini tanıma ve baş etme yolları, tedavinin rasyoneli, ilaç yan etkilerini tanıma ve tedaviye uyumun önemi gibi başlıkların bilişsel davranışçı tekniklerle yoğun olarak çalışılması, hastaların içgörülerini artırmış olabilir. Bunun da tedavi uyumunun artmasına, dolayısıyla hastalık şiddetinin azalmasına yol açtığı söylenebilir. Literatürde çalışmamızı destekler nitelikte, bilişsel davranışçı tedavinin tedavi bitiminde ve 12 aylık izlemede belirti şiddetinde azalma ve PANSS puanlarında düşme açısından etkili bulunduğu bildirilmiştir. 9 Ayrıca eğitim sürecinde kazandıkları sorun çözme, stresle başa çıkma becerilerinin de psikiyatrik belirtilerin sıklık ve şiddetinde azalma sağlaması olasıdır. 39 Çalışmamızda programdan sonra hastaneye yatış sıklığının, programdan önceki hastaneye yatış sıklığından anlamlı olarak daha düşük bulunması, yukarıda sıralandığı gibi ilaç uyumunun artmasının ve hastalık belirtilerinin şiddetindeki azalmanın doğal sonucu olarak değerlendirilmelidir. Başka çalışmalarda da psikososyal rehabilitasyon programlarının hastane yatış sıklığı ve süresinde azalmaya yol açtığı gösterilmiştir. 40,41 Şizofreni gibi kronik psikotik bozukluklarda, sosyal ve mesleksel işlevsellikte önemli ölçüde bozulma olduğu, öz bakım, bağımsız yaşama becerileri, sosyal etkinlikler gibi günlük işlevlerin yerine getirilmesinde güçlükler olduğu bilinmektedir Literatürde şizofreni hastalarının üçte birinin negatif belirtilerden mustarip olduğu, negatif belirtilerin bağımsız yaşama becerilerinin kaybı, sosyal izolasyon ve yaşam kalitesinde azalmaya neden olduğu ve ilk nöbetten itibaren bu belirtilere dikkat edilmesi gerektiği bildirilmiş; negatif belirtilerin tedavisinde en etkin yolun, uygun tıbbi tedaviyle psikososyal rehabilitasyon programlarının bütünleştirilmesi olduğu vurgulanmıştır. 45,46 Çalışmamızda da programdan sonraki altıncı ay ve üçüncü yılda PANSS negatif alt ölçek puanlarında programdan önceki ölçümlere göre anlamlı oranda azalmanın olması programın negatif belirtileri azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Bu da literatürde belirtildiği gibi, sosyal işlevsellik, bağımsız yaşama becerileri ve yaşam kalitesinde artışın nedeni olabilir. SİÖ, ŞHYNÖ ve KRHRF alt ölçekleri birbirine paralel alanlarda sosyal ve mesleksel işlevselliği, günlük yaşam etkinliklerini, hastalığa yönelik tutum ve başa çıkma becerilerini değerlendirmektedir. Çalışmamızın yapıldığı merkezde geliştirilen, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması da merkezimizde yapılan KRHRF nin, GYAY ve GYAE alt ölçeklerinde yer alan öz bakım, yemek yapma, ulaşım araçlarını kullanma, fatura ödeme gibi günlük bağımsız yaşama becerileri gibi konular bireysel görüşmelerde çalışılmakta, danışman tarafından ödevler verilmekte, izlenmekte, ayrıca hem danışman, hem de merkezde çalışan tüm ekip tarafından hastaya geribildirim verilmektedir. HBÇY ve HBÇE alt ölçeklerinde yer alan hastalık belirtilerini tanıma, hastalığı kabul etme, belirtilerle başa çıkma yöntemleri, tedavi işbirliği gibi konular temel olarak gruplarda çalışılmaktadır. SEY ve SEE alt ölçeklerinde sosyal ve mesleksel işlevselliği değerlendiren kişilerarası ilişkiler, karşı cinsle ilişkiler, sosyal alanların kullanımı gibi başlıklar ise hem gruplarda, hem de bireysel görüşmelerde çalışılmakta, fakat temel olarak yarı profesyonel olarak çalışan öğretmenlerin gözetimindeki atölyeler bu alanların uygulamasının yapıldığı laboratuvarlar olarak işlev görmektedir. Gerek SİÖ ve ŞHYNÖ puanlarının, gerekse KRHRF nin alt ölçek ve toplam puanlarının programdan sonraki altıncı ay ve üçüncü yıl ölçümlerinin programdan önceki ölçümlerden anlamlı olarak yüksek bulunması, merkezde uygulanan bu çok boyutlu programın söz edilen tüm alanlarda etkili bir program olduğunu göstermektedir. Üstelik üçüncü yılda puanların altıncı aydakilerin altına düşmemiş olması, programın etkilerinin uzun dönemde de sürdüğünü göstermektedir. Bu sonuçlar uyguladığımız çok boyutlu psikososyal programın Liberman ın sosyal beceri eğitimi programıyla yalnız temel ilkeler açısından değil, elde edilen sonuçlar açısından da büyük ölçüde benzerlik gösterdiğini ortaya koymuştur. 27 Hastanın gerek duyduğu sürece merkeze devam edebilme olanağına rağmen, sadece 12 sinin (%27.9) merkeze haftada bir gelmeyi sürdürdüğü, 13 ünün (%30.2) ayda bir, dokuzunun (%20.9) üç ayda bir sadece bireysel görüşmelere geldiği, dokuzunun (%20.9) ise merkeze hiç gelemdiği saptanmıştır. Başka bir deyişle, çalışmaya alınan hastaların %72.1 i altı aylık programdan sonra merkezi yoğun olarak kullanmamıştır; bu, merkeze gerek duymadıkları şeklinde yorumlanabilir. Bu yorumu destekler biçimde, programdan önceki değerlendirmelerle karşılaştırıldığında, hem program bitiminde, hem de üçüncü yıl puanları arasında iyileşmeye yönelik anlamlı bir fark saptanmışken, program bitimi ve üçüncü yıl ölçümleri arasında bir fark saptanmaması, kazanımların programdan sonraki süreçte de korunduğu şeklinde değerlendirilebilir.

8 Arslan ve ark. 245 Çalışmamızın bazı sınırlılıkları vardır. Bunlardan en önemlisi, kontrol grubunun olmayışıdır. Program çok boyutlu girişimlerden oluşmaktadır. Çalışmamızda elde ettiğimiz sonuçlar üzerinde girişimlerden herhangi birinin tekil etkisi ölçülmemiştir, bu da bir sınırlılıktır. Ayrıca günlük yaşam etkinliklerinin sürdürülmesi, sosyal ve mesleksel işlevsellik gibi alanları en fazla etkileyen etkenlerden biri olduğu belirtilen bilişsel işlevi değerlendiren ölçümlerin yapılmamış olması, çalışmada elde ettiğimiz sonuçlar üzerinde bilişsel işlevlerin hangi ölçüde etkisi olduğunu değerlendirmemizi engellemiştir. SONUÇ Bu çalışma, çok boyutlu psikososyal girişimlerin bir arada uygulandığı bir programın, şizofreni hastalarında ilaç uyumunu ve içgörü düzeyini artırdığını, klinik belirti şiddeti ve hastaneye yatış sıklığını azalttığını, sosyal işlevsellikle günlük yaşam etkinliklerini yerine getirme kapasitesi ve yaşam niteliklerinde artış sağladığını, üstelik sıralanan tüm bu olumlu kazanımların uzun süre korunduğunu göstermiştir. Çalışmanın sonuçları toplum temelli ruh sağlığı sistemini henüz kurmaya çalışan Türkiye için önemlidir. Bu sistemin temel yapı taşı olarak açılmakta olan toplum ruh sağlığı merkezleri yapılandırılırken, merkezimizde uygulanan program ve bu çalışmanın sonuçları göz önünde bulundurulabilir ve hastalarla nasıl çalışılacağı konusunda ışık tutabilir. KAYNAKLAR 1. Nasrallah H. Is schizophrenia recovery a myth? Curr Psychiatr 2008; 7(5): Hegarty JD, Baldessarini RJ, Tohen M, Waternaux C, Oepen G. One hundred years of schizophrenia: a meta-analysis of the outcome literature. Am J Psychiatry 1994; 151: Andreasen NC, Carpenter WT, Kane JM, Lasser RA, Marder SR, Weinberger DR. Remission in schizophrenia: proposed criteria and rationale for consensus. Am J Psychiatry 2005; 162: Marder SR, Wirshing WC, Mintz J, McKenzie J, Johnston K, Eckman TA, et al. Two-year outcome of social skills training and group psychotherapy for outpatients with schizophrenia. Am J Psychiatry 1996; 153: Schooler NR. Relapse prevention and recovery in the treatment of schizophrenia. J Clin Psychiatry 2006; 67 Suppl 5: Whitley R, Strickler D, Drake RE. Recovery centers for people with severe mental illness: A survey of programs. Community Ment Health J 2012; 48: Doğan O. Şizofrenik bozukluklarda psikososyal yaklaşımlar. Anadolu Psikiyatri Derg 2002; 3: Yıldız M, Yazıcı A, Ünal S, Aker T, Özgen G, Ekmekçi H, et al. Şizofreninin Ruhsal-Toplumsal Tedavisinde Sosyal Beceri Eğitimi: Belirtilerle Başetme ve İlaç Tedavisi Yaklaşımının Türkiye de Çok Merkezli Bir Uygulaması. Türk Psikiyatri Derg 2002; 13(1): Guideline Development Group. Schizophrenia Guideline. Leicester (UK): National Institute for Health and Clinical Excellence, Doğan S, Doğan O, Tel H, Coker F, Polatöz O, Doğan FB. Psychosocial approaches in outpatients with schizophrenia. Psychiatr Rehabil J 2004; 27: Tauber R, Wallace CJ, Lecomte T. Enlisting indigenous community supporters in skills training programs for persons with severe mental illness. Psychiatr Serv 2000; 51: Yazıcı A, Saatçioğlu Ö, Coşkun S, Yanik M. Bakırköy Kronik Ruhsal Hasta Rehabilitasyon Formu - nun yapılandırılması. Nöropsikiyatri Arşivi 2010; 47: Kay SR, Fiszbein A, Opler LA. The positive and negative syndrome scale (PANSS) for schizophrenia. Schizophr Bull 1987; 13: Kostakoğlu E, Batur S, Tiryaki A. The positive and negative syndrome scale (PANSS) validity and reliability of the Turkish version. Türk Psikol Derg 1999; 14: Morisky DE, Green LW, Levine DM. Concurrent and predictive validity of a self-reported measure of medication adherence. Med Care 1986; 24(1): Yılmaz S, Buzlu S. The reliability of Turkish form of Liverpool University Neuroleptic Side Effect Rating Scale (LUNSERS). Bull Clin Psychopharmacol 2006; 16(3): Heinrichs DW, Hanlon TE, Carpenter WT. The Quality of Life Scale: an instrument for rating the schizophrenic deficit syndrome. Schizophr Bull 1984; 10: Soygür H, Aybaş M, Hınçal G, Aydemir Ç. Quality of life scale for patients with schizophrenia: Reliability and structural validity study. Düşünen Adam, Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2000; 13(4): Birchwood M, Smith J, Cochrane R, Wetton S, Copestake S. The Social Functioning Scale. The development and validation of a new scale of social adjustment for use in family intervention programmes with schizophrenic patients. Br J Psychiatry 1990; 157: Anadolu Psikiyatri Derg 2015; 16:

9 246 Rehabilitasyon programının şizofreni hastalarının kliniği, sosyal işlevselliği ve yaşam 20. Yaprak Erakay S, Gülseren Ş. Şizofreni tanılı hastalarda Sosyal İşlevsellik Ölçeği Türkçe Formu nun geçerlilik ve güvenilirliğinin araştırılması. Kongre Özet Kitabı. Bahar Sempozyumları VI; 2002, s David AS. Insight and psychosis. Br J Psychiatry 1990; 156: Aslan S, Kılıç B, Karakılıç H. Insight into the three components of the evaluation scale: reliability and validity study. Türkiye de Psikiyatri Derg 2001; 3: WHO. World Health Organization Disability Assessment Schedule (WHO DASII). Geneva, Uluğ B, Ertuğrul A, Gögüş A, Kabakçı E. Reliability and Validity of the Turkish Version of the World Health Organisation Disability Assessment Schedule-II (WHO-DAS-II) in Schizophrenia. Turk Psikiyatr Derg 2001; 12(2): Yazıcı A. Şizofrenide Psikososyal Tedaviler: Şizofrenik Hastalarda Ruhsal Eğitim Grupları. İstanbul: Kutu Grafik, Yazıcı A. Şizofrenide Psikososyal Tedaviler: Şizofrenik Hasta Ailelerinde Ruhsal Eğitim Grupları. İstanbul: Kutu Grafik, Kopelowicz A, Liberman RP, Zarate R. Recent advances in social skills training for schizophrenia. Schizophr Bull 2006; 32: Washburn S, Conrad M. Organization of the therapeutic mileu in the partial hospital. R Luber (Ed.), Partial Hospitalization: A Current Perspective. New York: Plenum, 1979, p Lacro JP, Dunn LB, Dolder CR, Leckband SG, Jeste DV, Pharm D, et al. Prevalence of and risk factors for medication nonadherence in patients with schizophrenia: a comprehensive review of recent literature. J Clin Psychiatry 2002; 63: Gilmer TP, Dolder CR, Lacro JP, Folsom DP, Lindamer L, Garcia P, et al. Adherence to treatment with antipsychotic medication and health care costs among Medicaid beneficiaries with schizophrenia. Am J Psychiatry 2004; 161: Ascher-Svanum H, Faries DE, Zhu B, Ernst FR, Swartz MS, Swanson JW. Medication adherence and long-term functional outcomes in the treatment of schizophrenia in usual care. J Clin Psychiatry 2006; 67: Fenton WS, Blyler CR, Heinssen RK. Determinants of medication compliance in schizophrenia: empirical and clinical findings. Schizophr Bull 1997; 23: Kopelowicz A, Zarate R, Wallace CJ, Liberman RP, Lopez SR, Mintz J. The ability of multifamily groups to improve treatment adherence in Mexican Americans with schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 2012; 69(3): Bäuml J, Froböse T, Kraemer S. Psychoeducation: a basic psychotherapeutic intervention for patients with schizophrenia and their families. Schizophr Bull 2006; 32(Suppl.1): Pitschel-Walz G, Bäuml J, Bender W, Engel RR, Wagner M, Kissling W. Psychoeducation and compliance in the treatment of schizophrenia: results of the Munich Psychosis Information Project Study. J Clin Psychiatry 2006; 67: Glick ID, Clarkin JF, Haas GL, Spencer JH, Chen CL. A randomized clinical trial of inpatient family intervention: VI. Mediating variables and outcome. Fam Process 1991; 30: Randolph ET, Eth S, Glynn SM, Paz GG, Leong GB, Shaner AL, et al. Behavioural family management in schizophrenia. Outcome of a clinic-based intervention. Br J Psychiatry 1994; 4164: Eckman TA, Liberman RP, Phipps CC, Blair KE. Teaching medication management skills to schizophrenic patients. J Clin Psychopharmacol 1990; 10: Corrigan P, Schade M, Liberman R. Social skills training. R Liberman (Ed.), Handbook of Psychiatric Rehabilitation. New York: Macmillan, 1992, p Barton R. Psychosocial rehabilitation services in community support systems: A review of outcomes and policy recommendations. Psychiatr Serv 1999; 50: Smith TE, Hull JW, MacKain SJ, Wallace CJ, Rattenni LA, Goodman M, et al. Training hospitalized patients with schizophrenia in community reintegration skills. Psychiatr Serv 1996; 47: Klapow JC, Evans J, Patterson TL, Heaton RK, Koch WL, Jeste D V. Direct assessment of functional status in older patients with schizophrenia. Am J Psychiatry 1997; 154: Leary J, Johnstone E, Owens D. Social outcome. Br J Psychiatry Suppl 1991; (13):13-20, Patterson TL, Klapow JC, Eastham JH, Heaton RK, Evans JD, Koch WL, et al. Correlates of functional status in older patients with schizophrenia. Psychiatry Res 1998; 80: Mäkinen J, Miettunen J, Isohanni M, Koponen H. Negative symptoms in schizophrenia-a review. Nord J Psychiatry 2008; 62(5): Dobson DJ, McDougall G, Busheikin J, Aldous J. Effects of social skills training and social milieu treatment on symptoms of schizophrenia. Psychiatr Serv 1995; 46: Green MF. What are the functional consequences of neurocognitive deficits in schizophrenia? Am J Psychiatry 1996; 153: Harvey PD, Howanitz E, Parrella M, White L, Davidson M, Mohs RC, et al. Symptoms, cognitive functioning, and adaptive skills in geriatric patients with lifelong schizophrenia: a comparison across treatment sites. Am J Psychiatry 1998; 155: Harvey PD, Koren D, Reichenberg A, Bowie CR. Negative symptoms and cognitive deficits: What is the nature of their relationship? Schizophr Bull 2006; 32:

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

108 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin : Bir yıllık izleme sonuçları. Araştırma / Original article

108 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin : Bir yıllık izleme sonuçları. Araştırma / Original article 108 Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin : Bir yıllık izleme sonuçları Araştırma / Original article Bolu Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmetlerinin şizofreni hastalarındaki yaşam kalitesi, yeti

Detaylı

Kırıkkale Toplum Ruh Sağlığı Merkezi nde Takip Edilen Şizofreni Hastalarının Değerlendirilmesi

Kırıkkale Toplum Ruh Sağlığı Merkezi nde Takip Edilen Şizofreni Hastalarının Değerlendirilmesi 15 ƘŰƬƑƊ Original Article / Özgün Araştırma Kırıkkale Toplum Ruh Sağlığı Merkezi nde Takip Edilen Şizofreni Hastalarının Değerlendirilmesi The Evaluation of the Schizophrenia Patiens in Kirikkale Community

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK Prof. Dr. Mustafa YILDIZ Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 46. Ulusal Psikiyatri Kongresi, Ekim 2010

Detaylı

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Kurum ve kuruluşla ilişki bildirimi Bulunmamaktadır. Şiddet ve Suç Saldırganlık Şiddet Bireyin

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004)

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofrenide Yasam Kalitesi Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofreni: Temel Belirti Kümeleri Pozitif Sanri Varsani Dezorganize konusma Katatoni Sosyal/Mesleksel

Detaylı

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Funda KAVAK 1 Mine EKİNCİ 2 ÖZET Bu araştırma hastanede

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Kriz Dergisi 2(1): 235-240 EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Erol ÖZMEN, M.Murat DEMET, İlkin İÇELLİ, Gürsel

Detaylı

Kronik Şizofren Hastalarda Psikososyal Beceri Eğitiminin Etkinliğinin Değerlendirilmesi

Kronik Şizofren Hastalarda Psikososyal Beceri Eğitiminin Etkinliğinin Değerlendirilmesi Kronik Şizofren Hastalarda Psikososyal Beceri Eğitiminin Etkinliğinin Değerlendirilmesi Gül ÜNSAL BARLAS *, Özlem IŞIL** ÖZET Amaç: Bu çalışmanın amacı, Kronik şizofreni psikososyal beceri eğitiminin etkinliğini

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2004, 15 (1),49-64 Dave/li Derleme EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Ziya KORUÇ, Perlearı BAYAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri

Detaylı

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe]. ofsport Sciences 2004 1 15 (3J 125-136 TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN ış TATMiN SEViYELERi Ünal KARlı, Settar KOÇAK Ortadoğu Teknik

Detaylı

Psikiyatrik rehabilitasyonun toplum içinde uygulama örneği*

Psikiyatrik rehabilitasyonun toplum içinde uygulama örneği* Doğan 33 Psikiyatrik rehabilitasyonun toplum içinde uygulama örneği* Orhan DOĞAN Prof.Dr., Cumhuriyet Üniversitesi, SİVAS * Bu çalışmanın verileri daha önce yayımlanmıştır: Dogan S, Dogan O, Tel H, Coker

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE

Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE Bir Üniversite Kliniğinde Yatan Hastalarda MetabolikSendrom Sıklığı GŞ CAN, B BAĞCI, A TOPUZOĞLU, S ÖZTEKİN, BB AKDEDE Psikiyatrik hastalığı olan bireylerde MetabolikSendrom (MetS) sıklığı genel popülasyona

Detaylı

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu ÖTİMİK BİPOLAR HASTALARDA ve AİLELERİNDE YAŞAM KALİTESİ: DİYABETİK HASTALAR ve NORMAL KONTROLERLE KAŞILAŞTIRMALI BİR ÇALIŞMA A. Özerdem a, B. Çakaloz a, Ş.Topkaya a, A. Koçyiğit b, M.Yılmaztürk b, B.B.

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal 1 Dünyada Gelişmeler 2 Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Yaklaşık otuz yıldır (1984, 1987, 1996), ülkelerin ruh

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ

BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ BAŞETME GRUBU İLE SOSYAL DESTEK GRUBUNUN HEMŞİRELERİN TÜKENMİŞLİK DÜZEYİNE ETKİSİ Öğr. Gör. Dr. Neslihan GÜNÜŞEN DANIŞMAN Prof.Dr. Besti ÜSTÜN Tanımlayıcı Tükenmişlik Araştırmaları Randomize değil Kesitsel

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü Dr. Fatma Fariha Cengiz, Dr. Gülhan Cengiz, Dr. Sermin Kesebir Erenköy RSHEAH, İstanbul 29 Mayıs Hastanesi,

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Psi. Özge Kutay Sos.Yelda ġimģir Ġzmir,2014 HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler. Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mental sağlığın korunmasında etkili faktörler Prof. Dr. Zeynep Oşar Siva İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Diyabetlilerin önemli bir kısmında bulunan psikolojik bozukluklar çoğu zaman gözardı edilmekte ve

Detaylı

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Sibel Yıldırım*, İlknur İnanır**, Zerrin Kaya*** * Acıbadem Hastanesi,

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY

AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY GİRİŞ Yaşlılık Dünya Sağlık Örgütü tarafından 65 yaş ve üzeri dönem olarak tanımlamakta; Fiziksel görünüm, güç ve rol kaybı yaşanılan, yaşlılık dönemindeyeti

Detaylı

Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları

Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başa çıkma tarzları 1 Selda Çelik, 2 Meral Kelleci, 3 Dilek Avcı, 1 Elif Temel 1 İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008. Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİV.

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008. Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİV. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: İREM YOLA 2. Doğum Tarihi: 23.11.1986 3. Unvanı: UZMAN 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2008 Y. Lisans KLİNİK PSİKOLOJİ

Detaylı

Psikiyatri Araştırma Hastanesi Poliklinik Uygulamalarında Tıp Fakültesi Öğrencisinin Bulunması Hakkında Hastaların Tutumları

Psikiyatri Araştırma Hastanesi Poliklinik Uygulamalarında Tıp Fakültesi Öğrencisinin Bulunması Hakkında Hastaların Tutumları Psikiyatri Araştırma Hastanesi Poliklinik Uygulamalarında Tıp Fakültesi Öğrencisinin Bulunması Hakkında Hastaların Tutumları Dr. Alparslan CANSIZ BRSHH,İstanbul Dr. Tevfik Kalelioğlu BRSHH Dr. Akif Taşdemir

Detaylı

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ Ahmet Zihni SOYATA Selin AKIŞIK Damla İNHANLI Alp ÜÇOK İ.T.F. Psikiyatri

Detaylı

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Rehabilitasyon Hizmetlerinin Önemi SUNUŞ Tıbbi Rehabilitasyonun

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Yaşlı nüfusa ilişkin en önemli sorunlardan biri bakım sorunudur. Yaşlı bakımı çok kapsamlı ve pahalı bir hizmettir. Özellikle 75 yaşın

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi

Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi 186 Bir Sağlık Yüksekokulunda Öğrencilerin Eleştirel Düşünme Ve Problem Çözme Becerilerinin İncelenmesi Filiz Kantek, Akdeniz Üniversitesi Antalya Sağlık Yüksekokulu, Antalya,Türkiye, fkantek@akdeniz.edu.tr

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem VI Ön Hekimlik Psikiyatri (Seçmeli) Uygulama Dilimi Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç.

Detaylı

ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI

ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI -ÖN ÇALIŞMA- Dr. Nasibe ÜNSALAN*, Dr. Özkan PEKTAŞ**, Dr. Ayhan KALYONCU**, Dr. Devran TAN*, Dr. Hasan MIRSAL**, Dr. Mansur

Detaylı

Bir Kamu ve Özel Psikiyatri Hastanesine Başvuran Hastaların İçselleştirilmiş Damgalanma Düzeyi Yönünden Karşılaştırılması

Bir Kamu ve Özel Psikiyatri Hastanesine Başvuran Hastaların İçselleştirilmiş Damgalanma Düzeyi Yönünden Karşılaştırılması ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 121 Bir Kamu ve Özel Psikiyatri Hastanesine Başvuran Hastaların İçselleştirilmiş Damgalanma Düzeyi Yönünden Karşılaştırılması Comparison of Internalized Stigma Level

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

Ertenü.M, Timlioğlu İper.S, Boz.E.S, Özgültekin.A, Kabadayı.M, Tay.S, Yekeler.İ

Ertenü.M, Timlioğlu İper.S, Boz.E.S, Özgültekin.A, Kabadayı.M, Tay.S, Yekeler.İ Ertenü.M, Timlioğlu İper.S, Boz.E.S, Özgültekin.A, Kabadayı.M, Tay.S, Yekeler.İ Kalite standartlarına göre bir eğitim araştırma hastanesinde yatak sayısının %5 i oranında 3.düzey yoğun bakım yatağı ve

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Olgu 1 32 yaşında, kadın Sınıf öğretmeni Evli Bir kızı var Yakınması Toplu taşıma

Detaylı

ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE

ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 85 Şizofreni ve Kronik Böbrek Yetersizliği Hastalarına Evde Bakım Veren Aile Üyeleri ve Bakım Rolü Olmayan Bireylerde Suçluluk ve Utanç Düzeylerinin Karşılaştırılması

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol.:1 Sayı/Issue:6 Aralık/December2015 www.norofzt.org

TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol.:1 Sayı/Issue:6 Aralık/December2015 www.norofzt.org TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol.:1 Sayı/Issue:6 Aralık/December2015 www.norofzt.org 31. Avrupa Multipl Sklerozda Tedavi ve Araştırma Komitesi Kongresi İzlenimleri Prof.Dr. Arzu Razak Özdinçler,

Detaylı

Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri

Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri Kürşat Altınbaş Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilimdalı 49.Ulusal Psikiyatri Kongresi 27 Eylül 2013, İzmir Açıklama 2012-2013

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME

Detaylı

Psikiyatri Kliniği'nde Yatan Hastaların I laç Uyumları ve Sosyal Destekle I lişkisi

Psikiyatri Kliniği'nde Yatan Hastaların I laç Uyumları ve Sosyal Destekle I lişkisi ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 105 Psikiyatri Kliniği'nde Yatan Hastaların I laç Uyumları ve Sosyal Destekle I lişkisi Drug Compliance of Patients Hospitalized in the Psychiatry Clinic and the Relationship

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi

KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ. Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi KANSER TEDAVİSİ SIRASINDA VERİLEN EĞİTİMİN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ Doç. Dr. Özgül Karayurt Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İçerik Yaşam kalitesi kavramı Kanser hastalarının bilgi gereksinimleri

Detaylı

Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD

Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD İÇERİK ALT TİPLENDİRMEDEKİ SORUNLAR KLİNİĞE YANSIMASI ÇEKİNGEN KİŞİLİK BOZUKLUĞUNUN ETKİSİ Tanısal bakı Sosyal fobi DSM-I de "Fobik

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA GÜNCEL DURUM > 6330 Aile Sağlığı Merkezi

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI Arş.Gör. Duygu GÜR ERDOĞAN Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi dgur@sakarya.edu.tr Arş.Gör. Demet

Detaylı

Dr. Fatih Volkan Yüksel. Kurucu. Psikiyatrist. fvyuksel@empatipsikoterapi.com 1 / 47

Dr. Fatih Volkan Yüksel. Kurucu. Psikiyatrist. fvyuksel@empatipsikoterapi.com 1 / 47 Kurucu Psikiyatrist fvyuksel@empatipsikoterapi.com 1976 yılında İstanbul?da doğmuş; ilkokulu Yalova?da, ortaokulu İSTEK Vakfı okullarından Beyhan Aral 1 / 47 2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

Şizofreni Tedavisinin Aile Merkezli Değerlendirilmesi: Marmara Tedaviyi Değerlendirme Aile Görüşmesi

Şizofreni Tedavisinin Aile Merkezli Değerlendirilmesi: Marmara Tedaviyi Değerlendirme Aile Görüşmesi Türk Psikiyatri Dergisi 2006; 17(3):192-203 Şizofreni Tedavisinin Aile Merkezli Değerlendirilmesi: Marmara Tedaviyi Değerlendirme Aile Görüşmesi Dr. M. Kemal KUŞÇU 1, Dr. Zekiye Çetinkaya DUMAN 2, Dr.

Detaylı

Antipsikotik İlaç Kullanan Bir Grup Yatan Hastada İlaç Yönetimi Eğitiminin Değerlendirilmesi

Antipsikotik İlaç Kullanan Bir Grup Yatan Hastada İlaç Yönetimi Eğitiminin Değerlendirilmesi ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 67 Antipsikotik İlaç Kullanan Bir Grup Yatan Hastada İlaç Yönetimi Eğitiminin Değerlendirilmesi Assessing Medicine Management Education in Psychiatric Inpatients Who

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES by Didem Öztürk B.S., Geodesy and Photogrammetry Department Yildiz Technical University, 2005 Submitted to the Kandilli Observatory and Earthquake

Detaylı

Tip 1 Diyabetlilerde Grup Eğitimi ve Motivasyonel Görüşmelerin Etkinliği

Tip 1 Diyabetlilerde Grup Eğitimi ve Motivasyonel Görüşmelerin Etkinliği 1 Tip 1 Diyabetlilerde Grup Eğitimi ve Motivasyonel Görüşmelerin Etkinliği Şenay Yanık Zuhur, Tülay Tokgöz, Ertuğrul Kıykım, Çiğdem Aktuğlu Zeybek, Ahmet Aydın İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi,

Detaylı

HUZUREVĠ ÇALIġANLARININ TUTUM VE STRES VERĠLERĠNĠN DEĞERLENDĠRMESĠ

HUZUREVĠ ÇALIġANLARININ TUTUM VE STRES VERĠLERĠNĠN DEĞERLENDĠRMESĠ HUZUREVĠ ÇALIġANLARININ TUTUM VE STRES VERĠLERĠNĠN DEĞERLENDĠRMESĠ SOS. YELDA ġġmġġr PSK. ÖZGE KUTAY PSK. PINAR ULUPINAR Ġzmir, 2014 1 HUZUREVĠ EĞĠTĠMĠ VERĠ DEĞERLENDĠRMELERĠ 2013 yılında İBB Kadın Danışma

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS), Turkish version LK.1.0 Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version DİZ İNCİNME VE OSTEOARTRİT SONUÇ

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Samsun da altı yıllık bir psikiyatri muayenehane çalışmasının değerlendirilmesi. Evaluation of psychiatric office studies for six years in Samsun

Samsun da altı yıllık bir psikiyatri muayenehane çalışmasının değerlendirilmesi. Evaluation of psychiatric office studies for six years in Samsun 154 Samsun da altı yıllık bir psikiyatri muayenehane çalışmasının değerlendirilmesi Samsun da altı yıllık bir psikiyatri muayenehane çalışmasının değerlendirilmesi Ömer BÖKE, 1 Servet AKER, 2 ÖZET Amaç:

Detaylı

Hastanın tedaviye karşı iç görüsüz ve uyumsuz olması Kendisine veya çevresine zarar verme riskinin yüksek olması

Hastanın tedaviye karşı iç görüsüz ve uyumsuz olması Kendisine veya çevresine zarar verme riskinin yüksek olması SAYFA NO 1 / 5 1. AMAÇ: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği işleyiş düzenini açıklamak, sorumluları tanımlamaktır. 2. KAPSAM: Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve

Detaylı

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE YATAN HASTALARIN HASTANE HİZMET KALİTESİNİ DEĞERLENDİRMELERİ Bilim Uzmanı İbrahim BARIN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri AMAÇ Hasta memnuniyeti verilen

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

Kronik Migrende Botulinum Toksin (BOTOX) Deneyimi

Kronik Migrende Botulinum Toksin (BOTOX) Deneyimi Kronik Migrende Botulinum Toksin (BOTOX) Deneyimi Prof. Dr. Ayşe Sağduyu Kocaman Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji AD Maslak Hastanesi Cephalalgia. 2010 Jul;30(7):793-803. doi: 10.1177/0333102410364676.

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Bilgisayar, uzun ve çok karmaşık hesapları bile büyük bir hızla yapabilen, mantıksal (lojik) bağlantılara

Detaylı

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 212;13(4):186-19 doi: 1.555/134.853.212.35119 KLİNİK ÇALIŞMA - ORIGINAL ARTICLE Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

Ayaktan İzlenen Psikiyatri Hastalarında İçselleştirilmiş Damgalama ve Benlik Saygısı *

Ayaktan İzlenen Psikiyatri Hastalarında İçselleştirilmiş Damgalama ve Benlik Saygısı * ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 61 Ayaktan İzlenen Psikiyatri Hastalarında İçselleştirilmiş Damgalama ve Benlik Saygısı * Internalized Stigma and Self-Esteem in Outpatients with Psychiatric Illness

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

Bipolar Bozuklukta Psikoeğitimin Relapslara Etkisi: Sistematik Bir Derleme

Bipolar Bozuklukta Psikoeğitimin Relapslara Etkisi: Sistematik Bir Derleme Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2014; 6(4):310-329 doi: 10.5455/cap.20131215112300 Bipolar Bozuklukta Psikoeğitimin Relapslara Etkisi: Sistematik Bir Derleme Effect of

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai

ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai ÇALIŞMAYAN KADINLARIN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARI, SOSYAL GÖRÜNÜŞ KAYGISI VE FİZİKSEL AKTİVİTEYE KATILIMLARINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER Zekai PEHLİVAN*; Elif Nilay ADA*;Gizem ÖZTAŞ* *Mersin Üniversitesi

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri YATAN HASTALARDA, HASTANE HİZMET KALİTESİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Aydemir KAYABAŞI İstatistikçi

Detaylı

Kronik Psikiyatrik Bozukluğu Bulunan Hastaların ve Bakım Verenlerinin Bakım Yükü Açısından Değerlendirilmesi

Kronik Psikiyatrik Bozukluğu Bulunan Hastaların ve Bakım Verenlerinin Bakım Yükü Açısından Değerlendirilmesi Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2012;25:330-337 DOI: 10.5350/DAJPN2012250405 Kronik Psikiyatrik Bozukluğu Bulunan Hastaların ve Bakım Verenlerinin Bakım Yükü Açısından Değerlendirilmesi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Onay Budak İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL : 0534 846 46 16 : onaybudak@gmail.com 2. Doğum Tarihi : 01.01.1987 3.

Detaylı

Hastaların Hemşirelik Hizmetlerinden Memnuniyeti

Hastaların Hemşirelik Hizmetlerinden Memnuniyeti Kocatepe Tıp Dergisi Kocatepe Medical Journal 14: 69-75/Mayıs 2013 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / RESEARCH STUDY Hastaların Hemşirelik Hizmetlerinden Memnuniyeti Afyon Kocatepe Üniversitesi, Ahmet Necdet Sezer Araştırma

Detaylı

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE 2007- sonrası Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE Nadir hastalık ve yetim ilaç tanımı Ülkemizdeki durum Nadir hastalıkların

Detaylı

Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen

Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen ZTB Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gelişimsel Pediatri Ünitesi Obstetrik tahminlerdeki belirsizliklere

Detaylı

Bursa. Anket Sonuçları

Bursa. Anket Sonuçları Bursa Anket Sonuçları Bursa Valiliği Toplantı salonunda yapılan toplantıya Vali Yardımcısı Mustafa KARSLIOĞLU, İl Göç İdaresi Müdür Vekili Nurdan BERKEM, Yabancı Çalışma Grubu (Foreigners Working Group)

Detaylı