BÖLÜM I CAD Bileþeni. 3 PROGRAMIN KURULMASI (Installation)...5. Önsöz Çizime Baþlamadan...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BÖLÜM I CAD Bileþeni. 3 PROGRAMIN KURULMASI (Installation)...5. Önsöz... 2. Çizime Baþlamadan..."

Transkript

1 FINE-HVAC

2 FineHVAC Telif Hakları 4M e aittir Bu kullanım kitabında açıklanan program fonksiyonları kitabın yayınlandığı andaki fonksiyonlardır. Program sürekli olarak geliştirilmekte olduğundan kullanım kitabı üzerinde yapılacak olası değişiklikler PDF formatında program CD si içinde bulunabilir.

3 Önsöz... 3 PROGRAMIN KURULMASI (Installation)...5 BÖLÜM I CAD Bileþeni 1. Giriþ Genel Bakýþ Çizim Ortamý Ýçinde Anlatýlan Konular Çizim Ortamý Ana Menüsü Çizime Baþlamadan Genel Ayarlar Çizim Yardýmcýlarý (Drawing aids) Nesne Yakala Komutu (Osnap) Yatay/Düþey Çizim (Ortho) Izgara (Grid) Yakala (Snap) Çizim Koordinat Sistemleri (Drawing Coordinates) Temel Çizim Komutlarý Çizgi (Line) Yay (Arc) Polyline Yardýmcý Komutlar Yakýnlaþtýr/Uzaklaþtýr (Zoom) Pan Seç (Select) Taþý (Move) Kopyala (Copy) Sil (Erase) Çizim Yerleþtir (DDInsert) Bloðu Dosya Olarak Kaydet (Wblock) Patlat (Explode) Grips...21

4 2.6.1 Uzat (Stretch) Taþý (Move) Döndür (Rotate) Ölçeði Büyüt/Küçült (Scale Up/Down) Aynala (Mirror) Yazdýr (Print) AutoBLD:Mimari Çizim Modülü) Mimari Belirle Layer Yönet (Layers Management) Kat Mimarisini Baþka Kata Kopyala Tümü (Copy Building Level) Mimari Eleman Seç (Typical Elements) Default Yapý Elemanlarý Belirle (Attributes) Kuzey Ýþareti (North Direction) Duvar Ýþlem (Wall) Duvar Çizimi (Wall Drawing) Fine Tam Çizimi (Full Drawig) Pencere/Kapý (Opening) Mimari Kolon Ýþlemleri (Column)(Pillar) Döþeme-Tavan Ýþlemleri [Floors-Ceilings (or Roofs)] Pafta, Antet ve Mimari dekorasyon Bloklarý (Drawings-Symbols) Plan Görünümü Tanýmlamalarý (Definition of Plan View Elements) Mahal Tanýmla (Space definition) Hesaplara Git (Calculations) Isý Kayýplarýna Git (Thermal Losses) Mahalleri Isý Kaybýna Göre Update Et (Update Spaces from Thermal losses) Isý Kazançlarýna Git (Cooling Loads) Kütüphaneler (Libraries) Kütüphaneler Bina Seçenekleri (Data Libraries) Kullanýcý Bloklarý Kütüphanesi (Drawing Libraries) Mimariyi Test/Restore Et (Building Reconstruction) Aktif Kat Plan Görünümüne Geç (Plan View 2D) Aktif Katý 3 Boyutlu Göster (3D View) Tüm Binayý 3 Boyutlu Göster (Axonometric) Ekrandaki Görüntüden Dwg Oluþtur (Saving section of the drawing in other drawings) Blok Sakla Komutu (Command Wblock) Ekran Çizimi (Screen Drawing)... 63

5 4. AutoNET: Genel Özellikler (General Features) Devre Rengi Belirle (Drawing Definition) Tesisat Aç Kapat (Applications Layers Management) Kattan Kata Tesisat Devresi Kopyala (Copy Network of Level) Tesisat Cinsi Seç (Select Application) Tesisatýn Çizimi (Network Drawing) Yatay & Düþey Boru Çizimi (Horizontal & Vertical Piping)) Ana Borular(Bina) Çizimi (Column Drawing) Ayný Kattaki Ýçerisindeki Düþey Borular (Vertical branches within the same floor) Eðri Boru Çizimi (Drawing of Curved Pipes) Devreleri Birbirine Baðlamak (Connecting network section) Boru Çizimleri için Özel Komutlar (Special Commands for Pipe Construction) Mevcut þebekenin düzenlenmesi (Modifying an existing network) Reseptörler (Receptors) Fittings (Accessories) Semboller (Symbols) Genel Semboller (General Symbols) Devreyi Kabul Et (Network Recognition and numbering) Hesaplamalara Git (Calculation) Hesaplara Göre Çizimi Güncelle (Drawing Update) Lejant (Legend) Kolon Þemasý (Vertical Diagram) Kütüphane Yönetimi (Library Management) AutoNET: Boru/Kanal/Kablo Tesisatlar ý (Network Installation) Tipik Örnek (Typical Example) Tek Borulu Isýtma Sistemi (Single-Pipe System) Ýki Borulu Isýtma Sistemi (Twin-Pipes System) Fan Coil Sistemi (Fan Coils) Hava Kanallarý (Air-Ducts) Tek Çizgi Kanallarý Ýki Boyutlu Yap (Linear Drawing-Identification-Conversion into two-dimensionel) Ýki Boyutlu Kanal Çizimi (Two-dimensional Air-duct Drawing) Boyutlu Kanal Çizimi (3D Air-duct Drawing) Plus Çizim Araçlarý Text Ýþlem Seçenekleri

6 6.1.1 Aktif Text Yüksekliðini Belirle (Text Height) Aktif Text Fontunu Belirle (Select Style) Text Gir - DTEXT (Text) Paragraflý Text Gir (Ptext) [Edit Paragraph (Ptext)] Aritmetik Seri Text/Rakam Gir (Arithmetic Progression) (Sequence) Text Gir (Stil Ekrandan Göstererek Al) (Set Style) Text Edit (Text Edit)(DDEDIT) DOS Text Edit (DOS Text Edit)(Etext) DOS Sistemine (To DOS System) Windows Sistemine (To Windows System) Metin Düzenle (Text Edit) (Export/Edit) Stil Deðiþtir (Change Style) Büyük harfi Küçük Harf veya Tersi (Capital-Lower case) (Upper_Lower) Text Yüksekliði Deðiþtir (Change Height) ( Ôheight) Text Strecth (Stretch) Text tanzim Þekli (Sol-Sað vs.) (Justify)(Align) Tesisat Devre No Açýsýný Deðiþtir (Change Numeration) (Angle_block) Ekle Add) (Append) Text-Bul Deðiþtir (Search-Replace)(Search_Repl) Text Çerçevesi Koy (Text Frame) Dikdörgen Çerçeve Koy (Orthogonal) (Box_Txt) Dairesel Çerçeve Koy (Circle_Txt) Eliptik Çerçeve Koy (Oval) (Elipse_Txt) Poligon Çerçeve Koy (Polygon_Txt) Çizime Not Ekleme Ýþlemleri (Comments) Ucu Oklu, Ýþaret Çizgili, (Leader) Not Koy (Arrow) (Lead_A) Kalýn, Ucu Oklu, Ýþaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_W) Ucu Noktalý, Oklu, Ýþaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_D) Ucu lassolu, Ýþaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_L) Ucu büyük lassolu, Ýþaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_LW) Çizgi Tipi Seçimi (Lines) Continious (Sürekli) Dotted (Noktalý Noktalý) Kesik Çizgi-Nokta (Kesik Çizgi-Nokta) Divide (Kesik Çizgi-Ýki Nokta) Dot (Kesik üç çizgi Üç nokta) Center (Kesik-Kýsa Kesik) Çift Çizgi Çiz Çizgi Kalýnlýðý Deðiþtir Çizgi Boyu Uzat/Kýsalt (Change Length)

7 Çoklu Çizgi Boyu Uzat/Kýsalt (Trim-Extend) (Multiple Trim/Extend) Üstüste Olan Çizgileri Sil (Clear) Layer Ekrandan Göstererk Aktif(Current) Layer Yap (Layset) Ekrandan Göstererek Dondur (Layr_Frz) Ekrandan Göstererek Kapat (Layr_Off) Ekrandan Göstererek Kilitle (Layr_Lok) Kilit Aç (Layr_Unl) Ekrandan Göstererek Layer Bilgisi Al (Layr_see) Ekrandan Göstererek Aktif Layere Taþý (MovCurNt) Ekrandan Göstererek Layerini Deðiþtir (ChgLayr) Ekrandan Göstererek Layer Ýçeriðini Sil (DelLayer) Ekrandan Göstererek Layer Ýzole Et (OnlyCurn) Ekrandan Göstererek Layer Rengi Deðiþtir Blok Ýþlemleri (Blocks) Patlat (Xplode) Ölçek Büyüt Küçült (Scale Up/Down)(Cscale) Ölçek XYZ (Scale XYZ) (Bscale) Blok Say (Count) Ekranda Blok Yerini Göster (Show) Tarama Tip, Açý ve Ölçek Seç (Features) Polyline içini Tara (Hatch Polyline) Ekranda Serbest Noktalý Kontur Belirle (Point Hatch) Dörtgene Yerleþtir (X ve Y Yönü Adetleri, a/2, a) (Parallelogram Grid) Éki Sembol Arasýna Yerleþtir (Among two symbols) Bir Sembol ve Bir Nokta Arasýna Yerleþtir (adet, a, a/2) (Among symbol and point) DWG Dosyasý Byte Büyüklüðünü Optimize Et (Optimise Size) Aktif Çizim Katý (kotu) Seç, Deðiþtir (Current Height) Reddedilen Tesisat Devresini Tek renkli Yap (Restore Colors of Network) Üstüste Çizilmiþ Fine Tesisat Hatlarýný Sil (Delete Duplicate Pipes) Örnekler) Örnek Örnek Örnek Örnek

8 BÖLÜM II Hesaplama Bileþeni 1. Giriþ Genel Bakýþ Programýn Genel Ýlkeleri (General Principles of the Package) Dosyalar Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) ADAPT Manager Isýtma Tesisatý Hesaplarý Isý Kaybý Hesabý Dosya (Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) Ýki Borulu Isýtma Sistemi (Twin Pipes System) Dosyalar (Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) Tek Borulu Sistem (Single Pipe System) Dosyalar (Files) Seçenekler (Options) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (libraries) Yardým (Help) Döþemeden Isýtma Sistemi (Infloor Heating System) Dosyalar (Files)...282

9 2.4.2 Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) Klima Soðutma Yükleri (Cooling Loads) Dosyalar Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) Fan Coil'ler (Fan Coils) Dosyalar (Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler (Libraries) Yardým (Help) Hava Kanallar ý (Air Duct) Dosyalar (Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Kütüphaneler Libraries) Yardým Help) Psikrometri Dosyalar (Files) Seçenekler (Options) Görünüm (View) Pencereler (Windows) Yardým HELP)

10

11 Önsöz Bu kullanıcı kılavuzunun amacı ısıtma, soğutma ve klima çizim ve hesapları (ISK) için entegre ortam olan FineHVAC programının kullanımının kolay anlaşılmasını sağlamaktır. FineHVAC ISK çizim ve hesaplarını aşağıda belirtilen iki ana bileşen içinde bir araya getirir. Çizim Bileşeni: Kullanıcı çizim bileşeni olarak AutoCAD platformunu ya da IntelliCAD'i içeren özerk CAD programını seçebilir. Her iki çizim programı da benzer yeteneklere, aynı işletim özelliklerine ve ortak bir dosya formatına (dwg) sahiptir. Her iki durumda çizim bileşeni, düşünür, öneride bulunur, çizer, ve her ISK projesi için hesap bileşeninden gelen sonuçlardan tasarıma son şeklini verir. Hesap bileşeni: En ileri düzey teknolojik standartlara uygun olarak tasarlanmış olup, benzersiz kullanıcı dostu olma özelliği, genel kabul gören hesap metodolojilerini kullanması ve sonuçları detaylı sunumu ile dikkat çeker. Hesap bileşeni 8 ayrı modülden oluşur: Isı Kayıpları, Isı kazançları Psikrometri,Tek Borulu Isıtma Sistemi, İki Borulu Isıtma Sistem, Döşemeden Isıtma Sistemi, Fan coil Sistemi ve Hava Kanalı Hesap modülleri.her bir hesap modülü modül input verisini çizimden otomatik olarak alır ve bu sayede zamandan tasarruf sağlarken sonuçların da olabildiğince güvenilir olmasını sağlar. Ayrıca her modüldeki çalışma sayfalarına (tablolara el ile veri girilerek modüller bir çizim olmaksızın bağımsız hesap programları olarak da kullanılabilirler. Çok sayıdaki faydalı özelliği ile FineHVAC kolay öğrenilebilecek şekilde tasarlanmıştır. Kullanım kolaylığı da hemen fark edilecektir. Kullanıcının yapması gereken tek şey yazılıma alışmaktır.sırasıyla Çizim ve Hesaplar bölümlerinden oluşan bu kitap, kullanıcıya adım adım rehberlik ederek ve gerektiğinde yararlı örnekler vererek, bu iki bileşenin ayrı ayrı ya da birlikte nasıl kullanılabileceğini öğretecektir. İlk adım birinci sayfadaki yöntemi takip ederek yazılımı kurmaktır. Eletra-4Μ destek birimi öğrenim sürecinin mümkün olduğunca hızlı ve etkili olabilmesi için daima kullanıcının yanında olacaktır.

12

13 PROGRAMIN KURULMASI (Installation) FineHVAC yazılımını yüklemek için, aşağıdaki sırayı izleyin: FineHVAC CD sini CD-ROM sürücüsüne (örneğin D:, E:) yerleştirin. 4M Kurulum programı ekrana gelir. 1. "FineHVAC" seçin. Ekranda lisans anlaşması görüntülenir. 2. Lisans anlaşmasının kabul edilmesi ile, kurulum programı yazılımın yükleneceği sürücüyü sorar. 3. Ekranda görülen Uygulama Seçimi penceresinde, yüklenecek kütüphaneler ile birlikte tüm modülleri seçin, (eğer herhangi bir modülü yeniden yüklüyorsanız, kütüphane leri yeniden yüklemenize gerek yoktur) Tamam tuşuna basın. Veri bir önceki adımda seçmiş olduğunuz sabit disk sürücüsüne aktarılır. 4. Yükleme tamamlandıktan sonra, tüm FineHVAC simgelerini içeren program grubunu, Başlat/Start programlar listesinde oluşturulur. Kullanıcı FineHVAC programını program listesinden çağırarak ya da program simgesine tıklayarak çalıştırabilir (bakın Bölüm I, Konu 1). Kullanıcı aynı anda birden çok uygulama modülünü çalıştırabilir (bakın Bölüm II, Konu 1). Dikkat! Lütfen programı her çalıştırdığınızda donanım kilidinin PC nizin paralel portuna takılı olduğundan emin olun. Programın gerçekten donanım kilidini gördüğünden emin olabilmek için 4M dizininden hdd32.exe programını çalıştırın. HASP programı yüklendiğinde ilgili mesaj ekranda görüntülenecektir. Bu işlemin ardından Windows yeniden başlatılmalıdır. FINE HVAC - 5 -

14

15 BÖLÜM I CAD Bileşeni FINE HVAC - 7 -

16 - 8 - FINE - HVAC

17 1. Giriş 1.1 Genel Bakış FineHVAC ısıtma, soğutma ve klima (ISK) projeleri için güçlü bir iş istasyonudur. ISK hesaplamalarını otomatik olarak direkt çizimler üzerinden gerçekleştir ve tüm proje sonuçlarının (hesap esasları raporu, Proje raporu, tam ölçekli çizimler, malzeme listeleri, ve benzerleri) alınabilmesini sağlar. FineHVAC ISK tasarım hesaplarını standart hesap yöntemlerini kullanarak otomatik olarak yaparak, kullanıcıya çözümler sunar. Bu kullanıcı kılavuzunun birinci bölümü (Bölüm I) FineHVAC nın CAD bileşeninin işletimini açıklamaktadır. Bu noktadan itibaren CAD bileşeninden çizim ortamı olarak söz edilecektir. Önsözde de belirtildiği gibi, çizim ortamı AutoCAD platformu olabileceği gibi, özerk CAD motoru IntelliCAD'de olabilir. 4M, IntelliCAD Tecnology Consortium (ITC) üyesidir (www.intellicad.org sitesini ziyaret ediniz). Her iki çizim programı da kullanıcı kılavuzu Bölüm-1 de açıklanan özelliklere ve ortak dosya formatına (.dwg) sahiptir. Program Paketi tamamen nesne tabanlı programlama felsefesi-oop(object Oriented Philosophy) izlemektedir. Felsefenin uygulamadaki anlamı, paketin binayı ve ISK tesisatını birbirleri ile bağlantılı ve karakteristiklere sahip mantıksal objeler olarak ele aldığıdır. İleri programlama teknolojisi (C++) ile geliştirilen FineHVAC, akıllıca ve güçlü olarak yapılandırılmış objeleri ile programa profesyonel bir ilerleme yöntemi kazandırmakta ve binanın ve ISK tesisatının dizaynında her tasarımcıya paha biçilmez bir yardım eli uzatan akıllı iş istasyonu niteliği kazanmaktadır. Paket yapısal olarak birbiri ile yakın işbirliği içinde olan ve tasarımcıya sanal olarak üzerinde çalıştığı binanın etkisini veren iki ana modülden oluşur: a) binanın çizimi ve programa tanımlanmasında kullanılan AutoBLD ve b) tesisatın tasarımında ve çiziminde kullanılan AutoNET. PLUS modülü ise faydalı çizim yardımcı özellikleri ile bu iki modülü desteklemektedir. FINE HVAC - 9 -

18 AutoBLD Paketin Mimari alt sistemini oluşturur. Bina projesinin tasarım girdilerini ve tanımlamasını oldukça akıllı ve etkili şekilde içine alır. AutoBLD komutlarını kullanan tasarımcı, binayı ister Duvar, Açıklık, ve benzerleri gibi özel komutların yardımı ile tasarımlayarak, isterse bir dosyada mevcut bina verilerini yükleyip onun yapısal elemanlarına özellik kazandırarak binayı kolaylıkla yerleştirebilir. Özellik kazandırma işlemi yalnızca yapısal elemanlarla sınırlı kalmayıp Alan gibi daha karmaşık kavramları da içerir. Bina bilgilerinin bu mantıksal konfigürasyonundan ötürü, binanın geometrik ve kalite verileri ısı kayıpları ve soğutma yükleri ile ilgili hesaplama tablolarına otomatik olarak dahil edilir. AutoNET binanın E/M (Electric/Mechanic) tesisatının tasarım girdilerini ve tanımlamalarını içine alır. AutoΝΕΤ in uzman komutlarından faydalanarak kullanıcı tesisatın tasarımını kolaylıkla yapabilir ve bunlara karşılık gelen uygulamaların hesaplama tablolarını güncelleyebilir (ısıtma boru hatları gibi). AutoNET otomatik olarak gerekli kontrolleri yapar ve kullanıcıya olası tasarım hatalarını gösterir. Son olarak, PLUS alt sistemi, özellikle sunum için proje çizimlerinin daha gelişmiş süreçlerini hedefleyen bir dizi tasarım komutundan oluşmaktadır. Yukarıda açıklanan alt sistemlerden her biri yapısı bir sonraki bölümde açıklanacak olan bu kılavuzun ayrı bir konusunu oluşturmaktadır. 1.2 Çizim Ortamı İçinde Anlatılan Konular Yukarıda da belirtildiği gibi, bu kullanıcı kılavuzunun birinci bölümü FineHVAC nin çizim ortamı ele almaktadır. Birinci bölüm paketin özelliklerinin en iyi şekilde anlaşılabilmesi için büyük bir özenle aşağıda tanımlanan 7 konuya ayrılmıştır: Konu 1 FineHVAC'nin tasarım bileşeninin genel felsefesini ve işletim ilkelerini açıklamaktadır. Konu 2 Tasarım yazılımı kullanımına alışkın olmayan kullanıcar için gerekli temel tasarım ilkelerini ele almaktadır. AutoCAD veya IntelliCAD kullanıcıları bu konuyu kısaca gözden geçirebilir veya atlayabilir. Konu 3 Paketin Mimari alt sistemi olan AutoBLD nin işletiminin yanı sıra komutlarından olabildiğinde faydalanma yollarını ayrıntılı şekilde açıklamaktadır. Konu 4 Gerekli yerlerde konuyla ilgili açıklayıcı örnekler vererek AutoNET in temel işletim ilkeleri üzerinde durmaktadır. Konu 5 Her bir ISK tesisatının işletim tanımlamaları için referans olarak kullanılan genel bir boru hattı tesisatını ele almaktadır. Konu 6 Yukarıda da belirtildiği gibi proje çizimlerinin ayrıntılı olarak işlenmesi için oldukça yararlı olan PLUS alt sisteminin tasarım özelliklerini açıklamaktadır. Konu 7 Paket tarafından oluşturulmuş özel proje örneklerini vererek kullanıcının daha önceki konularda açıklanan her şeyi pratik olarak da anlamasını sağlar FINE - HVAC

19 1.3 Çizim Ortamı Ana Menüsü Program çalıştırıldığında, ana menü ekranda görüntülenir: Tasarım bileşeninin komutlarından bahsederken, paketin aşağıda açıklanmış olan ana seçenekleri üzerinde duracağız: 1. Dosya seçenekler grubu içerisinde bulunan proje dosyaları yönetim seçenekleri (Yeni Proje (New Project), Proje Aç (Open Project) ve Proje Bilgileri (Project Information)). 2. Mimari tasarım ve bina ile ilgili hesaplamalar (ısı yalıtımı, ısı kayıpları, soğutma yükleri, ve benzerleri) için gerekli olan tüm komutları içeren AutoBLD seçenek grubu. 3. Tasarım ve uygulama hesaplamaları (Tek Borulu Sistem, İki Borulu Sistem, ve benzerleri) için gerekli olan tüm komutları içeren AutoΝΕΤ seçenek grubu. 4. Kullanıcı için bir dizi tasarım özelliğine sahip PLUS yardımcı seçenek grubu. FineHVAC ile yeni bir proje oluşturmaya başlamak için, yukarıda adı geçen Dosya (File) yönetim menüsündeki ilgili seçenek kullanılarak yeni bir proje tanımlanmalıdır. "Yeni Proje" (New Project) seçildiğinde, ekranda bir proje adı yazılması gereken bir pencere açılır. Programda oluşturulmuş olan ve üzerinde düzenleme yapmak istediğiniz ya da yalnızca görüntülemek istediğiniz mevcut bir projeyi yüklemek için "Proje Seç" (Select Project) seçeneğini kullanın. Ekranda sabit disk üzerinde bulunan mevcut projelerin bir listesi görüntülenir. FINE HVAC

20 İlk olarak liste FINE dizininde bulunan tüm projeleri gösterir, ancak fare veya klavyeyi kullanarak, bunları bir başka dizine aktarabilir ve aynı anda mevcut projeleri izleyebilirsiniz. Lütfen projelerin dizinler altına BLD uzantısı ile alındığını unutmayın. Mevcut bir proje seçildiğinde, proje yüklenir ve ekranda görüntülenir. Yeni bir proje yaratıldıktan veya mevcut bir proje yüklendikten sonra yukarıda adı geçen alt menü komutlarını kullanarak çalışmaya başlayabilirsiniz. Bu komutların ayrıntılı açıklamalarını Kısım 3.6'da bulabilirsiniz. Bu açıklamalardan önce, Konu 2'de yer alan temel tasarım uygulamalarına kısaca bir göz atmanız tavsiye edilir. AutoCAD veya IntelliCAD kullanmaya alışkın iseniz Konu 2'yi atlayabilirsiniz. Aksi durumda bu konu mutlaka dikkatle okunmalıdır. Not: Proje, proje çizimleri ve hesaplama dosyalarının (örneğin Isı yalıtımı) saklandığı dizindir. Program, hesaplama dosyalarının yanı sıra çizim dosyalarının da (proje dizini ile aynı isme sahip ana DWG dosyasını baz alarak) otomatik yönetimini gerçekleştirir. Kullanıcı eğer isterse, yukarıda kullanılan standardın dışına çıkabilir ve her proje için kendisinin belirleyeceği isimleri kullanabilir. Bu "Farklı Kaydet" komutu ile gerçekleştirilir ve dosya proje dizinine kaydedilir (dosya isimlerinde kullanılacak olan karakter sayısı ve türü ile ilgili herhangi bir kısıtlama yoktur). Elbette ki kullanıcı tarafından tanımlanan dosyalar "Aç" komutu kullanılarak yüklenebilir ve düzenlenebilir. Yukarıda da üzerinde durulduğu gibi "Proje Seç" komutunun proje dizini ile aynı isme sahip ana proje dosyasını çağıracağını bir kez daha hatırlatırız FINE - HVAC

21 2. Çizime Başlamadan 2.1 Genel Ayarlar Paketin en büyük avantajı çizim ortamının yapısı ve özelliklerinin tüm 4M suitinde aynı olmasıdır. Kullanılabilir çalışma alanı aşağıdaki gibidir Pull-down Menus Status Bar Toolbars cursor GRAPHICS AREA Screen Menu Command Line Status Bar Yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi, ekran aşağıdaki alanlara bölünür: Komut satırı (Command line): Komut satırı, komutların girildiği ve komut mesajlarının görüntülendiği alandır. Grafik alanı (Graphics area): Ekranın en geniş alanıdır. Çizimler bu alanda yaratılır ve düzenlenir. FINE HVAC

22 Grafik imleci (Graphics cursor): İmleç, çizim yapmak, nesne seçmek ve menüler veya iletişim kutularından komutları çalıştırmak için kullanılır. Geçerli komut veya harekete bağlı olarak, grafik imleci (ince artı), seçim kutusu, seçim kutusu ile birlikte grafik imleci, ve benzerleri şeklinde görüntülenir. Çekme menüler (Pull-down menus): Bu menüler, imlecin Durum satırına yerleştirilmesi ile ekranda görüntülenir. Ekran menüsü (Screen menu): Tüm çekme menüleri ve ekranın sağ tarafında görülen alt menüleri kapsar (ekran menüsü AutoCAD Tercihler (Preference) seçeneği kullanılarak etkinleştirilebilir veya etkinliği kaldırılabilir). Durum Satırı (Status Line): Geçerli katman, çizim durumu ve geçerli imleç koordinatlarının görüntülendiği satırdır. İmleç menüsü (Cursor menu): Bu menü, imleç grafik alanında iken ve farenin orta düğmesine veya <SHIFT> e ve farenin sağ düğmesine aynı anda bastığınızda görüntülenir. Lütfen farenin her bir düğmesinin farklı bir fonksiyona sahip olduğunu unutmayın. Fare düğmelerinin her birinin fonksiyonları aşağıda verilmiştir: Sol düğme: Komut, nokta veya nesne seçimi. Sağ düğme Enter Orta düğme : "Nesne Yakala" (Osnap) komutu (bakın Kısım 2.2.1). Not: Farenizin yalnızca iki düğmesi varsa (veya üç düğmenin bulunmasına rağmen, fare sürücüsünün ortadaki düğmenin işlev kazanacak şekilde yüklenmemiş olması durumunda) ilk iki fonksiyon yukarıda açıklandığı şekilde yerine getirilirken üçüncü fonksiyon "Shift" tuşuna ve farenin sağ tuşuna birlikte basılarak yerine getirilebilir (<Shift> tuşu basılı iken sağ tıklama). 2.2 Çizim Yardımcıları (Drawing aids) Bu bölümde kullanıcı tarafından kullanılabilecek temel çizim yardımcıları açıklanmaktadır. Nesne Yakala (Osnap), Yatay/Düşey Çizim (Ortho), Izgara ((Grid) ve Yakala (Snap) bu gruptaki komutlardır Nesne Yakala Komutu (Osnap) "Nesne Yakala" komutu oldukça faydalı bir çizim aracıdır: İmlecin Seçme kutusu çerçevesi içinde bulunan nesnenin yakalama noktasını seçmesini sağlar. Yakalama noktaları bir veya daha fazla nesnenin belli karakteristik geometrik noktalarıdır. Örneğin bir yay veya dilimin orta noktası veya uç noktalarından biri; yay veya dairenin merkez noktası gibi. Bir yakalama noktası belirleyip, imleci onun yakınına taşıdığınızda, program bir çerçeve ile bunu belirleyecektir. "Nesne Yakala" komutu "SHIFT" tuşuna basılı iken farenin sağ tuşuna tıklanarak veya farenin orta tuşuna (eğer farenin orta tuşu varsa ve aktifse) tıklanarak veya ek araç çubuğu üzerinden çalıştırılabilir. Aşağıda yer alan menü görüntülenir: FINE - HVAC

23 -den, -dan (From): Çizimin, koordinatların girilmesi ile belirlenen mevcut noktalarından birini seçer. Uç nokta (Endpoint): Bir nesnenin iki uç noktasından, seçim noktasına en yakın olan birini seçer. Orta nokta (Midpoint): Bir dilim veya yayın orta noktasını seçer. Kesişim (Intersection): İki nesnenin kesişim noktasını seçer. Görünen kesişim (Apparent intersect): İki nesnenin (gösterildiğinde) uzaydaki kesişim noktasını seçer. Merkez (Center): Yay veya dairelerin merkez noktasını seçer. Çeyrek dilim (Quadrant): Bir daire veya bir yayın çeyrek dilimlerini seçer. Dikme (Perpendicular): Nesnenin, yaratılan son nokta ile dik açı yapacak birleşim noktasını seçer. Teğet (Tangent): Daire veya yay üzerindeki teğet noktasını seçer. Düğüm (Node): Bir nokta seçer. Ekleme (Insert): Blok veya metnin (arasına) ekleme (yapılacak) noktasını seçer. En yakın (Nearest): Grafik imlecine en yakın nesne noktasını seçer. Hızlı (Quick): En son çizilen noktayı (en yakın olanı değil) seçer. Sabitlenen seçimde bir veya daha fazla sayıda yakalama noktası ile desteklenmelidir. Yok (None): Sabitlenen seçim için tanımlanmış nesne yakalama noktalarındaki seçimi kaldırır. Notlar: 1. Bu yakalama noktaları bağımsız olarak seçilmez ancak bir başka program komutu tarafından gerekli görüldüğünde tanımlanırlar. İstenen herhangi bir yakalama noktası, Ayarla (Set) menüsündeki "Nokta Yakala komutu ile seçildiğinde kalıcı olarak etkinleştirilebilir. 2. Yukarıda adı geçen yakalama noktalarından ayrı olarak FineHVAC, E/M toplayıcılar (örneğin radyatörler, hidrolik toplayıcılar, ve benzerleri) bağlantı noktalarının (örneğin anahtarlar, bataryalar, ve benzerleri) yakalanmasında kullanılan Bağlantı Noktası (Connection Point) yakalama özelliğine sahiptir Yatay/Düşey Çizim (Ortho) "Yatay/Düşey Çizim" özelliği imleci, sadece yatay ve düşey yönlerde hareket etmek üzere sınırlandırır. Durum çubuğu Yatay/Düşey Çizim komutunun etkinleştirilmiş olduğunu ORTHO yu koyu renk harflerle göstererek belirtir. (AutoCAD 12 de ayrıca ekranın sol üst köşesinde O göstergesi belirir). Komut, ayrıca ilgili düğme simgesinin tıklanması ile veya F8 tuşuna basılarak da etkinleştirilebilir veya etkinliği kaldırılabilir. FINE HVAC

24 2.2.3 Izgara (Grid) Ekran ızgarası, sanal bir ızgaranın eksenel kesişim noktaları üzerinde bulunan yatay ve düşey noktalar şablonudur. Izgara nokta aralıkları X ve Y ekseni üzerinde birbirinden farklı olabilir. Izgara, ilgili düğme/simgenin tıklanması ya da F7 tuşuna basılması ile etkinleştirilebilir veya etkinliği kaldırılabilir (Izgara etkin durumda iken Durum Çubuğunda görüntülenir). Izgara yalnızca ekranda görüntülenebilen ve çıktısı alınamayan görsel bir çizim yardımcısıdır. Izgaranın basılı olarak alınabilmesini istiyorsanız bunu kendiniz çizmelisiniz Yakala (Snap) Grafik imleci nin konum koordinatları, grafik alanın üst kısmının ortasında görüntülenir. "Yakala" seçili olduğunda, grafik imleç in hareketi sürekli değil, çok kısa aralıkla sekmeli olacaktır. Sekme aralığı (imlecin minimum hareket mesafesi), önceden belirlenmiş (set edilmiş) X ve Y değerlerine bağlıdır. "Yakala" aktif iken imleç, görünmez bir ızgaraya tutulmuş veya yakalanmış gibi hareket eder. "Yakala", ilgili düğme/simge nin tıklanması veya F9 tuşu ile etkinleştirilebilr veya kapatılabilir (etkin durumda iken Durum Çubuğunda görüntülenir). Komut etkin durumda ise, ayrıca ekranın sol üst köşesinde "S" işareti görülür. Varsayılan Yakala ayarı her iki eksen için de (X ve Y) m dir. 2.3 Çizim Koordinat Sistemleri (Drawing Coordinates) Bir nokta belirlemeniz gerektiğinde, fareyi kullanabilir (koordinatları durum çubuğunda görerek veya yakalama araçlarından yararlanarak) veya koordinatları direkt olarak komut satırına Kartezyen (Cartesian) veya Polar (Polar) koordinat sistemini ile girebilirsiniz. Her iki sistemde de Mutlak (Absolute) veya Bağıl (Relative) değerler kullanabilirsiniz (genelde bağıl koordinatlar daha uygun olmaktadır). Bağıl koordinatlar (Relative coordinates): Komut satırına (bağıl koordinatları sembolünü ve daha sonra x, y, z koordinatlarını (Kartezyen sistemi) veya r<θ<φ koordinatlarını (polar sistem) girin. Kullanılan sistem (Kartezyen veya polar), veya < sembolü ile tanımlanır. z veya φ için herhangi bir değer vermediğinizde bu değer otomatik olarak sıfır alınır. Örneğin, 2m yatay çizginin ikinci (sağ) uç noktasını yerleştirmeye çalışıyorsanız, bu durumda: Kartezyen koordinatlarını (bunun anlamı ikinci noktanın birinci noktaya olan mesafesinin x ekseninde 2m. iken, y ekseninde 0m. olduğudur) veya : Polar koordinatlarını [bunun anlamı ikinci noktanın ilk noktadan 2m uzaklıkta (r=2) ve 0 derece açıda (θ=0) olduğudur] girmelisiniz. Bu sistemde belirlenecek bir noktanın koordinatı, bir önceki noktaya göre tanımlandığından sabit bir orijin noktası söz konusu değildir. Bağıl koordinat kullanılarak yapılacak her nokta tanımında orijini bir önceki noktada olan, geçici bir X,Y, eksen takımı tanımlanmış olur. Bu geçici eksen takımını kullanarak gerek Kartezyen ve gerekse Polar koordinat sisteminde nokta tanımlaması yapabilirsiniz FINE - HVAC

25 Mutlak koordinatlar (Absolute coordinates): Aynen bağıl koordinatlarda olduğu gibi belirlenir sembolü kullanılmaz. Mutlak koordinatlar, çizimin, koordinatları 0, 0 olan Mutlak referans noktası na göre belirlenir. Ölçüm sistemi F6 tuşuna basılarak etkinleştirilebilir, etkinliği kaldırılabilir veya değiştirilebilir. Normalde yalnızca kartezyen koordinat görüntülenir. İlk basışta koordinat görüntülemeyi bırakır. Bir sonraki basışta imleç başıboş gezinirken kartezyen koordinat, komuttayken kutupsal koordinat görüntülenir. 2.4 Temel Çizim Komutları Çizgi (Line) "Çizgi" seçeneği düz çizgi çiziminde kullanılır. Menüden Çizgi yi seçtiğinizde veya komut satırına Çizgi yazdığınızda, sizden, sol tıklama ile veya komut satırına göreceli veya kesin nokta koordinatları girilerek bir başlangıç noktası ile aynı şekilde bir bitiş noktası belirtmeniz istenir Yay (Arc) "Yay" komutu yay çizmek için kullanılır. Yay üç farklı şekilde çizilebilir: Varsayılan yöntem yayın üç noktasını belirlemektir ( 3-Nokta ). Alternatif olarak, yayın başlangıç ve bitiş noktalarının yanı sıra ait olduğu dairenin merkezini de belirleyebilirsiniz (Başlangıç, Merkez, Bitiş). Kullanıcı bunu anlamada güçlük çekmeyecek ve farklı yay çizim yöntemlerine kolayca alışacaktır Polyline Bu komut biribirlerine bağlı düz çizgi ve/veya yay kısımlarından oluşan çoklu çizgileri tek bir nesne olarak çizmenizi sağlar. Komut; menünün kullanılması ile veya komut satırına Çoklu Çizgi yazılarak gerçekleştirilir. Sizden, fareyi sağ tıklayarak veya komut satırına göreceli veya kesin nokta koordinatlarını girerek bir başlangıç noktası ile bir bitiş noktası belirtmeniz istenir. Yay, Kapat, Uzunluk gibi (Arc,Close, Length etc.) komut seçenekleri görüntülenir. Yay moduna geçmek için Y yi (A), çizgi moduna dönmek için Ç yi (L)ve çoklu çizgiyi kapamak için de K yi (C)seçmelisiniz. 2.5 Yardımcı Komutlar Bu bölümde kullanıcı için oldukça faydalı olacak temel program komutlarının özet açıklamaları bulunmaktadır. Bunlar "Yakınlaştır/Uzaklaştır", "Kaydır", "Seç", "Taşı", "Kopyala" ve "Sil" (Zoom, Pan, Select, Move, Copy, Erase) komutlarıdır Yakınlaştır/Uzaklaştır (Zoom) "Yakınlaştır/Uzaklaştır" komutu görüntülenen resmin mevcut boyutlarını arttırır veya azaltırken, kullanıcının çizimi daha yakından veya daha FINE HVAC

26 uzaktan görüntülemesini sağlar. Farklı yakınlaştırma / uzaklaştırma yöntemleri vardır. En fonksiyonel yöntem gerçek zamanlı yakınlaştırma/uzaklaştırma (realtime zoom) dır. ( lens/± düğmesi). Gerçek zamanlı yakınlaştırma/uzaklaştırma için fareyi kullanabilirsiniz. İmleci hareket ettirerek görüntüyü büyütebilir veya küçültebilirsiniz. "Yakınlaştır/Uzaklaştır" komutunda, farenin sol butonu tıklayıp, basılı tutarak ve imleci yukarı veya sağa hareket ettirerek görüntüyü büyütebilir, aşağı ve sola hareket ettirerek küçültebilirsiniz. Görünüm menüsünde Yakınlaştır ı seçerek veya komut satırına Yakınlaştır [veya yalnızca Y (Z)] yazarak kullanabileceğiniz çok sayıda faydalı yakınlaştırma/uzaklaştırma seçeneği bulunmaktadır. Bu seçenekler: Tüm/Merkez/Dinamik/Boyutlar/Sol/Önceki/Vmax/pencere/<Ölçek(X/XP)> [All/Center/Dynamic/Extents/Left/Previous/Vmax/Wndow/<Scale(X/XP)>] dir. Bu seçeneklerden her biri farklı şekilde yakınlaştırma/uzaklaştırma yapar. En yaygın olarak kullanılanı çizimin kullanıcı tarafından tanımlanan sanal bir dikdörtgen bir çerçeve içinde bulunan bölümünü büyüten Pencere alt seçeneğidir. Dikdörtgen yakınlaştırma/uzaklaştırma penceresini tanımlamak için dikdörtgenin iki karşı köşesi, farenin sol tuşu tıklanarak belirlenir. Diğer seçeneklerinin fonksiyonları aşağıda verilmiştir: Tüm (All): Çizim sınırlarını temel alarak tüm görüntüyü ekrana getirir. Seçilen nesnelerin çizim sınırları dışına çıkması halinde çizilen nesneleri görüntüler. Kapsam (Extents): Ekrana çizili tüm nesneleri görüntüler. Tüm seçeneğinin aksine Kapsam seçili olduğunda çizim sınırları yok sayılır. Önceki (Previous): Bir önceki çizim görüntüsünü geri yükler. Yakınlaştır/Uzaklaştır Önceki" tekrar tekrar seçildiğinde önceki 10 görüntü geri yüklenebilir. Merkez (Center): Çizimin Merkez noktası olarak belirlenen bir noktasını çizim alanın merkezine taşır. Ekran yüksekliği kullanıcı tarafından tanımlanır. Çizim Birimlerinde yükseklik tanımlamak için yalnızca bir rakam girin. Eğer Latin karakteri x (çarpı) ile birlikte bir rakam girerseniz ekran görüntüsünün mevcut görüntünün girilmiş olan sayı kadar büyültülmüş hali olduğu kabul edilir. x ardından girilen sayının 1 den küçük olması durumunda küçültme etkisi uygulanmış olacaktır. Sol (Left): Merkez seçeneği etkisine sahiptir ancak burada yeni görüntünün sol alt ucunu (merkezini değil) tanımlarsınız FINE - HVAC

27 Vmax:. Pencere seçimini kolaylaştırmak için çizimin genel görüntüsünü ve çevreleyen alanı verir. Izgara yalnızca çizim sınırlarına kadar uzanır. Dinamik (Dynamic): Bu seçenekte üç çerçeve görülür. Birinci çerçeve çizim sınırlarını işaretler (sürekli kalın çizgi ile), ikinci çerçeve (yeşil noktalı çizgi) geçerli görünümü gösterir ("Dinamik yakınlaştır/uzaklaştır" öncesinde) ve üçüncü çerçeve (ortasında "X" bulunan) fare hareketlerini izler ve <Εnter> tuşuna bastığınızda görüntülenecek yeni görünümü tanımlar. <Enter> tuşuna basmak yerine, yeni çizim alanında farenin sol tuşuna basarsanız aynı zamanda ekranda görüntülenen pencerenin çerçeve boyutunu da (konum dışında) değiştirebilirsiniz. Yeni pencerenin çerçeve görüntüsü değişecek, X kaybolacak ve sağ tarafta bir ok görülecektir. Pencere boyutunu değiştirmek için fareyi sağa veya sola doğru hareket ettirin. Pencerenin sol tarafı sol sınırdır. İstediğiniz boyutu elde ettiğinizde, <Enter> tuşuna basın, ekranda yeni görüntü (konum ve boyut) belirir. Hatta, <Enter> tuşuna basmak yerine tekrar sol tıklama ile istediğiniz boyut ve konumu elde edene dek pencerenin konumunu değiştirmeye devam edebilirsiniz. Ölçek (Scale): Boyutsuz bir rakam girin, görüntü hassas olarak ölçeklendirilir. Bu komut, girilen rakam birden büyük ise (rakam>1) büyütme, birden küçükse (rakam<1) küçültme etkisi sağlar. Çizim boyutlarının değiştirilmesi çizim sınırları ile tanımlanan alana bağlıdır. Ölçek (x) [Scale (x)]: Bu seçenekte rakam, Latin harfleri ile X in ardından yazılmalıdır. Ölçek seçeneği ile aynı etkiye sahiptir ancak boyutları çizim sınırları ile değil geçerli görünümle tanımlanan alana bağlı olarak değiştirir. Yukarıda açıklanan klavye seçeneklerinin yanı sıra, "Yakınlaştır/Uzaklaştır" komutu aşağıda açıklanan menü seçeneklerine de sahiptir: Sınırlar (Limits): Çizim sınırlarını gösterir. İçe (In) Ölçek (x) komutunu 2x faktörü ( lens/+ simge) ile otomatik olarak gerçekleştirir; Dışa (Out) aynı komutu 0.5x faktörü ( lens/- simge) ile gerçekleştirir Pan "Kaydır" ("el" simgesi), çizimin görünen kısmının konumunu değiştirir. Böylelikle (daha önceden görünmeyen) yeni bir parçayı izleyebilirsiniz. Ekranın görüntülenen kısmı istenen alana ve istenen mesafede (kapsamda) hareket eder Seç (Select) Bu komut, belli bir görevi yerine getirmek üzere (sil, kopyala, vb.) bir veya daha fazla sayıda nesneyi (veya tüm çizimi) seçer. "Seç" komutu aynı zamanda diğer AutoCAD komutları ile birlikte de kullanılır FINE HVAC

28 (örneğin, eğer Sil (Erase) komutunu kullanıyorsanız, "Seç" silinecek olan alanı seçmek üzere otomatik olarak etkinleştirilir). Bundan başka, farenin sol düğmesini kullanarak bir nesnenin "işaretlenmesi" de "Seç" komutunu etkinleştirecektir. "Seç" komutunun işlevi son derece basittir: İstenen nesneleri sol tıklayarak seçin, nesnelerin dış hatları noktalı çizgi halini alır. Seçimlerinizi onaylamak için sağ tıklayın ve işlemi tamamlayın. Alternatif olarak, yukarıda açıklanan işaretleme yerine, bir pencere tanımlayabilirsiniz ("Yakınlaştır/Uzaklaştır" komutunda olduğu gibi). Bu durumda, pencere, imleç ekranın sol tarafından sağ tarafına doğru hareket ettirilerek yaratıldığında, tamamı pencere içine giren tüm nesneler, veya pencere, imleç ekranın sağ tarafından sol tarafına doğru hareket ettirilerek yaratıldığında, tamamı pencere içine giren ve ilaveten pencerenin kestiği tüm nesneler seçilir. Seç komutunu etkinleştirir ve komut satırına Tüm yazarsanız tüm çizim seçilecektir. Son olarak, sağ tıklamadan (seçimi onaylamadan) önce Kaldır (Remove) komutunu çalıştırarak bir veya daha fazla nesne üzerindeki seçimi kaldırabilirsiniz Taşı (Move) Bu komut, nesnelerin bir konumdan diğer bir konuma taşınmasını sağlar. Taşı komutu etkinleştirildiğinde, aynı zamanda Seç komutu da etkinleştirilir. Böylelikle kullanıcının taşımak istediği nesne(ler) önceki paragrafta açıklandığı gibi seçilir. Taşınması İstenen nesneleri seçtikten sonra, sizden çizim üzerinde, yakalama seçeneklerini kullanarak sabit bir temel nokta sı (base point) belirlemeniz istenir. Temel noktasının taşınacağı yeni konumu belirlemeniz istendiğinde, fareyi veya yakalama seçeneklerini kullanın. Bu işlemi tamamlandığında, seçilen nesneler belirlenen yeni konuma taşınmış olur. Temel noktasını ve yeni konum noktasını (mutlak veya bağıl) koordinat sistemi ile de belirleyebileceğinizi unutmayın Kopyala (Copy) Kopyala seçeneği, nesnelerin bir konumdan bir başka konuma kopyalanmasını sağlar. Kopyala yöntemi, Taşı yöntemine benzer. Tek fark kopyalanan nesnelerin çizim içerisindeki orijinal konumlarında kalmasıdır. Not: Ayrıca çizimin parçalarını kopyalayıp yapıştırmak için Windows Kopyala ve Yapıştır (Paste) seçenekleri de kullanılabilir (metin düzenlemede olduğu gibi) Sil (Erase) Nesneleri silmek için bu seçeneği kullanın. İşlem son derece basittir: silmek istediğiniz nesneleri yukarıda açıklandığı gibi seçin. Komut satırına S (E) yazın ve <Enter> tuşuna basın. Alternatif olarak, komut satırına önce S (E) yazıp, daha sonra sol tıklayarak nesneleri seçip, silmek için sağ tıklayabilirsiniz. Dikkat! Sil komutu uygulama içerisinde özel bir Çıkar (Delete) komutu bulunan (örneğin Duvar çıkar (Delete wall)) nesneler için kullanılmamalıdır Çizim Yerleştir (DDInsert) Bu komut, kullanıcının çizim içerisine bir başka çizim (DWG dosyası) veya blok yerleştirebilmesini sağlar. Bu komut seçili olduğunda, ekrana bir blok veya dosya seçmenizi daha sonra da diskinizden ilgili dosya veya bloğu çağırmanızı isteyen bir pencere açılır. Yerleştirilmek üzere seçilen çizimin uygun şekilde FINE - HVAC

29 yerleştirilebilmesi için yerleşim noktası, ölçek faktörü, ve benzerleri bilgilerini belirtmeniz istenir Bloğu Dosya Olarak Kaydet (Wblock) "Blok Sakla" komutu çizimin bir parçasını veya tamamını,çizim dosyanızdan ayrı bir dosya içerisine blok olarak kaydedebilmenizi sağlar. Bu komut seçili olduğunda, dosya ismi girmeniz ve kaydetmek istediğiniz çizim veya çizim parçasını seçmeniz istenir. Bu komutun kullanımı, bir sonraki bölümde açıklanacak olan Ekran Çizimi (Screen Drawing) komutuna benzer. Çizim içerisine blok yerleştirmek için yukarıda açıklanan Çizim Yerleştir (DDinsert) komutunu kullanmalısınız Patlat (Explode) Patlat komutu bir bloğu çok sayıda çizgiye dönüştürerek, onu bu şekilde düzenlemenizi sağlar. Bu komut seçili ise, program sizden patlatmak istediğiniz bloğu seçmenizi ( Nesne Seç ) (Select object) isteyecektir. 2.6 Grips Bu paragrafta nesne düzenlemek için oldukça faydalı bir yol olan "Kancalar" açıklanmaktadır. Kancalar, nesnenin, grafik imlecin, nesne üzerindeki seçme kutuları üzerine yerleştirilip sol tıklanarak seçilince görünür hale gelebilen (aktifleşen) karakteristik noktalarıdır. Seçilen nesne, kontrol noktalarını işaretleyen ve çok güçlü düzenleme araçları olan kancalar (küçük mavi kareler) ile birlikte görüntülenir. Bir kancaya tıkladığınızda, kanca kırmızı olur ve komut satırında aşağıdaki bilgi istemi görüntülenir: **UZAT**<Noktaya uzat>/temel nokta /Kopyala /Geri Al/Çık. ( STRETCH <stretch to point> /Base point/copy/undo/exit). <Enter> tuşuna basın (veya sağ tıklayın) ve ilgili seçeneği, kelimenin büyük harflerini yazmak suretiyle girin. Komut tamamlandığında, kancalar kaybolur ve nesneler üzerindeki seçim kaldırılır. Komut, düzeltme (Correction) veya kopyalama komutları gibi, önceden seçilebilir bir düzenleme komutu ise, nesneler komutun otomatik çalıştırılması içinde yer alır. Bu durumda, komut Nesneleri seç bilgi istemini geçersiz kılar ve işleme devam eder. Kancalar ve nesneler üzerindeki seçimi kaldırmak için iki kez <Esc> tuşuna basmalısınız. İlk basış, nesneler üzerindeki seçimi kaldırmak, ikinci basış kancaların etkinliğini kaldırmak içindir. Her nesnede kanca konumları farklıdır. Herhangi bir nokta için kanca, noktanın kendisi; bir çizgi parçası için kancalar orta nokta ve iki uç noktası; bir yay için orta nokta ve iki uç noktası; bir daire için merkez ve çeyrek dilim noktaları; bir çoklu çizgi için düz çizgi ve yay dilimlerinin uç noktaları ile yay dilimlerinin orta noktaları; bir eğri için eğrilme noktaları; bir blok için yerleştirme noktası ve metin için yerleştirme noktası, gibi. FINE HVAC

30 Aşağıda Uzat (Stretch), Taşı (Move), Döndür (Rotate), Ölçek (Scale) ve Ayna (Mirror) komutlarının ayrıntılı açıklamaları bulunmaktadır Uzat (Stretch) Bir kanca seçerken bu komutu çalıştırma prosedürünü de başlatmış olursunuz. Ekranda aşağıdaki mesaj görüntülenir: **UZAT** <Noktaya uzat>/temel nokta/kopyala/geri Al/Çık: (<Stretch to point>/base point/copy/undo/exit): Seçenekler aşağıda açıklanmıştır:) Noktaya uzat (Stretch to point): Fare veya klavye kullanarak kancanın yeni konumunu belirler. Nesne bu noktaya kadar uzatılır veya kısaltılır. t ve enter (b and enter): Temel noktası seçeneğine karşılık gelir. Bir önceki seçenek (Noktaya uzat) seçili kancayı otomatik olarak temel nokta olarak kullanır. Bu seçenek nesnenin uzatılması veya kısaltılması için farklı bir temel nokta belirlemenizi sağlar. k ve enter (c and enter): Kopyala komutuna karşılık gelir. Bu seçenek, belirlenen noktalara bağlı olarak, uzatılıp, kısaltılarak, yeni nesnelerin oluşturulması ile (kopyala) komutun çoklu kullanımına izin verir. g ve enter (u and enter) En son yapılan hareketi iptal eden Geri Al (Undo) komutunun karşılığıdır. ç ve enter (x and enter): Çıkış (Exit) seçeneğinin karşılığıdır. İşlevini tamamlayıp seçilen kancayı bırakmasına rağmen nesne seçili kalır ve kancalar görüntülenmeye devam eder. Enter: Bir sonraki komuta yönlendirir. ( Örn. Taşı ya) Taşı (Move) Yukarıdaki Taşı komutuna benzeyen bu komut, seçili nesnelerin taşınmasını sağlar. Ekranda aşağıdaki mesaj görüntülenir: **Taşı** <Noktaya taşı>/temel nokta/kopyala/geri Al/Çık: (Move to point/base point/copy/undo/exit): Seçenekler aşağıda açıklanmıştır: Noktaya taşı (Move to): Tutucuyu aynı zamanda seçili nesnelerin taşınacağı yeni konuma yerleştirir. t ve enter (b and enter): "Temel nokta" seçeneğine karşılık gelir. Taşıma için bir başka temel nokta tanımlamanızı sağlar. k ve enter (c and enter): Kopyala seçeneğine karşılık gelir. Bu seçenek, belirlenen noktalardaki konumlarda aynı anda yeni nesnelerin oluşturulması (kopyalanması) ile çok fonksiyonlu kullanıma izin verir. g ve enter (u and enter): Geri Al seçeneğine karşılık gelir FINE - HVAC

31 ç ve enter (x and enter): Çık seçeneğine karşılık gelir. İşlemi tamamlar ve seçili tutucu üzerindeki seçimi kaldırır. Bununla birlikte nesneler hala seçili ve tutucu görülebilir durumda kalır. Enter: Bir sonraki komuta yönlendirir. (Örn. Döndür e) Döndür (Rotate) Seçilen nesnelerin döndürülmesini sağlar. Ekranda aşağıdaki mesaj görüntülenir: **Döndür** <Döndürme açısı>/temel nokta/kopyala/geri Al/Referans/Çık:: (<Rotation angle>/ Base point/copy/ Undo/Reference/Exit): Seçenekler aşağıda açıklanmıştır: Döndürme açısı (Rotation angle): İkinci bir nokta ile seçilen nesnelerin döndürme açısını tanımlar. t ve enter (b and enter): "Temel nokta" seçeneğine karşılık gelir. Nesnenin döndürülmesi için bir başka temel nokta tanımlamanızı sağlar. k ve enter (c and enter): Kopyala seçeneğine karşılık gelir. Bu seçenek, belirlenen noktalardaki konumlarda aynı anda yeni nesnelerin oluşturulması (kopyalanması) ile çok fonksiyonlu kullanıma izin verir. g ve enter (u and enter): Geri Al seçeneğine karşılık gelir. r ve enter (r and enter): Referans seçeneğine karşılık gelir. İki açı arasındaki ilişki olarak dönüş tanımlamanızı sağlar. Bunlardan ilki yeni referans açısı ikincisi de nesnelerin son konumlarının açısıdır. ç ve enter (x and enter): Çık seçeneğine karşılık gelir. İşlemi tamamlar ve seçili tutucu üzerindeki seçimi kaldırır. Bununla birlikte nesneler hala seçili ve tutucu görülebilir durumda kalır. Enter: Bir sonraki komuta yönlendirir. (Örn. Ölçeklendir e) Ölçeği Büyüt/Küçült (Scale Up/Down) Bu komut, seçilen nesnelerin büyütülüp, küçültülmesini sağlar. Ekranda aşağıdaki mesaj görüntülenir: **Ölçeklendir** <Ölçeklendirme faktörü>/temel Nokta/Kopyala/Geri Al/Referans/Çık:: (<Scale factor>/base point/ Copy/ Undo/Reference/Exit): Seçenekler aşağıda açıklanmıştır: Ölçeklendirme faktörü (Scale factor): Kancaya bağlı ikinci nokta ile seçilen nesnelerin ölçeğini (büyütme veya küçültme) tanımlar. t ve enter (b and enter): Temel nokta" seçeneğine karşılık gelir. Nesnenin büyütülmesi ya da küçültülmesi için bir başka temel nokta tanımlamanızı sağlar. k ve enter (c and enter): Kopyala seçeneğine karşılık gelir. Bu seçenek, belirlenen noktalardaki konumlarda aynı anda yeni nesnelerin oluşturulması (kopyalanması) ile çok fonksiyonlu kullanıma izin verir. g ve enter (u and enter): Geri Al seçeneğine karşılık gelir. FINE HVAC

32 r ve enter (r and enter): Referans seçeneğine karşılık gelir. Diğer iki uzunluk arasındaki ilişki olarak ölçeklendirme tanımlamasına olanak tanır. ç ve enter (x and enter): Çık seçeneğine karşılık gelir. İşlemi tamamlar ve seçili tutucu üzerindeki seçimi kaldırır. Bununla birlikte nesneler hala seçili ve tutucu görülebilir durumda kalır. Enter: Bir sonraki komuta yönlendirir. (Örn. Ayna ya) Aynala (Mirror) Bu komut nesnelerin ayna görüntüsünü almanızı sağlar. Seçilen nesneleri, verilen bir eksene simetrik olarak çizmek için kullanılır. Ekranda aşağıdaki mesaj görüntülenir: **AYNA** <İkinci nokta>/temel nokta/kopyala/geri Al/Çık:: (<Second point>/base point/copy/undo/exit): Seçenekler aşağıda açıklanmıştır: İkinci Nokta (Second point): Seçilen nesnelerin simetriklerinin çizilmesi için simetri ekseni belirleyen işaretleyici konumu ile birlikte ikinci bir nokta tanımlar. Bu seçenekle, orijinal nesneler silinir. Orijinal nesnelerin silinmemesini istiyorsanız Kopyala seçeneğini kullanmalısınız. t ve enter (b and enter): "Temel nokta" seçeneğine karşılık gelir. Tanıtıcı dışında, nesnenin simetri ekseninin ilk tanımlama noktası olacak bir başka temel nokta tanımlamanızı sağlar. k ve enter (c and enter): Kopyala seçeneğine karşılık gelir. Bu seçenek, belirlenen noktalardaki konumlarda aynı anda yeni nesnelerin oluşturulması (kopyalanması) ile çok fonksiyonlu kullanıma izin verir. g ve enter (u and enter): Geri Al seçeneğine karşılık gelir. ç ve enter (x and enter): Çık seçeneğine karşılık gelir. İşlemi tamamlar ve seçili tutucu üzerindeki seçimi kaldırır. Bununla birlikte nesneler hala seçili ve tutucu görülebilir durumda kalır. Enter: Bir sonraki komuta yönlendirir. (Örn. Uzat a) 2.7 Yazdır (Print) Bu bölüm kullanıcı bir çizim yaptıktan sonra onu bastırmak istediğinde okunabilir. Herhangi bir çizim yazıcı veya çizici üzerinden basılabileceği gibi dosyaya da yazdırılabilir. Yazdırma Yazdır [veya Çiz Plot)] komutu Dosya (File) menüsünden seçilerek veya komut satırına yazılarak gerçekleştirilir. Yazdırmak için yüklenmiş mevcut bir çizimin olması gereklidir. Kullanıcı herhangi bir yazıcı veya çiziciye yazdırabileceği gibi aşağıda açıklanan pek çok baskı özelliğini de kontrol edebilir: Yazdırılacak çizim alanını seçin. Yazdırılacak çizimi büyütün. Ekran renklerini çıktı aygıtının renklerine ve çizgi genişliğine ilişkilendirin. Çizici konfigürasyon dosyalarını (PCP) açın FINE - HVAC

33 Baskı kağıdının en üstünde veya en altında görülmesini istediğiniz üst bilgi, alt bilgi, baskı tarihi ve saati, adınız, şirketinizin adı ve diğer bilgileri tanımlayın. Baskı koordinatlarının merkezini belirleyin. Baskı ön izlemesini gerçekleştirin. Kağıt büyüklüğü ve baskı biçimi gibi baskı ön ayarını yeniden düzenleyin. Baskı ön izleme (Previewing the printing) 1. Aşağıdakilerden birini gerçekleştirin: Dosya> Baskı Ön izleme yi seçin. Araç çubuğunda ( ) simgesini seçin. bönizle (ppreview) yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Baskı ön izlemeyi kontrol ettikten sonra aşağıdakilerden herhangi birini yapın: Çizimi yazdırmak için, baskı iletişim penceresini görüntülemek üzere Baskı Ayarları nı seçin. Çizime geri dönmek için Kapat ı seçin. A. Büyütmek için tıklayın. B. Küçültmek için tıklayın. Eğer büyütme birkaç kez seçilmiş ise, çizimin orijinal haline geri dönebilmek için kaç kez büyütme yapılmış ise o kadar küçültmeniz gerekecektir. FINE HVAC

34 C. Baskı iletişim penceresini görüntülemek için tıklayın. D. Çizimi yazdırmak için tıklayın. E. Baskı ön izlemeden çıkmak ve çizime geri dönmek için tıklayın. Bir çizimin basılması (Printing a drawing) Baskı iletişim penceresi üç bölümden oluşur: Ölçeklendir/İzle (Scale/View), Renk/Genişlik Eşle (Color/Width Map) ve Gelişmiş (Advenced). Bu bölümlerden her birinde bulunan baskı ayarları tercihleri aşağıdaki bölümlerde ayrıntılı şekilde açıklanmıştır. Not: Gölgelendirilmiş görüntüler direkt olarak yazıcıdan bastırılamaz. Gölgeli resmi bastırmak için önce resmi bir başka formata aktarmalı [ikil eşlem (.bmp) dosyası, Postscript (.ps) dosyası veya TIFF (.tif) dosyası] ve daha sonra bir başka grafik programından bastırmalısınız. Daha ayrıntılı bilgi için, Konu 14 de bulunan "Gölgelendirilmiş resim yaratma başlığı altına bakınız. Çizimin basılması 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. Araç çubuğunda ( ) simgesini seçin. Bu işlemde baskı iletişim penceresi görüntülenmez. Çizim direkt olarak seçili yazıcıya gönderilir. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Baskı iletişim penceresinden istenen ayarları seçin. 3. "Yazdır" tuşuna basın. Not: FineHVAC yapmış olduğunuz ayarları her defasında kaydeder. Varsayılan ayarlara geri dönmek için baskı iletişim penceresinde, "Sıfırla" düğmesine tıklayın. Baskı ölçeği tanımlama ve izleme (Defining print scale and view) Çizimin tamamını veya bir parçasını yazıcı veya çizici üzerinden bastırabilirsiniz. Bu baskı iletişim penceresindeki Ölçeklendir/İzle alanında hangi ayarların seçili olduğuna bağlıdır. Ekranda görüntülenen bölümü veya çizimin belirlediğiniz bir alanını bastırabilirsiniz. Kağıt üzerindeki çizim konumu baskı alanı koordinatlarının başlangıç noktasının ayarlanması ile tanımlanabilir. Yazdırılacak alanın en alçak sol üst köşesi kağıdın en alçak sol üst köşesine karşılık gelir. Koordinatların başlangıç noktası genellikle yazdırılacak alanın en düşük sol üst köşesinin kağıdın en düşük sol üst köşesine mümkün olduğunca yakın olmasını ayarlayan 0,0 noktasıdır. Farklı koordinat ayarları yapılarak, koordinat başlangıç noktası olarak farklı bir nokta da kullanılabilir. Bir plan çizerken genellikle nesneleri gerçek boyutları ile çizersiniz. Ancak çizimi yazdırırken, son çizimin baskı ölçeği ayarını yapar veya programın çizim boyutlarını baskı kağıdına göre ayarlamasını sağlarsınız. Çizimi belli bir ölçekle bastırmak için, ölçeği çizim biriminin baskı birimine oranı olarak tanımlayın. Ölçeği otomatik olarak basılacak çizime göre ayarlama (Setting the scale automatically to the drawing to be printed) FINE - HVAC

35 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Baskı iletişim penceresinden, Ölçeklendir/İzle alanını seçin. 3. Çiziminizin yazdırma sayfasına sığdırılabilmesi için ölçek ayarlamak üzere "Baskı alanını sayfaya sığdır" kutusunu işaretleyin. Baskı ölçeği ayarlama (Setting the print scale) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Baskı iletişim penceresinde, Ölçeklendir/İzle alanını seçin. 3. Baskı alanını sayfaya sığdır seçeneğinin işaretli olmadığından emin olun. 4. Kullanıcı Tanımlı Ölçek alanında, baskı birimlerinin (inç veya milimetre) çizim birimlerine oranını girin. 5. Baskı birimini tanımlamak üzere İnç veya Milimetre yi seçin. Yazdırılacak olan çizim parçasını tanımlamak (Defining a drawing part to be printed) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Baskı iletişim penceresinde, Ölçeklendir/İzle alanını seçin.. 3. Baskı Alanı alanında aşağıdakilerden birini işaretleyin: Geçerli Görünüm Ekran görüntüsünü yazdırır. Kaydedilen Görünüm Kaydedilmiş seçili görünümleri yazdırır. Boyutlar Nesnelerin çizim üzerinde kapsadıkları tüm boyutları yazdırır. Sınırlar Tanımlamış olduğunuz çizim alanı içindeki nesneleri yazdırır. Pencere Pencere içindeki alanın çizime olan oranını korurken, belli bir pencere içerisinde bulunan çizim parçasını yazdırır. Pencere seçeneğini seçmeniz durumunda pencere tanımlamalısınız. Görüntülenen Baskı Alanı alanında pencerenin köşegen x ve y koordinatlarını girin veya ekran alanını seçin. Ekranda daha fazla alan olup olmadığına bakılmaksızın yalnızca pencere içindeki alanı bastırmak için Yalnızca Belirlenen Pencere İçindeki Alanı Yazdır kutusunu işaretleyin. 4. Yazdırılacak Nesneler alanında, aşağıdakilerden birini işaretleyin: Baskı Alanı İçindeki Tüm Nesneler Belirlenen baskı alanı içerisindeki tüm nesneleri yazdırır. FINE HVAC

36 Baskı Alanı İçindeki Seçili Nesneler Yalnızca belirlenen baskı alanı içerisinde seçilen nesneleri yazdırır. A. Yazdırmak istediğiniz çizim alanını seçmek için tıklayın. B. Yazdırmak istediğiniz belli bir dikdörtgen alanın iki karşı köşesinin x ve y koordinatlarını girin. Koordinatları ekranda tanımlamak için Baskı Alanı Seç i işaretleyin. C. Çizimin yalnızca belirlemiş olduğunuz bir dikdörtgen alan içindeki nesnelerini yazdırmak için işaretleyin. D. Ölçü birimi ve kağıt büyüklüğü tanımlamak için inç veya milimetreyi seçin. E. Çizim ölçü biriminin inç baskı birimine oranını girerek baskı alanı için ölçek tanımlayın. F. Baskı alanını yazdırılacak sayfaya sığdırmak (çizimi baskı sayfasına sığdırmak üzere en iyi ölçeği otomatik olarak ayarlamak) için bu seçeneği işaretleyin. G. Seçilen pencere içindeki seçilen nesneleri yazdırmak için tıklayın. H. Seçilen pencere içindeki tüm nesneleri yazdırmak için tıklayın. Üst Bilgi ve Alt Bilgi Tanımlamak (Defining a header and a footer) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Gelişmiş alanını seçin. 3. Üst Bilgi ve Alt Bilgi alanlarında istenen bilgileri yazın. Baskı alanının başlangıç koordinatlarını tanımlamak (Defining the origin of the coordinates of the print area) FINE - HVAC

37 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Gelişmiş alanını seçin. 3. Baskı Alanı Başlangıç Noktası alanında aşağıdakilerden birini seçin: Baskı alanı merkezini baskı kağıdında belirlemek için, Sayfayı Ortala kutusunu işaretleyin. Baskı alanı başlangıç koordinatlarını tanımlamak için x ve y koordinatlarını girin veya Başlangıç Noktası Seç alanını tıklayarak çizim üzerinde bir nokta seçin. Baskı konfigürasyon dosyalarını kullanmak (Using the print configuration files) Baskı konfigürasyon dosyaları belli bir çizim için yaratmış olduğunuz baskı bilgilerini saklar. Böylelikle herhangi bir çizimin çıktısını almak istediğinizde baskı ayarlarını yeniden yapılandırmak zorunda kalmazsınız. FineHVAC, AutoCAD tarafından kullanılan PCP formatındaki dosyaları destekler. Bu özellik AutoCAD tarafından yaratılmış PCP dosyalarının, bu dosyalar FineHVAC ile yaratılmış gibi kullanılabilmesini sağlar. Not: AutoCAD baskı iletişim penceresinden Aygıt ve Varsayılan seçeneğini kullanarak AutoCAD PC2 dosyasını PCP formatına dönüştürebilirsiniz. Bir PCP dosyasının açılması ve kaydedilmesi 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Gelişmiş alanını seçin. 3. Konfigürasyon Dosyası alanında PCP dosyası açmak için Aç ı, mevcut baskı ayarlarını yeni bir PCP dosyasına kaydetmek için Kaydet i seçin. FINE HVAC

38 A. Üst bilgi ve alt bilgi içeriği girin veya dizinlerden seçin. B. PCP dosyasını açmak için tıklayın. C. Geçerli baskı ayarlarını PCP dosyasına kaydetmek için tıklayın. D. Çizim üzerinde bir nokta belirleyerek baskı koordinatlarının başlangıç noktasını oluşturacak noktayı tanımlamak için seçin. E. Baskı koordinatlarının başlangıç noktasını tanımlamak üzere x ve y koordinatlarını girin. F. Çizim merkezinin baskı kağıdı merkezi olarak tanımlanması için işaretleyin. Renkler ve çizgi genişliklerini eşleştirme (Corresponding colors and line widths) Ekranda görüntülenen renkleri baskı esnasında kullanmak istediğiniz renklere ayarlayabilirsiniz. Örneğin ekranda görüntülenen sarı rengi kırmızı ile eşleştirebilirsiniz. Böylelikle ekranda sarı görüntülenen tüm renkler kırmızı olarak ve tanımlamış olduğunuz çizgi genişliğinde basırılır. Kalemlerin çiziciye eşleştirilmesinin yanı sıra FineHVAC ızgara yazıcılar da dahil olmak üzere her tür yazıcı aygıtı destekler. Çıktı rengini dönüştürmek (Converting an output color) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Renk/Genişlik Eşle alanını seçin. 3. Çıktı Rengi kolonunda düzenlemek istediğiniz rengi tıklayın. Çıktı rengi ekranda aynı sırada görülen renge karşılık gelir. 4. Renk paletinden yeni çıktı renklerini seçin ve Enter tuşuna basın FINE - HVAC

39 5. Eşleme Özellikleri alanında ayarlarınızı doğrulayın ya da değiştirin. Not: Birden fazla ekran rengini belli bir çıktı rengi ile değiştirmek için, önce Ekran renkleri kolonundan ekran renklerini daha sonra da çıktı rengini seçin. Çizgi genişliğini düzenlemek (Modifying line width) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Renk/Genişlik Eşle alanını seçin. 3. Çizgi Genişliği kolonunda değiştirmek istediğiniz çizgi genişliğini seçin. Çizgi genişliği ekranda aynı sırada görülen renge karşılık gelir. 4. Çizgi genişliği için yeni değeri girin. 5. Eşleme Özellikleri alanında ayarlarınızı doğrulayın ya da değiştirin. Not: Çizgi genişliği tanımladığınızda, yazıcınızın sınırlandırmalarını inceleyin. Tüm ekran renklerini siyah çıktı rengine dönüştürmek (Converting all screen colors into black output color) 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Yazdır ı seçin. yazdır yazın ve Enter tuşuna basın. 2. Renk/Genişlik Eşle alanını seçin. 3. Ekran Renkleri kolonunda tüm renkleri seçin. Bunun için, önce ilk rengi seçin, kaydırma çubuğunu en alt noktaya götürün "Shift" tuşuna basın ve son rengin üzerinde tıklayın. 4. Eşleme özellikleri alanında önce Çıktı Rengi daha sonra da Tamam tuşuna basın. Alternatif olarak, Çıktı Rengi kolonunda siyahı seçin (ekran rengi 250). 5. Eşleme Özellikleri alanında ayarlarınızı doğrulayın ya da değiştirin. Not: FineHVAC yapmış olduğunuz ayarları her defasında kaydeder. Varsayılan ayarlara geri dönmek için baskı iletişim penceresinde, "Sıfırla" düğmesine tıklayın. FINE HVAC

40 A. Renk ekranda görüldüğü gibidir. B. Düzenleme yapmak üzere çıktı rengi üzerine tıklayın. C. Düzenleme yapmak üzere çizgi genişliği üzerine tıklayın. D. Ayarlarınızı doğrulayın veya değiştirin. Yazıcı veya çizici seçmek (Selecting Printer or Plotter) Bir yazıcı ya da çizici üzerinden baskı yapmadan önce, uygun cihazı seçmiş olduğunuzdan emin olun. Yazıcı veya çizici seçmek için: 1. Aşağıdakilerden birini yapın: Dosya > Baskı Ayarı nı seçin. yazdır yazın Enter tuşuna basın ve Baskı Ayarını seçin 2. Listedeki İsim alanından, istediğiniz yazıcı ya da çiziciyi seçin. Not: Kullanıcı AutoCAD veya IntelliCAD ortamı ve komutları hakkında daha fazla bilgi edinmek isterse, satılmakta olan farklı kitaplardan yararlanabilir. AutoCAD bir AutoDesk ürünüdür. 4M-IntelliCAD, IntelliCAD Technology Consortium kuruluşunun 4M tarafından geliştirilip desteklenen bir ürünüdür FINE - HVAC

41 3.AutoBLD:Mimari Çizim Modülü (AutoBUILD: Architectural Drawing) Aşağıda ayrıntıları ile göreceğimiz gibi AutoBLD seçenek grubu mimari bir çizim oluşturmak üzere bina yerleşimi için gerekli olan tüm özellikleri içine almaktadır. İlgili AutoBLD menüsünde de gösterildiği gibi, farklı seçenekler alt gruplara ayrılmıştır. Genel olarak, ilk alt grup proje parametrelerinin tanımında kullanılan komutları, ikinci alt grup çizim komutlarını, üçüncü alt grup hesaplamalarla ilgili bağlantılarda kullanılan komutları, dördüncü alt grup AutoBLD kitaplıkları için yönetim seçeneklerini ve beşinci alt grup bina denetiminde kullanılan komutları içerir. Bundan sonraki bölümlerde, yukarıda adı geçen seçenekler, Bina Tanımı seçeneğinden başlayarak tek tek açıklanacaktır. FINE HVAC

42 3.1 Mimari Belirle Öncelikle, mimari çizim AutoBLD çekme menüsünden Bina Tanımı seçeneği sol tıklandığında Kat yönetimi (Layers Management) diyalog kutusu ekranda görüntülenir. Bu ekranda, bina projesinin katları tanımlanır. Bunun anlamı (sadece bir başka mimari çizim programı tarafından yaratılmış bir çizim kullanıldığı zaman) binanın her katı için kot ve mimari çizimi (kat planı-dwg dosyası) tanımlamanız gerektiğidir. Daha ayrıntılı olarak: "Kat" (Level) alanında kat numarasını belirtin. "Kot" (Elevation) alanında, kat seviyesinin kotunu belirtin. Kullanıcı kat kotu için kendisi bir röper noktası tanımlayabilir (kaldırım veya yol kotu gibi). Aynı zamanda röper noktasına bağlı olarak negatif kot da tanımlayabilirsiniz (örneğin -3m). Mevcut kat planlarını kullanmak için "Dosya" (File) alanında ilgili DWG-çizim dosyasının adını ve yolunu belirtin. Eğer mevcut bir DWG mimari çizimi yoksa, dosya adını boş bırakın. DWG dosyası değil de onun yerine bir DXF dosyası mevcutsa (kat planlarının AutoCAD dışında bir başka program ile yaratılmış olması durumu), öncelikle AutoCAD DXFIN komutunu çalıştırarak bunu DWG dosyasına dönüştürmeli, daha sonra da bu DWG dosyasını yukarıda açıklanan seçeneği kullanarak yerleştirmelisiniz. Kat planlarının yerleşimi ve yönetimi AutoCAD xref komutu kullanılarak gerçekleştirilir. AutoCAD ile dosyaları açtığınızda herhangi bir sorunla (örneğin bulunamayan yazı karakterleri ve menüler gibi) karşılaşmamanız için dosyaların doğru yerleştirilmesi gereklidir. Diyalog kutusunun en altında kat dosyalarının yönetiminde kullanılmaya hazır üç fonksiyon düğmesi bulunmaktadır: Yeni bir kat veya kat verilerinde yapılan değişiklikleri (örneğin kot, DWG çizimi) kaydetmek için Yeni (New) düğmesini tıklayın. Her seferinde üzerinde çalışmak istediğiniz kat planı/dosyasını seçmek için Geçerli (Current) düğmesini tıklayın FINE - HVAC

43 İstediğiniz katı silmek için kat üzerine sol tıkladıktan sonra Sil (Delete) düğmesini seçiniz. Sil komutu orijinal mimari DWG dosyasını silmeden proje içerisinde ilgili katın kat planını kaldırır. Mimariyi AutoBLD kullanarak kendiniz tasarlamışsanız, bunun öğeleri silinmeyecek ancak etkisiz duruma getirilecektir. Bunları silmek istemeniz halinde önceden AutoCAD in Sil komutunu kullanmış olmalısınız. OK komutu, kat verilerini kaydetmeden diyalog kutusunu kapatır. Verileri kaydetmek ancak Yeni (New) komutu ile mümkündür. Not: Kusursuz hesaplama, malzeme listesi, vb. elde edebilmek için mimari çizimin 1 çizim biriminin 1 metreye karşılık geldiği 1:1 ölçeği ile tasarlanması gerektiği unutulmamalıdır. Mimari çizim yukarıda anılan ölçekte olmadığında kullanıcının bunu Ölçekle (Scale) komutunu kullanarak gereği gibi ayarlaması gerekecektir. Ayrıca farklı kat planları için bir ortak temel noktası (common base point) olması gerektiği son derece açıktır. Böylelikle tesisat şebekesinin kolonu, zemin kat planına bağlı olarak, tüm katlarda üst üste gelebilen noktalardan geçecektir. Aksi takdirde, kullanıcı, her seferinde Taşı (Move) komutunu kullanmak suretiyle, kat planlarını uygun şekilde taşıyarak üst üste getirecek ve bu şekilde tüm kat planlarındaki ortak temel nokta aynı mutlak koordinatlara sahip olacaktır. Bunun için, kullanıcı, tüm katlarda var olan bir noktayı (örn. asansör boşluğunun aksı veya bir merdiven boşluğunun dış köşesi), sanal olarak Ortak Temel Noktası olarak tanımlayabilir. Daha sonra bu noktayı diğer katlarda tanımlamak için taşı komutunu çalıştırabilir, nesne seç imi yapılması istendiğinde kat planının tamamını seçer, Yerleşim Temel Noktası Base Point of Displacement) bilgi isteminde tüm katlar için aynı ortak temel noktasını tanımlar ve daha sonra İkinci Yerleşim Noktası (Second Point of Displacement) bilgi isteminde de ilk kat planının koordinatlarını (örn. 0,0) girer. Aşağıda göreceğiniz gibi, yapı elemanları parametrelerinin FINE tarafından kullanılan standardizasyona göre ayarlanması (set edilmesi) sırasında zamandan kazanabilmek amacıyla duvar ve açıklık çizimi komutları arasında diğer mimari programlar tarafından yaratılan kat planlarının kopyalanmasını destekleyen komutlar bulunmaktadır. (Bu prosedür, sadece, Isı Kayıpları, Soğutma Yükleri ve Isı Yalıtım uygulamaları için kat planından otomatik tanımlama istendiğinde gerekli olacaktır). Not: Bunun yanı sıra, FINE, tarayıcı (Scaner) tarafından bitmap (ikil eşlem) dosyası şeklinde yaratılan kat planının da kullanılabilmesini sağlar. Bu özel durumda aşağıdaki adımları uygulayın: Ekle->Izgara Görüntü den (Insert->Raster Image) ekle (attach) tuşuna basın ve kata ait taranmış (scanned) dosyayı seçin. Diğer kat çizimleri için de aynısını yapın. Çizim dosyalarının boyutlarının daha küçük olmasından ötürü, PCX formatında istenmesi veya taranması tavsiye edilir. Bunları ekledikten sonra, taranmış çizim üzerindeki herhangi bir mesafeyi (örn. bir duvarın uzunluğunu) ölçün. Bunu, kaydedilmiş (üzerinde yazılı) ölçüyle karşılaştırın. Kaydedilen uzunluk/ölçülen uzunluk oranının çizime uygunluğunu sağlamak için Ölçekle (Scale) komutunu çalıştırın. Örneğin, eğer çizim üzerinde bir nesneyi 5 m olarak ölçmüşseniz ve kaydedilmiş ölçü 2.5 m ise, ölçeği 2.5/5=0,5 eşitleme faktörü kullanarak çalıştırın. FINE HVAC

44 Çizimlerinizi üst üste hizalayabilmek için bir temel noktası seçin. Bu nokta, örneğin tüm katlarda var olan bir kolonun dış köşesi gibi sabit bir nokta olmalıdır,. Taşı komutu ile bu sabit noktayı tüm katlarda sabit bir konuma aktarın. Örneğin, Taşı komutunu çalıştırın ve temel noktası olarak belirlediğiniz sabit noktayı (kolonun dış köşesini) seçin ve ikinci yerleşim noktasında temel nokta için bir sayı verin, örn.10.5 Kullanıcı oldukça faydalı olan aşağıdaki komutlar hakkında bilgi sahibi olmalıdır: Araçlar->Sıralama Görüntüle->Arkaya Gönder (Tools->Display Order->Send to Back) komutu, kat planını ekranda çizilmiş olan herhangi bir nesnenin arkasına yerleştirir. Kat planının geri planda olmaması halinde, bazı çizim çizgileri görülmeyecektir. "Düzenle-> Nesne-> Görüntüyü Makasla" (Modify->Object->Image Clip) komutu, taranmış dosyanın çerçevesinin değiştirilmesinde kullanılır. Yeni çerçeve dikdörtgen veya çokgen olabilir. "Düzenle-> Nesne-> Görüntü Çerçevesi "(Modify->Object->Image Frame) komutu, taranmış dosyanın dış çizgilerinin görülebilir olup olmayacağını belirler. Dış çizgiler etkin olmadığı zaman dosyayı değiştirip, düzenleyemezsiniz. "Düzenle-> Nesne-> Görüntü Saydamlığı" (Modify->Object->Image Transparency) komutu, taranmış dosyanın saydam olup olmayacağını belirler. Kullanıcını bu seçeneği Açık (On) duruma getirmesi tavsiye edilir (bunun anlamı siyah renkli parçaların saydamlaşacağıdır). 3.2 Layer Yönet (Layers Management) Bu seçenek kullanıcının, kat planları (layers) üzerinde çalışırken yapmak isteyeceği küçük ve önemsiz ilave çizimleri yapabilmesinin hızlı ve pratik yolunun belirler. Daha net açıklamak gerekirse, Katman Yönetimi ni seçtiğinizde aşağıdaki diyalog kutusu ekranda görüntülenir: FINE - HVAC

45 Kullanıcı, sadece ilgili grubun onay kutucuğunu tıklayarak istediği herhangi bir eleman grubunu aktif/pasif duruma getirebilir. Onay kutucuğu işaretlendiğinde, ilgili grup aktif duruma getirilir. Ekranda da görüldüğü gibi, kullanıcı tarafından değiştirilebilen (aktif, pasif) katmanlar; temel elemanlar (Duvarlar, Kolonlar (Sütunlar), Kirişler, vs.), yardımcı elemanlar (Ölçülendirmeler, tarama alanları) ve kullanım alanlarının özelliklerini tanımlayıcı bölümlerden oluşur. Ayrıca, diyalog kutusunun sol alt kısmında, ekranda aynı anda görüntülenemeyen Plan Görünümü (Plan View) & 3-Boyutlu Görünüm (3D View) göstergeleri kullanıcının katmanları ister Plan Görünümü ister 3-Boyutlu Görünüm içerisinde kontrol edebilmesine yardım eder. Bir, iki denemeden sonra kullanıcı bu komutun ne kadar faydalı olduğunu kolayca anlayacaktır. AutoCAD e aşina olanlar için yukarıdaki seçenek, kullanıcının daha önce kullandığı, ancak katman adedinin (kat adedine bağlı olarak) çok fazla olmasından ötürü oldukça kullanışsız olan AutoCAD Katman Düzenle (Set Layer) komutundan kurtulmasını sağlar. İkinci alt grup seçeneği, yapısal elemanların, çizim öncesinde düzenlenmesi ve seçimi ile ilgilidir. 3.3 Kat Mimarisini Başka Kata Kopyala Tümü (Copy Building Level) Binayı teşkil eden benzer katlar olması durumunda ve bir katın mimari verilerinin bir diğerine kopyalanması istendiğinde bu seçenek kullanılır. AutoBLD çekme mönüsünde yukarıdaki seçeneği etkinleştirdiğinizde, sizden geçerli (Current) kat planının, bir başka kata kopyalanmasını istediğiniz parçalarını seçmeniz istenir (kat planının tamamını veya onun bir parçasını kopyalama seçeneği de bulunmaktadır). Daha sonra sağ tıklama yaparak (bunun anlamı kopyalanacak bölümlerin seçiminin onaylanmış olduğudur), ekranın altında istenen yere, yarattığınız yeni katın (zeminden itibaren kaçıncı kat olduğunu belirten) sıra numarasını girin. Yukarıda anlatılan işlemleri tamamladıktan sonra, ekranda yeni bir kat planının yaratılmış olduğunu göreceksiniz. 3.4 Mimari Eleman Seç (Typical Elements) Önce Örnek Yapı elemanları seçeneğinde <Enter> tuşuna basmalısınız. Bundan sonra bu projede kullanılacak olan örnek yapı elemanlarının isim listesi ekrana gelecektir. Başlangıçta bu örnek yapı elemanlarının her birinin içerik listesinde yalnızca birkaç örnek yapı elemanı bulunur, kullanıcı isterse bu listelere, ileride projesinde kullanmak üzere yeni örnek yapı elemanları ekleyebilir. Örnek yapı elemanları, siz çizime başlamadan önce düzenlenmelidir ki daha sonra farkına varacağınız gibi bu durum, özellikle hesaplama ortamı ile bağlantı kurulmasında oldukça faydalıdır. Ön çizimin yapı elemanı verilerinin, hesaplama verileri olarak hesaplama tablosuna aktarılmasının, tüm hesaplama prosedürünü kolaylaştıracağı unutulmamalıdır. Detaylı olarak açıklamak gerekirse, Örnek Yapı elemanları seçeneğinde beş yapı eleman tipi mevcuttur: AÇIKLIKLAR (OPENINGS) DIŞ DUVARLAR (OUTER WALLS) İÇ DUVARLAR (INNER WALLS) DÖŞEMELER (FLOORS) FINE HVAC

46 TAVANLAR (CEILING) Her kategori, kitaplıklarından (libraries) seçilen belli yapı elemanlarından oluşan (varsayılan) bir liste içerir. Kullanıcı bunları baz alabileceği gibi, yenilerini düzenleyebilir veya kitaplıklarından seçim yaparak listeye ekleyebilir. Bunun için, ekrandaki örnek seçenekler (typical options) liste kutusundaki herhangi bir satırın üzerinde sol tıklamak veya ok ile herhangibir satırı seçip <Enter> tuşuna basarak Kitaplık (Library) düğmesini etkinleştirin ve bu düğmeyi kullanarak ilgili kitaplığın içerik listesi ekrana getirin. Kaydırma çubuğu veya okları kullanarak listeden istediğiniz elemanın üzerine gidin ve seçtiğiniz elemanının örnek seçenekler penceresine otomatik olarak aktarılması için <OK> düğmesine veya <Enter> tuşuna basın. Bu özellikler hakkındaki analitik bilgiler kitaplıklar bölümünde gösterilmiş ve açıklanmıştır. Burada üzerinde durulması gereken önemli bir nokta, özellikle her FINE - HVAC

47 bir duvarlarla ilgili ortalama ısı iletkenliği katsayısı k karakteristiği dışında, bu elemanlara (duvarlara) özel bir ısı yalıtım tabakası ilave etmek suretiyle, geçerli ısı iletkenliği katsayısı k değerini belirleyebilecek olmanızdır,. Bu işlem, örnek seçenekler- dış duvarlar (Typical Options-Outer Walls) listesi penceresi ekranda iken ilgili Isı Yalıtım tabakası (Heat Insulation Sheet) düğmesi tıklanarak yapılabilir. Sonuç olarak, Isı Yalıtım Tabakası kitaplık listesi ekrana gelir. Okları kullanarak hareket edin ve seçilen ısı yalıtım tabakasını sol pencerede görüntülenen duvarla ilişkilendirmek için <OK> düğmesine veya <Enter> tuşuna basın. Aynı zamanda bu bilgi, ilgili ısı yalıtım tabakasına bağlı olarak F1, F2, F3, vs. göstergesi ile birlikte örnek duvarlar listesinde görüntülenir. Aşağıda da göreceğiniz gibi, bir duvarın k değerine bağlı bu ikili nitelendirme, ısıtma ve ısı yalıtımı projesinin eş zamanlı tasarımının kilit noktasıdır. 3.5 Default Yapı Elemanları Belirle (Attributes) Örnek Yapı elemanları verileri, belli bir projede kullanılacak olan yapı elemanlarının temelini oluşturur. Nitelikler içerisinden herhangi bir Örnek Yapı Elemanı alabilir ve bunu çizebilirsiniz. "Nitelikler" seçeneğini kullanarak, Duvar, açıklık, vb. seçeneklerden her biri için geçerli durum tanımlaması yapabilirsiniz. Böylece, bir yapı elemanı çizdiğinizde bu eleman, Nitelikler de tanımlanmış olan tüm özellikleri otomatik olarak taşıyacaktır. Kullanılabilir Nitelikler seçenekleri aşağıda verilmiştir: Dış duvar (Outer wall): Açılan dış duvar diyalog kutusunda Tip (Type) düğmesine basarak açılan Dış Duvarlar liste kutusundan geçerli duvar tipini belirleyin ve <OK> düğmesiyle diyalog kutusuna aktarın. Belirlediğiniz duvar tipi ile ilgili özellikler (k katsayısı, duvar rengi, ağırlık ve Ashrae ye göre tipi) diyalog kutusunda görüntülenecektir. Bundan başka, kullanıcı aynı diyalog kutusunda duvar yüksekliği (height) ve genişliği (width) için geçerli değerleri de tanımlayabilir. İç duvar (Inner wall): Yukarıda anlatılanların tümü burada da geçerli olup ilave olarak kullanıcının, duvar tipini, ısıtılan bir iç alana komşu bir iç duvar mı (Inner Wall) yoksa ısıtılmayan bir iç alana komşu bir iç duvarı mı (Inner Wall to a not Heated Space) olduğu şeklinde belirleyebileceği ek bir seçenek daha bulunur. FINE HVAC

48 Pencere (Window): Açılan pencere diyalog kutusunda pencere tipini belirlediğinizde, belirlenen pencerenin özellikleri, otomatik olarak, cam ve çerçeve türünün k katsayılarına bağlı olarak tanımlanacaktır. Ayrıca pencere açıklığının yüksekliğini (height) ve pencerenin en altı ile döşeme arasındaki mesafeyi (rise) de belirtebilirsiniz. Ayrıca Model seçeneğinde, pencerenin modelini de tanımlarsınız. Pencerenin iç mi yoksa dış pencere mi olduğu, üzerinde bulunduğu duvar tipine göre otomatik olarak değerlendirilir. Sürgü P/K (Pencere/Kapı) Sliding W/D (Window/Door): Pencere bölümünde anlatılanlar aynen burada da geçerlidir. Kapı (Door): Kapı yüksekliğinin (height) yanı sıra, bağlantı noktasını (menteşe) ve kapının açılma yönünü tanımlayabilirsiniz. Ayrıca ilgili kayar ekrandan kapı modelini de seçebilirsiniz. Açıklık (Opening): Pencere bölümünde anlatılanlar aynen burada da geçerlidir. Döşeme (Floor): Döşeme özelliği her şeyden önce Tip (Type) düğme komutunun kullanılması ile Örnek Yapı Elemanları üzerinden seçilecek tiple FINE - HVAC

49 (bunun sonucunda k katsayısı, renk ve ağırlık gibi ısıtma ve klima tarafından kullanılan özellikleri görebilirsiniz) ilgilidir. Ayrıca üç döşeme türünden birini seçebilirsiniz, Toprak Zemine (To the Ground) Isıtılmayan Alana (To a Not Heated Space) ve Isıtılan Alana (To a Heated Space). Bu bilgiler aynı zamanda Yalıtım- Isıtma- Soğutma uygulamaları tarafından da kullanılmaktadır. Tavan (Cealing): Döşeme ye benzer şekilde Tavan (Ceiling) tip düğme komutunun kullanılması ile Örnek Yapı Elemanları üzerinden seçilecek tiple ilgili olup, aynı zamanda "Dış Ortama" (To Outer Environment), "Isıtılmayan Alana" (To a Not Heated Spaces), "Pilotise" (To Pilotis) ve " Isıtılan Alana " (To a Heated Space) şeklindeki dört tipten birini de seçebilirsiniz. Ölçülendirme Parametreleri (Dimensioning Parameters): Bu komut aşağıda gösterilen ve kullanıcıya ölçülendirmenin en iyi şekilde görüntülemesini sağlamada (metinlerin ölçü çizgilerine olan mesafesi, metin konumu, yükseklik, oklar, ebatlar ve çizgi renkleri, vb.) yardımcı olan diyalog kutusuna yönlendirme yapar. Aşağıdaki Ölçülendirmeyi Değiştir (Change Dimensioning) komutu çizim içindeki mevcut ölçü özelliklerinin değiştirilmesinde kullanılır. FINE HVAC

50 Not: "Nitelikler" => "Görünüm" (View) seçeneğinin amacı kullanıcının 3 boyutlu resmi görüntülemek istediği açıyı tanımlayabilmesini sağlamaktır. Bir başka deyişle, AutoSTAT seçenek grubunun en altında bulunan "3 Boyutlu Görünüm" komutu bu seçenekte tanımlanmış olan görüntüleme özelliklerine tabi olur. Görüntüleme açısı belirlemek için sadece ekranda görüntülenen iki açıyı tanımlayın: Bu açıları, açılan Görünüm Özellikleri (Observetion Attributes) diyalog kutusu penceresinde, ilgili değerleri yerine yazarak veya fareyi direk olarak grafik değerlerin üzerine götürüp istenen nokta üzerinde sol tıklama yaparak tanımlayabilirsiniz. (Bu seçenek sadece 3D ortamında çalışır.) Metin Stili Alanı (Space Text Style): Bu komut, kullanıcının kat planlarındaki çeşitli etiket metinlerinde kullanılan yazı karakterini ve metin yüksekliğini (basılı metnin mm değeri) kolayca tanımlayabildiği aşağıdaki ekrana açar FINE - HVAC

51 Bundan başka, kullanıcı, Isıtılan ve Havalandırılan bölümlerdeki alanların (mahallerin) isimlendirilmesi için kullanılanlar ile Yangın Koruma ve Sembolik Tanımlar, vb. için kullanılanlar arasından farklı yazı karakterleri ve yükseklikleri tanımlayabilir. Genel (General): Genel seçeneği, onay kutucuklarına sahip bir diyalog kutusu penceresini açar. Açılan pencerede Çizim Öncesinde Diyalog kutularını Görüntüle (Display Dialogue Before Drawing) onay kutucuğu işaretlendiğinde (onay verildiğinde) her bir yapı elemanının özelliklerini gösteren diyalog kutuları çizim öncesinde görüntülenir. Örneğin,pencere çizimi seçmişseniz, pencere özellikleri diyalog kutusu görüntüye gelecektir (böylece "OK" düğmesine basarak çizime devam edebilirsiniz). Aynı şekilde Geçerli Katman = Bina (Current Layer = Building) onay kutucuğu işaretlendiğinde, kullanıcının, bina kullanıcı katmanını (örn. Build_floor1_user) veya üzerinde çalışmakta olduğunuz kullanıcı uygulama katmanını (örn. Υdre_floor1_user, Apox_floor2_user vs.) geçerli katman olarak tanımlayabilmesini sağlar. Örneğin, herhangi bir uygulama üzerinde çalışıyorken (mesela Drenaj diyelim) ve bu uygulama üzerine Drenaj tesisatı ile ilgili olarak bir görüş yazmak istiyorsanız, bina kullanıcı katmanının geçerli olarak değerlendirilmemesi için Geçerli Katman=Bina seçeneğinin etkinliği, onay kutucuğundan kaldırılmalıdır. Aksi takdirde bu açıklama, tesisata yapılacak her eklemede görüntülenecektir. FINE HVAC

52 Durum Çubuğundaki Gösterge Parametreleri (Display Parameters on Status bar): Bu diyalog kutusundaki onay kutucukları işaretlendiğinde, Versiyon (Version), Geçerli kat (Current Level), Geçerli Uygulama (Current Application) ve Boru Türü (Pipe Kind) gibi parametrelerin durum çubuğunda görünümü sağlanır. 3.6 Kuzey İşareti (North Direction) Çiziminizde kuzey yönünü belirlemek üzere bu seçeneği işaretleyin. Daha detaylı açıklamak gerekirse, bu seçeneği çağırdığınızda çiziminize yerleştirilmek üzere kuzey sembolü görüntülenecektir. Yerleştirmeden önce çevirme de dahil olmak üzere AutoCAD in tüm özellikleri kullanılabilir. Sonradan (örn. Binayı çevirme yerine) kuzey sembolünü çevirmek istemeniz halinde, AutoCAD in Çevir (Rotate) komutunu kullanınız. Notlar: 1. Kuzey sembolü daima WCS (World Coordinate System) üzerinde bulunur. Kullanıcının daha sonradan referans sistemini değiştirmesi halinde sembol tanınmaz. 2. Kendi sembolünüzü tanımlayabilirsiniz (dosya NORTH.DWG). Yapılandırılması esnasında sembolün oku 0 derecesini göstermelidir. 3. Sembol ilgili AutoBUILD komutu kullanılarak yerleştirilmelidir. AutoCAD Ekle (Insert) komutu ile yerleştirildiğinde sembol tanınmaz. 4. Mevcut bir Kuzey yönü sembolü varken bir yenisi seçildiğinde, eskisi silinir. 5. Eğer Kuzey sembolü yoksa bu durumda 0 (sıfır) derece otomatik olarak kuzey yönü olarak algılanır. Bir sonraki alt grup daha sonra detaylı olarak açıklanacak olan yapı elemanları çizim komutlarını içermektedir. 3.7 Duvar İşlem (Wall) AutoBLD seçenekler kategorisinin ikinci alt grubunda yer alan Duvar seçeneğini kullanarak duvar (veya duvar profili) çizebilir veya düzenleyebilirsiniz. Bu seçenek FINE - HVAC

53 Dış Duvar (Outer Wall), İç Duvar (Inner Wall), Profil (Outline) ve Dairesel Duvar (Circular Wall) gibi seçenekler alt grubu ile Düzenle (Modify), Sil (Delete), Uzat (Extend), Kır (Break), Birleştir (Join), Kırp (Trim) ve Taşı (Move) gibi seçenekler alt grubundan oluşur. İlk grup duvar çizimini içine alırken ikinci grup çizilmelerinin ardından bunlar üzerinde yapılacak işlemleri kapsamaktadır. Son olarak, ayrıca çizim yapısını etkileyen Tam Çizim (Full Drawing) seçeneği de bulunmaktadır. İlerleyen bölümlerde her alt grubun daha detaylı açıklamalarına yer verilmiştir Duvar Çizimi (Wall Drawing) İlgili komutun kullanılması ile çizilecek olan duvar, daha önceden Duvar Parametreleri (Wall Parameters) seçeneği üzerinden seçmiş olduğunuz parametrelere göre çizilir.. Gerçek şu ki, ekranın sağ tarafında aynı mönü içinde birlikte bulunan Duvar Parametreleri ve Duvar Çizimi komutları çizim prosedürü esnasında farklı duvarların çizimini ve seçimini hızlandırarak, kolaylaştırır. Daha ayrıntılı şekilde, duvar çizimi komutlarının işleyişi aşağıda verilmiştir: Dış Duvar Çiz (Outer Wall): mönüde <Enter> tuşuna basarak,komutu etkinleştirdikten sonra aşağıdaki bilgileri peş peşe girmeniz gerekmektedir: i) duvarın başlangıç noktası (komut bilgi istemindeki uygulama mesajı şöyledir: 1. nokta\duvarla bağlantılı ) (1 st. point\relative to wall) ii) duvarın bitiş noktası (komut bilgi istemindeki uygulama mesajı şöyledir: 2. nokta\duvarla bağlantılı ) (2 nd. point\relative to wall) iii) Duvar çizgisi ile tanımlanan iki yarım düzlemden herhangi biri üzerinde bir nokta verilerek duvar kalınlığının oluşacağı yön (komut bilgi istemindeki uygulama mesajı şöyledir: Yan Nokta (Side Point)). Yukarıdaki işlemlerden sonra, duvarın çizilmiş olduğunu görürsünüz ve bunun ardından daha önceden belirlemiş olduğunuz bitiş noktasından başlayarak, sağ tıklama yapıncaya kadar bir başka duvar çizmeye devam edebilirsiniz, sağ FINE HVAC

54 tıklamanın anlamı durmak istediğinizdir. Çizim esnasında, duvar çiziminin sürekli olabilmesi, kullanıcıyı bir çok hareket yapmaktan kurtarmasından ötürü oldukça kullanışlı olduğunu fark edeceksiniz. Daha önce de belirtildiği gibi çizilen duvar, Eleman Parametreleri bölümünde belirlenmiş ve kaydedilmiş olan, duvarın kalınlığı, yüksekliği ve onun zemine olan mesafesi (seviye 0 olduğunda duvar zeminden başlar) değerleri taşıyacaktır. Duvar yüksekliği ve seviyesi için uygun değerler verilerek, duvarların yüksekliklerinin eşit olmaması sorununun üstesinden gelinebilir. Buradan itibaren duvar yapımı teknikleri ve uygulamanın ilgili tüm özellikleri detaylı olarak açıklanacaktır: a) Basit Duvar (Simple Wall): Duvarın ilk noktasını tanımladıktan sonra ikinci noktayı tanımlayacağınızda, koordinat sisteminde, çizilmekte olan duvarın uzunluğunun yanı sıra hangi açıda çizilmekte olduğunu da görebilirsiniz. Kullanıcı aynen AutoCAD de olduğu gibi ister kartezyen ister polar koordinatlarda, çizmekte olduğu duvar ölçüsü için bir rakam girer. Örneğin, 2 metre uzunluğunda yatay bir duvar çizmek istiyorsanız,: "Duvar Bitiş Noktası Gir " (Insert Wall End Point) komut bilgi yazın eğer duvarın bitiş noktasının, başlangıç noktasına göre nerede bulunduğunu biliyorsanız (bağıl mesafeler x ve y), bu yazabilirsiniz (bunun anlamı birinci noktaya göre, ikinci noktanın x-ekseni üzerindeki mesafesinin 2 m ve y-ekseni üzerindeki mesafesinin de 3 m olduğudur). b) Başka duvarla birleştir(join with another wall): Duvarı bir başka duvarla birleştirmek istiyorsanız, bunu AutoCAD in özel kenetleme ( osnap ) özelliklerini kullanarak yapabilirsiniz. Bu şekilde, 3-düğmeli farenin orta düğmesine basarak (veya <Shift> tuşunu basılı tutup, 2-düğmeli farenin sağ düğmesine basarak) osnap komutunu etkinleştirebilir veya duvarın orta veya uç noktasını seçebilir veya duvarı diğerine göre yatay konuma getirebilir veya en yakın noktayı belirleyebilirsiniz. Örneğin, Duvar komutunu etkinleştirip, duvarın başlangıç noktasını tanımlarsanız, duvar bu şekilde tam olarak bir öncekinin hemen ucuna denk gelecektir [nesne kenetleme (osnap) kullanarak] ve bunun ardından, (b) ve (c) işlemlerini yerine getirdiğinizde iki birleşik duvar yaratılmış olduğunu görürsünüz. Gerekli olduğunda programın duvar bağlantısını otomatik olarak temizlemesi de mümkündür. Bunun yanı sıra, Osnap komutunu kullanarak bir nokta yakalamış olmadığınız halde, başlangıç veya bitiş noktalarından herhangi birinin diğer duvarın içinde bulunması halinde program birleştirme işlemini gerçekleştirecektir. c) Duvarı bir başka duvarın konumuna bağlı olarak inşa etmek (Construction a wall in a position relative to another wall): Burada bir başka duvarla birleştirilecek olan duvarın bitiş noktasına olan mesafenin görüntülenebilme seçeneği bulunmaktadır. Daha ayrıntılı şekilde, Duvar seçeneğinin seçilmesi ve R tuşuna ["bağıl" (Relative) için] basılması ile, sizden fareyi hareket ettirmeniz ve mevcut bir duvarı, ister içeriden ister dışarıdan, sağ veya sol tarafından seçmeniz istenir. Bu yapılır yapılmaz imleç, otomatik olarak duvar yönünü alır ve ekranın üst tarafındaki koordinatlar, daha önceden seçmiş olduğunuz duvarın sonuna olan FINE - HVAC

55 uzaklığı gösterir. Ayrıca, koordinatın 0 (sıfır) olması, duvarı seçerken tıkladığınız noktanın uzaklık değerinin sıfır olması demektir ki bu da, seçtiğiniz duvara doğru uzayan duvarın tam olarak bittiği noktadır (sonudur). Bu şekilde, yeni oluşturulan duvar, hiç çaba harcanmadan, bir diğerine göre istemiş olduğunuz kesin bağıl mesafeye sahip olacaktır. Açıkça görülüyor ki, bu seçenek çizim esnasında istemiş olduğunuz bağıl mesafelerin görüntülenmesinde oldukça faydalı olup, iç duvarların veya duvarlar üzerinde bulunan açıklıkların çiziminde farklı varyasyonları uygulanabilir. İç Duvar Çiz (Inner wall): Bu komut Dış Duvar komutuna benzer. İç duvar çizerken, dış duvarlarla ilgili olarak yukarıda anlatılanların tamamı bu komut içinde geçerlidir. Close yardımcısı (Frame): Bu seçenek kullanıcının aynı anda birden fazla duvarın veya sınırlandırılması (çerçeve içine alınması) istenen alanın tanımlamasını sağlar. İşe art arda gelen her duvarın başlangıç ve bitiş noktasını ve daha sonra da duvarın genişlemesini (kalınlaşmasını) istediğiniz yönü belirterek başlayın. Çerçevenin otomatik kapanmasını istiyorsanız, komut satırına sadece C (Close) yazın ve <enter> tuşuna basın. Geriye sadece duvarınızın genişlemesini istediğiniz tarafını, tek bir nokta (sol tıklama) ile belirlemek kalır. Dış Duvar Çerçevesi (Kenetle-Kesişim) [Outer Wall Frame (Snap-Intersect)]: Bu seçenek, bir başka mimari uygulama tarafından yaratılmış ve Bina Tanımı (Building Definition) ndan seçilen bir çizim üzerine çizim yaparken, kullanıcının, binanın profilini ve dolayısıyla bina dış duvarlarını kolayca tanımlamasını sağlar. Komutun çalıştırılması ile, dış çerçeve üzerinde tanımlanmış birbirini takip eden FINE HVAC

56 (ardışık) noktalar ile duvar köşelerinin (kesişim noktaları) otomatik kenetlenmesi gerçekleşir ve böylece mevcut çizimin planının çizilmesi kolaylaşır. Noktaların peş peşe tanımlanması tamamlandığında, sağ tıklama yaparak, duvarın geçerli parametreleri ile birlikte mevcut mimari çizim üzerine çizildiğini göreceksiniz FINE - HVAC

57 İç Duvar Çerçevesi (Kenetle-Kesişim) [Inner Wall Frame (Snap-Intersect)]: Bu komut bir önceki ile aynı özelliklere sahip olup, iç duvar çerçevesi teşkilinde kullanılır. Daha sonra açıklanacak olan Açıklık (Opening) komutu ile birlikte bu iki komut Çizim Tanımlama (Drawing Identification) komutları grubunu oluşturur ve bunlar kat planlarının tanımlayıcı (Recognizing) kesitlerini destekleyerek bu şekilde bir başka mimari çizim paketi tarafından (IDEA veya FINE dışında) yaratılan Mimari Kat Planının yeniden tanımlanma süresi kısaltılmış olur. Dış ve iç duvarların ve daha sonra da göreceğiniz gibi açıklıkların köşe noktalarının kenetlenmesi ile, kullanıcı kolayca ve az sayıda hareketle mevcut kat planının yapısal elemanlarına kimlik vererek bunları kopyalayabilir ve AutoBLD yapısal elemanlarının geçerli parametreleri, bunlar için de aynen geçerlidir. Yay duvar (Arcwall): Bu komut, kullanıcının bir yay veya daire ile tanımlanan dairesel duvarlar çizebilmesini sağlar. Esneklik nedenlerinden ötürü, duvar, Duvar yayı (Wall Arc) veya AutoCAD in ilgili bir başka komutu kullanılarak yaratılacak olan dairenin mevcut yayı ile tanımlanır. İç veya dış dairesel duvarla ilgili komutun seçilmesinden sonra, uygulama sizden ilgili yayı seçmenizi ve bunun ardından da iki uç arasındaki kiriş uzunluğuna karşılık gelen değeri (uygulama tarafından otomatik olarak önerilen değerleri kabul edebilirsiniz) seçmenizi ister. Daha sonra duvar ekranda çizilir. Yay duvar komutu aşağıdaki alt komutlardan oluşur: Dış yay duvar (Outer arcwall): Bu komutla daha önce belirlemiş olduğunuz duvar yayına tekabül eden ve dış duvarın geçerli parametrelerini taşıyan Dış yay duvar çizilir. İç yay duvar (Inner arcwall): Bir önceki komuta benzer. Ancak çizilmekte olan duvar, iç duvarın geçerli parametrelerini taşıyan bir İç Yay duvardır. Yay duvar Değiştir (Change Arcwall): Açılan pencereden, seçilen bir yay duvarın parametrelerini değiştirebilirsiniz.. Yay duvar Sil (Delete arcwall): Seçili yay duvar silinir. Yay (Arc): Bir İç veya dış yay duvar çiziminde kullanabileceğiniz bir yay çizilir Fine Duvar Düzenleme (Wall Data Editing) Duvar verilerini düzenlemek için kullanabileceğiniz komutlar aşağıda açıklanmıştır: Fine Duvar Sil (Delete): Bu komut, herhangi bir duvar silindiğinde, kalan duvarların ek yerlerinin otomatik olarak onarılmasını sağlar. Komut bilgi istemi Duvar Seç (Select Wall) tir. Ayrıca AutoCAD Sil (Erase) komutunu kullanarak da bir veya daha fazla duvar silebilirsiniz ancak bu durumda, ek olarak, kalan duvarların ek yerlerinin onarılabilmesi için Bina İmarı (Building Reconstruction) komutunu da kullanmanız gerekir ki bu durum, özellikle büyük çizimlerde çok zaman kaybına sebep olur. Fine Duvar Edit (Change): Bu komutu kullanarak mevcut duvarların parametrelerini izleyebileceğiniz gibi istediğinizde bunları değiştirebilirsiniz. Komutu etkinleştirir etkinleştirmez yapmanız gereken tek şey söz konusu duvarı seçmektir. Duvar seçilir seçilmez duvar parametrelerini gösteren bir Duvar (Wall) diyalog kutusu açılacaktır. FINE HVAC

58 Bu parametreler daha önce açıklanmış olan Nitelikler penceresinde görüntülenenlerle tıpatıp aynı olup, duvar için iki ilave uzunluk (iç ve dış uzunluk) bulunmaktadır. Kullanıcı duvarın yüksekliğini ve kalınlığını değiştirebileceği gibi aynı zamanda (kitaplıklardan bir başka duvar seçerek) tipini de değiştirebilir. Ancak bu durumda k katsayısı, renk, ağırlık, vb. parametreler de değişecektir. Çoklu Duvar Edit (aynı anda) [Multiple Change (Simultaneously)]: Eğer birden fazla duvar seçerseniz, açılan ilgili pencerede ortak parametrelerinden bir tanesini, örneğin yüksekliklerini değiştirebilirsiniz. Bu şekilde, aynı anda birden fazla duvar düzenleneceğinden, yapılması gereken hareket sayısı azalmış olacaktır (örn. 1. kattaki tüm duvarların yüksekliğini değiştir). Fine Duvar Move (Move Wall): Bu seçenek, kullanıcının mevcut bir duvarı taşıyabilmesini sağlar. Uygulama, gerekli olan yeni bağlantı noktalarını otomatik olarak oluşturacaktır. Komut istemleri şunlardır: Duvar Seç (Select wall): Taşımak istediğiniz duvarı seçin. Yeni duvar Konumu gir (Enter new wall location): Duvarın yeni konumunu girin. Fine Duvar Extend (Extend Wall): Bu seçeneği kullanarak mevcut bir duvarı uzatabilirsiniz. Duvarın bir başka duvara kadar uzatılması halinde, uygulama, gerekli olan yeni bağlantı noktalarını otomatik olarak oluşturacaktır. Komut bilgi istemleri şunlardır: Duvar Seç: Uzatmak istediğiniz duvarı seçin FINE - HVAC

59 Nokta/Duvar Seç (Select Point/Wall):Duvarı uzatmak istediğiniz noktayı seçin. Burada, kullanıcının bunu bir başka duvara kadar uzatmak istemesi halinde komut bilgi istemine (Nokta/Duvar Seç) W yazılır ve Uzatılacağı Duvarı Seç (Select Boundary Wall) bilgi istemi görüntülenir. Daha sonra, önceden seçilmiş olan duvarın uzayarak birleşmesini istediğiniz duvarı seçin. Fine Duvar Trim (Trim Wall): Bu seçenek bir duvarın köşesinin çıkıntı yapan bir parçasını silebilmemizi sağlar (AutoCAD in Kırp (Trım) komutuna benzer). Bu durumda, uygulama yine gerekli olan yeni bağlantı noktalarını otomatik olarak oluşturacaktır. (tamir edecektir). Komut bilgi istemleri şunlardır: Duvar Seç: Kırpmak istediğiniz duvarı seçin. Duvarın, kırpılmak istenen kenara göre seçilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. Nokta/Duvar Seç: Kırpmak istediğiniz kenara göre noktayı seçin. Bununla beraber, bir duvarı diğer bir duvara göre kırpmak istemeniz halinde, Nokta/Duvar Seç komut bilgi isteminde W (Wall) yazın. Bunun ardından Duvar Sınırı Seç - Duvar Seç bilgi istemleri görüntülenecektir. Daha sonra, önceden seçili kırpılacak duvarın, kırpılma sınırını belirleyecek duvarı seçin. Fine Duvar Break (Break Wall): Bu seçenek duvarın bir parçasını silebilmemizi sağlar [AutoCAD deki Kır (Break) komutuna benzer]. Komut bilgi istemleri şunlardır: Duvar Seç: Kırmak istediğiniz duvarı seçin. Nokta/Duvar Seç: Duvar için ilk kırılma noktasını seçin. Nokta/Duvar Seç: Duvar için ikinci kırılma noktasını seçin. Duvarın bir parçasını kırmak değil de duvarı iki parçaya ayırmak istiyorsanız, yapmanız gereken tek şey kesinlikle aynı noktaya sahip birinci ve ikinci noktaları seçmektir (iki sol tıklama). Kırma işleminin bir başka duvara göre gerçekleştirilmesini istiyorsanız, bu durumda Nokta/Duvar Seç komut bilgi isteminde W yazın. Bunun ardından, referans duvarını seçeceğiniz Duvar Sınırı Seç Duvar Seç bilgi istemi görüntülenecektir. Fine Duvar Merge (Merge Wall): Bu seçenek aynı doğrultudaki iki duvarı tek bir duvar olarak bir araya getirmemizi sağlar. Komut bilgi istemleri şunlardır: Duvar Seç: Birinci duvarı ve hemen ardından da ikinci duvarı seçin. Duvarlar eş doğrusal değilse ve komut bu nedenle mantıksal açıdan bir tek duvarda birleştirilemiyorsa, ekranda, duvarlar aynı doğrultuda değil mesajı görüntülenecektir. Dikkat! Duvarlar nesne olduğundan ve komutlar da bunların özellik ve işlevlerine uygun olarak tasarlandığından herhangi bir duvar veri işleminin yukarıda açıklanan komutlara son derece sıkı biçimde uyularak gerçekleştirilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. Bu nedenle, istenmeyen sonuçlar doğurabileceğinden Kopyala (Copy), Uzat (Stretch) vb. AutoCAD komutlarının kullanımı yasaklanmıştır Fine Tam Çizimi (Full Drawig) Bu seçenek tercihlidir ve iki boyutlu olarak çizim yaparken, 3 boyutlu mu yoksa sadece 2 boyutlu çizimi mi otomatik olarak yaratmak istediğinizi belirler. 3 Boyutlu çizim oldukça ağır dır ve eğer bunu kullanmayacaksınız, etkinleştirmeye gerek FINE HVAC

60 yoktur. 3 boyutlu çizim, otomatik olarak yaratıldığı herhangi bir anda etkinleştirilebilir. Alternatif olarak, Farklı Kaydet komutunu (AutoCAD) kullanabilir ve 2 Boyutlu çizimi bir başka çizim olarak kaydedebilir ve o dosyada 3 boyutlu çizimi oluşturabilirsiniz. Not: Bölüm 7.2 de bulunan örnekte Tam Çizim komutu, ilgili projenin kat planlarında kullanılmıştır. 3.8 Pencere/Kapı (Opening) Açıklık komutu etkinleştirilmişse, çizim yapmak üzere farklı açıklık türleri (pencere, sürgü kapı, kapı, vs.) arasından seçim yapabileceğiniz veya halihazırda çizilmiş olan bir açıklık için Sil (Delete), Düzenle (Modify) veya Taşı (Move) komutlarından birini kullanabileceğiniz ikinci bir seçenek mönüsü açılır. Açıklık çizimi aşağıdaki seçeneklere yönlendirme yapar: Pencere Çiz (Window): Pencere seçeneği, açıklığın, üzerine yerleştirileceği duvarı seçmenizi ve açıklığın başlangıç ve bitiş noktalarını tanımlamanızı ister. Tüm bu işlemler fare kullanılarak ve her defasında <Enter> tuşuna basılarak gerçekleştirilir. Pencere, önceden Nitelikler (Attributes)de belirlenmiş olan verileri (yani pencere yüksekliği (height), pencerenin döşemeden yüksekliği (rise), k katsayısı, vb.) otomatik olarak temin eder. Elbette ki, pencereyi hem kat planı üzerinden hem de üç boyutlu (3D) görüntü içinden çizebilirsiniz. Pencere çizimi sırasında, pencerenin otomatik olarak yerleştirileceği duvarın seçilmesinden sonra, duvarın köşesine olan mesafe ekranın üst tarafındaki koordinat konumunda gösterilirken imleç, izleme amacı ile duvara paralel olarak aktarılır. Gerek ölçümün başlangıç noktası (0 mesafesi) ve gerekse iç veya dış taraf, iki kenardan yakın olanı ile ve duvar seçimi esnasında yakalanan tarafla tanımlanır. Not: Açıklık yerleştirme esnasında bir duvar seçtiğinizde Seçili duvar yok mesajı alınırsa, bunun anlamı, seçilen noktanın altında ( Bina Tanımı nda tanımladığınız mimari çizim çizgisi, döşeme veya çatı çerçevesi gibi) bir başka çizgi bulunduğudur. Duvarı seçebilmek için, Sıra Görüntüle (Disply Order) komutunu çalıştırın ve duvarları engelleyici elemanların arkasına göndermek için Arkaya Gönder (Send to Back) seçeneğini işaretleyin. Sürgülü Kapı/Pencere Çiz (Sliding window/door): Özellikler, pencere seçeneği ile aynı olup, birinci nokta,yerleşimin duvarın hangi tarafında (iç veya dış taraf) ikinci yerleştirme noktası, kayar pencerenin/kapının kapanacağı duvarının bulunduğu tarafı tanımlar. Duvar kenarına olan mesafe ölçümü ile ilgili olarak pencere bölümünde verilen talimatlar burada da uygulanmalıdır. Kapı Çiz (Door) Kapı seçeneği seçili olduğunda, kapının yerleştirilmesini istediğiniz duvarı göstermeli, kapının başlangıç ve bitiş noktalarını tanımlamalı (başlangıç noktası aynı zamanda kapının menteşe eksenini tanımlar) ve son olarak kapının açılış yönünü nokta ile (sol tıklayarak) göstermelisiniz. Yan taraftaki şekilde, 1, 2 ve 3 nolu noktaların tanımlanma sırasını görebilirsiniz FINE - HVAC

61 Birinci nokta ekran koordinatlarına veya bağıl koordinatlara göre tanımlanmıştır ile kapının menteşe ekseni duvar kenarından 2,5 m uzağa yerleştirilecektir). İkinci nokta kapı genişliğini tanımlar ve bu değer Kapı Parametreleri nde tanımlanan uzunluktan daha kısa olması halinde plandaki bu değeri alır. Son olarak, üçüncü nokta ile kapının açılma yönünü ve kapının, duvarın açıldığı taraftaki kenarıyla yüz olacağını belirledikten sonra kapı yerleşimi tamamlanmış olur. Duvar kenarından olan mesafelerin ölçülmesi ile ilgili olarak pencere bölümünde verilen talimatların aynıları uygulanır. Açıklık Çiz (Opening): Burada pencere için (yukarıya bakınız) verilen talimatlar aynen uygulanmakta olup, tek fark çizilen görüntüdür. Duvar kenarından olan mesafelerin ölçülmesi ile ilgili olarak pencere bölümünde verilen talimatların aynıları uygulanır. Yayduvara Pencere Çiz (Window of Arcwall): Normal duvar üzerine pencere yerleşimindeki yöntem aynen izlenerek yayduvar üzerine pencere yerleştirilir. Yayduvara Kapı Çiz (Door of Arcwall): Normal duvar üzerine kapı yerleşimindeki yöntem aynen izlenerek yayduvar üzerine kapı yerleştirilir. Xref Pencere Çiz (Window from Xref): Sizden öncelikle, pencerenin yerleştirileceği duvarı, daha sonra da pencerenin iki kenarını tanımlamanız istenir. Kenetleme otomatik olarak yapılır ve mimari dış referans pencere nesnesi yaratılarak pencere duvara yerleştirilir (aşağıdaki ekrana bakınız). FINE HVAC

62 XREF Sürgü Pencere/Kapı Çiz (Sliding window/door, Door and Opening from Xref)): Dış Referans (Xref) Kapı, Açıklık veya Sürgü Kapı/Pencere için yapılması gereken işlem, yukarıda Pencere için açıklananın tamamıyla aynısıdır. "Dış Referanstan (Xref) Pencere", " Dış Referanstan (Xref) Sürgü pencere/kapı", " Dış Referanstan (Xref) Kapı" ve " Dış Referanstan (Xref) Açıklık" seçenekleri, yukarıda da belirtildiği gibi bir başka mimari paket tarafından yaratılan kat planından bir açıklık nesnesi oluşturmaya yardımcı olur. Son olarak, açıklık yönetimi seçenekleri aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır: Fine Açıklık Sil (Delete): Bir açıklığı silmek için bu seçeneği kullanın., Sil i seçtiğinizde, silmek istediğiniz açıklığı seçin. Açıklık sildikten sonra, duvar otomatik olarak silinen bölümü onaracaktır. Fine Açıklık Edit (Change): İstenen herhangi bir açıklığın özelliklerini değiştirmek için bu seçeneği kullanın. Bu komutu etkinleştirdiğinizde, sizden açıklığı seçmeniz ve daha sonra açılan ve açıklık parametrelerini gösteren ekranda istenen yeni açıklık yüksekliğini, yeni döşemeden yüksekliği ve yeni tipi tanımlamanız istenir. Fine Açıklık Ortala (Center): Duvardaki herhangi bir açılığı, üzerinde bulunduğu duvara ortalamak için, önce açıklığı ve sonra ilgili duvarı fare ile işaretleyerek bu seçeneği kullanın. Fine Açıklık Taşı (Move): İstenen herhangi bir açıklığın konumunu değiştirmek için bu seçeneği kullanın. Komutu etkinleştirdiğinizde sizden önce açıklığı seçmeniz ve üzerinde bir temel noktası belirlemeniz ve daha sonra da bu temel noktasının taşınmasını istediğiniz yeni konumu tanımlamanız istenir. Taşıma sırasında, orijinal noktaya olan mesafe koordinat konumunda gösterilir. Taşıma hem 2 boyutlu zemin planında hem de 3 boyutlu görüntüde gerçekleştirilebilir FINE - HVAC

63 3.9 Mimari Kolon İşlemleri (Column)(Pillar) Kolon Yerleşimi (Column Placement) seçildiğinde, çizeceğiniz kolon veya sütunun gereken tüm özelliklerini gösteren aşağıdaki Column diyalog kutusu ekrana gelir. Genel olarak, kolon tanımı hem noktalar hem de çoklu çizgilerle gerçekleştirilebilir. Kolon kesitinin dikdörtgen olması halinde, ilgili (Orthogonal) onay kutucuğunu etkinleştirerek, genişlik, kalınlık ve açı tanımlaması yapın. Kolon kesitinin yuvarlak olması halinde, kolon çapını gösteren onay kutucuğunu etkinleştirin ve kolon çapını girin. Kolon alt seviyesi (kotu) ve yükseklik değerlerini daha aşağıdaki ilgili kutularına girin. Sağ tarafta Doldurma (Fiiling) bölümündeki açılan liste kutusunun Boş (None), Katı (Solid) ve Tarama (Hatch) şeklindeki 3 farklı seçeneğinden birini seçerek kolon tanımlaması yapabilirsiniz. Tarama seçeneğinde pencerede görüntülenen ilgili değerleri isteğinize göre değiştirip, tarama ölçeği (scale) (tarama yoğunluğu) ve tarama açısını tanımlayabilirsiniz. Herhangi bir kolon şekli tanımlandıktan sonra, örn. dikdörtgen, kullanıcı bunu OK tuşuna bastıktan sonra imleç ile çizime yerleştirebilir. Yakalama noktaları ile kolon kenarını herhangi bir karakteristik noktaya yerleştirebilirsiniz (örn. duvar köşesine) ve daha sonra istediğiniz şekilde yerleştirebilmek için bunu çevirebilirsiniz. kolonu yerleştirdiğinizde, eğer duvar üzerine yerleştirmişseniz, AutoCAD Gizle (Hide) komutunu kullanarak (bkz. örnek) istenmeyen çizgileri saklayabilirsiniz. Bu arada duvar özelliğini korumaya devam eder (iki parçaya ayrılmaz). FINE HVAC

64 Not: Kolon silme işlemi AutoCAD "Sil" (Erase) komutu ile gerçekleştirilir. kolon Kopyalama, ilgili AutoCAD Kopyala (Copy) komutu kullanarak yapılabileceği gibi, kolonlar ızgara şeklinde yerleştirilmek istediğinde Sırala Array) komutu da kullanılabilir. Bunun yanı sıra, orijinal kolon veya bir diğer kopya üzerinde yapılacak yeni değişiklikler,orijinal kolonun, Kopyala (Copy) komutu ile yaratılan kopyalarında da geçerli olacaktır. Değiştir (Change): Mevcut bir kolonun (ebatları dışında) Tipini, Alt seviyesini (kotunu), Yüksekliğini, Taramasını, Tarama ölçeğini (tarama yoğunluğu) ve tarama açısını yeniden düzenlemek için bu seçenek kullanılır. Komut çalıştırılıp bir kolon seçildiğinde, söz konusu değişikliklerin yapılabileceği, Kolon (Column) diyalog kutusu ekrana gelir Döşeme-Tavan İşlemleri [Floors-Ceilings (or Roofs)] Döşeme (Floor), Değiştir (Change) komutlarının yanı sıra Tavan ve Değiştir komutları, çevre ile temas eden Döşemeler ve Tavanların çiziminin (veya düzenlenmesinin) kolaylaştırılmasında kullanılır. Bunların kullanılmasının amacı Isı Yalıtımı, ısı Kayıpları ve Soğutma Yükleri hesaplarının birbirine bağlanması ve aynı zamanda ısı iletkenlik katsayısı ve ilgili ısı yalıtım tabakası F in yukarıdaki hesaplama föyünü uygun şekilde güncellemesini sağlamaktır. Fine Döşeme, Fine Tavan Çizimi (Floor or Ceiling Drawing): Nitelikler den bir kez tipi seçtikten sonra, döşeme alanının veya tavanın bulunduğu kısımların sınırları üzerinden döşeme veya tavanı tanımlayın. Tanımlama, dış çizgilerin çoklu çizgi şeklinde çizilmesi ile yapılır. Bir katta birden fazla Döşeme veya Tavan tanımlanabileceği açıklanmıştır (örn. zemin katta, zemin üzerine mermer döşeme, zemin üzerine ahşap döşeme, ısıtılmayan mahal üzerine ahşap döşeme, vs.). Fine Döşeme, Fine Tavan Edit (Floor or ceiling Change): Çizmiş olduğunuz Tavan veya Döşemenin bazı parametrelerini (örn. çevre ile farklı tür ve şekilde temas), değiştirmek isterseniz Değiştir (Change) seçeneğini kullanın ve ilgili özelliği fare ile seçin ve <OK> ile onaylayın. Tavan veya Döşeme parametrelerini gösteren diyalog kutusu, değiştir komutundan sonra, parametresini değiştirmek istediğiniz döşeme veya tavanı seçtiğiniz anda ekrana gelecektir Pafta, Antet ve Mimari dekorasyon Blokları (Drawings-Symbols) Bu seçenek, kullanıcının çizimi üzerine yerleştirmek üzere bir dizi çizim ve sembol arasından seçim yapabilmesini sağlar. Bu çizim ve semboller 9 alt kategoride gruplanmıştır: 1. Genel (General) 2. Yatak Odası Mobilyası (Bedroom Furniture) 3. Oturma Odası Mobilyası (Living-room Furniture) 4. Yemek Odası Mobilyası (Dining-room Furniture) 5. Mutfak Mobilyası (Kitchen Furniture) FINE - HVAC

65 6. Ofis Mobilyası (Office Furniture) 7. Tesisatlar (Plumps)? 8. Aksesuar Mobilya (Accessorial Furniture) 9. Çevre Alanı (ağaçlar, bitkiler, arabalar, vs.) (Circumambient Spaces) Bu çizimler, aşağıda açıklanan ilgili Kitaplıklar-Çizimler (Libraries-Drawings) komutu altındaki açıklamalara göre kullanıcı tarafından çoğaltılıp güncellenebilecek FINE Mimari Kitaplıkları çizimlerinden başka bir şey değildir. Kullanılan ölçeğe bağlı olarak, çiziminiz için uygun kağıt boyutunu tahmin edebilmenize yardımcı olacak işaret kümeleri ve işaretli kağıt çerçeveleri içerdiğinden Genel (General) kategorisi daha kullanışlıdır. Çiziminize bir sembol yerleştirmek için önce bunun ait olduğu kitaplık kategorisini, daha sonra da istenen sembolü seçmelisiniz. Ayrıntılı olarak açıklamak gerekirse, yukarıda anılan kitaplık kategorilerinden biri seçildiğinde, kitaplık kategorisinin adını taşıyan ve o kategoriye ait özel slaytları ihtiva eden bir pencere açılır. Kullanıcı buradan kat planına yerleştirmek istediği sembolü seçebilir. Yerleştirme işlemi AutoCAD in bilinen özellikleri kullanılarak gerçekleştirilir, özellikle de: seçilen kitaplık sembolü veya çizim ekranında istediğiniz sembol üzerinde <Enter> tuşuna basın ve daha sonra OK tuşuna basın (veya alternatif olarak üzerinde çift tıklama yapın). Ekleme esnasında, program yerleşim açısı ile birlikte yalnızca çizim yerleşiminin konumunu sorar. Bunun yanı sıra, ölçek xy (Scale xy) onay kutucuğu (üst solda) etkinleştirildiğinde, ilgili sembolü, sembol yerleşimi sırasında x ve y ile büyütebilir veya küçültebilirsiniz. Seçilen sembolü çiziminize yerleştirdikten hemen sonra fareyi hareket ettirerek bunu çok daha kolayca yapabilirsiniz Plan Görünümü Tanımlamaları (Definition of Plan View Elements) Mahal Tanımla (Space definition) Bu seçenek kullanıcıya iki alternatif yoldan birini kullanarak bir veya daha fazla alan tanımlama imkanı sağlar: her bir alanı çevreleyen duvarları tanımlayarak alnın herhangi bir iç noktasını tanımlayarak Duvarlar ile alan tanımı (Space definition by walls): Burada sizden, tanımlanacak alanı çevreleyen duvarları seçmeniz istenir. Bunu çeşitli yollardan yapabilirsiniz, duvarları tek tek seçerek veya bir duvar grubu seçip bunları bir seçim penceresine alarak. Seçim penceresini soldan sağa doğru çizmeniz halinde, tamamen pencerenin içinde kalan duvarları seçmiş olacaksınız. Seçim penceresini sağdan sola doğru çizmeniz halinde ise, ilaveten, seçim penceresinin kestiği duvarları da seçmiş olacaksınız (kullanıcı deneme görüntülemesi yapabilir, her iki durumda da seçilen duvarlar kesik çizgi ile görünecektir). Alanı çevreleyen duvarları seçtiğinizde <Enter> tuşuna basın. Komut satırında, alan adı sorusunu göreceksiniz. Alan adının yazılması ile, program, söz konusu alanı tanımış olur ve böylece alan verilerini, ısı kayıpları FINE HVAC

66 ve soğutma yükleri hesaplama tablosuna gönderir. Bundan sonra alan adı ve yüzölçümünün (yaklaşık olarak alanın merkezinde) ekranda yazılı olduğunu görürsünüz. Bu arada aynı zamanda seçili duvarların eksenini izleyen bir çerçeve de ekrana gelir. Elbette ki, her seferinde seçili duvarlar yalnızca tek bir kapalı alan oluşturmalıdır (kapalı olmayan alanı tanımlayamazsınız). Aksi halde, program ilgili hata mesajını verecek ve bunun yanı sıra çoğu zaman da hatanın yapıldığı noktayı gösterecektir. Nokta ile alan tanımı (Space definition by point): Bu komut bir öncekinden daha basittir. çünkü burada yalnızca tanımlamak istediğiniz alanın içinde bir noktanın tanımlanması gerekmektedir. İmleci tanımlanacak alan içerisinde herhangi bir noktaya taşıyıp, farenin sol tuşunu tıkladıktan sonra yapmanız gereken tek şey, tanımlamak istediğiniz alana ait bir duvarı göstermek tir. Bunu, fareyi hareket ettirerek kolayca yapabilirsiniz ve böylece oluşturulan çizgi-cetvel, FINE - HVAC

67 aşağıdaki şekilde görülebileceği gibi,alanın herhangi bir duvarını keser. Farenin sol tuşunun bir kez daha tıklanması ile program, tanımlanan alanı kesik çizgilerle işaretler (indicates) ve alan adı nı sorar. Alan adının girilmesi ile alan tanımlaması tamamlanır ve bir önceki bölümde açıklandığı şekilde özellikleri belirtilir. Not: Alan tanımlama sırasında tanımlama yapılamayıp, alanın açık olduğunu belirten bir mesaj alınması halinde bunun anlamı, söz konusu alanı oluşturan duvarlardan bazılarının birbirine eklenmemiş olduğudur. Birinci kat için alan adı ve çerçeve BUILD_FLOOR1_SPACES katmanında, diğerleri için yalnızca katların seri numarası değişerek sırasıyla yer alır. Böylece, kullanıcı AutoCAD Katman Kontrolü (Layer Control) komutunu kullanarak ilgili katmanları etkinleştirebilir (Erit) (Thaw) veya etkinliğini kaldırabilir (Dondur) (Freeze). Yazıyüzü renk tanımlaması BUILD_SPACE_INFO katmanı üzerinden Katman Kontrolü komutu ile gerçekleştirilir. Ayrıca çizgileri de Dondurabilirsiniz. Alan dış çizgileri için renk tanımlamasının yanı sıra çizgi tipi BUILD_SPACE_LINES katmanın renk ve çizgi tipi ile tanımlanır. Kullanıcı bir alan belirlediğinde ve alanı yeniden tanımlamaksızın alan adını değiştirmek veya düzeltmek istediğinde, bunu AutoCAD Çiz (Draw) seçeneği altında bulunan Metin (Text), Nitelikler (Attributes), Düzenle (Edit) komut dizisinin yardımı ile gerçekleştirebilir. Bir alanı iptal etmek veya silmek istiyorsanız, yalnızca alan adını seçin ve AutoCAD Sil (Delete) seçeneğini kullanın. Alan tanımları korunmalı olup, üzerlerinde yapılacak veri değişiklikleri otomatik olarak güncellenir. Örn. önceden tanımlanmış bir alana bir açıklık eklenmesi veya kaldırılması halinde değişen alan verileri, alanın yeniden tanımlanmasına gerek kalmadan otomatik olarak güncellenir. FINE HVAC

68 Hesaplara Git (Calculations) "Hesaplamalar" komutu bina çevresi ile ilgili Isı Kayıpları, Soğutma Yükleri hesaplamalarının yanı sıra dolaylı olarak buna bağlı hesaplama uygulamalarına (Psikrometri) yönlendirme yapar. Her bir uygulamaya ait hesaplamalar, hesaplama bileşenleri (Bölüm II) ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Aşağıdaki bölümlerde kullanıcının her bir hesaplama alt sistemine geçmesi ve çizim ortamına geri dönmesi için yapılması gereken işlemler özetlenmiştir Isı Kayıplarına Git (Thermal Losses) "Isı Kayıpları" seçildiğinde, program size Alan Ekle (Insert Space) seçeneğini kullanarak yapmış olduğunuz alan tanımına göre, kat planı verilerini hesaplama tablolarına aktarmada kullanılacak olan hesaplama dosyalarını güncellemek isteyip istemediğinizi sorar. "Evet" (Yes) seçeneğinin seçilmesi ile, Isı Kayıpları uygulamasının hesaplama alt sistemine yönlendirilirsiniz. kat planı verilerinin hesaplamalara aktarılmasını istemiyorsanız (örn. bir önceki verileri saklamak istiyorsunuz) Hayır ı (No) seçin. Isı Kayıpları uygulamasının hesaplama tablolarını (ADAPT/FCALC) güncellemek için, Isı Kayıpları mönüsünden Çizim Üzerinden Güncelle yi (Update from Drawing) ( Dosyalar altındaki seçenek grubundan) seçmelisiniz. Veri aktarımı tamamlandığında, program Hesapla? bilgi istemini verir. Evet seçildiğinde tüm hesaplama tabloları çizim uygulamasında mevcut verilerle otomatik olarak güncellenir. AutoFINE ve Isı Yalıtım uygulamaları açık tutulduğunda sürekli çizimden hesaplamalara, hesaplamalardan çizime hareket imkanı vardır. Daha da ileri, eğer çizim üzerinde herhangi bir aşamada değişiklik yapmışsanız ve bu değişikliğe göre hesaplamaların güncellenmesini istiyorsanız, tekrar AutoFINE mönüsünden Isı Yalıtımı nı seçip önceki yöntemi tekrarlamanız gerekir FINE - HVAC

69 3.13.Mahalleri Isı Kaybına Göre Update Et (Update Spaces from Thermal losses) Bu komut ile program tarafından hesaplanmış olan alan ısı kayıpları, hesaplama tablolarına girildikten ve kat planına geri dönüldükten sonra denetlenmiş olarak alanlar içerisinde ve alan isimleri altında gösterilir Isı Kazançlarına Git (Cooling Loads) "Soğutma Yükleri" seçildiğinde aynen Isı kayıpları uygulamasında olduğu gibi program, kat planı verilerini hesaplama tablolarına aktarmada kullanılacak olan hesaplama dosyalarını güncellemek isteyip istemediğinizi sorar. "Evet" seçeneğinin seçilmesi ile, "Soğutma Yükleri" uygulamasının hesaplama alt sistemine yönlendirilirsiniz. Çizim ve Hesaplama uygulamaları arasındaki ortak çalışma göz önünde bulundurulduğunda yukarıda ısı kayıpları bölümünde anlatılanların tümü burada da aynen uygulanabilecektir Kütüphaneler (Libraries) "Kitaplıklar" alt grubu önümüzdeki iki bölümde açıklanacak olan iki kitaplıktan oluşur, Veri Kitaplıkları ve Çizim Kitaplıkları: Kütüphaneler Bina Seçenekleri (Data Libraries) Bu Kitaplıklar iki kategoriye ayrılmış olan bir dizi veriden oluşur: - yapı elemanları - iklim verileri FINE HVAC

70 Fine-M Kılavuzunun 3. Bölümüne göre bunlar, yapı elemanlarıyla (duvarlar, açıklıklar, vs.) ilgili parametreleri içermektedirler Kullanıcı Blokları Kütüphanesi (Drawing Libraries) Çizim Kitaplıkları, Mimari çizimin yaratılması sırasında ihtiyaç duyulabilecek bir dizi mevcut çizimden oluşur. Çizimler, herhangi bir mevcut çizimin kolaylıkla yerleştirilebilmesini sağlayan kitaplık yöneticisinin kullanılabilir özellikleri ile düzenlenebilir. Çizim Kitaplıkları seçildiğinde Genel Kütüphane (General Library) diyalog kutusu açılır. Kitaplıklara yeni bir çizim eklemek için öncelikle, diyalog kutusunun Sembol çeşitleri (Kind of Symbols) açılan liste kutusundan fare ile seçim yaparak istediğiniz sembol kategorisini (Genel, Yatak odası Mobilyası vb.)( General, Bedroom Furniture etc.) daha sonra da söz konusu kategori içinde sembol veya çizimi yerleştirmek istediğiniz Sembol Konumu nu (Location of Symbol) seçmelisiniz. Farklı sembol konumları üzerinde hareket edebilmek için sağ ve sol okları kullanın. Sembolün seri numarasını (solda) ve ilgili ekranı (sağda) göreceksiniz. Boş bir konum üzerine gelin ve yeni sembol girmek için alt taraftaki okları kullanın. Daha detaylı olarak açıklamak gerekirse; Eklemek istediğiniz çizimi (nesneyi) seçmek için Nesne(leri) Seç [Select Objest(s)] düğmesine basın. Fareyi aynen silinecek, taşınacak, vb. nesneleri seçmek için kullandığınız şekilde kullanarak nesneyi seçin. Nesneyi seçip, farenin sağ düğmesiyle onayladığınızda otomatik olarak yeniden yukarıdaki diyalog kutusu penceresi açılacaktır. Kitaplıktan çağırdığınız resmin yerleştirileceği yere göre temel noktası (referans noktası) nı belirlemek için, indirme noktası nı (Insertion point) kullanın. Kitaplıkların slaytlarında (ekranları) görüntülenmesini istediğiniz nesne görüntü sünü (image) tanımlamak üzere çizim girmek için Kayar Ekran (Slide Screen) düğmesine basın. Pencere içine alarak tanımlama yapılması son derece kolaydır (aynen Uzaklaştır/Yakınlaştır gibi). Resim tanımlamasından sonra yukarıdaki diyalog kutusu penceresi tekrar açılacaktır. İlgili slaytın güncellenmesi için Slayt Gir (Enter Slide) seçeneğini seçin. Sembol Adı (Symbol Name) alanında yukarıda yazılan adı kaydetmek için Enter ı seçin. Yukarıda adı geçen komutları çalıştırıp, bir nesne seçtikten sonra Çizim Gir (Enter Drawing) (ki bu düğme, nesne seçildiğinde otomatik olarak etkinleşip siyah FINE - HVAC

71 renkli olarak görüntülenecektir), komutunu seçtiğinizde, sonuç olarak nesne bir dosya içine kaydedilir. AutoBLD in son seçenek grubu kullanıcının binayı izlemesi için kullanılan farklı yollarla ilgili olup, ilerideki bölümlerde açıklanmıştır. Not: Programın yüklenmesi ile birlikte sabit diske yüklenen çizimlerden başka, ana CD içerisinde (genellikle AutoFINE CD si ile entegre halde bulunur) E/M uygulamalarında kullanılabilecek pek çok ilave sembol ve detay bulunmaktadır. Kullanıcı bu sembolleri direk olarak CD üzerinden seçebilir Mimariyi Test/Restore Et (Building Reconstruction) Bu seçenek bina çiziminin yeniden düzenlenerek iyileştirmesini sağlar. Planda mimari çizimde değişiklik yapılması gereken istenmeyen durumlarla (örn. duvar silme) sonuçlanan (örn. İstenmeyen çizgiler, bozuk çizgiler) durumlarda kullanılır. Çizimin tamamının yeniden temiz olarak çizilmesi için Bina İmarı (yeniden yapılanma) seçeneğini seçin, detaylı açıklamak gerekirse; Genel (Total): Tüm binayı inceler ve sonuçta hataları düzeltir ancak lokal düzenlemeden daha uzun sürer. Lokal (Local): Kullanıcı tarafından seçilen bölümü inceler bu nedenle daha hızlıdır Aktif Kat Plan Görünümüne Geç (Plan View 2D) Hem binanın çizimi, hem de tesisatın çizimi üzerinde çalışırken kullanılabilecek en önemli denetleme yoludur. Duvarları çizerken daima kat planında olmalısınız böylelikle daha iyi bir denetime sahip olursunuz ve duvar birleşmeleri (joints) doğru şekilde yaratılır. Program iki boyutlu plan görünümünü otomatik olarak yaratır ve kullanır. FINE HVAC

72 3.17 Aktif Katı 3 Boyutlu Göster (3D View) Bu komut geçerli katın kat planının, verilen görüntüleme açıları ile, üç boyutlu incelemesi için hızlı bir çözüm sağlar. Burada, Sakla (Hide) komutunun çalıştırılması ile bazı elemanların saklanabilmesi mümkündür. Elbette, kullanıcı binayı istediği noktadan görüntülemek için AutoCAD in görünüm ayarla (setview) komutunu kullanabilir FINE - HVAC

73 3.18 Tüm Binayı 3 Boyutlu Göster (Axonometric) Bu komut binanın tamamının (tüm katlar için) Görüntüleme Özellikleri (Viewing Features) içerisinde seçilmiş olan görüntüleme açıları ile üç boyutlu olarak denetlenebilmesini sağlar Ekrandaki Görüntüden Dwg Oluştur (Saving section of the drawing in other drawings) Blok Sakla Komutu (Command Wblock) Komut satırında Blok Sakla yı (Wblock) yazın ve daha sonra çiziminizin bir bölümünün kaydedileceği dosyanın adını girin. Blok adı (Block Name) komut isteminde <Enter> tuşuna basın ve indirme noktası nı (Insertion point) belirleyerek kaydedilecek nesneleri seçin Ekran Çizimi (Screen Drawing) Ekran Çizimi (Screen Drawing) komutu çizimin herhangi bir bölümünün (örn. kat planı, E/M tesisatı ile perspektif, vs.) bir dosya içerisine (DWG) kaydedilebilmesini sağlar. Aynı amaçla kullanılan AutoCAD "Blok sakla" komutuna benzemektedir. AutoCAD Farklı Kaydet (Save As) komutu ile karşılaştırıldığında, bunların avantajı, yaratmış oldukları dosya boyutunun küçük olmasıdır. Ekran Çizimi komutunun kullanımı kolaydır: Bu komutun seçilmesinden sonra, program size ekranda görülen çizimin hangi bölümünü dosyaya kaydetmek istediğinizi sorar. Elbette ki, çizimin tamamını [komut satırına Tümü (All) yazarak] veya herhangi bir parçasını seç (select) komutu ile seçebilirsiniz. Seçme işlemi tamamlandıktan sonra, program sizden bir süre beklemenizi ister ve daha sonra çiziminizi kaydetmek istediğiniz dosya adını sorar (Dikkat! Proje adı ile aynı olan bir isim girmeyin). Dosya adının girilmesi ile, program projenin BLD dizininde bir dosya yaratır. Girilen isimin mevcut olması halinde program bunu eski dosya ile değiştirmek isteyip istemediğinizi sorar. Bunun ardından program sizi otomatik olarak yaratılan çizimi görüntülemeniz ve düzenlemeniz için (istiyorsanız) bu çizim içerisine yönlendirir. Komut çalıştırılmadan önce üzerinde çalışmakta olduğunuz proje çizimine geri dönmek için, proje dosyanızı Aç (Open) ile veya yine Proje Aç komutunu çalıştırarak seçmelisiniz. Bu şekilde ekran çizimi yaratılmadan önce bulunduğunuz noktaya geri dönersiniz. Not: "Blok sakla" komutu tüm blokları dış referanslarla birlikte tekli nesnelere böler. Çiziminizin herhangi bir bölümü Ekran Çizimi ne dönüştürülemiyorsa bunun anlamı yukarıdaki nesnelerden herhangi birinin bölünemez olduğudur. Bu durumda " Blok sakla" komutunu kullanın. Dikkat! Ekran Çizimi komutu çalıştırıldıktan sonra, çizimin değişkenleri değişmiş olabilir ve bu da programın bazı komutlarının hata vermesine neden olur. Bu sorunun giderilmesi için aktif olmayan komutları yüklemek üzere (komut satırında) Allowinit komutu yazılır ve proje yeniden seçilir. FINE HVAC

74 4. AutoNET: Genel Özellikler (:General Features) AutoNET seçenek grubu, aşağıda detaylı olarak açıklanacağı gibi, tasarımcının Elektrik/Mekanik tesisatını (E/M) çizmesi ve hesaplaması için ihtiyaç duyacağı tüm kolaylıklara sahiptir. İlgili AutoBUILD komutunu (birinci komut) kullanarak öncelikle Bina Tanımlaması (Identify Building) yapmanız gerektiğini unutmayınız, pratikte bunun anlamı bina projesinin katlarını tanımlamanız gerektiğidir. Daha ayrıntılı olarak, ilgili mimari kat planına (DWG dosyası) bağlı olarak binanın her katını ve kat kotunu tanımlamalısınız. Bunun yanı sıra, farklı kat planlarında ortak bir temel noktas ı bulunması gerektiğini ve böylece şebeke kolonlarının, kat planları ile bağlantılı olarak doğru noktalardan geçmesi gerektiğini not ediniz. Aksi takdirde, kullanıcı, ilgili komutu kullanarak, temel nokta, tüm zemin planlarında aynı mutlak koordinatlara sahip olacak şekilde kat planlarını uygun şekilde taşımalıdır. Uygulamaya veya tesisat türüne bakılmaksızın, mönüdeki sıra ile AutoNET grubunda bulunan tesisat şebekeleri ile ilgili komutlardan oluşan AutoNET genel özellikleri aşağıda açıklanmıştır. Kullanıcı ana AutoNET ilkelerini anladıktan sonra, her uygulamanın özel niteliklerinin açıklandığı 5. Bölüme başvurabilir, bu bölümde genel özellikler analiz edilmiş ve her bir tesisat şebekesine uygulanan özel olanaklar vurgulanmıştır. 4.1 Devre Rengi Belirle (Drawing Definition) Binanın yukarıda açıklanan prosedüre uygun olarak tanımlanmasının ardından, çizim verilerinin düzenlenmesi ile ilgili olarak daha fazla bilgi tanımlanabilir. Özellikle, "Çizim Tanımlama" seçili olduğunda, her bir uygulama ve şebeke türü için otomatik olarak kullanılacak tip ve rengi gösteren aşağıdaki Uygulama Nitelikleri (Application Attributes) diyalog kutusu ekran açılır. Diyalog kutusunun açılan liste sinden şebeke türü seçilince Renk (Color), Çizgi Tipi (Linetype) ve Temizle (Clear) komut düğmeleri etkinleşir FINE - HVAC

75 Renk komutu her bir şebeke için istenen rengi atamak için kullanılırken Çizgi tipi istenen çizgi tipini seçmek için kullanılır. Açılan Liste den bir satır seçmediğiniz (şebeke seçimi yapmadığınız) zaman Renk ve Çizgi tipi seçeneklerinin etkinliği kaldırılır (gri). Örnek: Diyelim ki, Tek-borulu ısıtma sistemi dolaşım devresi çizgisinin rengini sürekli (varsayılan) cyan (camgöbeği) renginden kırmızı ve noktalı çizgiye dönüştürmek istiyorsunuz. Bunu gerçekleştirmek için, aşağıdaki ekranda görüldüğü gibi Tek-Borulu Isıtma Sistemi Dolaşım Devresi (Single Pipe Heating System Circuit) satırını seçerek bunun üzerini işaretleyin. Daha sonra diyalog kutusunun alt sol köşesin de bulunan ve etkinleşmiş olan Renk tuşuna tıklayın. Renk seçimi yapmanızı sağlayacak yeni bir pencere açılacaktır. İkinci sırayı (kırmızı) seçin veya Kod alanında AutoCAD renklerine göre renk kodunu yazın. "OK" tuşuna basılması ile devre renginin artık kırmızı olduğu bir önceki pencere güncellenmiş olur. Çizgi Tipi üzerine tıklayıp benzer bir işlemi gerçekleştirirseniz sürekli çizgiyi (örneğin) noktalı çizgiyle değiştirebilirsiniz. 4.2 Tesisat Aç Kapat (Applications Layers Management) Bu komut, içinde birden fazla tesisatı etkinleştirebileceğiniz onay kutucuklarının bulunduğu ve muhtemelen tesisatların birbirinin üzerine (üst üste) binen kısımlarını rahatlıkla görebileceğiniz yandaki Proje Katmanları Yönetimi (Project Layers FINE HVAC

76 Management) diyalog kutusu ekranına yönlendirme yapar. [örn. yandaki ekranda İkiz Boru Sistemi ve Elektrik Tesisatının binişik (üst üste) olduğu görülmektedir]. Program, çeşitli tesisat katmanlarını otomatik olarak yönetmekte olup, siz bir tesisat seçtiğinizde, diğerleri kaybolurken ilgili tesisat görüntülenir. Bu özellik, kullanıcıya, yukarıdaki Proje Katmanları Yönetimi komutu ile aynı anda görüntülemek istediği tesisatları seçtiğinde veya seçimi kaldırdığında bir tesisattan diğerine atlama imkanı sağlar. Bu şekilde, olası tasarım hataları önlenebilecektir. 4.3 Kattan Kata Tesisat Devresi Kopyala (Copy Network of Level) ΑutoNET örnek tesisat plan görünümlerini kopyalama ve bunları diğer katlara yapıştırma özelliğine sahiptir ve bunu yalnızca bu amaç için bulunan özel Kat Şebekesi Kopyala komutu ile gerçekleştirir. Bu komut, mimari kat planlarına özgü eşadlı AutoBLD seçeneğine benzer bir işleve sahiptir. AutoNET Kat Şebekesi Kopyala komutu etkinleştirildiğinde, sizden diğer kata yapıştırmak istediğiniz şebekenin branşmanlarını seçmeniz (AutoCAD Seç (Select)) daha sonra da şebekenin yapıştırılmasını istediğiniz katı seçmeniz istenir ve seçili şebeke otomatik olarak etkinleştirilen yeni kata yapıştırılır. Örnek: Diyelim ki birinci katın ısıtma tesisatını 2. kata yapıştırmak istiyorsunuz. Öncelikle, Bina Tanımı seçeneğini kullanarak ikinci katı tanımladığınızdan ve kat yönetimi ekranını görüntülediğinizden emin olun. İkinci katın bulunamaması durumunda,yeniden bir ikinci kat tanımlamalısınız. Kat Şebekesi Kopyala komutunu seçtiğinizde, program sizden Nesne Seç komut istemi üzerinden neyin kopyalanmasını istediğinizi tanımlamanızı ister.tüm tesisatın kopyalanmasını istiyorsanız Tümü (All) yazın veya pencere içine alarak tüm kat planını seçin ve <Enter> tuşuna basın. Tüm zemin planı "daha belirginleşir" FINE - HVAC

77 Sağ tıklama yaptığınızda (bunun anlamı seçimin onaylanmış olduğudur) program size seçilen nesne sayısını söyler (burada 18) ve size seçili kat planının nereye yapıştırılmasını istediğinizi sorar. (Komut satırında) 2 yazın ve <Enter> tuşuna basın. Tesisat ikinci kata yapıştırılır. İkinci katın kat planını ve nasıl yapıştırıldığını görüntüleyebilmek için ikinci katı etkinleştirmeniz gerekir. Not: kolonların da kat planından seçilmiş olması halinde herhangi bir problem oluşmaz çünkü program bunların mevcut olduğunu anlar ve bunları yeniden kopyalamaz. 4.4 Tesisat Cinsi Seç (Select Application) Bu seçenek istenen uygulamanın seçilebilmesini sağlar (örn. İkiz Borulu Isıtma Sistemi, Fan Koiller, vs.). Seçilen uygulamaya bağlı olarak, aşağıdaki AutoNET menü bölümü uygun şekilde düzenlenecektir. FINE HVAC

78 Örnek: "Tek Borulu Sistem" (Single Pipe System) Uygulaması seçilince AutoNET mönüsü aşağıdaki seçenekler yer almak üzere değişir: Burada verilen tasarım seçenekleri Devre Borusu (Circuit Pipe), Besleme Borusu (Supply Pipe), Dönüş Borusu (Return Pipe), İkili Boru (Double Pipe), Bina Ana Boruları [Main Pipes (Build.)], Başlangıç Noktası (Start Point), Radyatörler (Radiators), Otomatik Radyatör Yerleştirme Automatic Radiator Placement), Boru Ekleme Parçaları (Fittings), Baca (Chimney), Semboller (Symbols), Genel Semboller (General Symbols), Şebeke Onayı (Net Recognition), Hesaplamalar Calculation), Çizim Güncelle (Drawing Update), Etiket (Label), Kolon Şeması FINE - HVAC

79 (Vertical Diagram), Kitaplık Yönetim Librares Management)i şeklinde gruplanmıştır. Gruplama yöntemi oldukça basittir: İlk grup (Borular ve kolonlar) tek borulu sistem boru tesisatı şebekesi çizimine aittir. İkinci grup, kullanıcının tesisat çizimi esnasında aralarından seçim yapabileceği çeşitli materyal ve sembolleri içerir. Şebeke Tanıma (Net Recognition) ve Hesaplamalar (Calculation) komutları çizimin mantıksal işlemleri ile ilgili özel görevleri yerine getirirken, Kitaplık Yönetimi altındaki komutlar (sayısal ve çizim verileri) program kitaplıklarının güncelleme prosedürü ile ilgilidir. Yukarıda da belirtildiği gibi, "Uygulama Seç" (Select Application) komutu, üzerinde çalışmak istediğiniz uygulamanın seçilmesini ve ilgili uygulama tesisatının çizimini destekleyen AutoNET mönü bölümünün buna uygun olarak ayarlanabilmesini sağlar. Örnek Tek Borulu Sistem uygulaması yukarıda açıklanırken tüm uygulamalar arasında bir ilgi bulunmaktadır. Bölüm 5 de her uygulama detaylı olarak ayrıca açıklanmıştır. Not: AutoNET mönüsünde gösterilen seçeneklerden başka, her uygulamada bu özel uygulama için kullanılan simgeleri içeren ilave bir araç çubuğu bulunmaktadır. Örneğin, Tek Borulu Sistemde, yan taraftaki ekranda görülen araç çubuğu görüntülenir. Herhangi bir simgenin tıklanması ile ilgili komut çalıştırılır. Bununla beraber, bir simge seçildiğinde ve farenin sol tuşuna basıldığında, ilave simgekomutlarına sahip dikey araç çubuğu (çekme mönüler) görüntülenir. Farenin sol tuşu basılı tutulduğunda, seçili simge (bu farenin sol tuşu serbest bırakıldığında imlecin olduğu yerde bulunandır) ilgili komutun çalıştırılmasını sağlar. Bundan başka, bu simge mönüde kalır (bunun anlamı yatay araç çubuğu içindeki ana simgenin yerine geçmiş olmasıdır). Kullanıcı bu çekme mönülere kolayca alışacak ve bunların kullanımının sağladığı rahatlığı fark edecektir. 4.5 Tesisatın Çizimi (Network Drawing) Tesisat şebekesi çizimi tek çizgi ile, çizgiler çizerek ve bunları birbirine bağlayarak aynen şebekenin gerçekte bağlandığı şekilde gerçekleştirilir. Kullanıcı çizimle ve düz veya kavisli, yatay veya düşey şebeke branşmanları arasındaki bağlantılarla ilgili bazı genel ilkeleri hatırda tutmalıdır Yatay & Düşey Boru Çizimi (Horizontal & Vertical Piping)) Her şekilde, boru döşemesi çizimi aynen AutoCAD de çizgi çizimi şeklinde gerçekleştirilir. Kullanıcı, yatay veya düşey branşmanlar çizebilir. Düşey branşmanların, aşağıda açıklanan ve aktif katın kotları içinde kalıp kolonlar gibi katları kesmediği sürece, kolonlardan farklı olduğunu göz önünde bulundurunuz. FINE HVAC

80 Yatay boru döşemesi çizimi İkiz boru Sistemi için (gidiş ve dönüş) soğuk ve sıcak su borularının ve Elektrik Tesisatları için kablo (veya diğer tesisatlar için ilgili öğelerin) seçilmesi ile gerçekleştirilir. Boru tesisatı kotu, geçerli kottur. Boru tesisatı kotunu değiştirmek elev komutu ile gerçekleştirilebilir. komut satırına, elev yazdığınızda sizden yeni bir geçerli kot tanımlamanız istenir. Bunun 0 olması halinde <Enter> tuşuna basın veya 0 dışında bir başka değer olması halinde o değeri yazın. Bu noktada, belli bir seviyede çizilmiş yatay bir boru hattının, mevcut bir başka boru hattına veya alıcı temas noktasına bağlantı yapması gerektiğinde, programın boruyu otomatik olarak yükseltip alçaltacağı ve böylece borunun, diğer boru veya alıcılarla bağlantısının mümkün olacağı, vurgulanmalıdır. Bu şekilde, program üç boyutlu boru döşemesi çizimini kolaylaştırırken kullanıcı gerçekte iki boyutlu ortamda çalışmaktadır. Dikkat! Yatay bir branşmanın düşey bir branşmana bağlanmış olması halinde, tanımlamayı güçleştirebilecek daha fazla düşey branşman yaratılmaması için dikey (Perpendicular snap) kenetleme kullanılmalıdır. Herhangi bir şebeke tasarımında, bağıl koordinatlar üzerinden AutoCAD tarafından sağlanan tüm olanaklardan yararlanılabilir. Örnek: Zemin seviyesinde duvara paralel olacak yatay branşman çizmek istediğinizi varsayalım (kot 0). Boru (Pipe) seçtikten sonra, ilk uç noktasını tanımlamak üzere fareyi kullanın. Yatay hareketleri sağlamak için AutoCAD Ortho özelliğini etkinleştirin çünkü bu komut, söz konusu örneğin çizilmesini kolaylaştıracaktır. Borunun diğer tarafına geçin ve ikinci uç noktasını tanımlamak için sol tıklama yapın. Bu komutun işlevini sonlandırmak için sağ tıklama yapın Ana Borular(Bina) Çizimi (Column Drawing) Binanın katlarını kesen tesisat kolonlarının çizilmesi, Ana Borular(Bina) [Main Pipes (Build.)] seçeneği ile mümkündür. Mönüden ilgili seçenek seçildiğinde, program önce, tesisat kolonunun konumunu ( xy konumu gir ) ister ve daha sonra da başlangıç noktası yüksekliğini İlk Nokta için Yükseklik Gir (Enter Height for First Point) ile, FINE - HVAC

81 bitiş noktasının yüksekliğini İkinci Nokta için Yükseklik Gir ( Enter Height for Second Point) sorar. Örnek: Başlangıç (first point) ve bitiş (second point) kotları 0 ila 3 olan bir tesisat kolonu çizmek istediğinizi varsayalım. Konum noktasını (XY) girdiğinizde ve ardından sırası ile 0 ve 3 yazdığınızda, kat planında yön değişimi sembolü görüntülenir. 3 Boyutlu Görünüm seçildiğinde, tesisat kolonu, aynen çizildiği gibi üç boyutlu olarak görüntülenir: Program şekilde görüldüğü gibi tesisat kolonu izdüşümüne yön sembolünü otomatik olarak çizer. Not: Sembol, Mark1 isimli bir blok tur. Sembol yerleştirildikten sonra, kullanıcı bunu değiştirebilir, istediği bir başka sembol çizebilir veya Blok Değiştirme (Replace Block) yapabilir. FINE HVAC

82 4.5.3 Aynı Kattaki İçerisindeki Düşey Borular (Vertical branches within the same floor) İniş-Çıkış sembolünü (Mark 1) kullanmadan aynı kat içerisindeki bir boruyu yükseltmek veya alçaltmak istediğinizde Boru (Pipe) komutunu kullanabilirsiniz. Örnek: Yan taraftaki ekranda görülen borunun boştaki ucunu 2,5 metre yükseltmek ve pencere boyunca ilerleyerek sonunda 1,5 metre aşağıya indirmek istediğinizi varsayalım. "Boru" komutunu çalıştırın ve Bitiş noktası kenetlemesi (Endpoint snap) ile borunun ucunu seçin. Bunun ardından, Sonraki noktayı gir komut yazın bunun anlamı borunun sonraki ucunun aynı x, y koordinatları üzerinde bulunduğu (bağıl koordinatlar 0,0) ve yüksekliğin de (z) 2.5 m olduğudur. Daha sonra fareyi pencerenin diğer kenarına doğru hareket ettirmek ve aşağı dönülecek noktaya yazarak bu noktadan aşağı inerek boruyu çizmeye devam edebilirsiniz. Bunun anlamı 1,5 metrelik bir alçaltma yapılacağıdır. Sağ tıklama boru çizimini sona erdirecektir. Çizimin daha iyi görüntülenebilmesi için, 3 Boyutlu Görünüm komutunu çalıştırın, aşağıda görülen ekran açılacaktır: FINE - HVAC

83 Yukarıdaki çizim modunu kullandığınızda boru şebekesini 3 boyutlu olarak kolayca çizebileceğinizi not edin Eğri Boru Çizimi (Drawing of Curved Pipes) Kavisli boruları, kavisli borunun geçeceği noktaları girerek çizebilirsiniz. İlgili komut bilgi istemleri aşağıda verilmiştir: İlk nokta (First point): Borunun başlangıç noktasını girin. Sonraki nokta (Next point): Bir sonraki noktayı, ondan sonrakini ve daha sonrakini (art arda noktaları girip) yerleştirmek suretiyle borunun izleyeceği rotayı tanımlayın. Kullanıcı AutoCAD grip lerini (bkz. Bölüm 2) kullanarak kavisli boruları kolaylıkla düzenleyebilir. Boru seçilir seçilmez, hareket ettirebileceğiniz küçük kutular şeklinde kanca lar (grips) görüntülenir ve bu şekilde boru rotası değiştirilebilir. Malzeme Listesi ve Hesaplamalar aşamasında program, boru uzunluğunu kesin olarak ölçecektir. Örnek: Resimde görülen kolektörden radyatöre giden kavisli bir hat çizmek istediğinizi varsayalım. "Kavisli Boru" seçilir seçilmez, kenetleme noktaları etkinleştirilir. Bir bağlantı noktası için, kolektörün üç besleme noktasından birine yönlendirilirsiniz. Buraya sol tıklama yapmalısınız. Daha sonra bunun çevresinde hareket edip, aşağıdaki ekranda görüldüğü gibi ikinci nokta, üçüncü nokta, ve diğerlerini. tanımlamak üzere fareyi kullanın. FINE HVAC

84 Radyatör musluğu üzerinde son noktanın belirlenmesi bağlantı noktası kenetleme (Connection point snap) ve sağ tıklama ile yapılarak, aşağıdaki ekranda görüldüğü gibi kavisli boru oluşturulur. Yukarıdaki kavisli boruyu yavaşça hareket ettirmek istemeniz halinde, önce boruyu seçmek üzere sol tıklama yapın. Karakteristik küçük kareler şeklinde, kancalar (grips) görülecektir- ve bu karelerden herhangi birini (farenin sol tuşunu kullanarak) sürükleyin. Kavisli bölüm uygun şekilde hareket edecektir FINE - HVAC

85 Nihai boru konumunu kalıcı hale getirmek için sağ tıklayın Devreleri Birbirine Bağlamak (Connecting network section) AutoCAD "Kenetle" (Snap) komutları kullanılarak şebeke bölümleri arasındaki bağlantıların (düşey, yatay veya her ikisi) yanı sıra şebeke parçaları ve alıcılar (radyatörler, aydınlatıcılar) arasındaki bağlantılar kolayca oluşturulabilir. Örnek 1: Aşağıdaki kat planında iki farklı yüksekliğe (0m. Ve 2m.) yerleştirilmiş iki yatay boru parçasının birleştirilmesi gerektiğini varsayalım. Üst borunun ucunu tutup başlayarak bağlantıyı alt borunun ucunda bitirdiğinizde, üç boyutlu sunumdaki sonuç aşağıda görüldüğü gibi olacaktır: FINE HVAC

86 Öte yandan, borunun başlangıç ucu olarak alt boru nun ikinci (bitiş) uç olarak da üst boru nun kullanılarak çizilmesi halinde, sonuç aşağıdaki gibi olacaktır: Örnek 2: Aşağıdaki kat planında bulunan radyatörün kolon borusuna bağlanması gerektiğini varsayalım FINE - HVAC

87 İlk uç olarak bağlantı noktasının bağlantı noktası kenetleme (Connection point snap) kullanılarak, ikinci uç olarak aranın ve üçüncü uç olarak da kolon üzerindeki noktanın dikme kenetleme (perpendicular snap) kullanılarak bağlantısının yapılması ile aşağıda gösterilen kesit yaratılır: İzometrik görüntüde sonuç aşağıdaki gibi olacaktır: FINE HVAC

88 Dikkat! Yukarıdaki kat planında kolon bağlantısı için bitiş noktası (endpoint) veya en yakın (nearest) kenetleme noktası (snap) kullanılmışsa, bağlantı doğru şekilde gerçekleştirilemeyecektir. Kolon bağlantısının dikme kenetleme (perpendicular snap) ile gerçekleştirilmesi halinde hem daha düzgün bir bağlantı elde edilebilecek, aynı zamanda üç boyutlu olarak da çalışmak mümkün olacaktır Boru Çizimleri için Özel Komutlar (Special Commands for Pipe Construction) Bu aslında, boru tesisatı çiziminin kolaylaştırmasını amaçlayan komutlar dizisidir. Detaylı açıklamak gerekirse, iki temel komut bulunmaktadır: Çift Boru ->Gidiş-Dönüş (Double Pipe->Supply-Return) İki boru arasındaki mesafenin bilinmesi halinde ikili boru (örn. gidiş-dönüş) yalnızca rotanın belirlenmesi ile çizilebilir. Duvara Paralel Boru Çiz (Pipe paralel to wall): Kullanıcı tarafından işaretlenen duvar(lar)a paralel olarakve duvara olan mesafesi mm birimi ile verilerek çizilen borudur (aynı zamanda baskı ölçeğine de bağlıdır). Program size önce ilk noktayı, bunun ardından da borunun belli bir sabit mesafede paralel olarak çizileceği duvar veya duvarları (ardışık) sorar. Örneğin, aşağıda detaylı olarak gösterilen kat planında banyo küvetinin bağlantı noktasının ilk nokta olarak girilmesi halinde, odanın üç duvarı işaretlenir (marked) ve bu duvarlara paralel boru oluşturulur FINE - HVAC

89 Bunun nedeni, programın, ilk noktadan diğer iki nokta ile tanımlanan paralel çizgiye düşey bir çizgi çizmesidir. P1P2 ye Paralel Boru Çiz (Pipe paralel to points): Kullanıcı tarafından tanımlanan otomatik kenetleme ile desteklenen noktalara paralel olarak bu noktalarla tanımlanan kıvrımlı çizgiye belirlenen mesafede bir boru çizilir. Program, ilk noktayı ve boru çizilmesi istenen yere paralel diğer noktaları art arda vermenizi ister. Tüm noktalar verildiğiniz ve sağ tıklama yaptığınızda, mesafe vermeniz istenecektir. P1P2 ye Paralel Boru Çiz +Radyatöre Bağla (Pipe paralel to Wall (or points) and receptor Connection): Bu, yukarıda açıklanan Duvara paralel boru ve Noktalara paralel boru komutlara benzeyen oldukça faydalı bir komuttur. Bununla birlikte duvarlara veya noktalara paralel olarak çizilecek rota (boru döşemesi veya kablo demeti) üzerine bağlanacak olan alıcıların (radyatör, aydınlatıcılar vb.) seçilebilmesini sağlamaktadır. Bu nedenle, 2-3 hareketle en yakın düşey kolona bütün bir radyatör takımını veya ilgili hava-kanalına menfezleri veya ana panoya çoklu aydınlatıcı bağlamak mümkün olmaktadır. FINE HVAC

90 Komut işleyişinin daha iyi anlaşılabilmesi için, alıcılar bulunan bir banyoda boruyu duvara paralel olarak ve alıcıları da bu hatta bağlamak istediğimizi varsayalım. "Noktalara paralel ve alıcı bağlantılı soğuk su borusu (Cold water pipe paralel to points and receptor connection) komutunu seçin, aşağıdaki seçenekler görüntülenecektir: Alıcıları seç (Select receptors): Duvar üzerinde kesin noktaları tanımlayarak, duvarın karşısındaki paralel düzeneğe uygulanacak olan boruya bağlanacak alıcıları seçin. 1. noktayı gir & Sonraki noktayı gir: Boruyu çizmek istediğiniz noktaya paralel olan noktaları belirtin. (Çizimde noktalar X işareti ile gösterilmiştir). <1.00> noktasından mesafe (Distance from a point <1.00>): girilen noktalardan başlayarak çizilecek olan borunun baskı mesafesini mm olarak belirtin. Program boruyu çizer ve bunu alıcılara bağlar. Mevcut Boruya Otomatik Reseptör Bağla (Connecting Receptors to an existing line): Bu komut halihazırda mevcut bir boru veya kablo şebekesine bağlanacak olan alıcıları seçebilmenizi sağlar. Bu komut sizden alıcıları ve bu alıcıların bağlanacağı hattı seçmenizi ister. Program, alıcı bağlantı noktasından mevcut hat üzerine bağlantıyı düşey olarak gerçekleştirir ve çizer. Springerlerin kat planına yerleştirilmiş olduğunu ve bunları ana besleme borusuna bağlamak istediğinizi varsayalım. alıcıları mevcut hatta bağla (Connect receptors to an existing pipe) komutunu seçtiğinizde aşağıdaki seçenekler ekrana gelecektir: Alıcı seç: Mevcut hata bağlanmasını istediğiniz alıcıları seçin. Boru seç: alıcıların bağlanmasını istediğiniz boruyu seçin. Bunların ardından program alıcıları otomatik olarak ana boruya bağlar. Çoklu borular (Multiple pipes): Bu komut çoklu paralel, gidiş veya dönüş, sıcak veya soğuk su borularının, vb. çizimini destekler. Yukarıda açıklanan komutlar şebeke çizimi ile ilgili olarak neredeyse tüm uygulamalarda kullanılabilmektedir. Bundan başka her uygulamaya ait bölümde açıklanan ve analiz edilen, ilgili uygulamaya bağlı pek çok özel komut da bulunmaktadır (örn. Yakıt sistemi) FINE - HVAC

91 4.5.7 Mevcut şebekenin düzenlenmesi (Modifying an existing network) Kullanıcı AutoCAD komutlarını kullanarak mevcut şebekeyi kolaylıkla yeniden düzenleyebilir ve program bu şebekeyi tanımaya devam eder. Bu şekilde, herhangi bir şebeke kesitinin kopyalanması, taşınması veya silinmesi sağlanır. AutoCAD veya IntelliCAD gripleri tarafından sağlanan faydalardan doğan kullanım kolaylığının da vurgulanması gereklidir (örn. iki borunun karşılıklı birleşme noktasının taşınması, vs.). Çizim esnasında aşağıda açıklanan kurallara uyulmalıdır: Alıcıları (radyatörler/ menfezler/elektrikli aygıtlar,vs.) besleyen borular (veya hatlar), bu alıcıların temas noktaları na (touch points) bağlanmalıdır. Açıkça ifade edilmesi gerekirse, bir temas noktasına yalnızca tek bir boru veya hat bağlanmalıdır. kat planında yıldızlar (stars) şeklinde görüntülenen temas noktası bağlantısı, 3-düğmeli farede, farenin orta düğmesine tıklanması veya 2 düğmeli farede Shift tuşuna basılı tutularak farenin sağ tuşuna basılması ile etkinleştirilebilen AutoCAD kenetle (snap) fonksiyonu ile gerçekleştirilebilir. Bu nedenle, boru çizerken farenin orta düğmesine bastığınızda, temas noktasının seçildiği bir sonraki ekran görüntülenecektir (İngilizce mönüde NODE seçeneği). Alıcı üzerinde birden fazla temas noktasının bulunması halinde, su şebekesi örneğinde olduğu gibi (soğuk ve sıcak su), her bir temas noktası, iki temas noktasından hangisinin seçili olduğuna bakılmaksızın ilgili şebeke için kullanılır (şebeke, temas noktasını otomatik olarak tanımlayacak ve sıcak su bağlantı noktasını sıcak su borusu ile, soğuk su bağlantı noktasını soğuk su borusu ile birleştirecektir. Boru şebekesi branşmanlara (dallara) ayrılarak, döngü oluşturmadığı sürece bu şekilde uzayıp gidebilir ancak gerçekte bunun uygulanabilmesi pek de mümkün değildir. Bununla birlikte herhangi bir hata oluştuğunda, program (tanımlama prosedürü esnasında) tüm kontrolleri gerçekleştirerek, hatayı ve konumunu kullanıcıya bildirecektir. tanımlama (İdentification) öncesindeki gerekli adımlardan biri de şebekenin başladığı (a) noktasının tanımlanmasıdır, bu besleme noktasıdır (supply point) (a) Gerçekte, bu nokta su sayac(ları)ına, ısıtma sirkülasyon pompasına, ana elektrik panosuna ve benzerlerine karşılık gelmektedir. Bu nokta ekranda kare işareti olarak görüntülenir (şekle bakınız). İki farklı şebeke bulunması halinde (örn. su tesisatındaki sıcak ve soğuk su şebekeleri) her şebeke için farklı işaret taşıyan ilgili besleme noktaları tanımlanmalıdır. Özellikle su tesisatında, ısıtıcılara ve kazanlara giden sıcak su besleme noktaları tanımlanmalıdır. Genel olarak, her uygulamada, mönüler herhangi bir tesisat çizimi esnasında kullanıcının rahatlıkla yönlendirilebilmesini sağlayan özel uygulama seçeneklerine sahiptir. Tesisat çizimi esnasında yapılması gereken işlem sırası ile ilgili herhangi bir sınırlama bulunmamasına karşın, aşağıdaki sıralamanın izlenmesi tavsiye edilmektedir: 1. Alıcıların Yerleşimi (radyatörler, menfezler vs.) 2. Kolon borularının çizimi 3. Yatay bölümlerin (branşmanların) çizimi 4. Besleme nokta(lar)sının tanımlanması 5. Şebekenin Tanımlanması FINE HVAC

92 Program alıcı beslemelerini (hidrolik alıcılar, elektrikli alıcılar, gaz aygıtları, vb.) sayısal kitaplık içerisindeki özellikleri ile birlikte algılar. Ayrıca, ısıtma ve klima uygulamalarında her bir alan üzerindeki yükü otomatik olarak algılar ve bunu ilgili radyatörlere veya (Fan Coil Units) FCU birimlerine veya menfezlere (hava kanalları için) eşit olarak dağıtır. Bu dağıtım kullanıcının istediği şekilde, hesaplama ortamı üzerinden değiştirilebilir. 4.6 Reseptörler (Receptors) "Alıcıları" ın seçilmesi ile, hangi tesisat söz konusu ise (Tek-borulu ve Çift-borulu Sistemde radyatörler, Elektrik kablo tesisatında aydınlatıcılar, düğmeler, prizler vb.) o tesisata ait alıcıların, slaytlar şeklinde görüldüğü ekran açılır. Herhangi bir tesisatın alıcıları, genelde tek bir sayfaya sığmadığından, ilave alıcıların görüntülendiği sonraki sayfalara atlamak mümkündür. Örnek: Tek Borulu Sistem de, Alıcılar seçimi, kullanıcının kat planına yerleştirilmesini istediği Radyatörleri seçeceği aşağıdaki ekrana yönlendirilmesini sağlar. Alıcı yerleşimi aşağıdaki adımların izlenmesi ile kolayca gerçekleştirilebilir: 1. Alıcı (radyatör) ekranında bir alıcı (radyatör) seçin, <Enter> tuşuna daha sonra da "OK" tuşuna basın (veya alternatif olarak çift tıklayın). Bunun ardından alıcının kat planı üzerinde grafik imleci ile birlikte hareket ettiğini göreceksiniz. 2. Fareyi doğru şekilde hareket ettirmeniz halinde, alıcı, temel noktası (grafik imlecinin artısı ile çakışan) istenen noktaya yerleştirilebilecek şekilde taşınabilir.seçiminiz teyit etmek için sağ tıklama yapın. 3. Fareyi yeniden hareket ettirmeniz halinde, alıcı temel nokta etrafında dönecektir. Bu şekilde, alıcının yerleştirilmesini istediğiniz açıyı, yeniden sağ tıklama ile onaylarsanız, alıcı son konumunda dondurulacak tır (freezes). Yukarıdaki prosedür AutoCAD (veya IntelliCAD) blok ekleme prosedürünün tam olarak aynı olup tek farkı çizimi büyütmek veya küçültmek gerekmemesidir FINE - HVAC

93 kat planı üzerine alıcının tam şeklini veya yalnızca alıcının temas noktalarını girip, yerleştirebileceğinizin de vurgulanması gereklidir. Bu, mevcut kat planı üzerinde çizilmiş hidrolik alıcılar bulunduğu ve bunların yeniden çizilmesine gerek bulunmayıp, yalnızca temas noktalarının taşınması ve böylece ilgili beslemelere ait bilgilerin alınabilmesinin mümkün olduğu durumlarda oldukça önemli bir özelliktir. Tüm alıcıların veya yalnızca temas noktalarının seçilmesi, Radyatör (Radiators) diyalog kutusu ekranı nın üst tarafında bulunan Tam Çizim (Full Drawing) veya Yalnızca Temas Noktaları (Touch Points Only) radyo düğmelerinden istenilenin etkinleştirilmesi ile mümkün olacaktır. Not: Alıcı slaytlarında isimler kesik (cut) olabileceğinden, iletişim kutusunun üst tarafında seçilen alıcının tam adıyla birlikte Geçerli sembol göstergesi bulunur. Alıcının çizim kotu (yüksekliği) ile ilgili olarak, alıcıların daima geçerli kotta çizilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. Geçerli kot Yükseklik Değiştir (Change Height) komutu ile değiştirilebilir. Örnek: Menfezin yerden 2,85 m. yüksekliğe çizilmesi gerektiğini varsayalım. Yükseklik Değiştir i seçtikten veya komut satırına elev komutunu yazarak bunu çalıştırdıktan ve 2,85 değerini girdikten sonra fare ile alıcı ekranında seçtiğiniz tip üzerine gelip <Enter> tuşuna ve sonra da OK tuşuna basın (veya alternatif olarak çift tıklayın). Bunun ardından menfezin grafik imleci ile birlikte kat planı üzerinde hareket ettiğini görürsünüz. Fareyi doğru şekilde hareket ettirmeniz halinde, menfez, temel noktası (grafik imlecinin artısı ile çakışan) ilgili noktaya yerleştirilebilecek şekilde taşınabilir. FINE HVAC

94 Şimdi fareyi hareket ettirmeniz halinde, menfezin temel nokta etrafında döndüğünü görebilirsiniz. Bu şekilde, menfezi yerleştirmek istediğiniz açıyı, sağ tıklama ile onayladığınızda ettiğinizde, menfez nihai konumunda görüntülenecektir. Mimari kat planında halihazırda mevcut bulunması halinde (Mimar tarafından çizilmiş olması halinde) menfezin tamamının çizilmeyip, yalnızca menfez seçim penceresinin üst tarafında bulunan Sadece Temas Noktaları (Touch Points Only) radyo düğmesinin etkinleştirilmesi ile menfezin uygun konuma yerleştirilmesi mümkündür FINE - HVAC

95 Alıcı çizimi yukarıda açıklanmıştır. Ayrıca bu komutun aşağıda açıklanmış olan iki uzantısı daha bulunmaktadır: Izgarada birden fazla alıcı çizmek (Installing many receptors in grid): Bazı uygulamalarda (Hava kanalları, Elektrikli aydınlatıcılar vb.) ızgaralardan (grids), ızgara çizmek de mümkündür. Böylece daha az sayıda hareketle detaylandırılmış kat planları hazırlanır. Aynı görev, Plus mönüsünde bulunan Semboller ızgarası (Symbols grid) komutu ile de gerçekleştirilebilir ancak bu durumda alıcının çizime önceden yerleştirilmiş olması gereklidir. Otomatik alıcı yerleştirilmesi (Automatic receptor installation): Bazı uygulamalarda alıcıların kat planında otomatik olarak çizilmesi mümkündür. Detaylandırmak gerekirse, ısıtılacak alanlara radyatör veya fan coil çizimi veya alanların merkezlerine menfez veya aydınlatıcıların çizimi gibi. Program ilgili alıcıları otomatik olarak çizer ve kullanıcı daha sonra bunlar üzerinde istediği değişikliği yapabilir (örn. taşı, sil,vs.). 4.7 Fittings (Accessories) "Aksesuarlar" komutu, çizimlere eklenecek olan aksesuarların seçilmesinde kullanılmakta olup, alıcılara da aynen uygulanabilmektedir. Örnek: İki Borulu Sistem uygulamasında, aksesuarlar (Fittings) ekranı aşağıdaki gibidir: Şebekenin tanımlanabilmesi için aksesuarların boru şebekesine bağlanacak olduğu temas noktalarına sahip olması gerektiğini vurgulamamız gerekir. Bir sembol örn. Kolektör birden fazla temas noktasına sahip olabilir ki bu durumda aksesuar Şebeke Tanıma (Net Recognition) da birleşme noktası olarak numaralandırılır. Aslında program, çizgi üzerine bir sembol eklendiğinde, çizgiyi otomatik olarak kesebilme özelliğine sahiptir. Bu özellik aksesuar (Fittings) penceresinde Boruyu kes (Brake Pipe) onay kutucuğu ile tanımlanmıştır. Bu seçenek etkinleştirildiğinde, program aksesuar yerleştirmek için boruyu otomatik olarak keser. FINE HVAC

96 Bunun yanı sıra, aynı pencere içerisinde bir de, aksesuarın başlangıçta yerleştirilmiş olduğu yere göre mi taşınacağını (böylece paralel olarak ve borunun üzerine yerleştirilir) yoksa borunun mu taşınacağını (böylece aksesuar eklenebilir) tanımlayan Sembol Taşı (Move Symbol) onay kutucuğu bulunmaktadır. Birkaç denemeden sonra kullanıcı bu özelliklerin işleyişini ve faydalarını kolayca anlayacaktır. Örnek: Soğuk su borusuna bir vana yerleştirilmesi gerektiğini varsayalım. Öncelikle, aksesuarlar (Fittings) ekranında üst kısımda bulunan Boru Kes ve Sembol Taşı seçeneklerini etkinleştirin. Bunun ardından, fare ile, ilgili konumdaki vanayı seçin ve "OK" tuşuna basın. Aşağıdaki ekranda görüleceği gibi, program sizden görüntülenen çerçeve üzerinden fareyi kullanarak sembolü yerleştireceğiniz boruyu belirtmenizi ister (boruya temas edilecek olan nokta önemli değildir) FINE - HVAC

97 Boru belirlendiğinde, seçilen aksesuarın grafik imleci üzerinde görüntüleneceği aşağıdaki ekran açılırken program sizden aksesuarın boru üzerindeki konumunu onaylamanızı ister (bunun borunun üzerinde veya yakınında olması gerekli değildir ancak aksesuarın yerleştirilmesini istediğiniz yükseklikte (kotta) olması yeterlidir). Borunun aksesuarın temas noktaları arasında kesildiği ve seçilen aksesuarın yerleştirildiği işlemin sonucunu görmek için farenin sağ tuşuna basınız. Not: Program Çatal arı ve T leri, borunun döşenme yönüne göre otomatik olarak tanımlar ve hesaplama ortamı otomatik olarak güncellenir. Bu nedenle çizimde görüntülenmelerini istemediğiniz sürece Çatal ve T biçimli parçaları eklemenize gerek yoktur. FINE HVAC

98 4.8 Semboller (Symbols) "Semboller" ilgili tesisatta kullanılabilecek kalorifer dairesi, Hidrofor üniteleri gibi çeşitli genel semboller, konfigürasyonlar ve diğer çizimlerden oluşur. Örnek. Su tesisatı için Hidrofor seçimi. "Semboller" seçeneğinden, "Detaylar"ın (Details) seçilmesi ile aşağıda görülen "Detaylar" ekranı açılır. İlk (Kalorifer Kazanı-Soğutucu-Soğutma Kulesi) detayın seçilmesi ile aşağıda görülen ekran açılır FINE - HVAC

99 4.9 Genel Semboller (General Symbols) Genel Semboller seçeneği, kullanıcının değişik faydalı çizimleri kaydedebildiği (ve geri çağırabildiği) alt kitaplıklardan oluşan genel sembol kitaplığı nı açar. Bu kitaplıklarla diğer program kitaplıkları arasındaki fark, burada sayısal verilere herhangi bir bağlantı olmayıp, bunların yalnızca çizimleri içeriyor olmasıdır. Örnek. Yukarı-aşağı oklara göz atmak istediğinizi varsayalım. Bunun için oklar adlı genel sembollerden 1 numaralı kitaplığı girin bunun ardından ekranda kitaplıkta bununla ilgili sembolleri görüntüleyebilirsiniz (kitaplığın tüm sayfalarını izleyebilmek için <İleri> ve <Geri> tuşlarını kullanın) Devreyi Kabul Et (Network Recognition and numbering) Şebeke geçerli kurallara uygun olarak çizildiğinde ve besleme noktası tanımlandığında Şebeke Tanıma seçeneği, şebekeyi istenen standart şablona dönüştürür ve hesaplama tablosunu buna uygun olarak günceller. Güncelleme esnasında, kat planı üzerinde birleşme noktaları ve alıcılar numaralandırılır. Notlar: 1. Herhangi bir alıcının numaralandırılmamış olması, onun şebekeye bağlı olmadığı anlamına gelir. 2. Herhangi bir şebeke bölümünün farklı renkte olması halinde, bu bölüm şebekeye bağlanamaz. Bunu bağlayın veya bir önceki boru ile bağlanma noktasında Seçilen noktada kır ı (Break at selected point) seçin. 3. Birleşme noktaları program tarafından 4MS1 yazıyüzü (font) ile numaralandırılırlar. Karakter büyüklüğünü veya yazıyüzü tipini değiştirmek istemeniz halinde AutoCAD üzerinden NODE.DWG dosyasını açmanız ve blok niteliklerini düzenlemeniz gerekir. 4. Kullanıcının, birleşme noktası veya alıcı numarasını taşımak istemesi halinde bunu AutoCAD grib özelliği ile yapabilir. Numarayı döndürmek istemesi halinde ise tek bir sayı seçili iken AutoCAD DDATTDEF komutunu kullanarak bunu gerçekleştirebilir. FINE HVAC

100 Bununla birlikte, sayıların döndürülmesi CNA komutu ile çok daha kolay yapılabilir (veya PLUS mönüsünde, Metin (Text) alt-seçeneklerinden). Bu şekilde, bazı alıcı veya aksesuarların numaralandırma metin açısını değiştirmek istediğinizde, PLUS üzerinde Metin->Numaralandırmayı Değiştir komutunu çalıştırın, program sizden alıcı veya aksesuarların numaraları için daha sonra değiştireceğiniz "Karakter Büyüklüğü"nü seçmenizi isteyecektir (örn. (CNA45) 45 dönüş için). Bunun ardından, program sizden numaralandırma karakter büyüklüğünü değiştirmek istediğiniz alıcı veya aksesuarları seçmenizi ister. Tüm alıcılar veya aksesuarları seçmek istemeniz halinde, nesneleri seç komut istemine Tümü yazın. Şunu da belirtmemiz gerekir ki, numaralandırma açısının değiştirilmesi halinde tanımlama prosedürü tekrarlansa dahi bu aynen bu şekilde tutulacaktır Hesaplamalara Git (Calculation) Hesaplamalar seçeneği sizi ilgili hesaplama ortamına yönlendirecektir (ADAPT/FCALC) ki bunun anlamı, FINE daima açık kalırken geçerli uygulama penceresinin otomatik olarak açılmasıdır (örn. Çift -boru için aşağıdaki pencere gösterilir). Çizimlerden veri aktarabilmek için, geçerli uygulamanın Dosyalar menüsünde Çizim Üzerinden Güncelle (Update from drawing) seçilmelidir (İlgili hesaplamaları gerçekleştirmek için Hesaplasın mı sorusu görüldüğünde Evet olarak cevaplamanız gerekmektedir). Artık bundan sonra, ilgili uygulama için ADAPT/FCALC Kullanıcı Kılavuzunda belirtilen tüm özellikleri uygulayın. Bölümlerin numaralandırılması, şebeke bölümlerinin uzunlukları, alıcıların beslemeleri ve aksesuarları ile birlikte hesaplama tablosuna aktarılacağı unutulmamalıdır. Özellikle ısıtma ve Soğutma sisteminde, radyatörlerin (veya klimada fan coil ler menfezler) yükleri (sırasıyla ısıtma veya soğutma yükleri) otomatik olarak aktarılır. Bu son durumda, aynı alanda birden fazla radyatör olduğundan (fan coil ler / menfezler ) yükler program tarafından eşit olarak dağıtılır (örn. iki radyatör varsa ve alan yükü 2000 kcal/h ise, her bir radyatör otomatik FINE - HVAC

101 olarak 1000 kcal/h yük alacaktır). Elbette kullanıcı, eğer isterse, herhangi bir değişiklik yapmak üzere hesaplamalara müdahale edebilir. Örnek: Kalorifer tesisatı şebekesi kat planı tanımlandığında, Hesaplamalar sizi aşağıdaki ekranda görülen ilgili hesaplama ortamına yönlendirir Hesaplara Göre Çizimi Güncelle (Drawing Update) Bu seçenek, kat planlarının hesaplamalara uygun gerekli ölçülerde (boru çapı, radyatörler/fcu ve menfezlerin tipleri-çıkışları, vs.) otomatik olarak güncellenmesi için kullanılır. Bu bilgi kullanıcının müdahale edebileceği tanımlanan katmanda yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan katman yönetimine uygun olarak otomatik olarak kaydedilir. Not: Kurulmuş olan katmana ilk olarak uygulamanın adı (örn. Tek Borulu Sistem için MSOL), ikinci olarak katın adı (örn. ilk kat için FL001, ikinci kat için FL002, vb.), ve üçüncü olarak da Boru ölçüleri (Dimensions) verilir. Bu nedenle, Tek Borulu Sistem ve birinci kat için boru ölçüleri "MSOL_FL001_DIMENSIONS" katmanında bulunur. Böylece, yukarıdaki katmana müdahale ederek, rengini yazı karakteri tipini, vs. değiştirebilirsiniz. Örnek: Yukarıda açıklanan pis su tesisatı şebekesi kat planının güncellenmesi her bir bölüm için ilgili hesaplama kolonu sonuçları ile birlikte boruların boyutlarını da otomatik olarak güncelleyecektir Lejant (Legend) Şablon seçeneği, belli bir projede kullanılmış olan tüm sembollerle birlikte kullanabileceğiniz bir şablon oluşturur. Bunu seçtiğinizde, program şablonun eklenmesini istediğiniz konumu sorar. Konumu belirtmek için fareyi kullanın, şablon otomatik olarak ekranda konum noktasının tam altında görüntülenecektir Kolon Şeması (Vertical Diagram) Bu seçenek tesisatın kolon şemasının otomatik olarak oluşturulması ve birkaç saniye içerisinde ekranda görüntülenebilmesinde kullanılır. Halihazırda kolon şemasının bulunması halinde, program size bunu güncellemek isteyip istemediğinizi sorar. Kolon şemasının yaratılabilmesi için, bir şebeke çizip FINE HVAC

102 tanımlamanız ve verileri hesaplama tablosuna girmeniz gerektiği son derece açıktır, böylece program kolon şemasının oluşturulması için gerekli boru çapları, birleşim noktaları numaraları gibi tüm verilere sahip olacaktır. Yarat (Creation) komutu ile ekranda kolon şeması yöneticisi penceresi açılır: Bu pencere iki bölümden oluşur: - Şebeke ağacına sahip bölüm - Kolon şemasına sahip bölüm Kullanıcı aşağıda gösterilen simgelerle (komutlar) kolon şeması çıktılarına müdahale edebilir: Şebekenin çeşitli dallarını seçili kılar veya seçimi kaldırır. Kolon şeması üzerinde şebeke kolonlarının sırasını değiştirir Kolonlar üzerinde alt şebeke (branşman) bağlantı yönünü değiştirir (sağ veya sol) Her bir düğüm bilgisini okur. Alt şebekeleri (branşmanları) tanımlar Yukarıdaki simgelerin yardımı ile kolon şeması üzerinde yapılan değişiklikler pencerenin ikinci bölümünde gerçek zamanlı olarak ekrana getirilir. Bu pencerenin üst tarafında da kolon şemasının işlenmesinde kullanılabilecek bazı simgeler bulunmaktadır: FINE - HVAC

103 Düğmenin basılı tutulması ile çizimin seçili düğümü üzerinde sarı bir ok görüntülenir. Gerçek zamanlı kaydırma. Gerçek zamanlı uzaklaştır/yakınlaştır. Zum penceresi. Genişletilmiş uzaklaştır/yakınlaştır Bunun yanı sıra, üst sol kenarda ekranın görüntüsü ile ilgili olarak yapılacak işlemlere ait simgeler bulunmaktadır. Açıklamak gerekirse: Pencerenin sol tarafını gizler Şebeke ağacı sol tarafta (düzenlenebilir) ve şema çizimi sağ tarafta görüntülenir. Kat adları düzenlenebilir kotları ile birlikte sol tarafta ve şema sağ tarafta görüntülenir. Çeşitli alt şebekeler (branşmanlar) sol tarafta (tanımlamaları ve kolonlara göre olan konumları ile) ve şema sağ tarafta görüntülenir. Alıcıların seri numaraları sol tarafta ve şema sağ tarafta görüntülenir. Katmanlar nitelikleri ile birlikte sol tarafta ve şema sağ tarafta görüntülenir. Şebeke ağacının herhangi bir düğümüne aktarılırız. Son olarak kolon şemasının başlatılması, yeniden oluşturulması ve çizim parametrelerinin tanımlanması için birkaç seçenek bulunmaktadır. Özellikle, bu parametreler uygulamaya bağlı olup, aşağıdaki seçenekleri içermektedir: Katmanlar (Layers): FINE HVAC

104 Kullanıcı çizim ölçeğini, çeşitli katmanlara karşılık gelen renkleri ve kolon şeması üzerinde yerleştirilen metin yüksekliğini (kağıda çizildiğinde mm biriminden) tanımlayabilir. Çizim boyutları (Drawing Dimensions): kolon şemasının yaratılmasında göz önünde bulundurulacak olan çizim boyutları ayrıca kağıt üzerinde mm çizimle tanımlanır. Bloklar (Blocks): Burada her uygulama için farklı şebeke başlangıç noktası ve tablo türleri tanımlanabilir. Kullanıcı bir dizi dwg çizimi arasından seçim yapabilir. Diğerleri (Others): FINE - HVAC

105 kolon şemasının formu ile ilgili olarak bir dizi nitelik tanımlanır, bunlar; kolonların yoğunlaşması Üzerlerinde bulunan düğümün kolektör olarak değerlendirileceği dal sayısı z yüksekliği bilgisinin şema yaratılmasında göz önünde bulundurulup bulundurulmayacağı kolon şeması üzerindeki alt şebeke (branşman) borularının alıcının üst tarafına mı yoksa alt tarafına mı yerleştirileceği Son olarak, kolon şeması yöneticisi ile ilgili düzenleme prosedürü esnasında herhangi bir hata oluşması halinde programın ilgili mesaj ve uyarıları vereceği de belirtilmelidir. Kütüphaneler (Library Symbols) Kitaplık sembollerinin çizim bilgileri çizim içinde bloklar halinde saklanır. Bu şekilde, bloğun varlığı bize aşağıdaki tabloya göre sembolün tipi ve çizim üzerinde bulunan bazı elemanların konumu hakkında bilgi verir: FINE HVAC

106 ORIO GRD PK PZ PTOUT PTIN Bir çizimde en az 2 ORIO blok bulunmalıdır. Bu blok bize y ekseni referansını verir, bu şekilde bir seviyeye ait tüm semboller, GRD seviye yüksekliği ile birlikte y boyunca tanımlanacak şekilde yerleştirilirler. Soğuk su akışı. Sıcak su akışı Su çıkışı Su girişi KATMANLAR SYMBOLS PIPES_1 PIPES_2 ATTRIBS NUMBERS LEVEL_LINES LEVEL_TEXTS SPACE_LINES SPACE_TEXTS Alıcı sembolleri Ana şebeke boruları Tali şebeke boruları Çaplar (veya ebatlar) Şebeke numaralama Kot (seviye) çizgisi Kot (seviye) metni Alan tanımlama isimleri satırı Alan tanımı isimleri Not: Kolon şeması çizim dosyalarının isimleri program tarafından otomatik olarak aşağıdaki şekilde tanımlanır: Proje Adı + XV +. + DWG, burada X uygulamaya bağlı olarak herhangi bir karakteri gösterir. Örneğin TEST1DV.DWG bunun anlamı TEST1.bld projesinin ikiz boru uygulamasının kolon şeması olduğudur Kütüphane Yönetimi (Library Management) "Uygulama Kitaplık Yönetimi" (Application Library Management) seçeneği Sayısal veriler (Numerical data) ve Çizim verileri (Drawing data) seçeneklerini içeren bir alt mönüye yönlendirme yapar. İlk seçenek malzemelerin tüm sayısal verilerini içeren kitaplıklara ve FINE ile ADAPT kitaplıklarının organizasyonuna (ADAPT- FCALC hesaplamaları cildinde Kitaplıklar ile ilgili bölüme bakın) yönlendirme yapar. "Çizimler" seçeneği her bir uygulama ile ilgili olarak aşağıdaki verilerin görülebildiği diyalog kutusuna yönlendirme yapar: FINE - HVAC

107 Sembol türü (Kind of Symbol): Bu, sembolün ait olduğu kategori türüdür (örn. aksesuar, alıcılar, hidrofor ünitesi, konfigürasyonlar, vs.) Sembol konumu (Location of Symbol): Sayısal veri kitaplığının yanı sıra çizimler içerisinde kitaplığa eklemek veya görüntülemek istediğiniz sembolün konumunu gösterir. Sembol adı (Symbol name): Bu sayısal veri kitaplıklarında kayıtlıdır. Ekranın sağ tarafında slaytın kitaplık içerisinde bir konuma yerleştirilmesini sağlayan bir dizi komut bulunur. Daha ayrıntılı olarak: Kayar Ekran (Slide Screen): Kayar ekran çizim içerisinde dinamik uzaklaştırma/yakınlaştırma yapılmasını sağlar. İlk olarak çizimin tamamında tümünü uzaklaştır/yakınlaştır işlevini gerçekleştirir. Bunun ardından, uzaklaştır/yakınlaştır özelliği kullanılarak slayt olarak kaydedilmesi istenen ekranın tanımlanması mümkündür. Bu elverişliliği özellikle aynı zamanda bir çok sembolün eklenmesi istendiğinde oldukça faydalıdır. Slayt Gir (Enter Slide): Bu seçenek, geçerli ekranın, slayt olarak kaydedilmesini sağlar. Sol tarafta bulunan bir dizi komut blok tanımlamanızı ve bunu kitaplığa yerleştirmenizi sağlar. Aşağıda verilen sıra ile izlenmesi gereken aşağıdaki komutlardan oluşur: Düğüm Numarası (Node Number): Alıcı numarasının gösterilmesi gereken konumun yanı sıra yazı tipini ve yüksekliği tanımlar (veya alıcı konumunu verdikten sonra iki kez <Enter> tuşuna basın). Temas Noktası (Touch Point): Alıcı temas noktalarını (bağlantı noktaları) ekler ve yerleştirir. Dikkat! Nihai çizimler üzerinde temas noktalarının basılmasını istemiyorsanız, AutoCAD Katman Yöneticisi nde temas noktaları katmanının etkinliği kaldırılmalıdır ( Dondur u seç). Ekleme Noktası (Insertion Point): Çizimin yerleştirileceği yere göre nokta belirleyin. Nesne(ler)i Seç [Select Object(s)]: Çiziminizin hangi nesnelerinin Bloğu oluşturacağını seçin. Sembolün bir alıcı veya aksesuarı temsil etmesi halinde, alıcı FINE HVAC

108 niteliklerinin yanı sıra alıcı T noktalarının (temas noktaları) da tanımlanması gerektiği de hatırlatılmalıdır. Çizim Gir (Enter Drawing): Seçili bloğu ilgili kitaplık dizinine kaydetmek üzere bu komutu çalıştırın. Not: X uygulamasının çizim kitaplıkları \AFINE14\LIBS\DWG\DBX dizininde bulunmaktadır. Örneğin X=C olan Tek Borulu Sistem uygulamasında (İkiz Borulu Sistem uygulamasında olduğu gibi) çizimler \AFINE14\LIBS\DWG\DBC dizinine kaydedilirler ve aşağıdaki şekilde adlandırılırlar: GC1_a??.DWG, aksesuarlar 1,2,3,..,?? vs. çizimleri için GC3_a??.DWG, radyatörler 1,2,3,..,?? vs. çizimleri için GC3_c??.DWG, Alıcılar 1,2,3,..,?? vs. bağlantı noktaları için Bu arada, X uygulamasının sayısal veri kitaplıklarının da \4M\LIBS\DATAF\DBX*.* dizininde bulunduğunu not ediniz, örn. Tek Borulu Sistem uygulamasının sayısal veri kitaplıkları \4M\LIBS\DATAF\DBC*.* dizininde bulunur ve bu şekilde devam eder. "Genel Semboller"(General Symbols) seçeneği, temas noktası dışında yukarıda açıklanan her tür yönetim özelliğinin kullanılabilir durumda olduğu mevcut çizim gruplarının bulunduğu alt mönülere yönlendirme yapar. Bunun yanı sıra, kullanıcı mönüde ilgili konumu girerek sembol adını direk olarak tanımlayabilir (adın sayısal veri çalışma kağıdında okunduğu uygulama kitaplıklarının aksine). Not: Alıcılar ve aksesuarlara ait sembollerden başka, her uygulamada bazı detaylar bulunur (ikinci seçenek olan Detaylar a bakınız). Bununla birlikte, FINE ın kullanılabilir her detayının programın kurulması esnasında PC ye yüklenmesi halinde, sabit diske çok büyük sayıda dosya yüklenmiş olacaktır. Bunun önlenebilmesi için, başlangıçta yalnızca çok daha temel detaylar yüklenir. O nedenle, paketin kullanıcısı program CD si içerisinde kaydedilmiş tüm detayları gözen geçirip, üzerinde çalıştığı uygulamalar için gerekli olanları seçip bunları kendisi bir araya getirebilir. Özellikle leptomer dizininde eşit sayıda DWG dosyasına karşılık gelen 200 ün üzerinde detay bulunmaktadır. Kullanıcı bunları ekrandan izleyebilir (CD üzerinde çalışırken direk olarak Aç komutunu seçerek) ve bunlardan bazılarını bilgisayarı üzerinde bulunan program kitaplıklarına kaydetmek istediğinde yukarıda açıklanan prosedürleri takip edebilir FINE - HVAC

109 5. AutoNET: Boru/Kanal/Kablo Tesisatları (Network Installation) Bir önceki bölümde AutoNET seçenek grubu genel olarak açıklanmış ve çizim ve Mekanik tesisatların hesaplanması ile ilgili tüm komut ve faydaları da gösterilmişti. Bu bölümde her uygulamanın belli özellikleri ile ilgili AutoNET komutları açıklanmıştır, bunun anlamı genel niteliklerin analizinin yapılmış olması ve her bir tesisat şebekesinde uygulanan özel niteliklerin üzerinde durulduğudur. Doğal olarak, bir önceki bölümde de üzerinde durulduğu gibi, AutoNET, kullanıcıya paketi öğrenmesi ve kullanabilmesi için yardımcı olan genel bir çizim yöntemini adapte etmektedir. Bununla birlikte, her uygulamanın genel bir çerçeve içerisinde değerlendirilmesi mümkün olmayan belli bazı karakteristik özellikleri bulunduğu da son derece açıktır (örn. tek borulu sistem devreleri, hava kanallarının iki veya üç boyutlu çizimleri, tahliye sifonları, vs.). Bu bölümde bazı özgün karakteristikler açıklanmıştır. Bununla beraber, bunların tam olarak anlaşılabilmesi için öncelikle 4. Bölümde bulunan genel AutoNET özelliklerini incelemelisiniz. Bu nedenle, her bir uygulamanın karakteristik özellikleri AutoNET uygulama mönüsünde bulunan uygulamaların sırasına göre aşağıdaki bölümlerde açıklanmıştır. Her şeyden önce, referans olarak kullanılabilecek belli bir örnek verilmesi faydalı olacaktır. 5.1 Tipik Örnek (Typical Example) Bu bölümde verilen tipik örnek, kullanıcının Bölüm 4 ün içeriğini uygulamalı olarak anlamasına ve ileriki bölümlerde açıklanacak olan konulara daha hızlı bir şekilde adapte olabilmesine yardımcı olacaktır. Örneğin sadeleştirilebilmesi için yalnızca daha basit olan boru komutlarının kullanıldığını göz önünde bulundurunuz. Bununla beraber, kullanıcı daha sonra duvara paralel, noktalara paralel gibi daha kompleks (ancak daha kesin) komutları da deneyebilir. Bu özel örnek aşağıdaki kat planının boru tesisatını ele almaktadır: FINE HVAC - 99-

110 Bunun iki katlı bir binanın zemin katının planı olduğunu ve Bina Tanımı içinde 0,00 ve 3,00 m değerlerinin verilmiş olduğunu varsayalım. elev komutunu çalıştırıp, komut satırında geçerli yükseklik olarak 0,15 yazmanız halinde, 0.15 m seviyesine aktarılacaksınız. Bunun ardından alıcı listesinden iki radyatör seçin ve bunları Bölüm 5 de açıklandığı şekilde yerleştirin. Komut satırında 1.10 yazın ve bir kez daha "elev" komutunu çalıştırarak banyo için bir başka radyatör seçin. Şu ana kadar radyatörler uygun seviyelere (yüksekliklere) yerleştirilmiş oldu. Boru şebekesini çizmeye devam edin. Boru komutunu seçmeden önce, elev komutunu çalıştırın ve çizime başlamak için yükseklik olarak 2.30 değerini girin FINE - HVAC

111 2.30 m seviyesine yükselmek için komut yazın ve duvara düşey ve paralel olarak devam edin ( Ortho komutunun etkinleştirilmesi faydalı olacaktır). Radyatör bağlantı noktasına ulaşır ulaşmaz, yatay bölümü sonlandırmak için sol tıklama yaptıktan sonra, Bağlantı noktası kenetleme özelliğini etkinleştirin ve cihazın bağlantı noktası olan yıldıza hedeflenerek yeniden sol tıklama yapın. Son olarak, boru döşemesi çizimini bitirmek üzere sağ tıklama yapın çünkü boru radyatörde sona erecektir. Boru komutunu yeniden çalıştırın (son komut farenin sağ tuşunun kullanılması ile tekrar edilebilir, bu nedenle bunun mönüden seçilmesine gerek yoktur) ve ana borudan odaya kadar olan bölümü çizin. Daha sonra, Boru komutunu çalıştırın ve bağlantı noktası kenetlenmesi ile bağlandığınız ikinci radyatörden, birinci radyatörü kolona bağlayan yatay boruya kadar ( dikme kenetleme ile) bağlantıyı tamamlayın. Geriye odadaki diğer radyatör kaldı. FINE HVAC

112 Kenetle özelliğini daha rahat kullanmak için uzaklaştır/yakınlaştır komutundan yararlanabilirsiniz. Bir önceki ekrana geri dönmek için Uzaklaştır-yakınlaştır/Önceki ni (Zoom/Previous) seçin ve bir sonraki radyatörün bağlantı noktasında duruncaya dek boru döşemesini duvarlara paralel olarak çizmeye devam edin. Tüm bunların ardından, yaratılan kat planı aşağıda gösterilmiştir: FINE - HVAC

113 3 Boyutlu Görünüm komutunu çalıştırıp, Katman Yönetimi komutu üzerinden Duvarlar ve Kolonlar katmanlarının onay kutucuklarından etkinlikleri kaldırıldığında, duvarlar ve kolonlar kaldırılmış olacağından daha iyi izlenebilecek ve görüntülenecek ekran aşağıdaki gibi olacaktır: Tesisatın tamamlanması için yapılması gereken tek şey daha sonra şebeke tanımlanmasının da mümkün olabilmesi için bir besleme noktası tanımlamaktır. Başlama Noktası (Start Point)-> Besleme noktası başlangıcı (Supply start point) komutunu çalıştırıp, borunun ilgili ucunu Bitiş noktası (endpoint) kenetleme ile işaretleyecek olursanız, boru uç noktasına besleme noktası için bir sembol (küçük kare) yerleştirilmiş olduğunu görürsünüz, bu sembol bir besleme noktasının tanımlanmış olduğunu gösterir. Bir daire için tesisat çizilmiş oldu. Aynı şekilde, farklı bir yoldan başlanarak diğer dairelerin tesisatları da çizilebilir. İkinci katta da benzer bir tesisat bulunduğunu varsayalım (örn. örnek apartman dairesi). AutoNET Kat Kopyala (Copy Floor) komutunu çalıştırın ve Tümü (All) yazarak tesisatın tamamını seçin. Birinci kata ait tesisat, otomatik olarak ikinci kata aktarılır. (Bunu Bina Tanımı seçeneği üzerinden 2. katı etkinleştirip daha sonra birinci kata dönerek de kolayca FINE HVAC

114 yapabilirsiniz). Kat kopyalama yalnızca şebekeler için geçerli olup, 2. kata ait mimari kat planı olsun veya olmasın gerçekleştirilebilir (bu örnekte olduğu gibi). Birinci kattan başlayarak mevcut olana paralel olarak yeni bir yatay bölüm çizebilirsiniz bu şekilde ikinci kat tesisatı, yerleştirilmiş olacaktır. Bunun ardından, borunun ikinci uç noktasından başlayarak, ikinci kata kadar yükselecek olan kolonu çizebilirsiniz. kolon seçeneğini kullanın ve İlk Yüksekliği Gir bilgi isteminde 0 değerini (bu boru uç noktasının bulunduğu mutlak seviyedir, örn. birinci kat 1.5 m seviyesinde ve yatay boru 0 kat seviyesinde ise, 1.5 yazmalısınız) ve İkinci Yüksekliği Gir bilgi isteminde değeri (3+2.8) girin. Bunun ardından kolon için ok sembolü görüntülenecektir. İkinci kata geçin ( Bina Tanımı komutu üzerinden bunu etkinleştirerek). kolonun ikinci kata doğru geçtiğini göreceksiniz. Bunların ardından, Şebeke Tanıma yı (Net Recognition) seçince, şebeke otomatik olarak numaralandırılır FINE - HVAC

115 Dikkat! Tanımlamanın gereği şekilde yapılmış olduğundan emin olabilmek için, birleşme noktaları ve alıcıların numaralandırılmış olduğunu kontrol edin. Aksi halde, numara bulunmayan noktalardan başlayarak boru hattı bağlantılarını kontrol etmelisiniz. Hiç numara bulunmaması halinde, besleme noktası (hat başlangıç noktası) doğru bağlanmamış demektir. Bu durumda, bağlantıyı Sil komutunu kullanarak silmeli ve ilgili komutu kullanarak hattın Uç noktası üzerinde bağlantıyı yeniden yapmalısınız.. Not: Tesisat branşman veya branşmanlarının tanımlama öncesindeki renklerde olmamaları (veya beyaz renkte olmaları) halinde bunun anlamı, şebekenin geri kalan kısmıyla olan hat bağlantıların doğru şekilde oluşturulmamış olduğudur. Bazı durumlarda, bunun anlamı beyaz renkli hattın besleme borusuna hiç bağlanmamış olduğu veya bağlanmış olmasına (görünmesine) rağmen hat borusunun bağlantı noktasında bağlantı yapmak üzere kesilmemiş olduğudur. Bu durumda boruyu bağlantı noktasında kesin ( Seçilen noktada kes ). Şebekenin numaralandırılmasının ardından, hesaplama föyüne girebilirsiniz. tanımlanan binanın yakıt gazı tesisatı uygulamasının da ilgili hesap föyüne aktarıldığından ve hesaplanabileceğinden emin olunuz. Dikkat! Hesaplamaları yapabilmek için, şebeke verilerinden en az bir parametreyi (örn. boru tipi seçimi)., aynı değeri tekrar girerek de olsa (programın hesaplamayı yapmasını sağlamak için) tanımlamalısınız Çizime geri dönmeniz halinde, Kat Planını Güncelle (Update Ground Plan) komutu hesaplanan boru çaplarını kat planlarınıza aktarır. Bölüm 2 de açıklanan yardımcı gripleri kullanarak, üst üste binen rakamları kolayca birbirlerinden ayırabilirsiniz. Tabii, yukarıdaki veriler metin olarak değerlendirildiğinden bunları düzenlemek için diğer AutoCAD ve IntelliCAD komutunu da kullanabilirsiniz. FINE HVAC

116 Son olarak, ikinci seçenek olan Kolon Şeması -> Yeni ( Vertical Diagram -> New ) tesisatın kolon şemasını oluşturur. Numaralamanın, kolon şeması üzerinde de bulunmaya devam ettiğini ve kat planları ile hesaplamalardaki numaralandırmayla tamamen eşleştiğini görebilirsiniz. Bunun yanı sıra, fazla yayılmış (overspread) olduğunu düşündüğünüz kolon şemasının çeşitli bölümlerini yuvarlamak (Round up) için Taşı komutunu kullanarak, tüm bölümleri taşıyabileceğiniz gibi, gripleri de kullanabilirsiniz. kat planına geri dönmek için, Çizimler seçeneği altında bulunan ilgili komutu çalıştırın. Not: Kolon şeması, ayrı bir çizim olarak (DWG) kaydedilir ve proje dizininde bulunur. Bu dosyanın adı, uygulamanın adı, türü ve V harfinden (Düşey için) oluşur. Yukarıda, iki katta bulunan iki dairenin de Yakıt Gazı tesisatının çizimi ile ilgili basit bir örnek incelenmiştir. Aynı metodolojinin izlenmesi ile, tasarımcı her kat ve katlarda daha fazla sayıda daire üzerinde çalışma yapabilir. İlerideki bölümlerde yukarıda bulunan örnek referans prototipi olarak kullanılacak ve her uygulama için gerekli eklenti ve değişiklikler gösterilecektir FINE - HVAC

117 5.2 Tek Borulu Isıtma Sistemi (Single-Pipe System) Genel AutoNET ilkeleri aynı şekilde Tek Borulu Sistem uygulamasına da uygulanmaktadır. Bununla birlikte, Tek Borulu Sistem uygulaması için geçerli olan standardizasyonun diğerlerinden belirgin ölçüde farklılık göstermesinden kaynaklanan çeşitli farklılıklar bulunmaktadır. Genel olarak, Tek Borulu Isıtma Sistemi şebekesi aşağıda açıklanan sıra ile çizilmektedir: Kat planları üzerine radyatörleri yerleştirin (otomatik veya manuel olarak) Radyatörler kat planları üzerine ya Radyatörler komutu çalıştırılıp, kullanılacak olan türün açılan diyalog kutusundan seçilmesi ile (ebatlar hesaplama ortamında tahmini olarak hesaplanacaktır) veya Otomatik radyatör tesisi komutu çalıştırılıp, otomatik yerleştirmenin yapılacağı alanların seçilmesi ile (alanların kat planında tanımlanmış ve bunların ısı kayıplarının hesaplanmış olması halinde) yerleştirilir. Gidiş ve dönüş kolonlarının çizilmesi Kolonların başlangıç ve bitiş noktalarının (kotlarının) yanı sıra bunların sona ereceği konumun tanımlanması. Kolon yüksekliklerinin bina katları için tanımlanmış olan yükseklikler göz önünde bulundurularak verilmesi gerektiğini unutmayın. kat planları üzerine kolektör yerleştirilmesi kat planı üzerinde çeşitli bina katlarında bulunan gidiş ve dönüş kolektörlerini yerleştirin. kolektör yerleştirilmesi Aksesuarlar komutunun çalıştırılması ve açılan diyalog kutusundan isteğe uygun kolektörlerin seçilmesi ile gerçekleştirilir. Kolektör bağlantı noktaları sadece çizim sembolleri olup, her bağlantı noktasına birden fazla devre borusu bağlayabilirsiniz. Kolektörlerle kolonların yatay birleştirilmesi Gidiş kolektörünü, gidiş kolonuna bağlayan hat borusunu çizin. Boru çizimi için, kolektör Bağlantı noktası kenetlemesi üzerinden ilk noktayı seçin ve daha sonra kolona Dikme (perpendicular) kenetlemesini gerçekleştirin. Kolon, okla değil de okun ortasında bulunan nokta ile temsil edilir (bu nokta,kat planındaki kolonun iz düşüm noktasıdır). Her devre için kolektöründen başlayıp, durmanız gereken ilk radyatöre kadar (ilk radyatöre kadar devrenin kavisli bölümünün oluştuğunu göreceksiniz) ilerleyip, ilk radyatörden ikincisine ve dönüş kolektöründe sona eren son kavisli bölümün çizilmesine kadar bu şekilde devam ederek devreleri çizin. Devreler düz veya kavisli boruların kullanılması ile çizilebilir. Tesisatın gidiş ve dönüş noktasının tanımlanması Başlangıç Noktası seçeneğini kullanıp, Uç Noktası kenetlemesi ile ilgili borunun uç noktasını seçerek gidiş ve dönüş noktalarını tanımlayın. FINE HVAC

118 Şebeke Tanıma (Net Recognition) Şebeke Tanıma komutunun etkinleştirilmesi halinde, program alanlar içerisindeki radyatör konumlarının yanı sıra devreleri de tanımlamakta ve hesaplama tablosu ile bağlantıları hazırlamaktadır. Hesaplamalar (Calculations) Tek Borulu sistam uygulamasının hesaplama programını çağırmak üzere Hesaplamalar seçeneğini seçin burada Dosyalar altında Çizim Üzerinden Güncelle seçeneği seçili olduğunda veriler, hesaplama tablosuna aktarılır. Çizimleri Güncelle (Update Drawings) Bu seçenek seçili olduğunda, hesaplanan radyatör tipleri ve yüklerinin yanı sıra devre verileri de kat planına aktarılır. kat planının önceden güncellenmiş olması halinde, program sizden eski verileri silmek üzere kat planını yeniden güncellemenizi isteyecektir. Devreler üzerine ok yerleştir (Insert arrows in circuit) Gidiş kolektöründen dönüş kolektörüne giden rotayı izleyerek devreler üzerinde otomatik olarak ok yerleştirmek için bu komutu çalıştırın. Kolon Şeması Yarat (Create Vertical Diagram) Kolon şeması, hesaplama programı tarafından oluşturulan DXF dosyasına göre yaratılır. Not: Otomatik radyatör yerleştirilmesi ile ilgili kriterler aşağıda verilmiştir: Her alanda en az bir veya alan ısı kayıplarının kullanıcı tarafından tanımlanabilecek minimum limiti (varsayılan alanın ısı kayıpları limiti 2000 kilo kalori/saattir) aşması halinde daha fazla radyatör yerleştirilir. Radyatörler, eğer varsa pencereler altına yerleştirilir ve tipleri de bunların yüksekliği, pencere alt seviyesi ile döşeme mesafesinden daha az olacak şekilde ayarlanır. Tek Borulu Sistem uygulaması ile ilgili olarak, yukarıdaki işlemler AutoNET seçeneklerinin yanı sıra sağ pencerede gösterilen ve bölüm 4.3 de açıklanan simge çekme menülerine sahip ilgili araç çubuğu kullanılarak gerçekleştirilir. Aşağıdaki örnek,fine kullanarak Tek Borulu sistem tesisatı çizimi metodolojisini daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır. Örnek 1 (Otomatik devre çizimi ile) [Example 1(with automated circuit drawings)]: Aşağıdaki ekranda görülen ve üç radyatör ile iki kolektörün yerleştirilmiş olduğu örneğe bakılarak, devre kolayca çizilebilir. Öncelikle gidiş kolektörünün konumunu daha sonra radyatörleri (art arda ve tek tek) ve son olarak da dönüş kolektörünün konumunu işaretlemelisiniz. Bu şekilde, Tek Borulu Sistem devresi otomatik olarak yaratılır (ekrana bakınız) FINE - HVAC

119 Yaratılacak olan her boru bölümünde (örn. iki radyatör arasında), komut iki ara yardımcı noktayı (grip noktaları) varsayılan olarak tanımlar ki bu noktaları aşağıdaki örnek ekranda gösterildiği gibi daha sonra düz rotaları düzenlemek için kullanabilirsiniz. İsterseniz, devre yaratılırken ikiden fazla yardımcı nokta ekleyebilirsiniz. FINE HVAC

120 Örnek 2 (basit, otomatik olmayan devre çizimi) [Example 2(with simple nonautomated circuit drawings)]: : Sol alt tarafta gösterilen ilgili gidiş ve dönüş kolektörleri üzerinden aşağıdaki iki radyatörü besleyecek olan Tek Borulu Sistem devresi çizmek istediğinizi varsayalım. Devre Kavisli boru komutunu çalıştırın. Bağlantı noktası kenetlemesi üzerinden (alt kolektörün gidiş kolektörü olarak düşünün) kolektörün bağlantı (besleme) noktasından başlayarak ilk radyatörün bağlantı noktasında bitirin. Devrenin ilk bölümünün çizilmiş olduğunu göreceksiniz. Dönüş kolektörünün bağlantı noktasına ulaşılıncaya dek kalan bölümler benzer şekilde çizilir FINE - HVAC

121 İki örnekte de belirtildiği gibi radyatör bağlantı noktalarından yalnızca biri kullanılır. Bundan sonra aşağıdaki standart adımlar izlenmelidir: Halen ikinci örnekte olduğumuzu ve oluşturulması gereken bir kolektör-kolon bağlantısı ve tanımlanması gereken gidiş ve dönüş noktaları olduğunu varsayalım. Önce kolonları yerleştirin. Gidiş kolonu için 0 ve 3 m yüksekliklerini vererek Besleme Ana Borusu komutunu ve yine 0 ve 3 m yüksekliklerini vererek Dönüş Ana Borusu komutunu çalıştırın. FINE HVAC

122 Daha sonra kolektörleri radyatörlere bağlayın. Besleme Ana Borusu için Besleme Borusu nu seçin ve Gidiş kolektörünün Bağlantı Noktası ndan Besleme Ana Borusu na Dikme kenetlemeyi etkinleştirin. Dönüş Ana Borusu için Dönüş Borusu nu seçin ve Dönüş kolektörünün Bağlantı Noktası ndan Dönüş Ana Borusu na Dikme kenetlemeyi etkinleştirin. kolonları besleyen ve kazan dairesinden gelen yatay bölümleri tanımlayın. Dikme kenetlemeyi etkinleştirin ve bunları Besleme Ana Borusu na bağlamak için Besleme Borusu nu ve Dönüş Ana Borusu na bağlamak için Dönüş Borusu nu seçin. Başlangıç Notası olarak kazan dairesinden çıkan gidiş borusunun Uç Noktası nı ve Bitiş Noktası olarak kazan dairesine giren dönüş borusunun Uç Noktası nı tanımlayın. Bunlardan sonra, AutoNET mönüsünde Şebeke Tanıma komutunu seçerek Tek Borulu Sistem Şebekesini tanımlayabilirsiniz FINE - HVAC

123 Yukarıdaki örnekte açıklanan ana özelliklerinden başka kullanıcı aşağıdakileri de göz önünde bulundurmalıdır: Alan yükleri, alanda tesis edilmiş olan radyatörler üzerinden eşit olarak dağıtılır. Bundan sonra, kullanıcı hesaplama ortamına müdahale edebilir ve toplam yükü radyatörler üzerine istediği şekilde dağıtabilir. Program, programın başlangıçta kat planından okuduğu değeri değil de Isı kayıpları tablosundaki ilgili, (muhtemelen) değiştirilmiş değeri alan yükü olarak kabul eder. Her kat için bir kolona 15 den fazla devreye bağlantısına izin verilmezken, tek bir devreye 7 adede kadar radyatör bağlanabilir. Aynı seviyedeki radyatörlerin kavisli boru ile bağlanmaları halinde, boru seviyesi (kotu) ilk radyatör seviyesinde (kotunda) olmalıdır. Farklı seviyedeki radyatörlerin bağlantı devresi için, borunun radyatör seviyesine yükseltilmesi veya alçaltılmasını mümkün kılan düz boru kullanılmalıdır.. Herhangi bir bağlantı olmaması halinde, daire yarıçaplarını gösteren bir sembolle problemin oluştuğu yeri gösteren bir mesaj otomatik olarak görüntülenir. Problemi bu noktada gidermeniz halinde sembolü silmek için Sil (Erase) komutunu çalıştırın. Her şekilde, kolektörlerin bağlanabilmesi için, gerçekte mevcut olmasalar dahi gidiş ve dönüş kolonları çizilmelidir (yalnızca Tek Borulu Sistemde). Kolon Şeması yaratmak için, Kolon Şeması (Vertical Diagram) penceresi aktifken (bu yalnızca Tek Borulu Sistem uygulamasında kullanılır) hesaplama ortamından Yeni DXF dosyası seçeneğini seçerek kolon şeması dosyasını DXF dosyasına aktarın. Son olarak, kullanım rahatlığı açısından program aşağıdaki hallerde bir dizi hata mesajı görüntüler: - Borular birbirine bağlanmadığında (nokta görüntüsü vurgulanır) - Aşağıdaki durumlarda YANLIŞ SEMBOL (WRONG SYMBOL) mesajı görüntülenir: gidiş/dönüş borularının radyatörde sona ermesi halinde (yanızca devreler burada sona erebilir) radyatör veya aksesuarda 2 den daha fazla veya daha az devre borusu sona erdiğinde (biri gidiş diğeri dönüş olmak üzere iki devre borusu bulunmalıdır) - Aşağıdaki durumlarda hatanın oluştuğu noktada YANLIŞ BAĞLANTI (WRONG CONNECTİON) mesajı alınır ve program tam olarak hatalı noktayı gösterir: aksesuar üzerinde gidiş ve dönüş borularının aynı anda sona ermesi halinde farklı özellikteki boruların (gidiş, dönüş, devre) aynı noktada sona ermesi (bir birine bağlanması) halinde 2 den daha fazla veya daha az devre borusunun aynı noktada sona ermesi halinde FINE HVAC

124 Not: Otomatik komutlar (örn. radyatör yerleştirilmesi), bir noktaya kadar kullanıcı tercihine açık çok sayıda kritere dayanmaktadır. Örneğin, alan yükünün 2000 Kkal/h ten fazla olması halinde kullanıcı bir alanda birden fazla radyatörün otomatik olarak kurulmasını isteyebilir. \FINE dizini altında bulunan "Autofine.ini" dosyasının ilgili konumuna 2000 değeri girilmelidir. Sizin de görebileceğiniz gibi, ini dosyası açıldığında diğer uygulamaların yanında, Tek Borulu Sistemle ilgili bir bölüm bulunmaktadır: [Tek borulu sistem] Radyatör Isı Verimi = 2000 Radyatör Seçimi = 9,10,11,12 ; baskı mm birimi üzerinden radyatör tipi metni ile radyatör arasındaki mesafe Sembol ile Metin arası Mesafe y = 5 ; baskı mm birimi üzerinden radyatör tipi metin yüksekliği Metin Yüksekliği = 2 ; baskı mm birimi üzerinden borular arası mesafe Boru Mesafesi = 1 ; baskı mm birimi üzerinden duvar veya noktalara olan boru mesafesi Duvardan Boru Mesafesi=1 Oklar1 = 6,1,5 Oklar2 =14,13,17 Düğüm Blok Adı=Düğüm Kullanıcı yukarıdaki metni Wordpad üzerinden düzenleyerek mantıksal parametreleri değiştirebilir. Aşağıda kullanıcı tarafından (parametrik olarak) tanımlanabilecek öğeler verilmiştir: Radyatör Isı Verimi: İkinci radyatörün seçileceği verim sınırını verir. Radyatör Seçimi: Kitaplıktan radyatör tipi seçiminde kullanılacak olan tercih sıralamasını verir (ilk radyatör veya pencerenin altındaki uygun ilk radyatör seçilir) Sembol Metni: Metin konumu (radyatör tipini içeren) ile radyatör arasındaki mesafeyi girin. Metin Yüksekliği: Radyatör tipinin gösterildiği yerde metin yüksekliğini girin. Oklar: Birinci, ara ve son bina katının gidiş ve dönüş kolonları için ok tipi (oklar1, oklar2) belirleyin FINE - HVAC

125 5.3 İki Borulu Isıtma Sistemi (Twin-Pipes System) Temel AutoNET çizim ilkeleri burada da aynı şekilde uygulanır ve Kısım 5.1 de verilen örnekle arasında pek çok benzerlik bulunur. Genel olarak, tipik bir iki borulu ısıtma sistemi şebekesi (paralel gidiş- dönüş şebekeleri) aşağıdaki yönteme uygun olarak çizilir: Kat planlarına radyatör yerleştirilmesi (otomatik veya el ile girilerek) Gidiş kolonlarının (basit veya duvarlara, noktalara paralel, vs.) çizimi Yatay gidiş borularının (kolonlarla radyatör bağlantısı) çizimi Aksesuar yerleştirilmesi (tercihli) Gidiş hattı başlangıç noktası (kazan çıkış noktası) seçimi Şebeke tanımlama Hesaplamalar (boru uzunlukları ve ilgili aksesuar numarası hesaplama tablolarına otomatik olarak iki kez girilir) Hesaplanan tipler, radyatör yükleri ve boru çaplarının aktarımı da dahil olmak üzere kat planı güncelleme Kolon şeması Yaratma Gidiş hattı şebekesinin dönüş hattı şebekesine paralel olmaması halinde (veya paralel olmaları ve kullanıcının bunları çizmek istemesi halinde), iki bağımsız hat şebekesinin yanı sıra (biri gidiş diğeri dönüş için) şebekede bulunan iki noktanın da (hat başlangıç ve bitiş noktası) çizilmesi gerekir. Tanımlamanın ardından, her iki şebeke, hesaplama ortamı tarafından istenen geçerli standardizasyona göre (bkz. İki Borulu Sistem hesaplama ortamı) hesaplama tablolarına aktarılır (gidiş. ve dönüş - ile). Örnek: Aşağıdaki ekranda, yalnızca gidiş hattını çizmiş olduğumuz ancak buna rağmen tesisatın analitik hesaplaması için yeterli olan İki Borulu tesisatın bir bölümünü görmektesiniz: FINE HVAC

126 Yukarıdaki örnekte radyatörler küçük yatay bölümlele (branşmanlarla) kolonlara bağlanmıştır. Bununla beraber, ekranda görülen şemsiye tipi sistemde olduğu gibi alttan dağıtım-alttan toplama, alttan dağıtım-üstten toplama, üstten dağıtım üstten toplama üstten dağıtım-alttan toplama gibi bir çok varyasyon olasılığı da bulunmaktadır: Kısım 5.1 deki örnekte olduğu gibi kullanıcı yatay ve düşey branşmanların yanı sıra kolon çizmekte tamamen serbesttir. Şebeke başlangıç noktası gidiş hat başı Noktası (Kalorifer Kazanı) komutu ile belirlenirken, dönüş noktası ancak bir dönüş hattı şebekesinin bulunması halinde gereklidir. Yukarıdaki örnekte açıklanan ana özelliklerinden başka kullanıcı aşağıdakileri de göz önünde bulundurmalıdır: Alan yükleri, alanda tesis edilmiş olan radyatörler üzerinden eşit olarak dağıtılır. Bu noktadan sonra, kullanıcı toplam yükü radyatörler üzerine kendi istediği şekilde dağıtabilmek üzere hesaplama ortamına müdahale edebilir Program, alan yükü olarak, programın başlangıçta kat planından okuduğu değeri değil de Isı Kayıpları içinde bulunan (muhtemelen) değiştirilmiş olan alan yükünü kabul eder FINE - HVAC

127 Program aşağıdaki durumlarda hata mesajları verir: - gidiş veya dönüş hattı şebekesinde kapalı rota (kısa devre) bulunması halinde - Farklı özellikteki boruların (gidiş, dönüş) aynı noktada bitmesi halinde, o noktada YANLIŞ BAĞLANTI (WRONG CONNECTİON) mesajı alınır. - Aşağıdaki durumlarda YANLIŞ SEMBOL (WRONG SYMBOL) mesajı alınır ve hatanın oluştuğu konum daire içine alınarak gösterilir: Radyatör bağlantı noktasında 2 den fazla borunun sona ermesi halinde Bir radyatörde 2 aynı borunun (örn. 2 gidiş borusu) sona ermesi halinde Bir aksesuarda farklı boruların (gidiş ve dönüş) sona ermesi halinde Dikkat! Şebeke Tanımlama sırasında şebeke bölümlerinin tanımlama öncesindeki renklerde olmaması veya bunun yerine beyaz renkte olmaları halinde bunun anlamı bu bölümlerin şebekeye hiç bağlanmamış olduğu (bu nedenle bağlanmaları gerekir) veya bağlanmış olmasına (görünmesine) rağmen bağlantı yapılan borunun bağlantı noktasında kesilmemiş olduğudur. Bu durumda boruyu bağlantı noktasında kesin ( Seçilen noktada kes ). Not: Tekli Boru Sisteminde kriterlerin parametrik tanımlamaları ile ilgili olarak açıklanan her şey burada da aynen uygulanır. Parametreler İki Borulu Sistem başlıklı dosyada \FINE.. dizini altında bulunan "Autofine.ini" dosyasında tanımlanır. Üzerinden ikinci bir radyatörün seçileceği çıkış limitini tanımlamak üzere kullanıcı ilgili metne (örn. Wordpad ile) müdahale ederek mantıksal parametreleri düzenleyebilir, radyatör tiplerinin kitaplıkta istenen sıralaması, radyatöre göre metin konumu (radyatör tipi ile),, radyatörün gösterileceği yerde metin yüksekliği, vs. Radyatör Isı Verimi = 2000 Radyatör Seçimi = 9,10,11,12 ;baskı mm birimi üzerinden radyatör tipi metninin radyatöre olan mesafesi Sembol ile Metin arası Mesafe y=5 ; baskı mm birimi üzerinden radyatör tipi metni yüksekliği MetinYüksekliği=2 ; baskı mm birimi üzerinden borular arası mesafe Boru Mesafesi=1 ; baskı mm birimi üzerinden duvar veya noktalara olan boru mesafesi Duvardan Boru Mesafesi=1 Oklar1=6,1,5 Oklar2=14,13,17 Düğüm Blok Adı=Düğüm nokta FINE HVAC

128 5.4 Fan Coil Sistemi (Fan Coils) Fan Coil tesisatı çizmenin iki farklı yolu bulunur. İlk durumda, gidiş ve dönüş boruları, duvarların veya asma tavanların üst kısmında paralel bir yol izler. Bu nedenle, program kullanılarak yapılan tesisat çizimi ile ilgili olarak İki Borulu tesisat şebekesi hakkında açıklananların tümü aynen burada da uygulanabilir. İkinci durumda, merkez borular bir kolektöre yönlendirilir ve her Fan Koil buradan döşeme içi boruyla doğrudan bağımsız olarak beslenir. Bu nedenle, kullanıcı, kolektörleri yerleştirmeli (aksesuar kitaplığından seçim) ve buradan başlayarak FCU ları (Fan Coil Unit) düz veya kavisli borularla bağlamalıdır Bunun yanı sıra, hesaplanan soğutma yüklerinin hesap föyüne aktarılması için, kullanıcı Dosyalar menüsüne girmeli Klima Yükleri programında ve Fan Koil ler seçeneği üzerinde <Enter> tuşuna basmalıdır. Burada ayrıca Toplam Yük ün mü (örn. soğutma için yalnızca FCU lar kullanıldığında), Alan Yükleri nin mi (örn. bir FCU ve alandaki havayı önceden soğutan merkezi klima ünitesi bulunduğunda) yoksa Havalandırma Yükleri nin mi (nadiren) aktarılmak istendiği seçilebilir. Aksi halde, kullanıcı hesaplama tablosunda her bir FCU ya karşılık gelen yükü el ile girmek zorundadır. Açıkça görülmektedir ki, birden fazla FCU ünitesinin bulunması halinde, alan yükleri, belli bir alanda tesis edilmiş olan Fan Koil ler üzerinden eşit olarak dağıtılır. Bu noktadan sonra, kullanıcı toplam yükü Fan Koil ler üzerine kendi istediği şekilde dağıtabilmek üzere hesaplama ortamına müdahale edebilir. Bundan başka kullanıcı aşağıdakileri de göz önünde bulundurmalıdır: Alan yükleri, belli bir alanda tesis edilmiş olan Fan koil ler üzerinden eşit olarak dağıtılır. Bu noktadan sonra, kullanıcı toplam yükü Fan Coil ler üzerine kendi istediği şekilde dağıtabilmek üzere hesaplama ortamına müdahale edebilir Program, alan yükü olarak, programın başlangıçta kat planından okuduğu değeri değil de Soğutma Yükleri içinde bulunan (muhtemelen) değiştirilmiş alan yükünü kabul eder. Program aşağıdaki durumlarda hata mesajları verir: gidiş veya dönüş şebekesinde kapalı rota bulunması halinde Farklı özellikteki boruların (gidiş, dönüş) bittiği noktada YANLIŞ BAĞLANTI (WRONG CONNECTİON) mesajı alınır. Aşağıdaki durumlarda YANLIŞ SEMBOL (WRONG SYMBOL) mesajı alınır: - FCU bağlantı noktasında 2 den fazla borunun sona ermesi halinde - Bir FCU da 2 aynı özellikteki borunun (örn. 2 gidiş borusu) sona ermesi halinde - Bir aksesuarda farklı özellikteki boruların (gidiş ve dönüş) sona ermesi halinde FINE - HVAC

129 Not: Mantıksal parametreler çizim komutları, (\FINE... dizininde) Autofine.ini" dosyasında Fan Coil ler ile ilgili metin kısmında tanımlanır: [Fan Koil ler] Sembol ile duvar arası mesafe X=5 ;mm Sembol ile duvar arası mesafe Y=5 ;mm ; baskı mm birimi üzerinden borular arası mesafe Boru Mesafesi =1 ; baskı mm birimi üzerinden duvarlara veya noktalara olan boru mesafesi Duvardan Boru Mesafesi =1 Oklar1=6,1,5 Oklar2=14,13,17 Düğüm Blok Adı=Düğüm nokta Alan içerisinde otomatik kurulum için fan coil ünitesinin duvara olan mesafesini x ile tanımlamak üzere SymboltoWallx komutunu çalıştırmanız gerektiğini unutmayın. "SymboltoWally" komutu bir öncekine benzer ancak mesafesi y ile tanımlanır. DüğümBlokAdı komutu şebeke tanımlamasında kullanılacak olan bloğu belirler. 5.5 Hava Kanalları (Air-Ducts) Hava kanalı şebekesi tek boyutlu olarak çizilebilir böylece otomatik olarak tanımlanabilir ve hesaplama tablosuna aktarılır. Bunun yanı sıra, detaylı ve eksiksiz hava kanalı kat planı çizimleri için iki veya üçboyutlu çizim olanağı da bulunmaktadır. Bu üç olanak bağımsız olarak kullanılabileceği gibi birbirleri ile birleştirilerek de kullanılabilirler. Bunun en önemli yararı, lineer çizimden (tek boyutlu) başlayarak iki boyutlu çizimin otomatik olarak yaratılabilmesidir. Öncelikle lineer (tek boyutlu) şekli çizin, şebeke tanımlamasını gerçekleştirin, hesaplamaları yapın ve hesaplama sonuçları üzerinden (hava kanalı ve menfez boyutları) kat planını güncelleyin. Daha sonra hava kanallarının iki boyutlu çizimini hesaplama sonuçlarına dayanarak tamamen otomatik olarak almak üzere Lineer çizimi iki boyuluya dönüştür komutunu çalıştırın. Elbette ki, kullanıcı, program tarafından sağlanan ve lineer şebeke ile desteklenen farklı iki boyutlu çizim komutlarını bağımsız olarak kullanabilir ve hesaplanan boyutlar kat planı üzerindeki farklı bir katmanda görüntülenir. Ayrıca bağımsız olarak (yalnızca bu şekilde) üç boyutlu çizim komutlarını da kullanabilir. Lineer, iki boyutlu ve üç boyutlu hava kanalı çizimi hakkında daha ayrıntılı bilgi için sonraki iki kısmı inceleyiniz Tek Çizgi Kanalları İki Boyutlu Yap (Linear Drawing- Identification-Conversion into two-dimensionel) Lineer şebeke çizimi ile ilgili olarak yukarıda açıklananların tümü burada da aynen uygulanır. Daha ayrıntılı olarak, ister veriş ister çıkış olsun lineer hava kanalı şebekesi aşağıdaki yönteme uygun olarak çizilir: FINE HVAC

130 Kat planlarına menfezlerin yerleştirilmesi (otomatik veya el ile girilerek) Düşey kanalların çizimi Yatay kanalların çizimi (menfezlere bağlantı) Hat başlangıç ve bitiş noktalarını (veriş ve çıkış noktası) tanımlama Şebeke Tanıma Hesaplamalar Hesaplanan boyutların aktarılmasıyla kat planlarını güncelleme Yukarıdaki prosedür veriş şebekesinin yanı sıra dönüş şebekesi için de ayrıca uygulanmalıdır. Örnek: Aşağıdaki kat planında menfezler tavana kurulmuş, kanallar tek boyutlu olarak çizilmiş, veriş noktası (fan) yerleştirilmiştir, veriş şebekesi tanımlamaya hazırdır. Bunun yanı sıra bir de çıkış şebekesi (örn. iki dairesel menfeze sahip) olduğunu varsayalım. Kat planı aşağıdaki şekilde görünecektir: FINE - HVAC

131 Tüm bağlantılarda, kanaldan menfeze giden branşmanın, uygulamada menfez kanal üzerine yerleştirilmiş olsa bile, açıkça gösterilmesi gerektiğini (çok kısa bir branşman bile olsa) unutmayın. Program aşağıdaki durumlarda hata mesajları verecektir: Farklı özellikteki kanalların (veriş, dönüş) aynı noktada sonlanması halinde YANLIŞ BAĞLANTI (WRONG CONNECTİON) mesajı alınır. Aşağıdaki durumlarda YANLIŞ SEMBOL (WRONG SYMBOL) mesajı alınır: - Bir menfezde ikiden fazla kanal sona erdiğinde - aksesuar üzerinde farklı özellikteki kanallar (veriş ve dönüş) sona erdiğinde Sonuç olarak, bir kanal üzerinde menfezler bulunması durumunda, çok küçük kesitler üzerinden bile olsa bunların kanala bağlanması gerektiği hatırlatılmalıdır. Buna rağmen asla kanal üzerinde bulunmamalıdırlar, çünkü bu şekilde tanımlanmaları mümkün değildir. Program, menfezler için farklı bir birleşme noktası algılarken, kanal üzerindeki menfez kolu noktası için bir başkasını algılar. Şebeke tanımlaması ve her bir menfeze dağıtılan yükle ilgili olarak FCU lar için açıklanmış olan konular burada da aynen uygulanır: Hesaplanan soğutma yüklerinin aktarılması için, kullanıcı Klima Yükleri programında Dosyalar menüsüne girmeli ve Hava Kanalları seçeneği üzerinde <Enter> tuşuna basmalıdır. Burada ayrıca Toplam Yük ün mü, Alan Yükleri nin mi yoksa Havalandırma Yükleri nin mi aktarılmak istendiği seçilebilir. Aksi halde, kullanıcı hesaplama tablosunda her bir menfeze karşılık gelen yükü el ile girmek zorundadır. Yükler ve farklı alanlarda bulunan hava beslemeleri, alanda kurulmuş olan menfezler üzerinden eşit olarak dağıtılır. Bu noktadan sonra, kullanıcı toplam yükü menfezler üzerine kendi istediği şekilde dağıtabilmek üzere hesaplama ortamına müdahale edebilir. Lineer şebeke tanımlandıktan ve kat planları güncellendikten sonra, çizilmiş (ve tanımlanmış) olan lineer hava kanalı şebekesinin otomatik olarak iki boyutlu çizime FINE HVAC

132 dönüştürülebilmesi için (aşağıda analiz edilecek olan bir dizi parametreyi göz önünde bulundurarak) Lineer Çizimi İki Boyutlu Çizime Dönüştür komutunu çalıştırın. Örnek: Tanımlanan hava kanalı şebekesi aşağıdaki ekranda gösterilmiştir: Aşağıda gösterilen iki boyutlu şebekeye dönüştürülecektir (aşağıda açıklanacak olan AutoFine.ini" dosyasının parametrelerine göre): Not: Mantıksal parametreler çizim komutları, (\FINE... dizininde) Autofine.ini" dosyasında Hava Kanalları ile ilgili metin kısmında tanımlanır: FINE - HVAC

133 Aşağıdaki örnekte görüldüğü gibi, hava kanalı metin kısmında, parametre değerleri iki boyutlu tasarımın çizim mantığını belirler: [Hava kanalları] ; Tekli çizgiyi 2 Boyutluya dönüştürmede kullanılan açı türü Otomatik Eğri=2 ; Açı eğriliği yarıçapının hava kanalı genişliğine oranı İç Yarı çapının Genişliğe Oranı=0.5 Merkezi Kanal Uzunluğu Katsayısı=2.5 Daraltılacak Olan Kanal = Min Genişletilecek Olan Kanal =Max ; Daraltılacak Olan Kanal = Max Min Max En Sağ En Sol Genişletilecek Olan kanal =Max Min Max En Sağ En Sol FINE HVAC

134 ; Esnek hava kanalları rotasının eğrilik yarıçapı Esnek Eğri=1 ; Esnek kanalların blokları arası mesafe Esnek Blok Mesafesi =0.1 ; Esnek kanalın uçlarındaki minimum uzunluğu Esnek Kenar Mesafesi =0.2 Düğüm Blok Adı = Düğüm İki Boyutlu Kanal Çizimi (Two-dimensional Air-duct Drawing) Lineer şebekenin otomatik olarak iki boyutlu çizime dönüştürülmesinden başka, hesaplamalar ve kat planı güncellemesi önceden yapılmamış olsa bile program, kat planları üzerinde bağımsız iki boyutlu hava kanalı çizimine olanak tanır. Bu, kullanıcıyı, her biri entegre çizim işlemi ile bağlantılı olan bir dizi slayda yönlendiren İki boyutlu çizim seçeneğinin yardımı ile gerçekleştirilir. Bu şekilde, örneğin, kullanıcı düz kanal bölümü seçtiğinde, ilgili çizim yöntemi kanal uzunluğu ve genişliğinin yanı sıra yön bilgilerini de isteyecektir. Buna göre, kullanıcı dirsek seçtiğinde, ilgili çizim yöntemi başlangıç noktası ve ilgili açı büyüklüğü bilgilerini isteyecektir. Bunun dışında, tüm bu işlemler bir sıra içerisinde gerçekleştirilebilir ve böylece kullanıcı şebekeyi art arda çizebilir ve her bir bölüm veya aksesuar bir öncekinin sona erdiği noktada otomatik olarak yerleştirilir. Bunun yanı sıra, lineer şebeke tüm boyutsal verileri ile birlikte kat planı üzerinde gösterilir. Yukarıda anlatılanları özetleyecek olursak, hava kanalları çiziminin olası hataları önleyerek kolayca ve hızlı biçimde gerçekleştirilebileceği son derece açıktır. İki boyutlu çizim menüsünün her bir slaydına karşılık gelen çizim komut işlemlerinin tek tek açıklanmasından önce, iki boyutlu çizimin iki genel ilkesinin özetlenmesi gerekmektedir: Her bir hava kanalı bölümü iki farklı şekilde oluşturulabilir: a) bağımsız bölüm şeklinde (As an independent section): Bu seçenekte kullanıcı, tüm verileri sağlamalıdır (örn. başlangıç genişliği, yön, uzunluk vs.) b) Çizilmiş olan bölümün hemen ardına (Consecutively to an already drawn section): Bu durumda program bir önceki bölümden aksesuarın yönünü ve başlangıç genişliğini okur. Açıkça görülmektedir ki, tesisatın büyük bir bölümü diğerlerinin hemen ardına yerleştirilmek suretiyle oluşturulduğundan, bu prosedür oldukça önemli bir kullanım kolaylığı sağlamaktadır. Bu nedenle, hava kanalı çizimi için varsayılan değer diğer bir hava kanalı kenarını baz alarak çizilen Çizgi seçeneğidir. Not: Ana çizgiler otomatik olarak BUILD_FLOORx_BODIES katmanına ve yardımcı çizgiler de BUILD_FLOORx_LIMITS katmanına yerleştirilir ve bu şekilde farklı çizgi genişliği ile çizilebilirler (katmanla yerleştirildiği şekilde). İki boyutlu çizim komutlarının yanı sıra bunların kullanıcı tarafından uygulanma şekilleri aşağıda gerekli tüm detayları ile tek tek açıklanmıştır (komut satırına yazılabilen köşeli parantez içindeki komut adları ile birlikte) FINE - HVAC

135 Düz Hava Kanalı (Straight Air-duct) (AERE): AERE komutu düz hava kanalı çiziminde kullanılır. Program çizim sırasında hava kanalının genişliğinin, yönünün ve uzunluğunun verilmesini ister. Yukarıda da değinildiği gibi, hava kanalı oluşturmak için iki yol vardır. Bunlardan ilki bir başka hava kanalının izlenmesidir, bu şeklide program başlangıç genişliğini ve kurulum yönünü anlamış olur. Ayrıca oluşturulduğunda, tüm verilerin tarafınızdan sağlanması gerektiği son derece açıktır. Daha ayrıntılı olarak, önceki komuta ait seçenekler aşağıda gösterilmiştir: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Önceden çizilmiş olan hava kanalı bölümünün uç noktasını seçin. Hava kanalı uzunluğu: Yazarak veya fareyi kullanarak hava kanalı uzunluğunu girin. Hava kanalını ayrıca çizmek istiyorsanız aşağıdaki adımları izlemelisiniz: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Hava kanalının Başlangıç Noktalarını ayrıntılı olarak eklemek istediğinizi gösteren P (Point) yazın. İlk genişlik noktası: Hava kanalı uç noktalarından birinin ilk noktasını tanımlayın. İkinci genişlik noktası: Hava kanalı uç noktasının ikinci noktasını tanımlayın (genişlik) Redüksiyonlar (Contractions)(AERL, AERR, AERM) Hava kanalı redüksiyon çizimi için bu komutlar kullanılır. Daha ayrıntılı olarak, kullanılabilir üç çizim metodu bulunmaktadır: Sola redüksiyon (AERL komutu) FINE HVAC

136 Sağa redüksiyon (AERR komutu) Ortaya redüksiyon (AERM komutu) Bu komuta ait seçenekler şunlardır: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Mevcut hava kanalı bölümünün uç noktasını seçin. Hava kanalı bitiş genişliği: Hava kanalı bitiş genişliğini ister yazarak ister fareyi kullanarak girin. Bitiş genişliği m olarak verilir. Hava kanalı uzunluğu: Redüksiyon uzunluğunu m olarak verin. Hava kanalı yönünü belirt: Hava kanalı için çizim yönünü belirtin. Hava kanalı uzunluğu: El ile girerek veya fareyi kullanarak hava kanalı uzunluğunu tanımlayın. Program gereken minimum redüksiyon uzunluğunu önerir. Daha kesin sonuç için, aşağıda verilen formüller kullanılır: Tek-taraflı Redüksiyon, C=(Α-Β)x4 Çift-taraflı Redüksiyon, C=(Α-Β)x2.5 Burada C= redüksiyon uzunluğu, Α= başlangıç genişliği, Β= bitiş genişliği Bununla birlikte redüksiyonu ayrıca çizmek istediğinizde aşağıdaki adımları izlemelisiniz: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Hava kanalının Başlangıç Noktalarını ayrıntılı olarak eklemek istediğinizi gösteren P yazın. İlk genişlik noktası: Hava kanalı uç noktalarından birine ait genişliğin ilk noktasını tanımlayın. İkinci genişlik noktası: Hava kanalı uç noktasının ikinci noktasını tanımlayın (genişlik) Hava kanalı yönünü belirt: Hava kanalı yönünü belirtin. Hava kanalı uzunluğu: El ile girerek veya fareyi kullanarak hava kanalı uzunluğunu tanımlayın. Hava kanalı bitiş genişliği: Bitiş genişliği m olarak tanımlayın FINE - HVAC

137 Dirsek (Curve)(AERC) Bu komut seçili olduğunda, hava kanalına ait dirseği çizebilirsiniz. dirseğin çizilebilmesi için, genişlik, dönüş açısı ve iç dönüş yarıçapı gereklidir. Bu komut için sağlanan komutlar aşağıda verilmiştir: Hava kanalı uç noktası seç: Hava kanalının uç noktasını seçin. Hava kanalı dönüş yönünü belirtin: dirseğin hangi yöne doğru çizileceğini belirtin. Dönüş açısı <90>: dirseğin dönüş açısını tanımlayın (varsayılan değer 90 derecedir). İç dönüş yarıçapı <>: dirseğin iç dönüş yarıçapını tanımlayın. Programın izin verilen minimum iç yarıçapını ve RL=iç yarıçap ve A= dirsek genişliği olduğu RL>=A/2 formülünü önerdiği işaret edilmelidir. Dirseği ayrıca çizmek istediğinizde, aşağıdakileri tanımlamanız gerekecektir: İlk genişlik noktası: Hava kanalı genişliğinin birinci noktasını tanımlayın İkinci genişlik noktası: Hava kanalı genişliğinin ikinci noktasını tanımlayın Hava kanalı yönü: dirseğin dönüş yönünü tanımlayın Dönüş açısı <90>: dirseğin dönüş açısını tanımlayın. İç dönüş yarıçapı: dirseğin iç dönüş yarıçapını tanımlayın. İç ve dış yarıçapı eşit olan Dirsek (Curve with equal iner and outer radius) (AERS) İç ve dış yarıçapı eşit olan dirsekler çizmek için bu komutu çalıştırın, bu yukarıdaki komutla (ΑERC) aynı şekilde işler. Aradaki tek fark dış yarıçapın önceki eğrininkinden kısa ancak iç yarıçapa eşit olmasıdır. Köşeli Dirsek (Angle) (AERΖ) İç dönüş yarıçapı olmayan köşeli dirsek çizmek için bu komutu çalıştırın. Daha kesin olarak, iç ve dış açıların her ikisi de 90 derecedir. Yukarıdaki komuta benzer şekilde işler, aralarındaki fark iç yarıçapı uzunluk bilgisinin gerekli olmamasıdır. FINE HVAC

138 İç yarıçapına sahip köşeli Dirsek (Angle with inner radius) (AERO) Daha önce olduğu gibi köşeli dirsek çizmek üzere bu komutu çalıştırın, aradaki fark burada iç yarıçapını belirleyebilmenizdir. Uzatmalı Redüksiyon Dirsek (Expansion-Contraction curve) (AEROC) Uzatmalı redüksiyon dirsek çizmek için bu komutu çalıştırın A nın bitiş genişliği, B nin başlangıç genişliği olması halinde, iç yarıçap RL değeri, RL=0.75*A formülü ve dış eğri Ro= B *A formülü ile hesaplanır. Pantolon paçası şeklindeki kollar Pantolon paçası Dirsek (Trousers with curves) (AERCC) Aşağıdaki veriler girildikten sonra i pantolon parçası dirsek çizmek için bu komutu çalıştırın: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Yukarıda daha önce açıklanmış olan bu komutu kullanarak hava kanalının uç noktasını seçin. İlk hava kanalının genişliğini tanımla <Sol>/sağ: İlk parçanın genişliğini yazarak veya fareyi kullanarak tanımlayın. İlk parçanın yerleştirileceği taraf <Sol>/sağ etiketi ile (varsayılan ayar sol taraftır- sol) ve ekranda fare ile işaret edilen taraf ile gösterilir. Yerleştirme tarafını değiştirmek istiyorsanız, <Enter> tuşuna basarak veya sağ tıklama ile bunu kolayca yapabilirsiniz. Dönüş açısı <90>: Dirseğin dönüş açısını tanımlayın (varsayılan değer 90 derecedir). İç dönüş yarıçapı: Dirseğin iç dönüş yarıçapını tanımlayın. İkinci parça çizimi: Yukarıda gösterildiği gibi, dönüş açısını ve iç dönüş yarıçapını art arda tanımlayın. Hava kanalının bir başka kesitten ayrı olarak çizmek istiyorsanız, pantolon paçası dirsek başlangıç noktalarını ayrıntılı olarak eklemek istediğinizi göstermek üzere Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi> komutunda P tuşuna basın. Bunun ardından aşağıda açıklanan adımlar izlenecektir: FINE - HVAC

139 Aynı kot üzerinde eğrilere sahip pantolon paçası (Trousers with curves at the same level) (AERICC) Aynen bir öncekinde olduğu gibi, kavisli pantolon paçası çizmek için bu komutu kullanın, ancak burada iki bölüm aynı kot üzerindedir. Daha ayrıntılı olarak, program daha kısa kavisli olan bölüme düz hava kanalı ekleyecek ve böylece iki ayrı kavisli bölüm aynı kot üzerinde sonlanacaktır. İç ve dış yarıçapı eşit eğriye sahip pantolon paçası (Trousers with curves of equal iner and outer radii) (AERSS) Öncekinde olduğu gibi, iç ve dış yarıçapı eşit olan eğrilere sahip pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde iç ve dış yarıçapı eşit olan eğri bölümlere sahip pantolon paçası Trousers with curves of equal iner and outer radii and with sections at the same levels) (AERISS) Öncekinde olduğu gibi, aynı kot üzerinde iç ve dış yarıçapı eşit olan eğri bölümlerine sahip pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. Köşeli pantolon paçası (Trousers with angles) (AERZZ) Yukarıdaki gibi, köşeli pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. FINE HVAC

140 Aynı kotta bölümleri olan köşeli pantolon paçaları r(trousers with angles and section at the same level) (AERIZZ) Bir öncekinde olduğu şekilde, aynı kotta sona eren köşeli pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. İç dönüş yarıçapına sahip köşeli pantolon paçaları (Angled Trousers with iner radius) (AERΟΟ) İç dönüş yarıçapına sahip köşeli pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde iç yarıçapına ve bölümlere sahip köşeli pantolon paçaları (Trousers with angles with iner radius and sections at the same level)(aeriοο) Bir öncekinde olduğu şekilde, aynı kotta sona eren iç yarıçapına sahip köşeli bölümleri olan pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın. Düz ve kavisli bölümlere sahip pantolon paçaları Trousers with straith and curved section) (AEREC) Bir kavisli, bir de düz bölüme sahip pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde düz ve kavisli bölümlere sahip pantolon paçaları (Trousers with straith and curved section) (AERIEC) FINE - HVAC

141 Bir öncekinde olduğu gibi aynı kotta sona eren bir kavisli, bir de düz bölüme sahip pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın İç ve dış yarıçapı eşit bir kavisli ve bir düz kesiti bulunan pantolon paçası Trousers with straith and curved section at the same level) (AERES) Aynı kotta iç ve dış yarıçapı eşit bir kavisli ve bir düz kesiti bulunan pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde iç ve dış yarıçapı eşit bir eğimli ve bir düz bölümü bulunan pantolon paçası (Trousers with straith and curved section at the same level with equal inner and outer radius sactions)) (AERIES) Bir öncekinde olduğu gibi aynı kot üzerinde iç ve dış yarıçapı eşit bir eğimli ve bir düz bölümü bulunan pantolon paçası çizmek için bu komutu çalıştırın. Bir düz bir köşeli kesite sahip pantolon paçaları (Trousers with straight and angled sections)(aerez) Bir düz bir köşeli bölüme sahip pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde bir düz bir köşeli bölüme sahip pantolon paçaları (Trousers with straight and angled sections at the same level) (AERIEZ) FINE HVAC

142 Bir önceki gibi, bir düz bir köşeli bölüme sahip pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın, buradaki fark iki bölümün eşit yüksekliğe sahip olmasıdır. Bir düz kesit ve iç dönüş yarıçapı bulunan köşeli pantolon paçası (Trousers with straight section and angle with inner radius) (AEREΟ) Bir düz ve iç dönüş yarıçapına sahip bir köşeli bölümü bulunan pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın. Aynı kot üzerinde bir düz bölümü ve iç dönüş yarıçapı bulunan köşeli pantolon paçası (Trousers with straight section and angle with inner radius at the same level) (AERΙEΟ) Bir önceki gibi, bir düz bölümü ve iç dönüş yarıçapına sahip bir köşeli bölümü bulunan pantolon paçaları çizmek için bu komutu çalıştırın, aradaki fark çizilen kesitlerin yüksekliğinin eşit olmasıdır. Genel Pantolon paçası (General Trousers) (ΑΕRP) Bu seçim, istediğiniz türde kavis veya açıya sahip pantolon paçası çizebilmenizi sağlar. Bu komutun seçenekleri aşağıda verilmiştir: Toplam hava kanalı genişliği Noktalar\<Çizgi>: Hava kanalının uç noktasını seçin veya hava kanalı genişliğini tanımlamak üzere Noktalar komutunu kullanın. Eşit Kot? Evet/<Hayır>: Hava kanalının her iki bölümünün de eşit kotta olup olmayacağını tanımlayın. İlk hava kanalı tipi aere/aerr/aerl/aerm/aerc/aers/aera: İlk pantolon paçası bölümünün tipini tanımlayın. Bunu, yukarıda seçim kutusu mesajında gösterilen ilgili bölümün büyük harfini yazarak yapabilirsiniz. İkinci bölüm tipi aere/aerr/aerl/aerm/aerc/aers/aera: Burada da ikinci pantolon paçası bölümü tipini tanımlayın. Hava Kanalı Yer değişimi (Air-duct Displacement) AERCEC Yer Değişimi (AERCEC Displacement) FINE - HVAC

143 İki eğri ve bunları bağlayan bir düz bölüm çizerek, hava kanalının paralel yer değişimini çizmek için bu komutu kullanın. Çizimin yapılabilmesi için, hava kanalı genişliğini, yer değişimi uzunluğunu ve eğri açısını girmelisiniz. Komut seçenekleri aşağıda verilmiştir: Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Hava kanalının uç noktasını seçin yada Noktalar seçeneğini işaretleyerek hava kanalı genişliğini tanımlayan iki nokta belirtin. Hava kanalı yer değişimi yönü: Hava kanalının yer değişimi yönünü fareyi kullanarak işaretleyin. Yer değişimi uzunluğu: Yer değişimi uzunluğunu sayısal olarak girin veya yer değişimi mesafesini işaretleyen iki nokta seçin. Dönüş açısı: Yer değişiminin iki kavisli bölümüne ait dönüş açısını tanımlayın. İç dönüş açısı: İç dönüş açısını belirtin. Program istenen minimum iç açıyı önerir. Bunun ardından çizilmiş olan yer değişimini görebilirsiniz. İç ve dış yarıçapı eşit olan kavisli hava kanalının yer değişimi (Displacement of curved air-duct with equal inner and outer radius) (AERSES) Bu komut bir önceki ile aynı şekilde işler aradaki fark yer değişimi çiziminde kullanılan eğrilerin eşit iç ve dış yarıçapa sahip olmasıdır. Köşeli hava kanallarının yer değişimi (Displacement of angled air-ducts) (AERZEZ) Bu komut bir önceki ile aynı şekilde işler aradaki fark yer değişimi çiziminde köşelerin kullanılmasıdır. İç yarıçapına ve köşelere sahip hava kanallarının yer değişimi (Displacement of air-ducts with angles and inner radius) (AEROEO). Bu komut bir önceki ile aynı şekilde işler aradaki fark yer değişimi çiziminde kullanılan köşelerin aynı zamanda iç yarıçapına sahip olmasıdır. Yükselme-Alçalma Yükselen veriş hava kanalı (Elevating induction air-duct)(αεrpu) Bu komut veriş hava kanalının kesitinin düşey kotunu yükseltir. Alçalan veriş hava kanalı (Lowering induction air-duct)( (ΑΕRPD) FINE HVAC

144 Bu komut veriş hava kanalının kesitinin düşey kotunu düşürür. Yükselen dönüş hava kanalı (Elevating outlet air-duct)(αεreu) Bu komut dönüş hava kanalının kesitinin düşey kotunu yükseltir. Alçalan dönüş hava kanalı (Lowering outlet air-duct) (ΑΕRED) Bu komut dönüş hava kanalının kesitinin düşey kotunu düşürür. Veriş hava kanalı kesiti (ΑΕRGU) Bu komut veriş hava kanalı için kesit yaratır. Dönüş hava kanalı kesiti (ΑΕRGD) Bu komut dönüş hava kanalı için kesit yaratır Esnek hava kanalı (AERF) Esnek hava kanallarını çizmek için bu komutu çalıştırın. Programın esnek hava kanalını çizebilmesi için, esnek hava kanalının rotasının yanı sıra genişliği de vermelisiniz. Daha ayrıntılı olarak, bu komuta ait seçenekler aşağıda verilmiştir: FINE - HVAC

145 Hava kanalı uç noktası seç Noktalar/<Çizgi>: Esnek olanın bağlanacağı hava kanalının uç noktasını seçin veya Noktalar seçeneğini işaretleyerek hava kanalı genişliğini tanımlayan iki nokta belirtin. İlk noktayı belirtin: Hava kanalı rotasının başlangıç noktasını belirtin. Sonraki noktayı belirtin:. Sonraki noktaları belirtin. Dönüş yarıçapı: Hava kanalı rotasının değiştiği noktalarda dönüş yarıçapını belirtin. Esnek hava kanalı bölümleri arasındaki mesafe <0.10>: çizilecek olan esnek hava kanalı bölümleri arasındaki mesafeyi belirtin veya programın önerdiği varsayılan değeri kabul etmek için yalnızca <ENTER> tuşuna basın. Bunların tümünü yaptıktan sonra ekranınızda esnek hava kanalı çizimini görebilirsiniz. Yuvarlak hava kanalı (Circular Air-duct) (AERRC) Yuvarlak hava kanalı çizim felsefesi, dikdörtgen hava kanalınınki ile aynı olup, aralarındaki fark bunun ortasından geçen noktalı bir eksen çizgisinin çizilmesi ve böylece hava kanalının diğerlerinden ayrılmasıdır. Yuvarlak hava kanalı redüksiyonu (Contraction of circular Air-duct) (AERRL, AERRR, AERRM) Bu komutlar kullanıcının yuvarlak hava kanalı redüksiyon çizimlerini yapabilmesini sağlar. Bunların işleyişi, dikdörtgen redüksiyonlara benzemekte olup, farkı hava kanalının ortasından geçen noktalı bir eksen çizgisinin çizilmesidir. Daha ayrıntılı olarak: AERRL komutu sola doğru tek taraflı yuvarlak redüksiyon çizer. AERRR komutu sağa doğru tek taraflı yuvarlak redüksiyon çizer. AERRM komutu ortaya doğru tek taraflı yuvarlak redüksiyon çizer Yuvarlak hava kanalı eğrisi (Circular air-duct curve)(aerrc) Dikdörtgen hava kanalı çiziminde kullanılan prosedürün aynı izlenerek, yuvarlak hava kanalı eğrisi çizilir, buradaki fark eğrinin ortasında noktalı bir eksen çizgisi çizilmesidir. Yuvarlağı dikdörtgene dönüştürmek (Convert from circular into rectengular) (AERCTRM, AERCTRL, AERCTRR) Bu komut redüksiyon komutu ile aynı şekilde işlemekte olup, aradaki fark, hava kanalı redüksiyonuna ilave olarak, hava kanalını yuvarlaktan dikdörtgene dönüştürebilmesidir. Dikdörtgeni yuvarlağa dönüştürmek (Convert from rectengular into circular) (AERRTCM, AERRTCL, AERRTCR). Bu komut bir önceki komuta benzer şekilde işler. Yuvarlak hava kanalı kesiti (Cross-section of circular air-duct)(aerkt) FINE HVAC

146 Bu komut yuvarlak hava kanalının kesitini çizer. Kol (Arm)(AERB) Yuvarlak hava kanalına kol (branşman)çizmek için bu komutu çalıştırın. Elastik Birleştirici (Elastic connector) (AERT) Elastik birleştirici (Konektör) (örn. fan bağlantısı) çizmek için bu komutu çalıştırın. Ses emici (Sound absorber)(aern) Ses emici çizmek için bu komutu çalıştırın. Isıtma Elemanı (Heating Element) (AERTH) Isıtma elemanı çizmek için bu komutu çalıştırın. Soğutma Elemanı (Cooling Element)(AERPS) Soğutma elemanı çizmek için bu komutu çalıştırın Çizilen hava kanalı bölümlerinin dönüşümü (Conversion of drawn air-duct) Hava kanalının uzatılması (Extwension of air-duct) Hava kanalının uzatılması Uzat (Strecth) komutunun kullanılması ile gerçekleştirilebilir. Daha ayrıntılı olarak, komut satırında Uzat yazın Bu komut aşağıdaki seçeneklere sahiptir: Pencere veya poligon ile uzatılacak nesneleri seç Nesneleri seç: Yandaki şekilde görüldüğü gibi bir pencere içerisinde uzatmak istediğiniz hava kanalı uç noktasını seçin FINE - HVAC

147 Yer değişimi temel noktası: Yer değişiminin dayanacağı bir referans noktası tanımlayın. En yaygın olarak kullanılan seçim hava kanalı uç noktası üzerinde bir noktadır. Yer değişimi ikinci noktası: Hava kanalının uzatılmasını istediğiniz yerde ikinci bir nokta tanımlayın. Hava kanalı bölümlerinin yerini değiştirmek (Shifting of air-duct sections) Bu durumda da Uzat komutu kullanılır. Yeri değiştirilecek olan elemanların seçimi yandaki şekilde gösterildiği şekilde gerçekleştirilir. Örnek: Adım adım aşağıdaki şebeke bölümünü çizmek istediğinizi varsayalım (bu lineer çizimin otomatik dönüşümüdür). 2 Boyutlu çizim menüsünde düz bölüm (ilk slayt) seçin. Nokta<Çizgi> seçimi bilgi isteminde, noktaları kullanarak başlangıç tarafını tanımlamak için P (Point) tuşuna basın. Program sizden, ilk noktayı (sol tıklama ile seçilen rasgele bir nokta olabilir) ve daha sonra da ikinci noktayı yazarak bağıl koordinatlara göre ilk noktadan 1 m uzaklıkta olacak şekilde seçilebilir) tanımlamanızı isteyecektir. Daha sonra, Kurulum yönü tanımla bilgi isteminde sağa doğru bir nokta belirtin ve son olarak uzunluk belirt bilgi isteminde FINE HVAC

148 10 yazın (10 m anlamına gelir). Ekranda da görebildiğiniz gibi, şu ana dek birinci düz bölüm çizilmiş oldu. Şimdi, 2 boyutlu çizim slaytlarından, Merkezi Redüksiyon redüksiyonunu seçin (4. slayt) ve (nokta<çizgi>) bilgi isteminde, redüksiyonun yerleştirileceği çizgi üzerine tıklayın. Hava kanalı bitiş genişliği tanımla bilgi isteminde, 0.7 (0,7 metre) yazın. Bunun ardından, hava kanalı uzunluğu bilgi isteminde, program tarafından önerilen 0.75 değerini aynen bırakın. Bu kez Eğimli Pantolon Paçası kolunu (listede 12. slayt) seçerek çizim devam edin. Çizgiye bir kez daha tıklayın ve program tarafından istenen sıra ile, 1. hava kanalı genişliği (sol <Sol> gittiğiniz sürece) değerini 0.4 (m), dönüş açısı değerini 90 derece (varsayılan değeri kullanın) ve iç dönüş yarıçapı değerini 0,20 m (program tarafından önerilen değer) ve daha sonra dönüş açısını (ikinci hava kanalı için) tekrar 90 derece ve iç yarıçapını da 0.15 olarak (yine önerilen değer) ayarlayın. Tüm bu işlemlerin ardından, yan taraftaki şeklin çizilmiş olduğunu görebilirsiniz. İlk bölümü çizdiğiniz şekilde, <Noktalar> yerine <Çizgi> üzerinden işaretleme yaparak 5 metrelik düz bir bölümle çizime devam edin ve son olarak örneği tamamlamak üzere 90 derecelik bir eğri çizin. Kullanıcı uzat komutunun yanı sıra program tarafından sağlanan diğer aksesuarları kullanarak farklı bölümleri uzatmak veya kısaltmanın ne kadar kolay olduğunu fark edecektir. Not: Hava kanallarının 2 boyutlu çiziminin lineer çizim üzerinden otomatik olarak yaratılmış olması halinde, prosedürün tamamı Fine uzmanının uzman editörü tarafından tanımlanabilecek belli bazı kuralları izleyebilir. Bu şekilde, "Otomatik Eğri=2" komutu, hava kanalı diyagramının lineerden iki boyutluya dönüştürülmesinde kullanılan açı tipini (ilgili kitaplıktan alınan seri numarası) gösterir. Bundan başka, aşağıdaki parametrelerle birlikte, dönüş açısı eğriliğinin yarıçapının hava kanalı genişliğine oranı da (İç Yarı çapın Genişliğe Oranı=0.5) tanımlanır: Merkezi Boru Uzunluğu Katsayısı=2.5 Daraltılacak Olan Boru = Min (olası değerler Min, Maks, En Sol,En Sağ) Genişletilecek Olan Boru = Maks (olası değerler Min, Maks, En Sol,En Sağ) Buna ek olarak, esnek hava kanalları rotasının eğrilik yarı çapı (EsnekEğri=1), esnek blok mesafesi (Esnek Blok Mesafesi=0.1) ve (varsa) uçları arasında ölçülen minimum esnek uzunluğu da (Esnek Kenar Mesafesi=0,2) tanımlanır. "Düğüm Blok Adı" komutu şebeke tanımlamasında kullanılacak olan bloğu belirtir Boyutlu Kanal Çizimi (3D Air-duct Drawing) İki boyutlu çizimin yanı sıra (el ile girilerek veya otomatik lineer çizim dönüşümü sonrasında), Fine aynı zamanda üç boyutlu hava kanalı çizimini de seçili kılmaktadır. Her iki çizim yöntemi de tamamen bağımsız olup, üç boyutlu olarak çizim yapmak için iki boyutlu çizimle başlamanıza gerek yoktur. Bu nedenle, 3 boyutlu ve 3 boyutlu çizimin her tür kombinasyonunu yapmak [ yalnızca 2 boyutlu, FINE - HVAC

149 yalnızca 3 boyutlu, 2 boyutlu ve 3 boyutlu, 2 boyutlu ve 3 boyutlu çizimin bir parçası (inşaat detayları ile ilgili parça) vs.] mümkündür. HAVA KANALLARI seçeneği seçili olduğunda Üç boyutlu Hava Kanalı Çizimi, AutoNET menüsünde bulunan 3 boyutlu çizim alt sistemi tarafından desteklenir. 3 Boyutlu Çizim seçildiğinde, ekranda her biri tam çizim uygulaması ile bağlantılı olan bir dizi slayt görüntülenir. Örneğin, düz kanal bölümü seçildiğinde, ilgili yöntem sizden bunun uzunluğunu, genişliğini ve yönünü girmenizi ister. Benzer şekilde, dirsek seçildiğinde, program sizden kanalın başladığı bölümü girmenizi ve ilgili açıyı belirlemenizi ister. Bundan başka, tüm bu işlemler artarda gerçekleştirilebilir ve bu şekilde kullanıcı şebekeyi kesintisiz olarak çizebilir ve her bölüm veya aksesuarı, bir öncekinin sona erdiği yerde otomatik olarak çizime dahil edebilir. Tüm boyutsal bilgileri taşıyan lineer şebekenin kat planı üzerinde izlenebileceğini düşündüğünüzde, hava kanalı çiziminin en az hata yapma olasılığı ile kolayca tamamlanabileceği son derece açıktır. Menü slaytlarına karşılık gelen her bir çizim komut işleminin detaylı olarak açıklanmasından önce iki boyutlu çizimin iki genel ilkesini açıklamamız gerekmektedir: Kanalın her bir bölümü iki şekilde oluşturulabilir: a) Çizilmiş olan profilin parçası olarak (As part of an already drawn frame): Bu durumda program orijinal genişliği, çizilen profilden okur ve kullanıcı profilin bir tarafında 3 boyutlu nesnenin yönünü tanımlar. b) Çizilmiş olan bir başka bölümün parçası olarak (As part of another, already drawn, section): Bu durumda program orijinal genişliği çizilen bölümden okur ve kullanıcı bir önceki bölümün bir tarafında 3 boyutlu yeni nesnenin yönünü tanımlar. Pek çok kanal bölümünün bir öncekini izlemesi sayesinde bu özelliğin çizimi ne denli kolaylaştırdığı son derece açıktır. Not: Hava kanalı bölümleri otomatik olarak BUILD_FLOORx_BODIES_3D katmanına ve yardımcı çizgiler de BUILD_FLOORx_LIMITS_3D katmanına yerleştirilir ve bu şekilde farklı çizgi yükseltisi ile çizilebilirler (katmanla yerleştirildiği şekilde). 3 boyutlu çizim komutları aşağıdaki şekilde gruplandırılmaktadır: a) Çizim referansı olarak kullanılan başlangıç yardımcı bağlantı profillerini yaratmak için kullanılan ve 3 Boyutlu Çizim alt menüsünde bulunan komutlar b) Hava kanalları seçilirken slaytlar penceresinde görüntülenen 3 boyutlu aksesuar komutları (a) grubunda bulunan komutlar aşağıda verilmiştir: Dikdörtgen profil (Rectengular frame) (REB3D). Üzerinde 3 boyutlu hava kanalı çizimine başlayacağınız başlangıç dikdörtgen profili çizmek için bu komutu çalıştırın. Sizden girmenizi istenen veriler: İlk tepe: Kullanıcıdan profilin ilk tarafındaki tepe noktasını belirtmesi istenir. İkinci tepe: Kullanıcıdan profilin yan tarafındaki ikinci tepe noktasını belirtmesi istenir. FINE HVAC

150 Profil yüksekliği (m): Kullanıcıdan çizilecek olan profil yüksekliğini belirtmesi istenir. Profil Böl (Splite frame) Pantolon paçası görünümünde kanal çizimine başlamak üzere çizilmiş olan profili iki parçaya bölmek için bu komutu çalıştırın. Üç noktalı dikdörtgen profil (Three-point rectengular frame) Üzerinde 3 boyutlu hava kanalı çizimine başlayacağınız başlangıç dikdörtgen profili çizmek için bu komutu çalıştırın. Sizden girmenizi istenen veriler: İlk tepe: Kullanıcıdan profilin ilk tarafındaki tepeyi belirtmesi istenir. İkinci tepe: Kullanıcıdan profilin yan tarafındaki ikinci tepeyi belirtmesi istenir. Üçüncü tepe: Kullanıcıdan profilin yan tarafındaki üçüncü tepeyi belirtmesi istenir. Menüden 3 boyutlu Kava Kanalları nı seçtiğinizde, 3 boyutlu çizim komutları ile birlikte (b grubu) aşağıdaki pencere görüntülenir. Bu komutlar ve bunların çalıştırılma şekilleri aşağıda detaylı olarak açıklanmıştır (komut satırına yazılabilen köşeli parantez içindeki komut adları ile birlikte). Düz hava kanalı (Straight Air-duct) (AERE3D) AERE3D komutu düz hava kanalı çiziminde kullanılır. Sizden bir önceki bölümün yan tarafını ve kanal uzunluğunu belirtmeniz istenecektir. Komut mesajları şunlardır: Hava kanalı temeli: Çizilmiş olan hava kanalı veya profilin yan tarafını seçin. Hava kanalı uzunluğu (m): Kanal uzunluğunu yazın (veya fareyi kullanarak tanımlayın). Temel Hava kanalı (Basic Air-duct)(AERG3D) FINE - HVAC

151 AERG3D komutu rasgele şekil ve/veya konumdaki hava kanallarının çiziminde kullanılır (yan kanallar, farklı başlangıç ve bitiş boyutlarına sahip kanallar, vs). Çizim sırasında, sizden bir önceki bölüme ait kenarın yanı sıra kanalın uzunluğu, bitiş genişliği ve yüksekliği ile bitiş konumunu belirtmeniz istenecektir. Komut mesajları şunlardır: Hava kanalı temeli: Çizilmiş olan hava kanalı veya profilin yan tarafını seçin. Hava kanalı bitiş genişliği: Hava kanalı bitiş genişliğini ister yazarak ister fareyi kullanarak girin. Hava kanalı bitiş yüksekliği (m): Hava kanalı bitiş yüksekliğini ister yazarak ister fareyi kullanarak girin. Bitiş temel merkezi konumu: Kanalın bitiş konumunu belirtin. Tek taraflı redüksiyon (One-sided contraction) (AERD3D) Bu komut hava kanalının tek taraflı redüksiyon çiziminde kullanılır. Komut mesajları: Hava kanalı temeli: Mevcut hava kanalının, redüksiyonun çizilecek olan bölüm veya profil tarafını seçin. Hava kanalı bitiş genişliği: Hava kanalı bitiş genişliğini ister yazarak ister fareyi kullanarak girin. Bitiş genişliği m olarak verilir. Redüksiyon uzunluğu<>: Redüksiyon uzunluğunu m olarak girin Program istenen minimum redüksiyon uzunluğunu önerir. Redüksiyon uzunluğu aşağıdaki formül ile hesaplanır: C=(A-B)x4 Burada C= redüksiyon uzunluğu, A= başlangıç genişliği ve B= bitiş genişliğidir. Çift taraflı redüksiyon (Double-sided contraction) (AERM3D). Bu komut merkeze bağlı hava kanalı redüksiyon (çift taraflı) çizimi için kullanılır Komut mesajları şöyledir: Hava kanalı temeli: Mevcut hava kanalının, redüksiyonun çizilecek olan bölüm tarafını seçin. Hava kanalı bitiş genişliği: Hava kanalı bitiş genişliğini ister yazarak ister fareyi kullanarak girin. Bitiş genişliği m olarak verilir. Hava kanalı bitiş yüksekliği (m): Bitiş redüksiyon yüksekliğini m olarak yazın. Hava kanalı uzunluğu: Kanal uzunluğunu yazın (veya fareyi kullanarak tanımlayın). Program istenen minimum redüksiyon uzunluğunu önerir. Redüksiyon uzunluğu aşağıdaki formül ile hesaplanır: C=(A-B)x2.5 Burada C= redüksiyon uzunluğu, A= başlangıç genişliği ve B= bitiş genişliğidir. Eğri (Curve) (AERC3D) FINE HVAC

152 Kavisli hava kanalı bölümü çizmek için bu komutu çalıştırın. Kavisi çizmek için, kavisin çizileceği bir önceki bölümün yan tarafını, dönüş açısını ve iç dönüş yarı çapını belirtmelisiniz. Komut mesajları: Hava kanalı temeli: Mevcut hava kanalının, eğri çizilecek olan bölüm tarafını seçin. Dönüş açısı <90>: Kavisin dönüş açısını tanımlayın (varsayılan değer 90 derecedir). İç dönüş yarıçapı <>: Kavisin iç dönüş yarıçapını belirtin. Program izin verilen minimum iç yarıçap değerini önermekte ve bu değer RL nin iç yarıçap ve A nın da kavis genişliğini gösterdiği RL A2 formülünden elde edilir. Eşit iç ve dış yarıçapına sahip eğri (Curve with equal inner and outer radii) (AERS3D) Bu komut eşit iç ve dış yarıçapına sahip eğri çizer ve bir önceki eğri (ΑERC3D) ile aynı şekilde işlev görür. Aradaki tek fark iç yarıçapa eşit olan dış yarıçapın küçük olmasıdır. Açı (Angle)(AERΖ3D) Bu komut iç yarıçapı bulunmayan açı çizimi için kullanılır. Daha ayrıntılı olarak, iç ve dış açıların her ikisi de 90 derecedir. Komut eğri komutlarında olduğu gibi, iç yarıçap değerinin girilmesine gerek duyulmadan çalıştırılır. İç yarıçapına sahip açı (Angle with inner radius) (AERO3D) Bu komut bir açı çizer ancak burada iç yarıçapını da belirtebilirsiniz. Redüksiyon eğrisi (Contraction curve)(aeroc3d) Bu komut redüksiyon eğrisi çizer. A bitiş genişliği ve B başlangıç genişliği ise bu durumda iç yarıçap (RL) RL=0.75*A formülü ve dış yarıçap da Ro=B+0.75*A formülü üzerinden hesaplanır. Örnek: Aşağıda bulunan 3 boyutlu detayları çizin FINE - HVAC

153 3 Boyutlu Çizim menüsünde kanalın dikdörtgen kesiti olan Dikdörtgen Profil i seçip, boyutlarını (örn. genişlik=1 ve yükseklik=1) ve yönünü (örn. sağa) girerek çizime başlayın. Daha sonra 3 Boyutlu Çizim -> Hava Kanalları menüsünden ilk slaydı seçin ve Hava kanalı temeli seçmeniz istendiğinde profili işaretleyin. Hava kanalı uzunluğu belirtmeniz istendiğinde, örneğin 10 m değerini girin. Burada, 3 Boyutlu Görünüm ü seçtiğinizde, kanalın ilk dikdörtgen kesitli bölümünün çizilmiş olduğunu göreceksiniz. 3 Boyutlu Çizim -> Hava Kanalları nı seçip, slayt listesinden 5. eğriyi seçerek devam edin. Hava kanalı temeli seçimi bilgi isteminde eğrinin iç eksenine karşılık gelen profil kenarını tıklayın. Hava kanalı açısını belirtmeniz istendiğinde açıyı 90 derece olarak girin ve iç yarıçapını 0.2 olarak ayarlayın. Bu değerleri verdikten sonra, yan taraftaki şekilde görülen üç boyutlu nesnenin çizilmiş olduğunu görebilirsiniz. Bunun ardından, daha önceki gibi dikdörtgen kesitli bir bölüm çizin ancak bu kez eğrinin serbest ucuna ait profili tanımlamalı ( Hava kanalı temeli seçmeniz istendiğinde) ve Hava kanalı uzunluğu belirtmeniz istendiğinde, 5 m değerini girmelisiniz. Yeni uçta pantolon paçası görünümünde bir kanal tanımlamak istediğinizi varsayalım. Bu nedenle, pantolon paçası nın iki eğrisini çizmek üzere iki profil oluşturmak için Profil Böl ü seçin. İlk profil genişliği olarak 0.5 girdiğinizde, profilin iki dikdörtgen bölüme ayrılmış olduğunu göreceksiniz. FINE HVAC

154 Yukarıda görüldüğü gibi, pantolon paçasının iki eğrisini yaratmak üzere mevcut eğrilerden birini seçin. Son olarak, çizimi tamamlamak üzere iki kenar üzerinde iki dikdörtgen bölüm ilave edin. Kullanıcı, ayrıca diğer 3 boyutlu aksesuar türlerini çizerek de alıştırma yapabilir FINE - HVAC

155 6. Plus Çizim Araçları Giriş bölümünde belirtildiği gibi, Fine, PLUS genel menüsü altında çok geniş bir seçenekler grubuna sahiptir. Bunlar, çizim esnasında kullanıcıya yardımcı olmak üzere program içerisine yerleşik bir dizi ilave çizim araçlarıdır. PLUS seçenekler menüsünde bulunan ilk seçenek, ölçek tanımlamada kullanılan Baskı Ölçeği dir (Printing Scale). Bunun ardından, PLUS seçenekler menüsü, her biri kendisine has araçlara sahip çizim araçları genel menüsünü içerir. Bu menüler aşağıda listelenmiştir: FINE HVAC

156 METİN (TEXT) METİN ÇERÇEVESİ (TEXT FRAME) AÇIKLAMALAR (COMMENTS) ÇİZGİLER (LINES) KATMANLAR (LAYERS) BLOKLAR (BLOCKS) TARAMA (HATCH) Her kategoriye ait araçlar aşağıda detaylı olarak açıklanmıştır. 6.1 Text İşlem Seçenekleri Metin menüsü seçeneği, özellikle çizim içerisinde metin düzenlenmesinde faydalı çok sayıda araç içermektedir. Bu araçlar aşağıda menüde görüntülendikleri sıra ile açıklanmıştır. Parantez içinde yazılan komutlar, söz konusu komutların AutoCAD veya IntelliCAD de bulunan benzerlerini göstermektedir Aktif Text Yüksekliğini Belirle (Text Height) Yukarıdaki komutu kullanarak, çizimin geçerli yüksekliğini çizim milimetre birimi olarak ayarlayabilirsiniz FINE - HVAC

157 6.1.2 Aktif Text Fontunu Belirle (Select Style) Yukarıdaki komutu kullanarak, kullanmak istediğiniz yazı tipini belirleyebilirsiniz. Bu durumda seçilen yazı tipi, geçerli yazı tipi olacaktır Text Gir - DTEXT (Text) Bu komut, uygulama tarafından istenen metin yüksekliği ve açısını belirlediğinizde, çizim üzerinde direk olarak metin yazabilmenizi sağlar. <Enter> tuşuna iki kez bastığınızda yükseklik ve açının varsayılan değerleri korunur ve istediğiniz metni hemen yazabilirsiniz. FINE HVAC

158 6.1.4 Paragraflı Text Gir (Ptext) [Edit Paragraph (Ptext)] Bu komut paragraf metin editörünü etkinleştirir. Bu komutun kullanılması ile aşağıdaki bilgi istemleri görüntülenir: Ortala/Düzenle/Sığdır/Sağ/Serbest/?/<Başlangıç noktası> (Center/Edit/Fit/Right /Slack /?/<Startpoint>): Metnin başlangıç noktasını belirtin. Metin yüksekliği <0.2000> (Text Height<0.2000>): Metin yüksekliğini çizim birimi ile belirtin. <Enter> tuşuna basıldığında, varsayılan değer kabul edilir. Dönüş açısı <0> (Rotation angle<0>): Metin yazma açısını belirtin. Satır aralığı <0.3000> (Inter_line spacing<0.3000>): Metin satır aralığını belirtin. Maksimum satır uzunluğu <2.000> Maximum line length<2.000>): Metnin maksimum satır uzunluğu çizim birimi (Çizim Birimi) üzerinden ayarlanır. Metin (Text): Metni yazın. Yeni bir satıra yazmak istiyorsanız, geçerli satırın sonuna gelmeden önce sadece <Enter> tuşuna basın Aritmetik Seri Text/Rakam Gir (Arithmetic Progression) (Sequence) Yukarıdaki komut çiziminiz üzerimde birbirini izleyen bir dizi harf veya rakam yerleştirir. Bu, benzer nesnelerin (örn. anahtarlar, ışıklar, yangın kutuları, vs.) otomatik numaralandırılmasında oldukça kullanışlıdır. Komut çalıştırıldığında, aşağıdaki bilgi istemleri görüntülenir: Alfabetik <Α> veya Sayısal <S> Sıralama <A veya S>? (Alphabetic <A> or Numerical <N> or N>?): Alfabetik sıralama istendiğinde A, sayısal sıralama istendiğinde S yazın. A yazdığınızda şu bilgi istemleri alınır: İlk harf hangisi? (Which is the first letter?): Sıralamanın başlangıç harfini belirtin örn. B Metin hizalama <Sol Sağ Orta.>? (Text alignment<left Right Cen. Mid.>?): Metin hizalamasının sola, sağa, ortaya mı olacağını belirtin. Yazma açısı? (Writing Angle?): Metin yazma açısını derece cinsinden belirleyin Önek <Ö> veya Sonek <S> Ekle? (Add Prefix <P> or Suffix <S>?): Numaralandırma sonucu metne önek veya sonek eklemek isteyip istemediğinizi belirtin. İlave metin (Added Text): Önek veya sonek olarak kullanılacak sonraki metni belirtin. Metin noktalarını ver (Give Text Points): Metnin yerleştirilmesini istediğiniz noktaları belirtin. S ( N ) yazdığınızda şu bilgi istemleri alınır: İlk sayı hangisi? (Which is the first number?): Numaralama başlangıç hanesini belirtin. Eklenecek sayı? (Number to be added?): Sıralamayı oluşturmada kullanılacak adımı belirtin FINE - HVAC

159 Metin hizalama <Sol Sağ Orta.>? (Text Alignment <Left Right Cen. Mid.>?): Metin hizalamasının sola, sağa, ortaya mı olacağını belirtin. Yazma açısı? (Writing Angle?): Metin yazma açısını derece cinsinden belirleyin Önek <Ö> veya Sonek <S> Ekle? (Add Prefix <P> or Suffix <S>?): Numaralandırma sonucu metne önek veya sonek eklemek isteyip istemediğinizi belirtin.. İlave metin (Added Text) : Önek veya sonek olarak kullanılacak metni belirtin. Metin noktalarını ver (Give Text Points) : Metnin yerleştirilmesini istediğiniz noktaları belirleyin Text Gir (Stil Ekrandan Göstererek Al) (Set Style) Mevcut metin parametrelerini (yazı tipi, karakter yüksekliği, vs.) metin yazmak istediğinizde yukarıdaki komut kullanılır. Komut bilgi istemleri şunlardır: Mevcut metni seç (Select existing Text): Yeni metin yazmada baz alınacak metin parçasını seçin. Hizala/stil/<başlangıç noktası> (Justify/Style/<start point>): Metnin başlangıç noktasını belirtin. Bununla birlikte H (J) tuşuna basarak metin hizalamayı yada S (S) tuşuna basarak karakter stilini ayarlayabilirsiniz. Dönüş açısı <0> (Rotation angle<0>): Metin yazma açısını belirleyin. Metin (Text): Metni yazın Text Edit (Text Edit)(DDEDIT) Yukarıdaki komutu kullanarak, mevcut metni düzenleyebilirsiniz (düzenleme). Ayrıca aşağıdaki kelime işlem komutlarını da kullanabilirsiniz DOS Text Edit (DOS Text Edit)(Etext) Yukarıdaki komut, metin satırının düzenlenmesinde yararlıdır. Mevcut tüm Türkçe ve İngilizce karakterleri kullanabilirsiniz. Komut bilgi istemi: Düzenlenecek metni al (Pick text to edit): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. Metni seçtikten sonra, içerisinde metni düzenleyebileceğiniz metin editörü açılır. Tüm değişiklikler yapıldıktan sonra, <Enter> tuşuna basın, böylece ekrana geri dönmüş olacaksınız DOS Sistemine (To DOS System) Metin,DOS sisteminde kullanılan yazı tipleri ile yazılmış metne dönüştürülür Windows Sistemine (To Windows System) Metin Windows sisteminde kullanılan yazı tipleri ile yazılmış metne dönüştürülür Metin Düzenle (Text Edit) (Export/Edit) Bu komut bir metin parçasının tamamını metin editörü kullanarak düzenleyebilmenizi sağlar. Komut bilgi istemleri: nesneleri seç (Select objects): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. Uygulama mevcut konumunda bulunan metin satırlarından oluşmaktadır. Metin editörünü FINE HVAC

160 açarak, istediğiniz değişiklikleri yapabilirsiniz. İşlemler tamamlandığında, <F10> (EXIT) tuşuna basın Metin Güncellensin mi? (E/H) (Y/N) bilgi istemine E (Y) cevabı verdiğinizde metin güncellenir Stil Değiştir (Change Style) Karakter stilinin (stil) değiştirilmesi için yukarıdaki komut kullanılır. Daha ayrıntılı olarak, komut bilgi istemleri şunlardır: Genel <G> veya Seçmeli <S> (Global <G> or Selective <S>): G tuşuna basılması ile mevcut metnin tamamı düzenlenirken S tuşuna basıldığında yalnızca seçili metin düzenlenir: Nesneleri Seç (Select objects): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. Yeni stil adı (veya?) [New style name (or?)]: Yeni karakter stilini belirleyin Büyük harfi Küçük Harf veya Tersi (Capital-Lower case) (Upper_Lower) Yukarıdaki komut küçük harfli karakterlerin büyük harfe, büyük harfli karakterlerin küçük harfe dönüştürülmesinde kullanılır. Ayrıntılı olarak, bilgi istemleri: Nesneleri Seç (Select objects): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. hangi harf <Büyük mü Küçük mü>? (What case <Upper or Lower>?): (B) (U) (Büyük) tuşuna basılması ile metin büyük harfe, (K) (L) (küçük) tuşuna basılması ile küçük harfe dönüştürülecektir Text Yüksekliği Değiştir (Change Height) (Τheight) Yukarıdaki komut istediğinizde metin yüksekliğini değiştirmek için kullanılır. Bunu seçiğinizde sizden istenecek bilgiler aşağıda verilmiştir: Nesneleri Seç (Select objects): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. Yeni metin yüksekliğini gir (Enter new text height): Yeni karakter yüksekliğini çizim birimi üzerinden belirtin Text Strecth (Stretch) Yukarıdaki komut metin uzatılması veya kısaltılmasında kullanılır. Bu komut seçildikten sonraki komut bilgi istemleri: Uzatılacak metni seç (Select text to stretch): Uzatmak istediğiniz metni seçin. Uzatma yönü <Sol veya Sağ>? (Side to stretch <Lef tor Right>?): Metni hangi tarafa doğru uzatmak istediğinizi belirtin Text tanzim Şekli (Sol-Sağ vs.) (Justify)(Align) Yukarıdaki komut metnin hizalanmasında oldukça faydalıdır. Bunu seçtiğinizde sizden istenecek bilgiler aşağıda verilmiştir Nesneleri Seç (Select objects): Düzenlemek istediğiniz metni seçin. Yeni Hizalama (Sol/sağ vs.)[new Justification(Left/Right etc): Yeni hizalamayı belirleyin FINE - HVAC

161 Tesisat Devre No Açısını Değiştir (Change Numeration) (Angle_block) Yukarıdaki komut, şebeke içindeki alıcıların (örn. hidrolik reseptörler, radyatörler, vs.) numaralandırma metin açısını değiştirmede kullanılır. Bilgi istemleri: Düğüm numaralandırma metni açısı (Node numbering text angle) : Numaralandırma metninin yeni açısını belirtin. Düğüm numaralandırma metni yüksekliği (Node numbering text height): Karakter yüksekliğini belirtin. Nesneleri Seç (Select objects): Numaralandırma metinlerinin açısını düzenlemek istediğiniz ralıcıları seçin. Yeni Hizalama (Sol/sağ vs.) (New Alignment (Left/Right etc): Yeni hizalamayı belirtin Ekle Add) (Append) Yukarıdaki komut, bir kelimenin sola veya sağa doğru uzatılmasında (önek veya sonek) kullanılır. Bu komutu seçtiğinizde, istenen kelimeyi seçin, sola mı sağa mı sorusunu yanıtlayarak, eklenmesi istenen metni yazın, burada yapmış olduğunuz işlemlerin sonucunu görebilirsiniz Ekrandan Göstererek sağa/sola text ekle (Replace) Bu komut çizim içinde bir metin parçasının bir başkası ile değiştirilmesinde kullanılır. Bu komutun işleyişi oldukça basittir: önce değiştirmek istediğiniz kelimeyi belirleyin ve daha sonra da yeni kelimeyi girin Text-Bul Değiştir (Search-Replace)(Search_Repl) Bu komut çizim içinde bir metin parçasının bir başkası ile değiştirilmesinde kullanılır. Değiştirilecek olan metnin çizim içerisinde birden fazla yerde bulunması halinde, tekrarlanan bu metin her birinde değiştirilecektir. Bu komutun işleyişi oldukça basittir: önce değiştirmek istediğiniz kelimeyi belirleyin ve daha sonra da yeni kelimeyi girin. 6.2 Text Çerçevesi Koy (Text Frame) Dikdörgen Çerçeve Koy (Orthogonal) (Box_Txt) Bu komut, bir kelime veya metin parçasının kutu (dikgen çerçeve) içerisine yerleştirilmesi için kullanılır. Yapmanız gereken tek hareket istenen kelimeyi seçmek ve daha sonra <Enter> tuşuna (veya farenin sağ tuşuna) basmaktır, bunu yaptığınızda ekranda, seçmiş olduğunuz kelimenin çerçeve içerisine alındığını görebilirsiniz Dairesel Çerçeve Koy (Circle_Txt) Bu komut, bir kelime veya metin parçasının yuvarlak içerisine yerleştirilmesi için kullanılır. Yapmanız gereken tek hareket istenen kelimeyi seçmek ve daha sonra <Enter> tuşuna (veya farenin sağ tuşuna) basmaktır, bunu yaptığınızda ekranda, seçmiş olduğunuz kelimenin yuvarlak içerisine alındığını görebilirsiniz. FINE HVAC

162 6.2.3 Eliptik Çerçeve Koy (Oval) (Elipse_Txt) Bu komut, bir kelime veya metin parçasının oval (elips) bir çerçeve içerisine yerleştirilmesi için kullanılır. Yapmanız gereken tek hareket istenen kelimeyi seçmek ve daha sonra <Enter> tuşuna (veya farenin sağ tuşuna) basmaktır, bunu yaptığınızda ekranda, seçmiş olduğunuz kelimenin oval bir çerçeve içerisine alındığını görebilirsiniz Poligon Çerçeve Koy (Polygon_Txt) Bu komut, bir kelime veya metin parçasının çokgen (poligon çerçeve) içerisine yerleştirilmesi için kullanılır. Yapmanız gereken tek hareket istenen kelimeyi seçmek ve daha sonra <Enter> tuşuna (veya farenin sağ tuşuna) basmaktır, bunu yaptığınızda ekranda, seçmiş olduğunuz kelimenin çokgen içerisine alındığını görebilirsiniz. 6.3 Çizime Not Ekleme İşlemleri (Comments) Plus seçeneklerinin Açıklamalar menüsü çizime bir açıklama veya referans yerleştirilmesini sağlayan araçları kapsamaktadır. Bu araçlar, menüde görüntülendikleri sıra ile açıklanmıştır Ucu Oklu, İşaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Arrow) (Lead_A) Yukarıdaki komut, çiziminizde belli bir noktayı işaretlemek veya not eklemek üzere ok kullanabilmenizi sağlar. Komut bilgi istemleri şöyledir: Ok bitiş noktası (Arrow ending point): İşaretlemek istediğiniz noktayı ve bunu izleyen noktaları belirtin. Açıklama ekle? <Y> (Add Comment?<Y>): Belirlediğiniz metni yazmak istediğinizde Y, aşağıdaki bilgi istemleri alınacaktır: Yükseklik (Height): Karakter yüksekliğini belirleyin. Buna ait değer metnin geçerli değeridir (geçerli değeri kullanmak istiyorsanız, sadece <Enter> tuşuna basın). Dönüş açısı <0> (Rotation angle <0>): Yazılacak metnin açısını belirleyin. Metin (Text): Metni yazın Kalın, Ucu Oklu, İşaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_W) LEAD_A (Ok) komutu ile aynı şekilde çalışır. Aradaki fark gösterdiğiniz noktada kalın bir ok (geniş ok) yaratılmasıdır Ucu Noktalı, Oklu, İşaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_D) LEAD_A (Ok) komutu ile aynı şekilde çalışır. Aradaki fark gösterdiğiniz noktada bir nokta yaratılmasıdır FINE - HVAC

163 6.3.4 Ucu lassolu, İşaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_L) LEAD_A (Ok) komutu ile aynı şekilde çalışır. Aradaki fark gösterdiğiniz noktada bir kement yaratılmasıdır Ucu büyük lassolu, İşaret Çizgili,(Leader) Not Koy (Lead_LW) Bu komut dinamik olarak bir kement yaratır. Daha az nesneyi kavramanızı sağlayan kement komutunun aksine daha fazla nesnenin kavranması için bunu kullanabilirsiniz. 6.4 Çizgi Tipi Seçimi (Lines) Plus seçeneklerinin Çizgiler menüsü, yan taraftaki şekilde görülenler gibi farklı çizgi tipleri çizmede kullanılan araçların yanı sıra çizgileri düzenleyen araçları içerir. Bu araçlar menüde görüntülendikleri sıra ile açıklanmıştır Continious (Sürekli) Bu komut geçerli katman üzerinde sürekli çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren, fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Dotted (Noktalı Noktalı) Bu komut geçerli katman üzerinde noktalı kesik çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren, fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Dashed (Kesikli) Bu komut geçerli katman üzerinde çizgili kesik çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren, fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Kesik Çizgi-Nokta (Kesik Çizgi-Nokta) Bu komut geçerli katman üzerinde çizgili-noktalı çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren, fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Divide (Kesik Çizgi-İki Nokta) Bu komut geçerli katman üzerinde çizgili-iki noktalı çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren,fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Dot (Kesik üç çizgi Üç nokta) Bu komut geçerli katman üzerinde çizgili- üç noktalı çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren,fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz. FINE HVAC

164 6.4.7 Center (Kesik-Kısa Kesik) Bu komut geçerli katman üzerinde çizgili-boşluklu çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren,fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Çift Çizgi Çiz Bu komut geçerli katman üzerinde ikili çizgi çizmek için kullanılır. Komutu seçtiğiniz andan itibaren, fareyi kullanarak çizgiyi çizmeye başlayabilirsiniz Çizgi Kalınlığı Değiştir Bu komut mevcut çizginin genişliğini düzenlemek için kullanılır. Daha ayrıntılı olarak, komut bilgi istemleri şunlardır: Nesneleri seç (Select objects): Genişliğini değiştirmek istediğiniz çizgileri seçin. Seçilen nesnelerin yeni genişliği (New width of selected object): Yeni genişliği çizim birimi üzerinden belirtin (çizim birimleri) Çizgi Boyu Uzat/Kısalt (Change Length) Yukarıdaki komut çizgiyi herhangi bir yöne doğru uzatır. Komut bilgi istemleri: ya uzatılacak nesneyi seç (Select the entity near end to): Uzatmak istediğiniz çizgileri seçin. Eklenecek uzunluk (Amount to add): Eklenecek uzunluğu belirtin Çoklu Çizgi Boyu Uzat/Kısalt (Trim-Extend) (Multiple Trim/Extend) Yukarıdaki komut çoklu Kırpma veya Uzatma işlemini gerçekleştirir. Daha ayrıntılı olarak, komut bilgi istemleri şöyledir: Kırpmak mı uzatmak mı istiyorsunuz (Do you want to Trim or Extend): Kırpmak mı yoksa Uzatmak mı istiyorsunuz seçeneğine K (T) kırpmak veya U (E) uzatmak cevabı verdiğinizde, aşağıdaki bilgi istemleri görüntülenir: Kesme kenarlarını seçin (Select cutting edges): Kesmek istediğiniz kenarları seçin. Nesneleri seç (Select objects): İstenen çizgileri seçin. Çizgiyi kırpılacak nesneler üzerinden sürükleyin. İlk Nokta (First point): Kırpılacak olan çizgileri kesen çizginin ilk noktasını belirtin. İkinci Nokta (Second point): ikinci noktayı belirtin. Yukarıdaki komutta Uzatmayı U (E) seçtiğinizde, aşağıdaki bilgi istemleri görüntülenir: Sınır kenarlarını seç (Select boundary edges): Uzatmak istediğiniz kenarları seçin. Nesneleri seç (Select objects): İstenen satırları seçin. Çizgiyi uzatılacak nesneler üzerinden sürükleyin. İlk Nokta (First point): Uzatılacak olan çizgileri kesen çizginin ilk noktasını belirtin. İkinci Nokta(Second point): ikinci noktayı belirtin FINE - HVAC

165 Üstüste Olan Çizgileri Sil (Clear) Bu komut çizimi, diğerinin tam üzerinde bulunan çoklu çizgilerden temizler. 6.5 Layer Plus seçeneklerinden Katmanlar menüsü, katman düzenlemek için kullanılan araçları içerir. Bu araçlar menüde görüntülendikleri sıra ile açıklanmıştır. Yine, burada da parantez içerisindeki İngilizce komutlar AutoCAD veya IntelliCAD içinde bunlara benzeyen ilgili komutları gösterir Ekrandan Göstererk Aktif(Current) Layer Yap (Layset) Bu komut, geçerli katmanı, o katmana ait bir nesneyi seçerek düzenleyebilmenizi sağlar. Komut bilgi istemi: Mevcut katman üzerinde nesne seç Select an Entity on an existing layer): Düzenlemek istediğiniz katmanın parçası olan bir nesne seçin Ekrandan Göstererek Dondur (Layr_Frz) Yukarıdaki komut seçmiş olduğunuz nesne katmanını dondurur. Bu katmanın geçerli katman olması halinde, bu katmanı dondurmanın mümkün olmadığını belirten bir mesaj alınır Ekrandan Göstererek Kapat (Layr_Off) Yukarıdaki komut seçmiş olduğunuz nesne katmanının etkinliğini kaldırır. Bu katmanın geçerli katman olması halinde, bu katmanı dondurmanın mümkün olmadığını belirten bir mesaj alınır. Bir önceki Dondur komutundan farkı, Kapat komutunun söz konusu katmanın blokları arasında bulunmayan blokların etkinliğini kaldırmamasıdır. Örneğin, bir binanın üstten görünümünün AutoBUILD ile çizilmiş olduğunu düşünelim bu durumda pencereler duvar bloğu içinde kalan bloklar görünümünde olacaktır. Duvar katmanının etkinliğini kaldırmak için Kapat (LAYR_OFF) komutunu kullandığınızda, pencereler aktif durumda kalırken, Dondur (LAYER_FRZ) komutunu kullanmış olsaydınız hem duvarlar hem de pencereler dondurulacaktı Ekrandan Göstererek Kilitle (Layr_Lok) Yukarıdaki komut seçmiş olduğunuz nesne katmanını kilitler. Bu komut ayrıca geçerli katman üzerinde de kullanılabilir Kilit Aç (Layr_Unl) Bu komut yukarıdaki komutun tersi olup, Kilitle (Layr_Lok) komutu kullanılarak daha önceden kilitlenmiş olan katmanın kilidini kaldırır Ekrandan Göstererek Layer Bilgisi Al (Layr_see) Tamamen yardımcı olan bu komutun kullanılması ile, seçmiş olduğunuz nesne katmanını görüntüleyebilirsiniz Ekrandan Göstererek Aktif Layere Taşı (MovCurNt) Bu komut diğer katmanlardaki nesneleri geçerli katmana taşır. Bilgi istemleri: FINE HVAC

166 Değiştirilecek nesneleri seç (Select the objects to be changed): Geçerli katmana taşımak istediğiniz nesneleri seçin Ekrandan Göstererek Layerini Değiştir (ChgLayr) Bu komut, mevcut nesnelerin katmanını bir diğeri ile değiştirebilmenizi sağlar. İşleyişi basittir: Değiştirmek istediğiniz katmana ait nesneleri seçin. Bunları seçtikten sonra, <Enter> tuşuna (veya farenin sağ tuşuna) basın, bunun ardından daha önceden seçmiş olduğunuz nesnelerin taşınmasını istediğiniz nesne katmanını seçmelisiniz Ekrandan Göstererek Layer İçeriğini Sil (DelLayer) Bu komut söz konusu katmana ait bir nesneyi işaretleyerek seçeceğiniz katman üzerinde bulunan tüm nesneleri siler. Bu komutu etkinleştirdikten sonra, yapmanız gereken tek şey silmek istediğiniz katmana ait bir nesne seçmektir. Seçilen nesne dışında katmana ait tüm nesneler silinir Ekrandan Göstererek Layer İzole Et (OnlyCurn) Bu komut, seçilen nesne katmanını, geçerli katman olarak belirlerken, diğer tüm katmanları dondurur. Komut bilgi istemi: Katman üzerinde nesne seç (Select an entity on the layer): Geçerli olmasını istediğiniz katman nesnesini seçin Ekrandan Göstererek Layer Rengi Değiştir Bu komut katman rengini değiştirir. Öncelikle sizden rengini değiştirmek istediğiniz nesneyi seçmeniz istenir, bunu seçmek için fareyi kullanabilirsiniz. Bunun ardından da, yeni rengin seri numarasını belirtmeniz istenir. 6.6 Blok İşlemleri (Blocks) Plus seçeneklerinin Bloklar menüsü blokların işlenmesinde kullanılan araçları içerir. Bu araçlar menüde görüntülendikleri sıra ile açıklanmıştır Değiştir (Replace) Yukarıdaki komutun kullanılması ile bloklar bir başka blokla değiştirilebilir. Komut bilgi istemleri: Bir bloğu diğeri ile değiştir. Nesneleri seç (select Entities): Değiştirmek istediğiniz blokları seçin. Yeni blok adını gir (Enter the name of the new block): Daha önceden seçilmiş blokların yerini alacak bloğun adını belirtin Patlat (Xplode) Yukarıdaki komut AutoCAD veya IntelliCAD bloklarını (ve AutoCAD veya IntelliCAD in aynalanmış bloklarını) patlatır Ölçek Büyüt Küçült (Scale Up/Down)(Cscale) Bu komut bir bloğu veya metin parçasını, bunların çizime eklenme noktalarına göre küçültüp, büyütebilir. Komut bilgi istemleri: FINE - HVAC

167 yeniden ölçeklendirilecek metin ve blokları seç (Select text and blocks to rescale) nesneleri seç (Select objects): : Tarama ölçeğini (yoğunluk katsayısı) belirtin. yeni ölçek katsayısı (New scale factor): Büyütme/küçültme katsayısını belirtin. eski ölçek katsayısı (Old scale factor): Eski katsayıyı belirtin Ölçek XYZ (Scale XYZ) (Bscale) Bu komut, bloğun çizime yeniden eklenmesine gerek duyulmadan, X,Y ve Z ye göre farklı bir şekilde yerleştirilmiş olan bir bloğu büyütmenizi sağlar. Komut bilgi istemleri: yeniden ölçeklendirilecek bloğu seç (Select block to rescale) Χ ölçeği katsayısı (X scale factor): X-eksenine göre ölçek katsayısını belirtin. Y ölçeği katsayısı (Y scale factor): Y- eksenine göre ölçek katsayısını belirtin. Z ölçeği katsayısı (Z scale factor): Z- eksenine göre ölçek katsayısını belirtin Blok Say (Count) Bu komut bir bloğun çizim içerisine kaç kez eklendiğini sayabilir. Komut bilgi istemleri: Blok adını ver... (Give me the name of the block ): Çizim içerisine kaç kez eklendiği sayılacak olan bloğun adını belirtin Ekranda Blok Yerini Göster (Show) Yukarıdaki komutu kullanarak, çizim içerisindeki diğer nesnelerin etkinliğini kaldırarak, bloğun eklenmiş olduğu konumları görüntüleyebilirsiniz. Komut bilgi istemleri: Blok adını gir... (Enter the name of the block ): İzlemek istediğiniz bloğun adını belirtin. 6.7 Tarama İşlemleri (Hatch) Plus seçeneklerinin Tarama menüsü, tarama tipini belirleyebileceğiniz ve çizim alanlarının taranmasını (gölgelendirilmesini) gerçekleştirebileceğiniz bir dizi komut içerir Tarama Tip, Açı ve Ölçek Seç (Features) Yukarıdaki komutu kullanarak, Tarama tipini, baskı ölçeğini ve baskı açısını belirleyebilirsiniz. FINE HVAC

168 Vurgulama tipi seçimi Tarama düğmesine basılarak gerçekleştirilir ve tarama düğmesine basıldığında, farklı vurgulama türlerine ait resimler (slaytlar) görüntülenir Polyline içini Tara (Hatch Polyline) Bu komut bir önceki Tarama komutunu kullanarak mevcut kapalı bir çoklu çizginin içini taramanızı (doldurmanızı) sağlar. Daha ayrıntılı olarak, bu komutu seçtiğinizde, sizden taramak (doldurmak) istediğiniz ilgili kapalı çoklu çizgiyi belirlemeniz istenir, bu durumda bunu seçmek için fareyi kullanırsınız. Bu işlemlerden sonra, seçilen alanın daha önce Parametreler penceresinde belirlemiş olduğunuz Tarama tipi ve yoğunluğu ile doldurulmuş olduğunu görebilirsiniz Ekranda Serbest Noktalı Kontur Belirle (Point Hatch) Bu komutu kullanarak, sadece dış hat noktalarını belirleyerek bir alanı vurgulayabilirsiniz. Komut bilgi istemleri: Nokta alarak tarama yapın (Draw hatch by picking points) Tarama şablonu adı (Hatch pattern name): İstediğiniz tarama tipi adını belirtin. Tarama ölçeği (Hatch scale): Tarama ölçeğini (yoğunluk katsayısı) belirtin Tarama açısı (Hatch angle): Açıyı belirleyin. İlk Nokta First point): Vurgulamak istediğiniz çerçevenin ilk noktasını belirleyin Sonraki nokta (Next point): İstenen çerçeve tam olarak belirlenecek şekilde ikinci, üçüncü ve son noktayı belirleyin. 6.8 Çoklu SembolBloğu Yerleştirme İşlemleri (Symbol Grid) Yukarıdaki seçenek ilerleyen bölümlerde açıklanmış olan üstten görünüm içerisinde sembol ızgarası (örn. aydınlatıcılar düzeneği, asma tavan dekorasyonları, vs.) yaratılmasını kapsayan 3 alt seçeneğe yönlendirme yapar. Bu komutun, aynen yukarıda açıklandığı şekilde kullanıldığı ilgili alıcıların yerleştirilmesi sırasında pek çok uygulama komutu ile (örn. elektrik uygulamaları) karşı karşıya geldiği not edilmiştir Dörtgene Yerleştir (X ve Y Yönü Adetleri, a/2, a) (Parallelogram Grid) Paralel kenar ızgara komutu, a, a/2 kuralına göre içerisine seçili sembollerin (örn. aydınlatıcılar) yerleştirilebileceği dikdörtgen bir ızgara (düşey veya değil) yaratmanızı sağlar. Daha ayrıntılı olarak, komut bilgi istemleri: Blok Seç (Select Block): Fareyi kullanarak Izgara üzerine yerleştirilmesini istediğiniz sembolü seçin. İlk köşeyi seç (Select first corner): Izgaranın yerleştirileceği alanın ilk köşesini belirtin (bkz. Yardımcı şekil). İkinci köşeyi seç (Select next corner): Izgaranın yerleştirileceği alanın ikinci köşesini belirtin (şekil) FINE - HVAC

169 Üçüncü köşeyi seç (Select third corner): Izgaranın yerleştirileceği alanın üçüncü köşesini belirtin (şekil). sayısı belirt (Specify number of columns): Izgaranın istenen sayısını belirtin (şekil). Sıra sayısı belirt (Specify number of rows): Izgaranın istenen sıra sayısını belirtin (şekil). Dönüş açısı belirt (Specify rotation angle): Gerek duyulması halinde dönüş açısı değerini belirtin (başlangıç değeri 0). Yukarıdaki işlemler tamamlandıktan sonra, yaratılan ızgarayı ekranınızda görüntüleyebilirsiniz İki Sembol Arasına Yerleştir (Among two symbols) Bu komutu kullanarak, ızgara yaratabilir hatta daha da iyisi, iki sembol arasındaki serilerde düzen oluşturabilirsiniz (örn. iki aydınlatıcı arasına fazladan 5 aydınlatıcı yerleştirmek istediğinizde). Semboller arasındaki mesafe birbirine eşit olacaktır. Komut bilgi istemleri bir önceki komut bilgi istemlerine benzer Bir Sembol ve Bir Nokta Arasına Yerleştir (adet, a, a/2) (Among symbol and point) Bu komutu kullanarak, ızgara yaratabilir hatta daha da iyisi, bir sembol ve bir nokta arasındaki serilerde düzen oluşturabilirsiniz (örn. bir aydınlatıcı ve karşısındaki koridor duvarı arasına fazladan 3 aydınlatıcı yerleştirmek istediğinizde). Semboller arasındaki mesafe birbirine eşit olacak (α mesafesi) ve Nokta dan mesafesi de α/2 olacaktır. Komut bilgi istemleri önceki iki komutun bilgi istemlerine benzer. FINE HVAC

170 6.9 DWG Dosyası Byte Büyüklüğünü Optimize Et (Optimise Size) Bu komut, projenizin dosya büyüklüğünü en iyi şekilde düzenler ve proje dosyası büyüklüğünün aşırı arttığı durumlarda oldukça faydalıdır Aktif Çizim Katı (kotu) Seç, Değiştir (Current Height) Çalışmak istediğiniz kotu belirtin (örn. Alıcı yerleştirmek veya yatay boru çizmek için, vs.) Geçerli kotu düzenlemek istediğiniz her defasında, bu komutu seçmelisiniz Reddedilen Tesisat Devresini Tek renkli Yap (Restore Colors of Network) Şebeke düzeni oturduktan sonra, eğer şebeke tamamen yerine oturmamışsa (beyaz renkli alt şebekeler varsa) bu komutu kullanarak orijinal renkleri geri yükleyebilirsiniz Üstüste Çizilmiş Fine Tesisat Hatlarını Sil (Delete Duplicate Pipes) Bu komut yanlışlıkla birbirinin üzerine çizilmiş olan boruları (veya kabloları veya kanalları, vs) siler (örn. bir boru yanlışlıkla- bir diğerinin üzerine çizildiğinde ve görülmez olduğunda, uygulama bunu otomatik olarak siler. 7. Örnekler (Examples) 7.1 Örnek 1 Bu bölümde açıklanan örnek program CD'si içinde \Çalışmalar klasöründe Test1.bld adlı dosyada bulunabilir. Proje Seçimi komutu ile kullanıcı ilgili adı geçen yolda bu dosyayı arayabilir (veya tüm "test1.bld" dizinin sabit diske kopyalanmış olması kaydıyla, dosyayı sabit disk üzerinden seçmesi daha uygun olacaktır). İlgili şekillerde de görüldüğü gibi, örnek,, 5 normal kat, 1 zemin kat (pilotis), 1 bodrum katından ve sofitadan oluşan 7 katlı bir apartman binasıdır. Binanın mimari kat planları Mimar tarafından FINE - HVAC

171 DWG dosyası olarak verilmiş ve başka bir mimari program tarafından yaratılmıştır. Kat planlarının dosya adları "ypo.dwg", "pil.dwg", "1os.dwg", "2os.dwg", "3os.dwg", "4os.dwg", "5os.dwg" ve "dvma.dwg" olup, bunlar "Test.bld" dizinine kaydedilmişlerdir. TEST1.BLD" projesini seçin ve Değişiklikler bir önceki projeye kaydedilsin mi? bilgi istemini H (N) şeklinde cevaplayın. Bu işlemlerden sonra proje yüklemesine başlanacaktır. Not: Bu noktada, diğer kullanıcılar tarafından sağlanan AutoCAD veya IntelliCAD uygulama çizimlerinin kullanılması durumunda projede kullanılan bazı yazı tipleri bulunamayabilir. Bu durumda, belli bir yazı tipi girmeniz istendiği ilk seferinde, bunu farklı uygulamalarda kullanılan tüm yazı tiplerini bulabileceğiniz FINE CD'si içindeki \FONTS\ACAD" dizininden seçebilirsiniz. Proje yüklendiğinde, Tek Borulu Sistem kat planına (uygulamanın ve son Proje Kaydet işlemine ait katın) karşılık gelen aşağıdaki ekranı görebilirsiniz: FINE HVAC

172 Bina Tanımı (Building Definition) seçeneği seçildiğinde, karşılık gelen katlara ve DWG dosya adlarına sahip katları görebilirsiniz. Bu özel pencerede, kullanıcı Kısım 4 ve 5 e göre çeşitli tesisatların nasıl çizilmiş olduğunu görmek üzere Bina Tanımı seçeneği üzerinden herhangi bir katı etkinleştirebilir ve Uygulama Seç (Select Application) seçeneği üzerinden herhangi bir uygulamayı seçebilir. Kullanıcı, daha sonra bir adım daha ilerleyerek, projeleri değiştirerek, düzenleyebilir ve yine istediği sonuçları alıp, programa daha da alışarak daha özenli adımlarını gerçekleştirebilir FINE - HVAC

173 Aşağıda, Isıtmadan başlayarak her E/M tesisatını ayrıca ele alarak, bu özel projenin tamamlanması için izlenmesi gereken adımları özet olarak tekrarlamaya çalışacağız. Isıtma (Heating): Binanın ısıtılması için Tek Borulu Sistem seçilmiştir. Tek Borulu Sistem tesisatının çizilmesinden önce her katın ısıtılacak alanlarına ait ısı kayıpları hesaplanmalıdır. Mevcut kat planlarının farklı bir Mimari Program ile yaratılmış olması halinde (FINE veya IDEA dışında), ısı kayıpları kat planı üzerinden otomatik olarak hesaplanamaz. Bunun mümkün olabilmesi için, mevcut çizim üzerinde duvarları ve açıklıkları FINE kullanarak yeniden çizmelisiniz. AutoCAD (veya IntelliCAD) Nesne Seçimi Ayarları (Object Selection Settings) seçeneğini ve daha sonra Nesne Sınıflama Yöntemi (Object Sort Method) seçeneğini kullanmanız halinde bunu pratik olarak yapmanız kolaylaşacaktır. Açılan iletişim penceresinde Nesne Seçimi (Object Selection) seçeneğini etkinleştirin ve diğer tümünün etkinliğini kaldırın (böylece kullanıcı tarafından seçilen noktalar kenetlenir). Aslında bu işlem ısıtılan 5 kat için (3,4,5,6,7. katlar) gerçekleştirilir. Çizilmiş olan duvarlar ve açıklıklar her kat için 3 Boyutlu Görünüm seçilerek görüntülenebilir. FINE HVAC

174 Bunun nedeni, Katman Yönetimi (Layers Management) penceresinde, duvarların ve açıklıkların yalnızca 3 boyutlu görünümde etkinleştirilip, FINE ın kat planları modunda görüntülenememesidir. Bu nedenle, kat planlarında görüntülenen çizimler, Mimar tarafından verilen mimari kat planlarıdır. Duvarların ve açıklıkların çizilmesinin ardından bunu Plan Görünümü Elemanlarının Tanımı (Definition of Plan View Elements) komutunun kullanılması ile (örn. nokta ile) her alan için mekan tanımı prosedürü izler. Bu şekilde, ısı kayıplarının otomatik hesaplaması için (klima projesi için gerekli olan soğutma yüklerinin hesaplamasında olduğu gibi) gerekli arka plan yaratılmış olacaktır. Not: Kat planlarının FINE ile (veya 4M mimari programi olan IDEA) çizilmiş olması halinde, kat planının yeniden çizilmesine gerek yoktur, alanların tanımlanması yeterli olacaktır. Bu nedenle, AutoBLD seçenekleri menüsünden Hesaplamalar -> Isı Kayıpları (Calculations->Thermal Losses) menüsüne geçip, Isı kayıplarını Güncelle (Update Thermal Losses ) (bunlar örnekte hesaplanmış olduğundan yeniden hesaplanmalarına gerek yoktur) bilgi isteminde HAYIR ı (NO) seçerek, Isı Kayıplarının hesaplama uygulamasına girin. 3,4,5,6,7.Katların detaylı karakteristikleri ve ısı kayıplarının analitik hesaplamasına sahip alanları içerdiği son derece açıktır. Isı kayıplarının biliniyor olması kaydıyla, boru döşeme tesisatını çizmeye başlayın FINE - HVAC

175 Bu amaçla, kullanıcı, örnekte bölüm 5.2 de verilen talimatları adım adım izlemiş, örn. radyatör yerleştirilmesi, tüm bina için gidiş ve dönüş kolonlarının çizimi ve bunun ardından tüm katlara a) gidiş kolektörü, b) dönüş kolektörü, c) ilgili kolonlardan ilgili kolektörlere gidiş ve dönüş boru hattı döşemesi ve son olarak d) her seferinde gidiş kolektörü bağlantı noktasından başlayarak dönüş kolektörü bağlantı noktasına kadar tüm devrelerin çizimini uygulamıştır. Herhangi bir tesisat çizimi içerisinde yer alan ilgili tüm detaylar kullanıcı tarafından yandaki ekranda görülen kolon ve devre bağlantıları ile ilgili detaylar gibi kolaylıkla gözlemlenebilir. Bu kullanıcın olası şüphelerden kurtulmasına yardımcı olacaktır. Şebekenin hat başlangıç noktalarını, örn. gidiş ve dönüş noktasını, görmek için kolonların başladığı alanı, yani ısıtılmayan bodrum katındaki kazan dairesi alanını ve kolonlara doğru giden yatay gidiş ve dönüş borularının uç noktalarını gözden geçirin. kolonları, radyatörleri ve devre boru döşemesini gözlemlemek için ara kata çıkın. (elevate) FINE HVAC

176 Not: Tüm çizimlerin ekranda aynı anda görüntülenmesini engellemek için, Plus menüsünde bulunan Katman Dondur (Freze Layer) komutunu çalıştırın ve izleme sürecini engelleyen (yukarıdaki ekrandan izlendiği gibi şebekenin mimari kat planından izole edilmesi için) katmanların etkinliğini kaldırın. Mimari kat planını katmanının izole edilmesi ile boru şebekesinin görüntülenmesi gerçekten iyileştirilir: FINE - HVAC

177 Yukarıdaki çizimle ilgili olarak, aynen bu özel örnekte gerçekleştirildiği şekilde, ilgili seçenek üzerinden tek borulu sistem şebekesini tanımlamak mümkündür. AutoBLD menüsünden Aksonometrik seçilip, bunun ardından Bina Tanımı gerçekleştirildiğinde, tüm tesisatın aksonometrik şeması (İzometrik görünüşü) ekranda görüntülenir: FINE HVAC

178 Şebeke Tanıma (Net Recognition) açıldığında, Yeniden güncelle bilgi isteminde yeniden HAYIR ı seçerek, AutoNET seçenekler dizisinden Hesaplamalar a girebilirsiniz. Şebekenin matematiksel modelinin yanı sıra hesaplama sonuçları da (boru çapları, radyatör tipleri ve sonuçlar, vs.) hesaplama tablolarında görülebilir. Sonuçlar -> Kolon Şemasında da da görülebilecek (yeniden yaratmaya gerek yoktur) bir kolon şeması yaratmak için Yazdır komutunda kolon şeması DXF seçeneğini seçin. Hesaplama sonuçlarının Çizim Güncelleme komutu üzerinden çizim üzerinde gösterildiği çizime geri dönmek için Geri Dön ü (Return) seçin. Projeye ait son çizimleri (basılacak olan taslakları) oluşturmak üzere, her bir kat planının ayrıca düzenlenmesi ve ister AutoCAD farklı Kaydet (Save As) komutu ister FINE ekran Çizimi (Screen Drawing) komutu kullanılarak ve son olarak da blok sakla (wblock) üzerinden (ve geçerli çizimde olduğu şekilde kalabilmesi için daha sonra geri al (Undo) komutunu seçerek) ayrı bir dosya çizimi olarak kaydedilmesi mümkündür. Bu projede kat planının yanı sıra kolon şeması için de bu yöntem izlenmiştir. Bu nedenle, AutoCAD "Aç" (Open) komutu DWG dosyalarının tek tek yüklenmesini kolaylaştırır. Bunları proje dizininde (Τest.bld) bulabilirsiniz. Bunun ardından son çizimler görüntülenebilir (örn. 1. katın "ther1os.dwg" isimli bir sonraki ısıtma çizimi: Aynı şekilde kolon şeması için (Therkat.dwg): FINE - HVAC

179 Not: Hesaplama tablolarının, sofitanın ısıtılmadığı göz önünde bulundurularak çizimler üzerinden yeniden güncellenmesi halinde, hesaplamalara ait şebeke elemanlarında kat sayısı 1 eksiltilmelidir, örn. 8 den 7 ye, ve daha sonra hesaplamaların gerçekleştirilebilmesi için 7. kat hesaplama tablosunda üst devre için ısı düşüşü (örn. 15 derece) verin. 7.2 Örnek 2 Bu ikinci örnek FINE CD'si içinde \Çalışmalar" dizininde Test1.bld adlı dosyada bulunabilir. Proje Seçimi komutu seçildiğinde, kullanıcı bu dosyayı adı geçen ilgili yolda arayabilir (yada tüm "test2.bld" dizinin sabit diske kopyalanmış olması kaydıyla, dosyayı sabit disk üzerinden seçmesi daha uygun olacaktır). Aşağıdaki çizimin Aksonometrik komutunun çalıştırılması sonucu izometrik görüntünün yanı sıra, Bina Tanımı tablosunda da görüldüğü gibi, ikinci örnek, çift daireli ve 6 katlı bir apartman binasına aittir. FINE HVAC

180 Note: Mimari kat planı çizimleri FINE AutoBLD üzerinden oluşturulur. İşlemlerin hızlandırılması için, iki boyutlu duvarlar kullanılmıştır ( Duvar -> Tam Çizim komutunun Duvarın üç boyutlu çizilmesine izin verilsin mi? bilgi isteminde HAYIR seçeneği etkinleştirilir). Bu bölümde incelenen binanın örnek mimari kat planı aşağıdaki ekranda gösterilmiştir: FINE - HVAC

181 Kullanıcı tüm proje tesisatlarını ve çeşitli ilgili detayları birinci örnekte olduğu gibi görüntüleyebilir. Örneğin; Tek Borulu Sistem uygulaması için 3.katın kat planı seçildiğinde, ekranda tesisat çizimi görüntülenir: Isıtmanın yanı sıra, ikinci örnek sıhhi tesisat ve elektrik şebekeleri, asansörler ve telefon tesisatı ile ilgili projeleri de kapsamaktadır. 7.3 Örnek 3 Bu örnek tek kata yerleştirilmiş endüstriyel E/M tesisatına ait projenin son tasarımlarını içermektedir. Daha ayrıntılı olarak, hava kanalları tesisatları üzerinden Klima sistemini içerir (FINE ın diğer ilgili modülleri ile çalışılmış olan Sıhhi Tesisat ve Elektik Şebekesi ve Yangın Koruma tesisatı ile birlikte). Proje çizimlerine CD içerisinde bulunan "\Çalışmalar" dizinindeki "Yam.bld" adlı dosyadan ulaşılabilir. Bu çizimler yüklendiklerinde ( Aç komutunu çalıştır) ekranda görüntülenirler. Örneğin, klima ve yangın koruma tesisatı kat planları aşağıdaki iki ekranda görüntülenirler: FINE HVAC

182 Kullanıcı tüm proje tasarımını girebilir ve ilgili tüm detayları izleyebilir FINE - HVAC

183 7.4 Örnek 4 Tsoyra.bld adlı bu örnek bir apartman binasının ısıtma projesini kapsamaktadır. Örnek kat planı aşağıda verilmiştir: Kullanıcı programa alışabilmek için projeyi görüntüleyebilir ve düzenleyebilir. Bu projede çeşitli kazan dairesi detayları incelenmeye değerdir. (1. Kat) FINE HVAC

184 FINE - HVAC

185 BÖLÜM II Hesaplama Bileşeni FINE HVAC

186 1. Giriş 1.1 Genel Bakış Bu kitabın ikinci bölümü (Bölüm II) önsözde belirtildiği gibi FINE HVAC Hesaplama Bileşeni ni ve bu bileşeni oluşturan modül hesap programlarını açıklamaktadır. Isı Kaybı Hesabı (Heating Loads), Tek Borulu Isıtma Sistemi (Single Pipe System), İki Borulu Isıtma Sistemi (Twin Pipes System), Döşemeden Isıtma Sistemi (Infloor System), Isı Kazancı Hesabı (Cooling Loads), Fan Coil Sistemi (Fan Coils), Hava Kanalı Sistemi (Air Ducts) ve Psikrometri (Psychrometry) başlıklı 8 modülden oluşan bu bileşen, geçerli teknik standartlara uygun hesaplama yöntemini kullanıcı dostu arabirimleriyle birlikte kullanarak hesap raporlarını oldukça detaylı olarak yazdırmaya hazır hale getirmesiyle, kullanıcısına kolaylık sağlamaktadır. Ayrıca her bir uygulamanın hesap tablolarına manuel olarak veri girilerek bağımsız olarak kullanılabileceği gibi, FINE HVAC Çizim bileşeniyle de kullanılabilir. Böylece program verileri, çizimler üzerinden otomatik olarak alarak özellikle zamandan tasarruf sağlarken, hesaplarda kullanılan verilerin uygulamaya çok yakın olması ile de güvenilir olmasını sağlar. İlerleyen bölümlerde FINE HVAC Hesaplama Bileşeni, ADAPT veya FCALC olarak da anılmıştır (FCALC, FINE CALCulations Component kısaltması ve ADAPT da bağımsız versiyonun eski adı). Yukarıdaki 8 modül tasarlanırken, güvenilir bir hesaplama bileşeni olması için, Uluslar arası geçerli teknik standartlara uygun hesaplama yöntemlerini, daha hızlı ve hatasız kullanılabilir hale getirmişitir. Daha ayrıntılı olarak: Metodolojik bütünlüğü ile ilgili olarak, Uluslararası Standart ve Yönetmeliklere uygun tek program olup, kullanıcının uygun metodolojiyi seçebilmesini sağlar (örn. Carrier - Ashrae CLTD (Cooling Load Temperature Differance) Isı Kazançları Hesabı Ashrae TFM (Transfer Function Method) Yöntemleri, Isı Kaybı Hesapları DIN77 - DIN 83, Hava Kanalı Hesaplarında Eşit Hızlar, Eşit Basınçlar ve Statik Geri Kazanım(Static Regain) Yöntemleri, Elektik Tesisatında VDI). Her durumda, hesaplamaların maksimum doğuluğu, hızı ve güvenilirliğinin sağlanması için program ileri tekniklerden ve matematik modellemelerinden yararlanır. (örn. psikrometri denklemlerinin analitik sistemi, hidrolik simülasyon modeli, vs.) İşlevsellik konusunda ise program, tamamında kullanıcı dostu arabirimi ile ayrı pencereler içerisinde hesap tabloları ve raporları bir bütün oluşturacak şekilde bulunduran hesap modüllerini içermektedir. Tüm modüllerde aynı olan şablonlar (araç çubukları, düğmeler ve birleşik veri giriş hücreleri) ile kullanım ve öğrenim kolaylığı sunmaktadır. Bu ortak arabirim felsefesi ile modüllerden bir tanesinin öğrenilmesi, tüm programın öğrenilmesi için yeterli olacaktır. Her modül kendisi için özel olarak tasarlanan veri girişi ve hesap tablosu esasına sahiptir FINE - HVAC

187 Bu yeni hesaplama tabloları, 4M in Mekanik Uygulamalar için geliştirmiş olduğu en son gelişme olup, şu ana kadar yapılan proje hesaplarında problemsiz olarak kullanıldığından, çoğu tasarımcının güvenini kazanmıştır. Herhangi bir uygulamanın detaylı açıklamalarına geçmeden önce, kullanıcı, bu kitabın II Bölümünde programın genel felsefesini ve farklı modüllerin ortak ilkelerini detaylı olarak açıklayan birinci konuyu dikkatlice okumalıdır. Bunun ardından, kullanıcı ilgili modül ile ilgili kısmı okumalı ve programı ile pratik yapmalıdır bu şekilde söz konusu modül ve dolayısıyla tüm program hızlı bir şekilde öğrenilebilecektir. Not: Bu kullanıcı kılavuzunun başında açıklanan program kurulumunun tamamlanmasının ardından, Windows dizini altında (örn. C:\Windows) program dizinleri ile ilgili aşağıdaki varsayılan parametreleri içeren ADAPT.INI dosyası otomatik olarak yaratılır: dosyasında; LibsPath=C:\4M\LIBS\DATAF (programın kütüphanelerine ait yol) OfferPath=C:\4M\LIBS\OFR (Sunum kütüphanelerine ait yol) ProjectsPath=C:\4M\CALC (Projelere ait yol) Gerekli olduğunda kullanıcı ADAPT.INI dosyasını açabilir ve arşiv yollarını dikkatlice düzenleyebilir. FINE HVAC

188 1.2 Programın Genel İlkeleri (General Principles of the Package) Her uygulamanın kendisine özgü farklılıklarına rağmen (yan taraftaki pencereye bakınız), programın Hesaplama Bileşeni aynı felsefe ve ortak prensiplerini baz almakta olup, bunlar kullanıcının programı kolayca öğrenebilmesine ve kullanabilmesine yardımcı olmaktadır. Bu Bölümde açıklanacak konular, programın herhangi bir uygulamasını çalıştırdığımızda (FINE, simge veya ADAPT ile), uygulamalardan her birini nitelendiren özellikler yerine ortak özellikleri hakkında olacaktır. İlk olarak aşağıda resmi görünen, tüm uygulamalarda küçük değişiklikleri dahi olsa dahi ortak olan uygulama başlangıç penceresi ekrana gelecektir. Başlangıç penceresi, ileride daha ayrıntılı olarak açıklanacak olan Şablon Olarak Kaydet seçeneği ile kullanıcının ihtiyaçları doğrultusunda serbestçe düzenlenebilir. Ekran ve print alım parametrelerinin (daha sonra açıklanacak) seçilebilmesi ve kullanıcının, programı kendi ihtiyaçlarına göre rahatça düzenleyebilmesi oldukça faydalıdır. Uygulama penceresinin en üstünde, uygulama menüsünün genel seçenekleri görüntülenir ve bunlardan her biri birden fazla alt seçeneğe sahip olabilir. Sizin de göreceğiniz gibi, ana pulldown seçenek grupları genel olarak, "Dosyalar" (Files), "Opsiyonlar" (Options), "Görünüm" (View), Pencereler (Windows), "Kütüphaneler" (Libraries) ve "Yardım" (Help) isimleri altında toplanmış olmasına karşın uygulamaya bağlı olarak bu ortak menüde birkaç küçük farklılık olabilir. İlerleyen bölümlerde, yukarıda adı geçen FINE - HVAC

189 seçenek ve alt seçenekleri ana hatları ile genel olarak açıklayacağız ve bunlar daha sonra her uygulama için ayrıca incelenecektir. FINE HVAC

190 1.2.1 Dosyalar Yaygın olarak bilinen windows pencereleri menüsünde bulunan Dosyalar seçeneği, her uygulamanın menüsünde yer almaktadır. Dosyalar seçeneği ile Proje dosyalarının yönetimini sağlayacak seçenekleri içermektedir.(yeni Proje, Proje Seçimi, Projeyi kaydet vb. ile yazdırma seçenekleri) Bu seçenekler ayrıca ikon olarak toolbar2da bulunmaktadır. Yeni proje (New Project): Yeni projeyi kaydederek hesaplara başlamalısınız. Bu projeyi kaydederken kullanacağınız proje adını yazın. Program otomatik olarak, proje adına.bld uzantısını ekleyerek, söz konusu proje dosyalarının otomatik olarak saklanacağı bir klasör oluşturur. Bu pencerede göreceğiniz gibi, sabit diskin geçerli adresinde bulunan dosyalar arasında mevcut projeler listesi görüntülenir. Proje klasörlerinin bld uzantısına sahip olduğunu ve koyu renkle gösterildiğine dikkat ediniz. Not (Notes): Yeni bir projeye başlarken, projede kullanılacak başlangıç değerleri, ADAPT.bld olarak adlandırılan orijinal çalışma klasöründen okunur. Kullanıcı, Adapt.bld projesini açıp, bu değerleri kullanacağı değerlere göre düzelterek ve son olarak projeyi kaydederek, herhangi bir uygulamaya ait başlangıç değerlerini kendi tercihleri doğrultusunda tanımlayabilir (örn. iki borulu ısıtma sisteminde hız üst limitini değiştirebilir). Proje Seçimi (Project Selection): Bu seçeneğin tıklanması ile açılan pencereden açmak istediğiniz (düzenlemek veya yalnızca görüntülemek için) mevcut proje klasörünü seçin. Proje adını doğrudan açılan pencerenin üst tarafında ki proje adı kısmına yazabileceğiniz gibi sağ alt taraftaki Sürücü (Drive) veya sağ taraftaki Dizin (Directory) seçme özelliğinden yaralanarak veya doğrudan sol tarafta görüntülenen proje listesini kullanarak ta seçebilirsiniz. Kısaca her hangi bir Windows uygulaması için geçerli olan kuralların tümü aynen geçerlidir. Bunun yanı sıra, daha sonra göreceğiniz gibi, Dosyalar seçeneği grubunun en altında en yeni projeleri otomatik olarak seçebilme özelliği de bulunmaktadır. Bir başka kullanışlı seçenek de projelerin filtrelenme (filtration) özelliğidir. Burada düzenleme (modification) alanı Tüm çalışmalar (All the Studies) değerine sahiptir. Daha somut olarak, aşağı ok tuşuna basılması ile görüntülenen listeyi etkinleştirerek geçen yıl, ay, hafta, gün veya bugüne ait projeleri seçebilirsiniz. Dikkat! Kayıt esnasında yeni bir proje adı verilmediğinde veya mevcut bir projenin adı seçilmediğinde, program proje adını otomatik olarak ADSIZ (UNNAMED) olarak tanımlar. ADSIZ projesine yeni veri eklediğinizde veya mevcut bir projeyi yeni bir proje olarak kaydetmek istediğinizde, Dosyalar menüsünden Farklı Kaydet i seçiniz ve farklı bir dosya adı yazarak kaydediniz FINE - HVAC

191 Güncelle veya Çıkış Update from or Exit To ): Uygulamalarda, Çizimden Güncelle seçeneği kullanıldığında, uygulamanın hesap tabloları, otomatik olarak güncellenecektir. Burada önemli olan husus, çizilen tesisatın FINE tarafından kontrol edilerek kabul edilmiş olması ve çizim programı içerisinden Hesaplara Git komutunun çalıştırılmasıdır. Böylelikle mevcut tesisatın çizim bilgileri ortak kullanılan bir dosyaya yazılmakta ve hesap tablosu uygulaması tarafından okunabilmektedir. Çizim ile hesap programlarının ayrı olarak çalışması halinde Çizimden Güncelle komutu herhangi bir değişikliğe neden olmamaktadır. Dikkat! Çizimden Güncelle seçeneği hesaplama tablolarını otomatik olarak güncellediğinden ve mevcut veri olduğu halde bunların üzerine boş tabloları yazabileceğinden dikkatle kullanılmalıdır. Örneğin, önceden FINE ile kabul edilmemiş bir proje için Çizimden Güncelle yi seçtiğinizde, boş karakterler hesap tablolarına aktarılacaktır. Kaydet (Save): Bu seçenekle açmış olduğunuz ve sabit disk üzerinde çalışan projeyi kaydedebilirsiniz. Farklı Kaydet (Save As ): Bu seçenekle, açmış olduğunuz projeyi, ikinci proje ismi kullanarak sabit disk üzerindeki farklı bir klasöre kaydedebilirsiniz. Bu şekilde üzerinde çalışmakta olduğunuz projeyi farklı bir isimde kolayca kopyalayabilirsiniz. Şablon(Prototip) Yükle (Load Prototype): Bu seçenekle, kaydedilmiş olan şablon ekranda görüntülenir. Daha önce üzerinde durulduğu gibi, Şablon(Prototip) uygulama penceresinin özel bir ayarı olup, aynı zamanda kullanıcının tercihleri doğrultusunda bazı varsayılan değerlere sahiptir. Özellikle, pencere durumunu (açık, kapalı), pencerelerin, konumunu, büyüklüğünü, yazı tiplerini ve yazı büyüklüklerini Şablon olarak tekrar yüklenir. Şablon Olarak Kaydet (Save as Prototype): Bu seçenekle çalıştığınız uygulamadaki pencere, yazı ve ikon ayarlarını Şablon olarak kaydedebilirsiniz. Örneğin, Hava Kanalları uygulamasında ilk olarak aşağıdaki pencerelerin açılmasını istiyorsanız ve ekranda aşağıdaki ayarları almak için gerekenleri yapmalı daha sonra da Şablon Olarak Kaydet seçeneğine tıklamalısınız. Bundan böyle yapılacak olan her Şablon(Prototip) Yükle seçiminde ayarlanan şablon açılacak, pencerelerden seçilenler ile büyüklük ve ayarları da gelecektir. FINE HVAC

192 Print Alım Şablonları (Printing Prototypes): Bu seçenek çok çeşitli baskı şablonları sunar. Bir prototip kaydedin (yukarıda açıklanan normal şablonda olduğu gibi) ve daha sonra Baskı Alım Şablonları nı seçin. Şablon adı tanımlandığında yandaki iletişim penceresi açılır. Örneğin iki haneli bir sayı ile ilk alana 01 ve ikincisine açıklama yazılır. Daha sonra Farklı Kaydet tuşuna basın. Bir prototipi görmek veya düzenlemek üzere Yüklemek istiyorsanız Yükle tuşuna basın. (Yazdırmak için kullanılacaksa yazdır menüsü ile çağırmanız gerekmektedir.) Sil (Delete) tuşuna bastığınızda, seçili şablon silinir. Dikkat! Print Alım şablonlarının düzeltilmesi, sadece yazdırılırken kullanılan şablonlar için geçerlidir. Rapor üretici tarafından oluşturulan şablonlar üzerinde etkisi bulunmamaktadır. Notlar: Şablon isimleri ile ilgili olarak: 1. Çalışılan uygulama içerisinde bir şablon kaydedildiğinde, uygulama adını ve CFG uzantısını içeren dosyaya ayarlar kaydedilir (örn. Isı kayıpları için APOL.CFG, İki Borulu Isıtma Sistemi için DSOL.CFG, vb.) FINE - HVAC

193 2. Print Alım Şablonları her uygulamada için, uygulama adı, PN harfleri ve kullanıcı tarafından verilen iki haneli rakam, örn. 01, 02, kullanılarak kaydedilir. Şablon dosyalarının uzantısı.rtf dir. Örneğin, Isı Kaybı Uygulaması nda ilk şablonun adı APOLPN01.CFG, ikinci şablonun adı APOLPN02.CFG olmaktadır. Şablon isimleri, kullanıcının işini kolaylaştırmak için verilmiştir. Aşağıdaki dört seçenek hesapların ve raporların yazdırılmasında kullanılmaktadır. Yazdırılıyor (Print): Bu seçenek ile Yazıcı Ayarları nda (Printer Settings) önceden yapılmış olan ayarlara göre söz konusu hesapların veya raporların yazdırılmasında kullanılır. Baskı Önizleme (Print Preview) seçeneğini kullanarak belgenin yazdırılma sonucu üzerinde tam kontrole sahip olabilir. "Yazdırılıyor" seçildiğinde, yazıcılardan sisteme sürücüleri yüklenmiş olanları listeye gelir. Yazıcı ayarlarında, sadece yazıcıların kendi sürücüleri ile sağladığı ayar değişiklikleri yapılabilmektedir. Kullanıcı TAMAM (OK) tuşuna tıklayarak çalışmanın tüm öğelerini bastırabileceği gibi, Dosyalar menüsünden, İçerik Yazdırılıyor seçeneği ile yazdırılacak içerikler tek tek seçilerek yazdırılabilir. İstenilen sayfaların yazdırılabilmesi için, Sayfalar (Pages) seçimi ile istenen sayfalar da seçilebilir. Yazdırma içeriğini, Dosyaya Yazdır özelliği ile ancak otomatik yazıcıya gönderildiğinde basılabilecek bir prn-tipi dosya yaratılır. (örneğin file.prn lpt1 dosyasını kopyalayarak). Son olarak, kullanıcı Kopya Sayısı (Number of Copies), istediği kopya adedini yazıp, kopyaların harmanlanmasını seçerek belgelerini yazdırabilir. İçerik Yazdırılıyor (Printing Contents): İçeriği çalışılan uygulamaya bağlıdır ve çalışmayı oluşturan farklı öğeleri içerir. İçerik Yazdırılıyor seçeneği ile yazdırmak istediğiniz hesap ve rapor öğelerini kolaylıkla seçebileceğiniz bir pencere açılır. Örneğin; Isı Kayıpları nda aşağıdaki öğeleri içeren bir pencere açılır: FINE HVAC

194 Kullanıcının yazdırmak istediği öğeler her bölüm önündeki ilgili işaretleme kutusunun işaretlenmesi ile (seçilmiş olduğunu gösterir) kolayca seçilebilir. Pencerenin en üstünde sağ tarafta bulunan Tümü (All) ve Hiçbiri (None) tuşları, tüm öğeleri seçmenize veya seçimi iptal etmenize yardım eder (bundan sonra eğer istiyorsanız listeyi yeniden düzenleyebilirsiniz). TAMAM (OK) tuşuna tıkladığınızda seçimlerinizi onaylar ve pencereden çıkarsınız ancak İptal (Cancel) tuşunu tıkladığınızda seçimlerinizi onaylamadan pencereden çıkmış olursunuz. Son olarak, yukarıda açıklanan Şablon Olarak Kaydet seçeneğinin aynı zamanda Baskı İçeriğini de etkilediğini ve bu şekilde kullanıcının her uygulama için tercihlerini yalnızca bir kez ayarlamasını sağladığını unutmayın. İçerikler, iki tip çıktı türünden(uygulama-kullanıcı) oluşmaktadır. Uygulama (Application) türünde, içerikler korunmuş olup, bunları değiştirme veya silme imkanımızın yoktur. Bunun yanı sıra, içeriklerden bazıları ise Kullanıcı (User) türüne karşılık gelir ve kullanıcı tarafından serbestçe tanımlanabilir. Her uygulamada kullanıcı tarafından değiştirilebilecek bu tür yazdırılabilir içerik çeşitleri bulunmaktadır. Bu, öncelikle işlem (Process) simgesinin seçilmesi (notepad ile birlikte) ve daha sonra kelime işlem bileşeninde ilgili değişikliklerin yapılması ile gerçekleştirilir. Örneğin, Branşman (Branch of Network), Uzunluk (Length) ve Toplam Sürtünme (Total Friction) başlıklarını yazıp, bunların altına bu uygulamanın ilgili değişkenlerini (parametreleri) girerek iki borulu uygulama içerisinde çıktı tanımlayabiliriz. Bu parametreler söz konusu projenin kullanıcı Raporu (user printout) içerisinde gerçek değerlerini alacaktır. Bu rapor üreteci özelliği, kullanıcıya kendi tercihleri doğrultusunda kendi raporlarını oluşturma özgürlüğü sağlar. Print Alım Parametreleri (Printing Parameters): Bu seçenek, üst bilgi, kenarlık, sayfa numaraları, yazıtipleri, vs. gibi print alımında kullanılacak parametrelerinin ayarlandığı bir pencere açar. Görüldüğü gibi, Print Alım Parametreleri penceresi bazı ihtiyaçları karşılayan ve aşağıda açıklanmış olan bir dizi sekme içerir FINE - HVAC

195 Çerçeve Yazısı (Frame Text): Kullanıcı, sayfa numaralandırmanın yanı sıra üstbilgi ve altbilgileri de düzenleyebilir. Böylece yazdırılacak sayfaların sağ ve sol, üst ve alt kenarlarında, logolar, firma bilgileri, referans numaraları kullanılabilir. Özellikle sayfa numaralandırması ile ilgili olarak, sayının girileceği yerde (metinde) kod /b yazıldığında, sayfa numaralarının herhangi bir logo ile birlikte girilebileceği hatırlatılmalıdır. Örneğin, "Sf.\b yazıldığında, ilk sayfa için Sf. 1, ikinci sayfa için Sf. 2 ve bu şekilde devam ederek basılacaktır. Kod, metin içerisinde herhangi bir yere yazılabilir. Üstbilgi, altbilgi, sayfa numarası için istenen yazı tipi ve yazı büyüklüğü ayarı için ilgili yerler için üstbilgi, altbilgi ve sayfa numarasının seçilmesi ve daha sonra Yazı Tipi (Font) tuşuna tıklanarak yazı tipleri ve yazı büyüklüğü ayarları yapılabilir. Bunun ardından yazı tipi ayarları için standart pencere açılır. FINE HVAC

196 Dikkat! Bu pencere içerisinde ayarlanan yazı tipi veya yazı tipleri tüm baskı metnine değil yalnızca çerçeve içerisindeki metinlere uygulanır. Çerçeve (Frame): Bu sekme Sayfa Çerçevesi (Page Frame), Üstbilgi altını Çizmek (Header Underline) ve Altbilgi üzeri çizgili (Footer Strikethrough) seçeneklerini için kullanılır. Bunun yanı sıra, yukarıdaki çerçevelerin üst ve alt konumlarında üst ve alt bilgi bölümünün dikey olarak ayrılması istendiğinde, İç Bölümlemeler ayarlarından, Üstbilgi ve Dip Not için seçenekler kullanılabilir. Aşağıda sayfa çerçevesi, üstbilgi çerçevesi, altbilgi çerçevesi ve merkezi üstbilgi bölümlemesi ile ilgili bir örnek verilmiştir FINE - HVAC

197 Son olarak, çerçevenin kağıt kenarlarına olan mesafesinin yanı sıra genişliğini de pencerenin sol tarafta (Border Margin) bölümünde bulunan seçenekleri kullanarak ayarlanır. Kağıt ve kenar boşlukları için yazıcının yazdırılabilir alanı dışına çıkacak mesafelerde ayarlamak mümkün olmayacaktır. Bu nedenle, 0 gibi düşük bir değer girildiğinde, program izin verilen minimum değeri vererek düzeltecektir. Sayfalandırma (Pagination): Bu sekme, kullanıcının ilk sayfa numarasının başlayacağı değeri düzeltmek için ve yazdırılabilir alanın kenarlarından ilgili kenar boşluklarını ayarlamasını sağlar. Bununla birlikte, sayfa numaralandırmanın güncellenebilmesi için Sayfa Numaralandırma nın daha önceden Çerçeve Yazısı (Frame Text) içerisinde ayarlanmış olması gereklidir. FINE HVAC

198 Şablon: Bu sekme Aktif Mod olan şablon üzerinden veya kaydedilmiş print şablonu kullanarak baskı alınmasını sağlar. İkinci durumda, Kaydedilmiş Şablon (Saved Prototype) işaretleme kutusunu tıklayın ve açılan listeden istenen Baskı Prototipini seçin. Bundan başka, yukarıdaki pencerenin sağ tarafında RTF Şablon Düzenle (Edit RTF Prototype)ve RTF Şablon Seçimi (RTF Prototype Selection) seçenekleri verilmiştir. Bu seçenekler, kullanıcının bir çalışmayı RTF tipi dosyaya aktarması sırasında sırasıyla altbilgi ve üstbilgi ayarlayıp, seçebilmesini sağlar. Bağlantılar (Links): Eğer ilgileniyorsanız, bu son pencerede MS-Word Bağlantısı ve CAD Bağlantısı seçenekleri verilmiştir [aşağıda RTF e Export (Export to RTF) komutuna bakın]. Print Alım Parametreleri penceresinin en üstünde sekmenin aktif olduğuna bakılmaksızın, alt tarafta Yazıcı Seçimi (Printer Selection), Kaydet (Save) ve Yükle (Load) seçeneklerinin yanı sıra print alım parametrelerinde yapılan seçimlerin kabul ve iptal edilmesi için Tamam ve iptal tuşları bulunmaktadır. Yazıcı Seçimi (Printer Selection): Sisteme kurulan yazıcıları seçebileceğiniz ve gerek duyulduğunda bunların ayarlarını düzenleyebileceğiniz (örneğin düşey veya yatay baskı) Windows un Yazıcı Ayarları (Print Setup) penceresi açılır FINE - HVAC

199 Kaydet-Yükle (Save-Load): Kaydet seçeneği kullanıcının print şablonlarının parametrelerine ait bir değerleri (çerçeveler, üstbilgi, altbilgi, baskı stili) bir dosyaya kaydedebilmesini ve gerek duyulduğunda Yükle komutunu kullanarak bunları geri çağırabilmesini sağlar. Yüklemede olduğu gibi kaydetme işlemi sırasında da kullanıcının dosya adını yazabileceği ve kayıtlı dosyalar listesini görebileceği bir pencere açılır. Baskı Parametreleri dosyalarının düzenlenebilme özelliği ile birlikte Print Alım Şablonları Prototipi ayarlama özelliği proje raporlarının yazdırılmasında (output) tam bir kontrole sahip olabilmenizi sağlar. Elbette ki, her durumda da kullanıcı baskı öncesinde yapmış olduğu seçimlerin sonuçlarını Baskı Önizleme komutunu kullanarak izleyebilir. Baskı Önizleme (Print Preview): Windows felsefesini uygulayan Baskı Önizleme seçeneği, tüm raporların yazdırıldığında kağıt üzerindeki durumunu, ekranda sayfa sayfa görüntüler. <PageUp> ve <PageDown> tuşlarını veya "Önceki Sayfa"-"Sonraki Sayfa" (Previous Page-Next Page) seçeneklerini kullanarak önceki veya sonraki sayfaları izleyebilir, Uzaklaştır/yakınlaştır (Zoom) seçeneği ile üzerinde bulunduğunuz ekranda, metin büyüklüğünü küçültüp büyütebilir ve son olarak Çıkış (Exit) seçeneği ile (alternatif orak <Esc> tuşu ile) Baskı Önizleme durumundan çıkabilir ve bir önceki konuma dönebilirsiniz. RTF e Aktar (Export to RTF): Bu seçenek, proje raporunun, çalışma klasörüne (.BLD) otomatik olarak kaydedilecek RTF tipi (Rich Text Format) bir dosyaya gönderilmesinde kullanılır (Dosya adı ise uygulama adından alınır. Örneğin Isı kayıpları proje raporları için ΑPOL.RTF). Word Bağlantısı (Link to Word): Bu komut, kullanıcıyı proje raporlarının gözden geçirilebileceği Word programına yönlendirir. Bunun mümkün olabilmesi için, Bağlantılar isimli son sekmede bulunan "MS-Word ile Bağlantı" seçeneğinin FINE HVAC

200 etkinleştirilmesi gereklidir. Bu durumda, RTF dosyası otomatik olarak daha önceden açıklanmış Şablonlar sekmesinde tanımlanan üstbilgi ve altbilgileri kullanacaktır. 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Bu komut bir önceki komut olan (Word Bağlantısı) komutu ile aynı işleve sahip olup aralarındaki tek fark metnin 4M Editörüne aktarılmasıdır. Çıkış (Exit): Uygulamadan çıkış. Not: Uygulamalardaki Dosyalar menüsünde, Çıkış seçeneğinin hemen üzerinde kullanıcı tarafından kullanılan en son 5 adet çalışmayı gösterilir. (Örneğin c:\4m\calc\meleth). Son çalıştığınız projelerden biriyle tekrar çalışmak istediğinizde menüde ki bu listeden seçmeniz durumunda ve yükleme otomatik olarak gerçekleşir. Bu son çalışmalar arasında ADSIZ bulunmamaktadır Seçenekler (Options) Seçenekler seçenek dizisi her uygulama için başlıkları ve şablon parametrelerini içerir. Üstbilgi, tüm uygulamalarda ortak olup, aşağıdaki pencerede görülen İşveren, Proje, Adres, Tarih, Proje Yöneticileri ve Notlar gibi bilgileri içerir. Uygulamalardan bazıları için parametrelerden farklılık olabilir. (örneğin İki Borulu Isıtma Sistemi için Devre Seçenekleri ve Isı Kaybı Hesabı için Bina Verileri, vb) ve uygulamaya bağlı olarak birden fazla seçeneğe karşılık gelebilir. Bu nedenle, her uygulamanın ilgili bölümünde detaylı olarak açıklanacaktır. Kullanıcı, herhangi bir uygulama için, proje hesaplarında kullanılan ancak hesaplama tablolarında değiştirilebilen ve genel olarak kabul edilebilir değerler olan ( borulardaki maksimum su hızı, boruda metre başına sürtünme kayıpları limiti, vs.) bu temel parametreleri atayabilir. Bu temel hesap parametreleri, hesap içinde kullanılırken kesinlikle aşılamamaktadır. Not: Daha önce de belirtildiği gibi, hesaplamalarda kullanılan ve kullanıcı tarafından belirlenen değerlerin, tüm projelerde hazır olarak tekrar gelmesi için ADAPT.bld projesi içerisinde bu değerlerin değiştirilmesi ve kaydedilmesi gerekmektedir Burada, hesaplama tablolarında yaygın olarak kullanılan aşağıdaki düğmelerin açıklanması faydalı olacaktır: Bu ok birden fazla alternatif için liste bulunduğunu gösterir. Bu sembol birden fazla alternatifin yanı sıra tablodan seçilecek değerlere yönlendirme yapar FINE - HVAC

201 İki ok bir parametre değerinin belli bir kademe ile (örn. 1 ile) arttırılıp, azaltılmasını sağlar. Sağ ok bizi seçenekler menüsüne yönlendirir Görünüm (View) Görünüm komut grupları, menü seçeneklerinde bulunan araç çubuklarını içerirler. Bu araç çubukları mantıksal birimlerde gruplandırılır. Örneğin, Dosyalar, Kelime işlem, Yardım, Sayfa Yönetimi (tabloların kullanıldığı uygulamalarda) ve diğerleri ile ilgili araç çubukları görünüm grubuna girmektedir. Örneğin araç çubuklarından biri olan Kapı/Pencereler etkinleştirildiğinde (ilgili menü seçeneği üzerinde tıklanır ve böylece onay işareti görünür) menüde ilgili araç çubuğu açılır. Araç çubuğu mevcut yerinden, kullanıcının istediği yere taşınabilir. (Örneğin ekranda en üst sağ, en üst sol, çalışma ekranı üzerinde herhangi bir alana). Bu işlem, herhangi bir Windows uygulamasındaki gibi, farenin sol tuşunun yardımıyla araç çubuğunun sürüklenip, istenen konuma taşınması ile (fare düğmesine basılarak) kolayca gerçekleştirilebilir. Yukarıda araç çubukları açık olarak ekranda görülüyor. Ayrıca, ekrandaki görüntünün iyileştirilmesi için ilk olarak font büyüklüğü değiştirilebilir veya aktif olan penceredeki ekranın ölçek yüzdesi değiştirilerek, metin büyüklüğü arttırılıp azaltılabilir. Örneğin, %150 tanımlandığında, hesaplama tablosu ekranda %50 oranında büyütülür. Kullanılabilir ölçek %(Yüzde) değerleri 50, 75, 100, 150 ve 200 dür. Dikkat! Aktif olan pencerede, ölçek veya uzaklaştır/yakınlaştır komutları yalnızca ekrandaki karakterlerin sadece görünümü değişir, yazıcı baskısındaki büyüklüğü değişmez. Yazdırılacak karakterlerin büyüklüğü, tanımlanmış olan belli bir yazı tipinin büyüklüğüne bağlıdır. (örneğin 12, 14, vs.) Pencereler (Windows) "Pencereler" seçeneği, hesaplama tabloları da dahil olmak üzere bunların ekran üzerindeki olası tüm düzenleme seçenekleri ile birlikte pencereler içerisinde herhangi bir uygulamadan alınan sonuçları içerir. Pencere düzenlemesi ile ilgili olarak, ekranda bunları Basamakla (Cascade) ve Döşe (Tile) olarak görüntüleyeceğimiz iki alternatif şeklin yanı sıra gerekli değişikliklerle bunları bir başka düzen içerisinde görüntülememiz de mümkündür. Üzerinde çalışacağımız pencereyi menüden seçerek veya pencerenin içinde herhangi bir yerde farenin sol tuşuna basarak (pencere ekranda görülüyorsa) seçebiliriz. Her iki durumda da pencere etkinleştirilir ve menüde pencere adının yanında gösterge onay işareti bulunur. Ayrıca, pencerelerin pek çoğu için, geçerli pencerenin seçilmesi ile menüde ilave seçeneklerde ana menüye ilave edilir. (Örneğin pencerede görüntülenen sonuçlara girilen parametreler) ve/veya tali seçenek anahtarları peş peşe yapılan tıklama ile etkinleştirilir veya etkinlikleri kaldırılır bu arada aktif durumda olduklarında bunların hemen yanında bir işaret görüntülenir. "Pencereler" -> "Basamakla" (Windows->cascade) seçildiğinde, tüm pencereler birbirinin arkasında açılır (aktif pencere en önde): FINE HVAC

202 "Döşe" (Tile) seçildiğinde, tüm pencereler yan yana dizilerek görüntülenir: Son olarak, Simge Düzenleme (Icons Arrangement) seçildiğinde, simgeler, penceresin en altındaki çubukta küçültülmüş pencereler halinde olması kaydıyla ekranda düzenlenirler. Uygulama sonuçlarını içeren pencereler arasında en göze çarpanı Hesaplama Tablosu adını taşıyan ve temel veri ve hesaplamaların girildiği çizelgedir. Hesaplama Tablosu tüm uygulamalar için hesaplama merkezidir, bu nedenle gelecek bölümde buna geniş yer ayrılacaktır. Dikkat! Hesaplama işlemi devam ederken pencere içerikleri sürekli güncellendiğinden, açılan pencere sayısı ne kadar az tutulursa işlem hızı o derece artacaktır. Sonuç olarak, işlem hızının kullanıcı açısından büyük önem taşıması halinde, ekranda sadece ihtiyaç pencerelerin açılmaması tavsiye edilir FINE - HVAC

203 a Hesaplama Tablosu: Genel Felsefesi (Calculation Sheet:General Philosophy) Hesaplamalar, belli bir uygulamanın özel ihtiyaçlarını karşılamak üzere 4M tarafından geliştirilen olan hesaplama bileşeni içinde gerçekleştirilir. Tablo düzeni, her uygulama için farklı görünümlere ve işlevlere sahiptir. Hesaplama Tablosu nun düzeni ve işlevleri uygulamadan uygulamaya farklılık gösterse de, genel yapı olarak aşağıdaki 3 tipte bulunmaktadır. Ι. Boru/Kanal Tesisatı (Installation Network): Uygulamanın Boru/Hava Kanalı Tesisatı ile ilgili olması halinde (örn. İki Borulu Isıtma Sistemi, Tek Borulu Isıtma Sistemi veya Hava Kanalları ve Fan Coil ler vs.) hesap tablosu aşağıdaki gibi standartlaştırılır. Daha ayrıntılı olarak, tesisattaki branşmanlar için satırlar kullanılmıştır, Devrenin verilerin tabloya girişi için ları (örn. uzunluk) kullanmakta, ayrıca hesap sonuçlarıda devamındaki larda gösterilmiştir. Örnek olarak aşağıda İki Borulu Isıtma Sisteme ait bir çizelge verilmiştir: Tesisattaki devrenin program tarafından anlaşılabilmesini sağlamak üzere tüm uygulamalarda standart bir yol izlenmelidir. Söz konusu tip aşağıdaki örnekle çok daha iyi anlaşılabilecektir: Yan taraftaki şekilde görüldüğü gibi bir devre olduğunu varsayalım. Bu devre branşmanlar, ana hatlar, birleşme noktalar (nod) ve Radyatör/FCU lerden oluşmaktadır. Devreyi programa tanıtabilmek için, hem birleşme noktalarına (nod) (1,2,3) hem de terminallere (4,5,6) isteğe bağlı sayılar verdik. Her birleşme noktasına sayı (1 den 99 a kadar) veya harf (büyük veya küçük harf, örn. A, d, vb.) veya harf, rakam kombinasyonu (örn. A2, AB, ez, 2C, vb) atanabilir. Ana mantıksal sınırlama, başlangıç noktasına daima 1 sayısının atanmasıdır. Ayrıca, başlangıç noktası olan 1 rakamının dışında birden fazla başlangıç noktasına sahip şebekeler hariç) aynı şebeke içerisinde aynı sayının iki kez kullanılmasına izin verilmez. Devrenin hesaplama tablosunda gösterilebilmesi için birleşme noktalarının numaralandırılmasından sonra hesaplama tablosunun ilk una girilen şebekenin farklı kısımlarına isim verilmesi yeterlidir. Devre içerisinde sıralaması önemli değildir, birleşme noktalarının sıralaması boru içindeki su akışının yönü ile FINE HVAC

204 eşleşecek şekilde, ilk içerisinde her bölümün birleşme noktasını (ki aralarına nokta koyarak) gireriz. Yukarıdaki örnekte, 1.2, 2.3, 2.6, 3.4 ve 3.5 bölümleri doldurulmalıdır (sıralama isteğe bağlıdır). Satırın diğer kolonlarında, aynı zamanda hesap sonuçları ile oluşan çıktıları ve kalan kolonların güncellenmesini etkileyen tesisat tipine bağlı olan bir dizi veri (Örneğin Parça uzunluğu ve parçadaki fittings vb) gireriz. Kullanıcı bir uygulamayı kullanarak kazanmış olduğu kolay kullanım alışkanlığını, diğer uygulamalarda ki bazı farklılık ve eklentilerine rağmen, kullanabilmektedir. ΙΙ. Mahal Isı Kazancı veya Isı Kaybı (Space Sheets): Binanın alanları, duvar, pencere vb yapı elemanlarının kullanılarak hesapların yapıldığı uygulamalarda bu tipteki tablolar kullanmaktadır. Her mahal için yapılan ısı kaybı veya Isı kazancı hesapları birleşerek tüm hesapları oluşturur. Mahal hesaplama tablosunda, her bir yapı elemanının hesaplarda kullanılacak özel değerlerinin aynı satır üzerine yazıldığını görürüz. Satırda ilk olarak duvarlar için D1, D3, Pencere ve Kapılar için A1, A2 ve Döşemeler için D1 gibi kodlamalar ile yön, uzunluk, genişlik ve yüzey alanını vb yazıldığını görürüz. Tabloda bu değerleri yazdığımız renkten farklı olan (mavi)n renginden farklı olan açıklığın sağlanması için farklı renkle) her bir satır öğesi ile ilgili hesaplama sonuçları üzerinden otomatik olarak güncellenir. Ayrıca, tüm lara ait veriler üzerinden gerçekleştirilen hesaplamaların sonucu olarak alan tablosunun alt bölümünde toplam sonuçlar verilir. Isı kayıpları hesaplamasının bir özeti olan aşağıdaki örnekte, sağ altta oda kısmi kayıplarının toplamını görebiliriz. ΙΙΙ. Veri Tabloları (Data Tables): Kalan tüm uygulamalar bu son standardizasyonda gösterilmektedir. Burada, veriler genellikle tablo halinde gösterilir ve çıktı sonuçları diğer tablo ve dokümanları veya teknik raporları günceller FINE - HVAC

205 Ait olduğu standardizasyon kategorisine (I, II yada III) bakılmaksızın her hesaplama çizelgesi bazı genel kurallarla nitelendirilir. Bu şekilde, yukarıdaki hesaplama tablosunu (İki Borulu Sisteme ait) referans noktası olarak alıp, başlangıçta girilen değerleri yok saydığımızda, başlık alanını (her kendi başlık ve birimlerine sahiptir), çok sayıdaki satırda değer girilen alanı (daha iyi görüntüleme ve açıklık sağlanması için noktalı çizgilerle ayrılmış) ve üzerinde bulunduğumuz hesaplama çizelgesindeki konumuna bağlı olarak faydalı bilgilerin görüntülendiği bir araç çubuğu görebiliriz. Hesaplama tablosu genel olarak pek çok faydalı bilgi içerdiğinden ve her uygulamada hesaplamaların merkezi olduğundan, bunun üst oka (pencerenin en üstünde sağda bulunan) tıklanarak ekran üzerinde büyütülmüş olarak kullanılması oldukça faydalı olacaktır, bu şekilde tüm bilgisayar penceresi alanından faydalanılabilir. Bir sonraki bölümde Hesaplama Tablosu na alışmanız sağlanacak, burada yapılacak olan açıklamalar her uygulama için geçerli olacaktır b Hesaplama Tablosu: Düzenleme Fonksiyonları (Calculation Sheet:Editing Functions) Öncelikle, daha önce de belirtildiği gibi, kullanıcı, Hesaplama Tablolarının açıldığı çerçevelerde, hem hesaplamalar alanı (böylece değerler istenen büyüklük ve stilde görüntülenir) hem de başlıklar alanı (böylece başlıklar kullanıcının istediği şekilde görüntülenir) için Yazıtipi (Font) seçeneğini kullanma olanağına sahiptir. Başlıklar alanı ile ilgili olarak, kullanıcı aynı zamanda fareyi kullanarak genişliğini arttırabilir veya azaltabilir: fare imleci iki komşu u ayıran düşey çizgi üzerinde iken, ikili ok şeklini alır ve bunun ardından farenin sol tuşuna basılması (ve basılı tutulmaya devam edilmesi) ve sürüklenmesi ile, genişliği fare hareketinin yönüne bağlı olarak artar veya azalır. Aşağıdaki hesaplama çizelgesinde farklı genişliklere sahip ları görebiliriz: FINE HVAC

206 Kullanıcı tarafından kullanılabilecek yukarıdaki alternatif görüntüleme olasılıkları grafik kartı çözünürlüğü, ekran büyüklüğü gibi pek çok faktöre bağlı olup bu nedenle muhtemel işlemler kullanıcının takdirine bırakılmıştır. Hatta, aynı zamanda kullanıcının Prototip Yükleme imkanı da bulunmaktadır. Bununla beraber en iyi görüntüleme sonuçlarının yüksek çözünürlüklü ve geniş ekranlardan alınabileceğini unutmayınız. Değer girilen alan konumuna erişim, fare ve klavyedeki ok tuşlarının kullanılması ile gerçekleştirilir. Fare imleci değer girilen alana taşındığında, fare imlecinin bazı hücrelerde düşey çizgi ( ) şeklini, bazılarında ise (X) (yasak işareti) şeklini aldığını görebiliriz. Bu hücreler içerisinde bulunan değerler, hesaplama sonuçları olduğundan, bunları değiştiremeyiz. Fare imlecini, (+) artı işareti şeklini aldığı hücreye (veya küçük karelere) taşıyıp, farenin sol düğmesini tıkladığımızda, hücre dış çizgilerinin koyu renk aldığını görebiliriz ve hücre içeriğini değiştirebilir veya değer girebiliriz. Aynı şekilde, <Enter> tuşu ile bir alt hücreye, <Tab> tuşu ile sağ taraftaki bir sonraki hücreye giderek yer değiştirebiliriz. Ayrıca, pencere genişliğinin tüm ları içine alacak kadar geniş olmaması halinde, hesaplama tablosunun tamamını yatay veya düşey kaydırma tuşlarını kullanarak bunu aşağı yukarı, sağa sola hareket ettirerek izleyebiliriz. Bunun yanı sıra değer girmek üzere herhangi bir a olan erişim engellendiğinde fare imleci trafik yasak işareti şeklini alır. Bu şekilde, kullanıcı incelenmekte olan miktarın hesaplamaların otomatik sonucu olan türemiş bir miktar olduğu konusunda bilgilendirilmiş olur. Herhangi bir uygulamanın Hesaplama Tabloları içine değerleri girerken aşağıdaki faydalı komutları daima hatırında tutmalıdır: Hücre içeriğini silmek (Deleting cell content): Bir hücre üzerinde <Del> tuşuna basılması ile, içeriğindeki değer silinir ve hücre boşalır. Satır silmek (Deleting a row): <Ctrl>&<Del> tuşlarına birlikte basılması ile, üzerinde bulunduğumuz sıra silinir. Satır eklemek (Inserting a row): <Ctrl>&<Ins> tuşlarına birlikte basılması ile, üzerinde bulunduğumuz hücrenin hemen altına yeni (boş) bir satır eklenir. Satır başına gitmek (Moving to the beginning of a row): <Ηοme> tuşuna basılması ile, otomatik olarak üzerinde bulunduğumuz satırın ilk una gideriz FINE - HVAC

207 Satır sonuna gitmek (Moving to the end of a row): <End> tuşuna basılması ile, otomatik olarak üzerinde bulunduğumuz satırın son una gideriz. Tablonun üst kısmına gitmek (ilk - ilk sıra) [Moving to the upper part of the sheet (first column- first row)]: <Ctrl>&<PgUp> tuşlarına birlikte basılması ile, otomatik olarak hesaplama tablosunun ilk -ilk sırasına gideriz. Tablonun alt kısmına gitmek (ilk son sıra) [Moving to the lower part of the sheet (first column- last row)]: <Ctrl>&<PgDn> tuşlarına birlikte basılması ile, otomatik olarak hesaplama tablosunun son sırasına gideriz. Son olarak, üst hücreden bir alt hücreye <Εnter> tuşunu kullanarak ve sol hücreden sağ hücreye <Tab> tuşunu kullanarak gidebileceğinizi de unutmayınız. Not: Söz konusu uygulamaya bağlı olarak yukarıda açıklanan işlevlerde bazı çok küçük farklılıklar olabilir. Ek olarak, hesaplama tablosunda pek çok Windows uygulamasında bulunan, satır alt kümesinin (veya tüm hesaplama tablosunun) Kes-Kopyala- yapıştır türündeki komutları, satır ve genişliği tanımı, seçili alanın yazı tipi (yazı tipi nitelikleri, hizalama, vs) gibi bir dizi hesap tablosu fonksiyonu bulunur. Tablonun belli bir alanının (veya tümünü seç komutu ile tümünün) seçilmesi ve daha sonra farenin sağ tuşuna basılması ile, ekranda ilgili komutlara sahip küçük bir menü açılır. Hesaplamalarla ilgili bir başka faydalı komut da Geri Al / İleri Al (Undo/Redo) komutudur. Tüm bu düzenleme komutları aynı zamanda diğer pencerelere de uygulanabilir. Kopyala-yapıştır (Copy/Paste) komutundan başka, bir satırı tekrarlamak istediğimizde (örnek branşman), ilk içeriğini girmek yeterli olacaktır, örn. bölüm adı, bu boş bırakılan bölüm adı dışında satırı aynen kopyalayacaktır. Hesaplama tablosu etkinleştirildiğinde, ana menü seçeneklerine ilave olarak Hesaplama Tablosu (Calculation Sheet) ve de tali olarak Baskı parametreleri (Printing Parameters) seçenekleri görülür. Baskı Parametreleri nin seçilmesi ile kullanıcının basılı Hesaplama Tablosu görünümüne müdahale edebileceği diyalog kutusu açılır. Ayrıntılı olarak, kullanıcı, yatay ve/veya düşey çizgiler, istenen şekilde gölgelenmiş baskı zemin rengine sahip hesaplama tablosunun başlıkları için ızgaranın yanı sıra koyu renk çerçeve veya normal çerçeve tanımlayabileceği gibi açık renk çerçeve tanımlamayabilir. Daha önce de vurgulandığı gibi, Hesaplama Tablosu penceresi tüm uygulamaların merkezidir. Bununla birlikte, bir çalışma ile ilgili olan tüm hesaplama sonuçları Hesaplama Tablosu içine alınamadığından, her uygulamada çalışmanın tamamını oluşturacak şekilde bu tamamlayıcı sonuçların yer aldığı ilave pencereler bulunmaktadır. Bu pencerelerin fonksiyonel açıklamaları her uygulamanın konusunu oluşturmaktadır. Her şeye rağmen, uygulamaya bakılmaksızın kullanılabilir pencereler arasından ortak felsefeye sahip olan bazılarını ayırabiliriz (örn. Malzeme Listesi Maliyet Penceresi, Teknik Açıklamalar Penceresi vs.).( Bill of Material-Costing window, Technical Description window) İlerleyen bölümlerde bu pencerelere ait formlar uygulamalardaki sıralamalarına bakılmaksızın detaylı olarak açıklanmıştır. FINE HVAC

208 Malzeme Keşfi Maliyet (Bill of Materials-Costing) Tesisatla direk ilgili tüm uygulamalarda (örn. İki Borulu Sistem, Fan Coil ler vs.) Malzeme Listesi- Maliyet penceresi bulunur. Bu pencere, bir tablo içerisinde, bir tesisata ait malzemelerle birlikte hesaplama tablosundan alınan miktarları ve ilgili kitaplık değerlerini içerir. Örnekte görüldüğü gibi, tablo sütunlarında birim fiyat (unit price), miktar (quantity), indirim % (discount %), KDV ve Toplam Fiyat (Total Price) gibi bilgiler bulunurken, malzemeler tablo satırlarında detaylı olarak listelenmiştir (örn. borular, fitings, vs.). Hesaplamalar otomatik olarak gerçekleştirilir ve sonuçlar son sütunda görüntülenir. Kullanıcı malzeme listesi-maliyet tablosunu hesaplama tablosuna benzer şekilde düzenleyebilir. Bunun anlamı, <Enter> ve <Τab> tuşlarını kullanan aynı dolaşım kurallarının burada da uygulanabileceğidir, bunun yanında <Del> tuşu ile hücre içeriğinin silinmesi, <Ctrl>&<Del> tuşları ile satır silmek veya satır eklemek, vs de mümkündür. Ayrıca sütun genişliği de aynen hesaplama tablosunda yapıldığı şekilde değiştirilebilir. Malzeme Listesi penceresi etkin durumda iken (yalnızca etkinleştikten sonra) ana menüde Teklif Parametreleri (Offer Parameters) ve Baskı Parametreleri (Printing Parameters) başlık adına sahip iki tali seçenek görüntülenir: İlk gruptaki parametrelerin kullanılması ile kullanıcı, Malzeme Listesi Teklif tablosundaki bazı sütunları (örn. KDV ve İndirim) çıkarma ve bunun yanı sıra Teklif Kütüphanelerı ndan (Offer libraries) seçilmiş olan malzemelerin Analitik Tanımlamaları nın (Analytical Descriptions) geçişini seçebilir (veya seçimi kaldırabilir). İkinci parametre grubu ile kullanıcı, baskı işlemini gerçekleştirebilir ve Malzeme Listesi (veya Teklif) tablosu için çerçeve (normal veya koyu) veya yatay/düşey çizgiler ve bunun başlığı için düşey tarama istenip istenmediğini tanımlayabilir. Malzeme Listesi penceresi etkinleştirildiğinde açılan kullanılabilir pencereler arasında bir tanesi de tamamlayıcı malzemeler kitaplığından malzeme seçimi seçeneğidir. Bu seçenek, her uygulamanın ana Kütüphanelerı içinde bulunmayan malzemeleri içeren ve Teklif Kütüphanelerı adını taşıyan malzeme kitaplığı ve donanım grubuna yönlendirme yapar. Bu Kütüphanelerın amacı aynı zamanda inşaat işleri ile de uğraşan kullanıcıya, faydalı gördüğü herhangi bir şeyi eklemesinde yardımcı olmaktır (örn. yapıya yerleştirilecek hırdavat, ekipman ve işler, vb.). Teklif Kütüphanelerında yer mahal malzemeler tüm uygulamalarda ortaktır, yani bunları içeren herhangi bir uygulamadan seçilebilirler. Teklif Kütüphanelerı ndan malzeme seçimi sütun satırı üzerinde iken tuşa tıklanarak (veya <F11> tuşuna basarak) ve açılan listeden önce kitaplık kategori listesi ve daha sonra da söz konusu malzemenin seçilmesi ile FINE - HVAC

209 gerçekleştirilir. Aynı zamanda, son çağrılan kitaplıktan tuşu kullanarak (veya <F8> tuşunu) malzeme seçebilme olasılığı da bulunmaktadır (bu şekilde Kütüphanelera erişmek istediğimiz her seferinde kitaplık kategorisi seçilmesi gerekmez). Kullanılabilir tüm bu beceriler sayesinde, kullanıcının proje maliyeti hakkında kolayca fikir sahibi olması, ilgili tesisatın kurulumu için Ekonomik Teklif hazırlaması ve bunu istenen şekilde bastırmasının mümkün olacağı son derece açıktır. FINE HVAC

210 Proje Raporu (Technical Description) Teknik Açıklama penceresi, kullanılabilir mevcut tüm kelime işlem özellikleri ile birlikte farklı teknik açıklama prototipleri seçimine ve aşağıda göreceğimiz gibi yeni prototiplerin de kullanıcının istediği şekilde serbestçe yapılandırılmasına imkan tanıyarak, projenin teknik açıklamasının oluşumunu destekler. Teknik Açıklama seçiminin yapılması ile, sarı zeminde proje sonuçları ile güncellenen ilgili başlık penceresi görüntülenir (kelimeparametrelerinin bulunduğu yerde). Teknik Açıklama penceresi etkin durumda iken, ana menüde Teknik Açıklama adı altında ilave bir seçenek görüntülenir (hemen Pencereler seçeneği altında). Bu menüden Prototip Seçimi nin seçilmesi ile ekranda, üzerinde çalıştığımız uygulamada kullanılabilecek mevcut prototiplerin listesi ile birlikte prototip yönetimi penceresi açılır. İlgili prototipin seçilmesi ile [fare yardımıyla ve Yükle (Load) tuşunu kullanarak], Teknik açıklama penceresinde ilgili metin (ayrıca sarı renkli arka planda ve projenin güncellenen sonuçları ile birlikte) görüntülenir. Herhangi bir şekilde mevcut bir prototipi değiştirmek istediğimizde (geçici bellek alanındaki açıklamayı yeniden yazarak), sağ üstte buna bir isim ve iki haneli bir sayı verdikten sonra Kaydet tuşunu kullanarak kolayca kaydedebiliriz. ( Baskı Prototipleri nde olduğu gibi). Ayrıca Sil (Delete) tuşunu kullanarak herhangi bir prototipi silebiliriz FINE - HVAC

211 Genel olarak, daha önce de belirtildiği gibi, teknik açıklama prototipi yalnızca metinden değil aynı zamanda kelime-parametrelerinden (köşeli parantez içinde) oluşmaktadır. Kelime parametreleri üzerinde çalıştığımız projede hesaplanan değerlerle otomatik olarak değiştirildiğinden, bu kelime parametrelerinin yardımı ile kullanıcı değerleri teknik açıklama prototiplerine geçirebilir. (örneğin, İki Borulu Sistemin teknik açıklama metninde bulunan [KALORİFER KAZANI KUVVETİ] kelime-parametresi otomatik olarak projede hesaplanan ısı kuvveti değeri ile, örn Kkal/s, değiştirilir). Projenin teknik açıklamasında istenen herhangi bir değişiklik, kelime parametresinin yerinin değiştirilmesi veya metnin istediğimiz şekilde düzenlenmesi ile, Prototip Düzenle (Edit Prototype) simgesine basılarak gerçekleştirilebilir. Ayrıca metnin son halinin düzenlenmesi için kullanılan Metin Düzenle (Edit Text) simgesi de bulunmaktadır. Kullanıcı yalnızca prototipi değil aynı zamanda proje sonuçlarının yerini almış olan verileri de düzenlemek istediğinde bu komut oldukça faydalıdır (ilk simge program tarafından yerleştirilmiş olan parametre değerlerinin değiştirilmesine izin vermez). Basit bir örnek, kullanıcının yukarıda anlatılanları kolayca anlayabilmesine yardımcı olabilir. Herhangi bir değişiklik yaptıktan sonra kullanıcının fikrini değiştirmesi halinde, daha önce belirtildiği gibi Yükle düğmesi ile istenen prototipin kurtarılabilmesi (Geri getirilebilmesi) elbette ki mümkündür. Not: Teknik açıklamalar üzerinde işlem yapmak üzere kendi kelime işlemcinizi (örneğin Word) kullanmak istemeniz halinde, ilgili prototip dosyalarının RTF dosyası olduğunu ve program dizininde bulunduklarını unutmayınız (örn. İki Borulu Sistem için 4M\CALC\DSOL\ ve Tek Borulu Sistem için 4M\CALC\ΜSOL\ ve bunun gibi). Prototip dosya adları, uygulama adı (örn. DSOL), TP harfleri (Teknik Açıklama), prototip listesinde bulunduğu sıraya göre 01,,02, 03 sayıları ve son olarak RTF uzantısından oluşur. Örneğin, listedeki ilk teknik açıklama prototipi (Tek Borulu Sistem için) MSOLTP01.RTF dir (4M\CALC\MSOL dizininde kayıtlıdır). Aynı zamanda, Prototip Seçimi (Prototype Selestion) seçeneğine basılması ile görüntülenen listedeki prototip açıklamaları, prototip metinleri ile aynı dizin içinde ayrı bir dosyada saklanır. Dosya adı, uygulama adı (ilk 4 harfi) TP harfleri ve LST uzantısından oluşur. Örneğin, Tek Borulu Sisteme ait prototiplerin listesini içeren dosyanın adı ΜSOLTP.LST olup 4M\CALC\MSOL dizininde kayıtlıdır Kabuller (projeye ait) [Assumptions (of the Project)] Tüm uygulamalar Kabuller penceresinde, Baskı İçeriği nde (Printing Contents) seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel projenin genel Kabuller metnini içermektedir. Kabuller fonksiyonu Teknik Açıklama fonksiyonuna oldukça benzemekte olup, aradaki tek fark burada metin düzenleme için iki değil tek simge bulunmasıdır (burada parametre-kelimeleri yoktur). Bu şekilde, menüde, ilgili prototip yönetimi penceresini görüntüleyen Prototip Seçimi alt seçeneği ile birlikte Kabuller seçeneği görülür. İlgili Varsayım prototipinin seçilmesiyle ( Yükle komutuyla), Varsayım penceresinde ilgili prototip açılır. Teknik Açıklama da olduğu gibi kullanıcı metin düzenleyebilir ve yeni prototipler tanımlayabilir. FINE HVAC

212 Not: Varsayım prototip dosyaları program dizininde bulunur (örn. İki Borulu Sistem için 4M\CALC\DSOL\ ve Tek Borulu Sistem için 4M\CALC\ΜSOL\ ve bunun gibi). Prototip dosya adları, uygulama adı (örn. DSOL), PR harfleri, prototip listesinde bulunduğu sıraya göre 01,,02, 03 sayıları ve son olarak RTF uzantısından oluşur. Bunun yanı sıra, Prototip Seçimi seçildiğinde programda görüntülenen listedeki prototip açıklamaları, prototip metinleri ile aynı dizin içinde ayrı bir dosyada saklanır. Dosya adı, uygulama adı (4 karakter) PR harfleri ve LST uzantısından oluşur. Örneğin, Tek Borulu Sisteme ait prototip giriş listesini içeren dosyanın adı ΜSOLPR.LST olup 4M\CALC\MSOL dizininde kayıtlıdır Kapak Sayfası (söz konusu projeye ait)[cover Page (of the Project issue)] Kapak Sayfası projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Kapak (Cover) fonksiyonu Teknik Açıklama fonksiyonu ile tamamen aynıdır. Bu şekilde, Kapak seçeneği menüde Prototip Seçimi vs. alt seçenekleri ile birlikte görüntülenir. Prototip seçilmesi ile ( Yükle komutuyla) ekranda ilgili kapak sayfası görüntülenir FINE - HVAC

213 Not: Prototip kapak sayfası dosyaları program dizininde bulunur (örn. İki Borulu Sistem için 4M\CALC\DSOL\ ve Tek Borulu Sistem için 4M\CALC\ΜSOL\ ve bunun gibi). Prototip dosya adları, uygulama adı (örn. DSOL), CP (kapak sayfası) harfleri, prototip listesinde bulunduğu sıraya göre 01,,02, 03 sayıları ve son olarak RTF uzantısından oluşur. Bu şekilde, örneğin, Tek Borulu Sistem için listedeki ilk teknik açıklama prototipi MSOLTP01.RTF dir (4M\CALC\MSOL dizininde kayıtlıdır). Bunun yanı sıra, Prototip Seçimi seçildiğinde programda görüntülenen listedeki prototip açıklamaları, prototip metinleri ile aynı dizin içinde ayrı bir dosyada saklanır. Dosya adı, uygulama adı (4 karakter) CP harfleri ve LST uzantısından oluşur. Örneğin, Tek Borulu Sisteme ait prototip giriş listesini içeren dosyanın adı ΜSOLCP.LST olup 4M\CALC\MSOL dizininde kayıtlıdır Metin Düzenleme-Dahili Kelime İşlemci (Text Editing-Word Processor) Kullanıcının gerekli olan tüm yönetim ve düzenleme araçlarına sahip olabilmesini sağlamak üzere, yazılım paketinde gelişmiş özelliklere sahip yerleşik bir Kelime İşlemci (aynen Word gibi) bulunmaktadır. Bu kelime işlemci aynı zamanda programın rapor üretecini temel almaktadır. Özellikle, ekranın üst kısmında bulunan ilgili simgeler üzerinden metin düzenleme programının her açılışında, uygulama menüsünün yerini metin düzenleme programı menüsü alır. Metin düzenleme programının seçenek grupları aşağıdakilerden oluşur: "Dosyalar" (Files), "Düzenle" (Edit), "Görünüm" (View), "Ekle" (Insert), "Yazı Tipi (Font), "Paragraf (Paragraph), "Tablo" (Table) ve "Diğer seçenekler" (Other Options). Detaylı olarak, metin düzenleme programının komutları aşağıdaki grup ve alt gruplarda toplanmıştır: FINE HVAC

214 Düzenleme Komutları (Editing Commands) Kes (Cut) Kopyala (Copy) Yapıştır (Paste) Sil (Delete) Özel Yapıştır (Paste Special) Resim Düzenle (Edit Picture) Geri Al (Undo) İleri Al (Redo) Tümünü Seç (Select All) Yeniden Sayfalandır (Repaginate) Bölüm Düzenle (Edit Section) Stil Düzenle (Edit Style) Çerçeve Çizim Nesnesi Düzenle (Edit Frame Drawing Object) Çizim Nesnesi Düzenle (Edit Drawing Object) Yatay Temel Konumu (Vertical Base Position) Sayfa Üstbilgi Altbilgi Düzenle (Edit Page Header Footer) Birinci Sayfa Üstbilgi Altbilgi (First page Header Footer) İlk Sayfa Başlığı Yarat (Create First Page Header) İlk Sayfa Altbilgisi Yarat (Create First Page footer) İlk Sayfa Başlığı Sil (Delete First Page Header) İlk Sayfa Altbilgisi Sil (Delete First Page Footer) Dipnot Metni Düzenle (Edit Footnote text) Ole Nesnesi Düzenle (Edit Ole Object) Satır içi Ime (Inline Ime) Çizgi Düzenle (Line Edit) Öne Satır Ekle (Insert Line Before) Arkaya Satır Ekle (Insert Line After) Çizgi Sil (Delete Line) Çizgi Bloğunu Kopyala (Copy Line Block) Çizgi Bloğunu Taşı (Move Line Block) Çizgi Birleştir (Join Line) Çizgi Böl (Splite Line) FINE - HVAC

215 Görünüm komutları (View Commands) Sayfa Görünümü (Page Mode) Sığdırılmış Görünüm (Fitted View) Cetvel (Ruler) Araç Çubuğu (Tool Bar) Durum Çubuğu (Status Bar) Paragraf İşaretleyici (Paragraph Marker) Gizli Metin (Hidden Text) Alan Adları (Field Name) Hyperlink İmleci (Hyperlink Cursor) Sayfa Üstbilgi Altbilgi (Page Header Footer) Sayfa Kenarlığı (Page Border) Uzaklaştır/yakınlaştır (Zoom) Ekle Komutları [Insert (Add) Commands] Kesme Ekle (Insert Break) Sayfa Kesme (Page Break) Bölüm Kesme (Section Break) Sütun Kesme (Column Break) Resim Ekle (Embed Picture) Link Picture (Link Picture) Ole Nesnesi (Ole Object) Çerçeve (Frame) Çizim Nesnesi (Drawing Object) Sayfa Sayısı (Page Number) Sayfa Sayımı(Page Count) Dipnot (Footnote) Bookmark (Bookmark) Veri Alanı (Data Field) Metin Giriş Alanı (Text Input Field) İşaretleme Kutusu Alanı (Checkbox Field) Kesilmemiş Alan (Non Breaking Space) Kesilmemiş Kısa Çizgi (Non Breaking Dash) Satır Devamı Çizgisi (Optional Hyphen) FINE HVAC

216 Yazı tipi Komutları (Font Commands) Normal (Normal) Kalın (Bold) Altı çizili (Underline) Çift Altçizgi (Double Underline) İtalik (Italic) Üstsimge (Superscript) Altsimge (Subscript) Vurgulu (strike) Yazı tipleri (Fonts) Stil (Style) Metin Rengi (Text Color) Arka plan Rengi (Background Color) Aralık Bırakma (Spacing) Gizli (Hidden) Kutulanmış (Boxed) Korumalı (Protect) Hyperlink (Hyperlink) Paragraf Komutları (Paragraph Commands) Normal (Normal) Ortala (Centre) Sağa Yasla (Right Justify) İki Yana Yasla (Justify Both) Çift Satır Aralığı Double Space) Sola Girinti (Ident Left) Sağa Girinti (Ident Right) Asılı Girinti (Hanging Ident) Birlikte Tut (Keep Together) Sonraki ile Birlikte Tut (Keep with Next) Yalnız Son Satır (Widow Orphan Control) Kenarlık ve Gölgelendirme (Border and Shading) Paragraf Aralığı (Paragraph Spacing) Arka plan Rengi (Background Color) Madde İmi (Bullet) Numaralandırma (Numbering) FINE - HVAC

217 Sekme Ayarla (Set Tab) Sekme Temizle (Clear Tab) Tüm Sekmeleri Temizle (Clear All Tab) Stil (Style) Tablo Komutları (Table Commands) Tablo Ekle (Insert Table) Satır Ekle (INsert Row) Sütun Ekle (Insert Column) Hücreleri Birleştir (Merge Cells) Hücreyi Böl (Splite Cell) Hücreleri Sil (Delete Cells) Satır Konumu (Row Position) Satır Yüksekliği (Row Height) Başlık Satırı (Header Row) Satırları Birlikte Tut (Keep Row Together) Hücre Kenarlığı (Cell Border) Hücre Gölgelendirme (Cell Shading) Hücre Rengi (Cell Color) Hücre Düşey Hizalama (Cell Vertical Align) Geçerli Sütunu Seç (Select Current Column) Izgara Çizgilerini Göster (Show Gridlines) Diğer Seçenekler (More Options) Ara (Search) İleriye Doğru Arama (Search Forward) Geriye Doğru Arama (Search Backward) Değiştir (Replace) Atla (Jump) Koruma Kilidi (Protection Lock) Izgaraya Tuttur (Snap to Grid) Arka plan Resmi (Background Picture) Genel standardizasyona uygun olarak, ana seçenekler her komutun yanında (menüde) yazılı olan fonksiyon tuşlarının birlikte kullanılması ile çağrılabilir. Yukarıdaki komutlardan her birinin detaylı olarak açıklanabilmesi için çok fazla yer ayrılması gerekeceğinden, kullanıcı herhangi bir Word kullanım kitabına başvurmalıdır. FINE HVAC

218 Bunun yanı sıra, metin-düzenleme programı etkin durumda iken, metin penceresinin üst tarafında kılavuz lar (guides) ve sekme sembolleri ile mesafeleri gösteren bir cetvel (Ruler) bulunur. Genel olarak, Word de uygulananların aynıları burada da geçerlidir. Sağ ve sol kenar boşluklarını tanımlamak için kullanılan kılavuzlar la ilgili olarak, sol kılavuz bütün olarak taşınabilirken (fare ile üzerine tıklanıp, sürüklenerek), üst kılavuz her paragrafı girintili olarak başlatmak için ilgili konuma taşınabilir. Metin hizalama (sekmeler) [Text alignment (tabs)] ile ilgili olarak, sola, ortaya ve sağa yaslama için 3 sekme türü kullanılabilir. Bir satıra SEKME koymak için, önce istenen sekme türünü seçin (sekme sembolüne tıkladığınızda cetvelin sol ucunda- birbiri ardına 3 sekme türü görürsünüz, cetvel üzerinde sekmeyi koymak istediğiniz noktada sol tıklama yapın (kaldırılmasını istediğinizde, üzerine tıklayın ve cetvelin dışına sürükleyin). Yukarıdaki cetvel şeklinde 3 farklı konumda bulunan 3 farklı sekme görüyorsunuz. Birden fazla satıra SEKME (TAB) koymak için, önce, fareyi kullanarak siyah renge dönecek şekilde satırları seçin (Windows un seç komutuna benzer şekilde) ve daha sonra cetvel üzerine SEKME koyun. SEKME fonksiyonu Sekme tuşuna basıldığında cetvelin ilk SEKME noktasıyla aynı hizadaki kelime yada cümleyi etkiler. Genel olarak, SEKME noktaları metin hizalaması için oldukça güçlü bir araçtır. Dikkat! Kelime İşlemciden çıkmak ve bir önceki masaüstüne dönmek için ilk menüde Dosya nın altında bulunan Çıkış komutunu seçmelisiniz. Daha önce üzerinde durulduğu gibi, programın Rapor Üreticisi (Report Generator) yukarıda açıklanan kelime işlemciyi baz almaktadır. Rapor tanımlamak için, kullanıcı herhangi bir uygulamanın değişkenlerini (parametreler) metnin içinde sağ tarafa eklemelidir (örn. başlıkların altına). Örneğin, ''net_sec'' parametresi Şebeke branşmanı başlığının altına yerleştirilmelidir. Tüm bu parametreler otomatik olarak program tarafından hesaplanan kesin değerleri alır. Yeni çıktı oluşturmaya bir örnek: İki borulu ısıtma sistemi uygulamasında yeni bir çıktı yaratmak istediğimizi varsayalım, uygulamayı çalıştırdıktan sonra, yeni çıktı (new output) simgesi üzerine tıklayarak yeni bir kullanıcı baskı çıktısı (user printing output) tanımlamamız gerekir FINE - HVAC

219 Aynı zamanda, standart isim (örneğimizdeki Noname ) üzerine tıkladıktan sonra bu yeni çıktıya bir isim de verebiliriz. Daha sonra çıktı işlem (output processing) simgesine tıklar ve bu şekilde otomatik olarak kelime işlemciye yönlendiriliriz. Burada, tablolar ekleyip, başlık ve notlar, vs. yazıp (resme bakın) yeni baskı çıktı sayfasını tanımlayabiliriz. Not: Tablo çizgilerinin kalınlığı tablo komut grubunda bulunan hücre kenarlıklarının kalınlığı (wideness of cell outline) komutu ile tanımlanmalıdır. Metinler aşağıdaki şekilde eklenmesi gereken değişkenlerle (parametreler) birlikte baskı çıktılarında gösterilecektir: Değişken ekleme (Insertion of a variable) simgesi, sol tarafında uygulama ile ilgili veriler ve sağ tarafında da kullanılabilir değişkenlerin bulunduğu bir pencere açar. İlgili değişkenleri seçip, bunları metin içine yerleştirdiğimizde çıktımızı yaratmış oluruz. Aynı zamanda, birimler de aynı şekilde seçilen (ve ilgili parametrenin yanına konan) değişkenlerdir. FINE HVAC

220 Değişken ekleme simgesinin yanı sıra aynı zamanda Tablo alanı ekleme (Insert of a table field) simgesi de bulunmaktadır. Bu simge tablo satırları gibi tekrarlanan değişkenler için kullanılır. Örneğin, bir sonraki resimde görülen tablonun değişkenleri bu simgenin kullanılması ile iki borulu sistem hesaplamaları grubundan seçilmiştir FINE - HVAC

221 Sonuç Dosyalarının Yazdırılması (Printing Outputs Files) Kullanıcı tarafından tanımlanan baskı çıktı dosyaları her uygulamada bulunan Raporlar (Reports) klasöründe saklanır. İki tip baskı çıktı dosyası bulunur. RPR uzantılı olanlar ve RP uzantısına sahip olanlar. Birincisi, sadece bir kez basılacak olan çıktıları kapsarken, PRT hesaplama tabloları verilerini içermesi kadar gerekli olan sayıda tekrarlanabilmektedir. Raporlar klasöründe ayrıca notepad ile düzenlenebilen ve kullanıcı tarafından tanımlanmış olan baskı çıktı kodlarını içeren bir xxx.rpi dosyası bulunur Not: hesaplama tablolarında olduğu gibi, sayfa başlıklarında da kullanıcı, aşağıdaki pencerede örnekte gösterildiği gibi, önce bu sayfa başlıklarını seçip, daha sonra satır başlığı (line header) komutunu çalıştırarak bunları başlık olarak tanımlamalıdır (kelime işlemci menüsünün tablo komut grubundan): Her ne kadar yukarıda açıklanan konsept her uygulama için aynı da olsa, her uygulama kendi özel parametrelerine sahiptir. Vurgulanan (geçerli) parametre adının pencerenin araç çubuğunda görüleceğini not edin. Dikkat! Rapor üreteci tarafından yeni bir çıktı yaratılması sırasında, kullanıcı aşağıdaki iki nokta hakkında dikkatli olmalıdır: Özellikle değişkenler için Kopyala-Yapıştır komutunu kullanmaktan kaçının. Kelime işlemciden, kelime işlemci penceresini kapatarak değil, Dosya - > Kapat (File -> Close) komutunu kullanarak çıkın. FINE HVAC

222 Kolon Şeması (Vertical Diagram) Şebeke uygulaması söz konusu olduğunda, bu pencerede, hesaplama tablosu verilerine ve ilgili polar koordinatlara (gereği şekilde girilmiş) göre şebekenin kolon şeması gösterilir. Aşağıdaki ekranda kolon şemasına bir örnek verilmiştir: Şebekenin AutoNET ile tasarlanmış olması halinde, kolon şeması otomatik olarak yaratılacağını ve bu nedenle kolon şeması yaratmaya gerek olmayacağını yeniden hatırlatalım (elbette, kullanıcı isterse bir tane yaratabilir). kolon şeması penceresi etkinleştirildikten sonra, ana menüde aşağıda açıklanan Tasarım Ölçeği (Design Scale), Sayfa Görüntüleme (Page Display), Parametreler (Parameters), Baskı Parametreleri (Printing parameters) ve DWG ve/veya DXF Dosyasına Aktar (Export to DWG or/and DXF File) tali parametrelerini içeren eşadlı bir seçenek görüntülenir: Ölçeği (Printing Scale): Tasarım ölçeği ayarlanır veya düzenlenir (örn. 1:100, 1:50 vb.). Sayfa Göster (Show Page): Basılmak üzere seçilen (Yazıcı Ayarlarında) sayfa kenarlıklarının seçilen kağıda sığmaması halinde bunlar noktalı çizgi ile gösterilir. Bu tali seçenek aslında peş peşe tıklamalarla etkinleştirilebilen ve etkinliği kaldırılabilen bir anahtardır ve etkin durumda iken hemen yanında bir onay imi görülür FINE - HVAC

223 Son olarak, Baskı Ön izleme seçeneğini kullanarak, kullanıcının basılı kolon şemasının kesin şeklini görüntüleyebileceği yeniden hatırlatılır ( Baskı İçeriği nde kolon şemasının seçilmiş olması halinde). Görünüm seçenek dizisindeki tüm komutlar burada da aynen geçerlidir, örn. kullanıcı tüm kolon şemasının yanı sıra istenen sayfaları görüntülemek için Uzaklaştır (zoom out) komutunu bir veya daha fazla sayıda kullanabilir (ayar ölçeğine bağlı olarak daha az veya daha çok) veya çeşitli detayları görmek için yatay ve düşey kayar tuşlarla Yakınlaştır (zoom in) seçeneğini kullanır. Çizim Parametreleri (Parameters): Yandaki pencerede görülen iletişim kutusunda en önemli kolon şeması çizim parametreleri görülmektedir, örn. baskı ölçeği, kağıt boyutları, çerçeve, tasarım konumu ve tasarım etiketi ayarları. Bu parametreleri kullanarak kullanıcı uygun şekilde oluşturulmuş olan kolon şemasını görüntüleyebilir. FINE HVAC

224 DWG ve DXF dosyalarına aktar (Export to DWG and DXF Files): DWG veya DXF dosyaları bir başka tasarım paketi (örn. AutoCAD, IntelliCAD vs) kullanarak daha ileri işlem yapmak üzere sabit disk üzerinde yaratılırlar (tasarım klasörü içinde). Özellikle, tasarım dosyasının adı; uygulama adı (4 harf, İki Borulu Sistem için DSOL, Fan Coil ler için FANC), DK şeklinde iki karakter (örn. DÜŞey) ve son olarak uygun şekilde DWG veya DXF uzantılarından oluşur. Örneğin, MEL projesinin İki Borulu Sistem Tesisatına ait kolon şemasının DWG dosyası MEL.BLD klasöründe oluşturulacak olan DSOLVR.DWG dosyası olacaktır Tesisat Çizimi (Network Drawing) Bu pencere, hesaplama tablosu verilerine ve ilgili polar koordinatlara (gereği şekilde girilmiş) göre şebekenin kaba çizimini içerir. Örneğin, yukarıda açıklanan kolon şeması ve ilgili çizimin aynı anda yüklenmesi halinde, sonuç aşağıda gösterilmiştir: FINE - HVAC

225 Yukarıda kolon şeması ile ilgili olarak açıklananların tümü Tasarım Ölçeği ve ana menünün (ilgili pencere aktif durumda iken) Çizim seçeneği ile birlikte gelen diğer tali seçeneklere de aynen uygulanır Sistem ve Elemanların Raporu (Other Result Windows) Her uygulamada her biri belli hesaplamalarla ilgili çeşitli sonuç pencereleri bulunmaktadır. Örnek olarak, Isıtma uygulamasında (aşağıdaki ekrana bakın), Kalorifer Kazanı ve Sirkülatör seçim pencereleri ile, Kanal fanı seçim penceresi bu tür pencerelere örnektir. Bu pencereler her uygulamada analitik olarak açıklanmıştır. FINE HVAC

226 1.2.5 Kütüphaneler (Libraries) Kütüphaneler, her uygulamanın yanı sıra ilave veriler içinde incelenen özel tesisatlar için gerekli malzemeleri kapsar. Örneğin, Isıtma içinde, Kütüphaneler radyatör, boru, aksesuar, kazan, sirkülatör vs. gibi daha küçük Kütüphanelerdan oluşur. Kütüphaneler, her ne kadar, tanımladıkları malzeme türüne bağlı olarak gruplansalar bile, ki bu nedenle her uygulama kapsamı içinde dikkatle incelenirler, aynı zamanda genel kategoriler içerisinde de gruplanabilirler, bunlardan en önemlileri: Borular (Pipes): Uygulama her ne olursa olsun, borular ilgili verilerle birlikte (nominal çap, iç çap ve maliyet) bölüm listesinin gösterildiği küçük tablolarda özetlenen tür ve sertliklerine göre genel kategoriler içinde gruplandırılır. Reseptörler (Alıcılar): Reseptörler; radyatörler, fan coil ler, menfezler vs. olabilir. Hangi uygulamanın sonucu olduklarına bakılmaksızın, reseptör kitaplığının içeriği liste şeklinde gösterilir: FINE - HVAC

227 Listeden belli bir reseptör seçildiğinde, hesaplamalar için gerekli olan veri pencerenin sağ tarafında görüntülenir. Bazı durumlarda, ilave veriler içeren bir başka pencere görüntülenir. Örneğin, "Radyatörler"de, tip ve ana özelliklerin yanı sıra, radyatör aralığını (dilim sayısı veya ebatlara göre gruplandırılan) ve ilgili randımanı (yandaki pencereye bakın) gösteren bir pencere bulunurken, "Menfezler" de, tip ve ana özelliklerin yanı sıra, açıklık boyutları aralığını gösteren bir pencere bulunur. Fittings: Boru ekleme parçaları Kütüphanelerı tesisat şebeke uygulamalarında bulunur ve çeşitli boru ekleme parçalarını liste halinde gösterirken her aksesuarın ana özellikleri de (z direnci ve maliyet) belirtilir. Çeşitli Malzemeler (Verious Materials) (örn. Kazan dairesi ekipmanı): Malzeme Kütüphanelerı neredeyse her uygulamanın bir parçasıdır. Sirkülatör veya pompa Kütüphanelerı, şebeke uygulamalarında aşağıdaki ekranda görülen temsili örnekten oluşur. FINE HVAC

228 1.2.6 Yardım (Help) Bu seçenek kullanıcının farklı yollar izleyerek her uygulama-programı kullanmayı öğrenmesini desteklemeyi hedefleyen çok sayıda seçenekten oluşur. Ayrıntılı olarak açıklamak gerekirse, aşağıdaki alt seçenekleri içerir: İçerik ve Dizin (Contents and Index): Modern html formunda klasik Windows yardımına benzer (bağlantılar, Internette arama, vs.) Daha ayrıntılı olarak, anahtar kelimeler ve bunun yanı sıra yardım dokümanları içinde çeşitli Hypertext metinlerini kullanan İçerik ve Dizin yardımı ile, kullanıcı ilgilendiği konuyu kesin olarak belirtebilir ve programın hem teorik yönü hem de kullanımı ile ilgili herhangi bir sorunu çözebilir. Not: İçerik Kategoriler-Alt kategoriler ve kategoriler ve alt kategorilerin çift tıklanması ile çağrılarak direk olarak erişilebilen Konular olarak üç görünüm halinde düzenlenmiştir. Her konuda ilgili konulara yönlendirme yapan seçilebilir altı çizili kelimelerin yanı sıra alt tarafta kullanılabilir başvuru kaynakları da bulunmaktadır. Arama sırasında, bir önceki sayfaya dönüş Geri (Back) tuşunun kullanılmasıyla gerçekleştirilir. Bir Konu ayrıca anahtar kelimelerin kullanılması, Dizinin açılması ve anahtar kelimenin alfabetik listeden seçilmesi veya kelimenin yazılmasıyla (ilk harf Büyük olacak şekilde) da arattırılabilir. Son olarak, Yardım penceresinin en üstünde Gizle (Hide) düğmesi ( içerik ve dizini içeren sol tarafı gizlemek için kullanılır ve Göster (Show) düğmesine dönüşür), Yazdır (Print) düğmesi (ilgili konunun bastırılmasında kullanılır) ve Seçenekler (Options) düğmesi (daha az önemli olan diğer komutları içeren) bulunmaktadır. 4Μ web bağlantısı (Link to the 4M web): Kullanılabilir bir Internet bağlantısı bulunduğunda, bu seçenek bizi otomatik olarak 4M web sitesine yönlendirir. E-posta gönder (Send ): E-posta gönder komutu ile kullanıcı şirketin destek departmanına e-posta gönderebilir FINE - HVAC

229 E-posta ile sor (Ask by ): E-posta ile sor komutu ile, kullanıcının sorunu ve kesin olarak hangi şartlar altında oluştuğunu tanımlayabileceği veya yorum yapabileceği 4M web sitesinin standart soru formu açılır. Online Kayıt (On line Registration): Çevrim içi Kayıt seçeneği ile yeni kullanıcı kişisel bilgilerini şirketin Veritabanına kaydedilmek üzere gönderebilir. Doldurulduktan sonra (faks veya posta ile) gönderilebilecek bir kayıt kart bulunduğundan bu adım zorunlu değildir ancak yine de Internet üzerinden gönderimi daha uygun bulanlar tarafından kullanılabilir. Sorular-Cevaplar (Questions-Answers): Sorular-Cevaplar seçeneği ile kullanıcı kullanmakta olduğu programla ilgili En Sık Sorulan Sorulara (SSS) verilen Cevaplar hakkında bilgilendirilebilir. Bu seçenek Internet üzerinde yaygın olarak kullanıldığı şekilde çalışır. Çevrimiçi Versiyon Yükseltme (On line Upgrade): Çok önemli bir seçenek olan Çevrimiçi Yükseltme ile kullanıcı belli durumlarda programlarının en yeni sürümlerini yükleme imkanına sahiptir. Daha ayrıntılı şekilde, paket uygulamaları ve en son yükseltme tarihlerinin görüntülendiği bir ekran açılır (bu şekilde kullanıcının CD si üzerinde bulunan tarihle karşılaştırılarak daha yeni bir sürümünün bulunup bulunmadığı kontrol edilir). Web üzerindeki Teknik Makaleler (Technical Essays in the Web): Web üzerindeki Teknik Makaleler seçeneği ile kullanıcı kullandığı uygulamalara ait teknik makaleleri, bunları sabit disk sürücüsüne indirerek, güncelleyebilir. Yapması gereken tek şey, Web üzerindeki Teknik Makaleler seçeneğinin seçilmesi ile yönlendirileceği site içerisinde bulunan Talimatları adım adım izlemektir. Web içindeki Proje şablonları (Project patterns in the Web): Bu seçenek ile kullanıcı programı kolayca öğrenebilmek için 4M sitesinden bazı proje şablonlarını indirebilir. Yapması gereken tek şey, bu seçeneğin seçilmesi ile yönlendirileceği site içerisinde bulunan Talimatları adım adım izlemektir. Hakkında (About): Kullanıcı tarafından satın alınan ürünün tam sürüm versiyonunun görüntülendiği bir Hakkında ekranı açılır. Kullanıcıya destek veren Internet seçeneklerinin önemi çok büyük olduğundan bunlar arasında bulunan canlı (live) özelliği sürekli güncellenmekte ve geliştirilmektedir (örn. yeni proje şablonları, kapsamlı teknik makaleler, yardımcı programlar, vs.). Kullanıcı bunun yanı sıra 4M sitesi üzerinden de (www.4m.gr adresinde) bu hizmetlere erişebilir. FINE HVAC

230 1.2.7 ADAPT Manager ADAPT Yöneticisi, kullanıcının projeleri ve örnek olay incelemeleri hakkında genel bir fikre sahip olmasına yardımcı olan ve diğer uygulamalar içinde bulunan bir program özelliğidir. Daha ayrıntılı olarak, ADAPT Yöneticisi aşağıdakilere olanak tanır: Başlık ve detayları ile birlikte hangi çalışmaların detaylandırılmış olduğunu (örn. ısı kayıpları, soğutma yükleri, hava kanalları, vs.) incelemek üzere proje Seçmek. Bir çalışma üzerine tıklandığında, ilgili uygulama (program) otomatik olarak çalışır ve bu çalışmaya ait dosyaları yükler. Projenin bir başka dosyaya (bld dosyası) kopyalanması ve daha sonra içeriğinde bulunan bir veya daha fazla çalışmanın saklanması veya silinmesi Tam otomatik işlem üzerinden her uygulamaya ait en yeni sürümlerin canlı güncellemesinin yapılması. ADAPT Yöneticisi ana menüsünün sol tarafında, uygulamaları görüp, çift tıklama ile çalıştırabilirsiniz. İlgili simge üzerine tıklayarak ADAPT Yöneticisinin ana ekranının düşey veya yatay görünümünü seçebiliriz. Daha sonra, aşağıdaki komutlardan biri seçilebilir: Proje Seçimi (Project Selection): Bir proje seçilmesi ile ilgili tüm bilgileri görüntüleyebiliriz. Özellikle, ortadaki sütunda, seçili proje için geliştirilmiş olan örnek olay incelemelerini görebiliriz. Bu projeye ait belli bir çalışma seçtiğimizde (örn. ısı kayıpları), sağ tarafta bu çalışmanın başlık ve detaylarını görebiliriz. Çift tıklama ile ilgi uygulama çalışır ve örnek çalışmanın içeriği (contents) yüklenir. Herhangi bir uygulama vurgulandığında ve daha sonra farenin sağ tuşuna basılarak açıklan ekranda ekle (add) seçildiğinde, açık çalışmaların listesini görebiliriz. İlgili uygulamayı çalıştırmak üzere bu çalışmalardan herhangi birini (siyah renkle gösterilen) seçebiliriz. Farklı Kaydet (Save As): Yüklenmiş proje dosyasını bir başka dosya içine (farklı bir isimle) kaydedebiliriz FINE - HVAC

231 Kapat (Close): Evet/hayır (Yes/No) menüsünde seçimimizi onayladıktan sonra proje dosyasını kapatırız. Proje Başlıkları (Project Titles): Proje başlıklarını görebilir ve düzenleyebiliriz. (Live Update) : Canlı Güncelleme prosedürü için 4 sütundan oluşan özel bir menü bulunmaktadır: Yüklenen uygulamalar (ilk sütun), bilgisayarımızda yüklü sürümlerin tarihleri (ikinci sütun), çevrimiçi sürümlerin tarihleri (4M sunucusu) ve son olarak uygulamalara ait işaretleme kutuları. Bilgisayarımızdaki herhangi bir uygulamanın 4M sunucusundaki en yeni sürümden eski olması halinde bu kutular otomatik olarak işaretlenir. Elbette ki, seçim yapma konusunda son söz kullanıcınındır. Daha sonra, alt sağ tarafta Güncelle (Update) düğmesine tıklanmasıyla, canlı güncelleme işlemi başlatılır ve uygulamalar güncellenir. Yeni dosyalar bulunması gereken yolda bulunur bir başka deyişle yükleme işlemi yapmaya gerek yoktur. FINE HVAC

232 2. Isıtma Tesisatı Hesapları Isıtma paketi, bağımsız veya birbiriyle ilişkili olarak çalışan dört uygulamadan oluşur. Bu uygulamalar aşağıda listelenmiştir: Isı Kaybı Hesabı (Thermal Looses): Isı kayıpları binanın her katında ve odasında hesaplanır. Bu işlem genel olarak ısıtma projesinin ilk adımını oluşturur. İki Borulu Sistem (Twin Pipes System): İki Borulu Isıtma Sistemi tesisatı için gerekli tüm hesaplamalar yapılır ve daha sonra ilgili ekipman (radyatörler, borular, kazanlar, brülörler, sirkülatörler, emniyet aygıtı, depo, baca, vs.) seçilir. Tek Borulu Sistem (One Pipe System): Tek Borulu Isıtma Sistemi tesisatı için gerekli tüm hesaplamalar yapılır ve daha sonra ilgili ekipman (radyatörler, borular, kazanlar, brülörler, sirkülatörler, emniyet aygıtı, depo, baca, vs.) seçilir. Döşemeden Isıtma Sistemi (Infloor Heating System): Döşemeden Isıtma Sistemi tesisatı için gerekli tüm hesaplamalar yapılır ve daha sonra ilgili ekipman (radyatörler, borular, kazanlar, brülörler, sirkülatörler, emniyet aygıtı, depo, baca, vs.) seçilir. Bu dört Isıtma uygulaması aşağıda bulunan bölümlerinde detaylı olarak açıklanmıştır. 2.1 Isı Kaybı Hesabı Isı Kayıpları programını çalıştırmak için ilgili simgeye çift tıklayın. Bir süre sonra, ana menü penceresi açılır: Sizin de görebileceğiniz gibi, ana menü seçenekleri aşağıda ikincil seçenekleri ile birlikte açıklanmış olan "Dosyalar"(Files), "Seçenekler"(Options), FINE - HVAC

233 "Görünüm"(View), Pencereler (Windows), "Kütüphaneler"(Libraries) ve "Yardım"(Help) şeklinde gruplara ayrılmıştır Dosya (Files) Dosyalar seçeneği her bir uygulama için geçerli olan ve Bölüm de detaylı olarak açıklanmış olan tali seçeneklerden oluşur. Özetleyecek olursak, seçenekler kısaca aşağıda açıklanmıştır: Yeni Proje (New Project): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ projesini geçerli kabul eder. ADSIZ (UNNAMED) projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As) seçin ve yeni proje adını yazın. Çizim üzerinden Güncelle (Update from Drawing): FINE paketi ile birlikte kullanılması halinde proje hesaplama tabloları çizim verileri üzerinden güncellenir. Bu seçenek hesaplama tablosunda kaydedilmiş olan verileri değiştirir. Dikkat! Çizim Üzerinden Güncelle seçildiğinde, projeyi önceden açılmayıp, Fine paketi kullanılarak odalar kat planları üzerine yerleştirilmediğinde, hesaplama tablolarında bulunan verilerin yerini boşluklar alır. Export: Bu seçeneği yalnızca ısı kayıpları hesaplaması tamamlandığında ve İKİ BORULU SİSTEM (TWIN PIPES SYSTEM), TEK BORULU SİSTEM (One pipe system) veya DÖŞEMEDEN ISITMA SİSTEMİ (INFLOOR HEATING SYSTEM) ısıtma sistemi şebekesi üzerinde çalışmak istediğinizde ilgili tali seçeneği işaretleyerek seçebilirsiniz böylece yardımcı bağlantı dosyaları oluşturulabilir. Bundan başka, Isı kayıplarından YÜK DAĞILIMI (Cost Distribution) (Isı sarfiyatına ait) veya SİSTEMLER- PSİKROMETRİ içine veri aktarmak istediğinizde, ilgili tali seçenekleri seçmelisiniz. Yukarıda adı geçen tali seçeneklerden herhangi birini seçtiğinizde, ilgili uygulamaya ait hesaplama tablolarının otomatik olarak güncellenebilmesi için yardımcı dosyalar yaratılır bu arada eksik bilgi girilmesi halinde ekranda yardımcı mesajlar görüntülenir. Böyle bir durumda, hatayı düzeltmeli ve ilgili tali seçeneği bir kez daha seçmelisiniz. Örneğin, "Yük Dağılımı" seçildiğinde ve Belirtilmemiş özellikler (Unspecified Properties) mesajı alındığında, program tarafından tanımlanmamış alanın hesaplama tablosunu etkinleştirmeli ve mahal tanımlanarak Yük Dağılımı" yeniden seçilmelidir. Dosyalar yaratıldıktan ve ilgili uygulama etkinleştirildikten sonra, veri sorgulaması için [örn. Yük dağılımında, ilk grupta Dosyalar altında Kayıplara Bağlantı (Link to Looses) seçeneği bulunur] ilgili seçeneğin işaretlenmesi ile hesaplama tabloları güncellenebilir. Not: Tüm tesisatı Fine ile tasarlamış olmanız halinde, Aktar -> İki Borulu Sistem (Export to -> Twin Pipes System), Tek Borulu Sistem veya Döşemeden Isıtma Sistemi komutunu kullanmamalısınız çünkü Ağ Tanıma (Net Recognition) FINE HVAC

234 seçildiğinde program bu 3 uygulamanın hesaplama tablolarını otomatik olarak günceller. Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir. Farklı Kaydet (Save As): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototipi Geri Yükle (Restore Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı Prototipleri (Printing Prototyps): Baskı prototip yönetimi penceresi etkinleştirilir. Baskı (Printing): Proje konusu baskı önizleme çıktısının ardından Baskı İçeriği ve Baskı Parametrelerinde önceden seçilen seçeneklere göre bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): İlgili pencerede gösterildiği gibi, bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz: FINE - HVAC

235 Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri daha önce Kısım 1 de açıklanan prosedüre göre bu pencerede seçilebilir. Baskı Ön izleme (Print Preview): Projenin tamamı, aynen basıldığında görüntüleneceği şekilde ekranda sayfa-sayfa görülür. RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, APOL.RTF adıyla). Bunun yanı sıra, direk MS_Word bağlantısı istenildiğinde kullanıcı bu komutu kullanabilir. MS-Word Bağlantısı (Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, APOL.RTF adıyla). 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, APOL.RTF adıyla). Çıkış (Exit): Bu komutla uygulamanın çalışmasına son verilir Seçenekler (Options) Projenin 3 temel veri kategorisi bulunmaktadır: Proje seçenekleri, bina verileri ve örnek veriler Proje Biligleri (Project Options) Proje Seçenekleri, ilgili formda görüldüğü gibi, İşveren, Proje, Konum, Tarih ve Proje Yöneticisi gibi verileri yazabileceğiniz proje başlıklarından oluşur. FINE HVAC

236 Bina Bilgileri (Building Data) Bina Verileri seçildiğinde, özellikle bina ile ilgili öğelerin bir listesini ve bazı ilave verileri gösteren bir pencere açılır. Bu öğeler ve bunlara verilen değerler pencerede görüntülendikleri sırayla hemen aşağıda açıklanmıştır: Ortalama Dış hava sıcaklığı (Meam minimum Outdoor temperature): Tasarımcı, kitaplığa kaydedilmiş olan şehirlere ait iklim verilerini içeren listeyi görebilir (F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basarak) ve ister buradan bir değer seçer isterse de istenen sıcaklık değerini direk olarak girer. İç mahal sıcaklığı (Desired indoor temperature): Birden fazla değer bulunduğunda tasarımcı daha çok genel iç mekan sıcaklığını girer. Bu değer, isteğe bağlı olarak, farklı bir sıcaklığın gerekli olduğu yerler için mekan mahallerı içerisinde düzenlenebilir. İç mekan sıcaklığını seçmek üzere, kullanıcı F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan yardımcı tabloya başvurabilir. Isıtılmayan mahaller sıcaklığı (Not-heated spaces teperature): Isıtılmayan bina mahallerının (örn. merdivenler) sıcaklığı bu alana yazılmalıdır veya kullanıcı F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan yardımcı tabloya başvurabilir. Toprak sıcaklığı (Soil temperature): (Döşeme altı veya dış duvara bitişik) Toprak sıcaklığı bu alana girilmelidir. Not: Yukarıdaki değerler her bir yapı elemanı için t sıcaklık farkını tanımlar ve otomatik olarak kullanıcının hesaplama tablosuna eklediği her yeni yapı elemanına aktarılır. Kullanıcı hesaplama tablosunda bulunan her yapı elemanı için bu değerler üzerinde düzenleme yapabilir. Hesaplama tablosuna bazı yapı elemanları eklediğinizde ve yukarıdaki sıcaklıklardan herhangi birisi üzerinde düzenleme yaptığınızda, yalnızca düzenleme yapılmayan sıcaklığa sahip elemanlar değişecektir. Örneğin, İstenen iç mekan sıcaklığı olarak 20 C ve Isıtılmayan mahaller sıcaklığı olarak 12 C tanımlandığında, iç duvarlar için t değeri t=20 C-10 C=10 C değil, t=20 C-12 C=8 C olarak değişirken farklı bir t değerine sahip her bir iç duvar için sıcaklık farkı değişmeden aynı kalacaktır çünkü program bunların kullanıcı tarafından düzenlenmiş olduğunu varsayar. Hesaplama Metodolojisi (Calculation Methodoloji): 1 mi yoksa 2 mi yazdığınıza bağlı olarak hesaplamalar sırasıyla eski (1977) veya yeni (1983) DIN standardını uygular. Bu seçenek aşağıdaki yardımcı tabloların (Örn. R yada r sayısı) hesaplama yöntemini (örn. yeni DIN standardında 10 metreden yüksek binalar için rüzgara bağlı artış için otomatik hesaplama) tanımlar. Bununla birlikte, Türkiye de genelde uzun çatı kırmaları kullanıldığından genellikle DIN 1977 kullanımı tercih edilmektedir. Bina Durum katsayısı H (Building Characteristic number H k ): Bu binanın rüzgara ne denli maruz kaldığına bağlıdır (kullanıcı F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan ve ilgili DIN i baz mahal yardımcı tabloya başvurabilir) FINE - HVAC

237 İşletme zammı (Shut-Down Period): Şu 3 seçenekten bir tanesi seçilmelidir. "0 ara saatleri" (I- Tesisat sürekli çalıştırılır ancak geceleri ateş azaltılır), "8-12 ara saatleri" (II- Ateş hergün 10 saat tamamen söndürülür) veya "12-16 ara saatleri" (III- Ateş hergün 14 saat veya daha uzun süre tamamen söndürülür). Yaygın kullanılmasından ötürü üçüncü seçenek varsayılandır. (İşletme durumuna göre Birleştirilmiş Artırım Katsayısı (Zd) tablodan seçilir) Oda Durum Zammı R (DIN 59) veya r (DIN 83) [Space Characteristic number R κ (DIN 59) or r (DIN 83)]: İç açıklıkların dış açıklıklara oranına bağlı olarak seçili DIN e göre yardımcı bir tablo açılır (F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılarak). Ortalama mahal zammı (%) (Mean Space increment): Bu değer yalnızca otomatik olmayan artış hesaplamalarında (son seçeneğe bakınız) kullanılır, her oda için kolayca tanımlanabildiğinden, kullanıcı tarafından tercihe bağlı olarak değiştirilebilir ve hemen yanında bulunan köşeli parantez içindeki yol gösterici (advisory) tanımlardan etkilenmez. Isıtma sistemi sürekli olarak çalışacak şekilde düzenlendiğinden yeni DIN standardının durmalara bağlı artışı yok saydığını not edin. Kat Zammı Zw [Number of Levels (1-15)]: Isıtılması gereken kat sayısı (1-15) burada belirtilir. Uygulamada bu katlardan herhangi birisini sınırsız sayıda mahal sığdırılabilir. Kat Yüksekliği (Typical Level Height): Standart kat mesafesi (örn. 3 m) kat mesafesi için varsayılan değerdir. Bu seçenek, kullanıcının hesaplama tablosu içinde her alana, kayıplar tablosunda düzenlenmesi gereken mahaller dışında, bu değeri yazma zorunluluğunu ortadan kaldırmasından ötürü oldukça faydalıdır. Birim Sistemi (Unit System) (Κcal/h veya Watt): Burada sonuçlar için kullanılması istenen birimi belirtmelisiniz. Kullanıcı dilediği an birimi değiştirir ve sonuçlar otomatik olarak değiştirilir. Toprak Temaslı Döşeme (Flor on ground level): Toprakla teması olan kat numarasını girmelisiniz (örn. 2. kat), bu şekilde kat mesafeleri ve yüksekliğe uygun yarık artışı (DIN 1983) otomatik olarak hesaplanabilir. Otomatik Zam Hesaplamaları (Automatic Increment Calculation): Kutuyu işaretlediğinizde, her mekan için artış yüzdesi, seçilen DIN le birlikte otomatik olarak yeniden düzenlenir. Bu nedenle, durma (işletme durumu) ve duvarlardan ve ısı kayıplarını etkileyen özel durumlardan ötürü her mahal için artış yüzdesi analitik olarak gösterilir Genel Seçenekler (Typical Options) Bu terim binanın ilgili pencerede özetlenen yapı elemanlarının genel türlerini tanımlamada kullanılır: FINE HVAC

238 Pencerede görüldüğü gibi, aşağıdaki yapı elemanlarının sınıflandırılması belirlenebilir: Dış Duvarlar (External Walls) (D1, D2, vs): Isı iletkenlik katsayısı k bağımsız olarak girilebileceği gibi, alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan listenin ilgili sütununda bulunan duvarlar arasından da seçilebilir. Aslında, bu liste Kütüphaneler altındaki ilgili ikincil seçenekler üzerinden kullanıcı tarafından güncellenebilen dış duvar kitaplığını içerir İç Duvarlar (Internal Walls)(İ1, İ2, vs): Isı iletkenlik katsayısı k, dış duvarlarda olduğu şekilde yazılır (alandaki ilgili düğmeye basıldığında, kitaplıkta kayıtlı iç duvarların bulunduğu ve duvarın seçilebileceği yardımcı bir tablo açılır). Döşemeler (Floors) (F1, F2 vs): Isı iletkenlik katsayısı k girilir (alandaki ilgili düğmeye basıldığında, kitaplıkta kayıtlı döşemelerin bulunduğu katın seçilebileceği yardımcı bir tablo açılır). Tavanlar (veya Çatılar) [Ceilings or Roofs)] (T1, T2 vs): Isı iletkenlik katsayısı k girilir (alandaki ilgili düğmeye basıldığında, kitaplıkta kayıtlı tavanların bulunduğu ve tavanın seçilebileceği yardımcı bir tablo açılır) FINE - HVAC

239 Pencere/Kapılar (Openings) (A1, A2 vs): Kullanıcı, açıklık boyutlarını (genişlik, yükseklik), ısı iletkenlik katsayısı k (alandaki ilgili düğmeye basıldığında, direk olarak bir pencerenin seçilebileceği yardımcı bir tablo açılır), hava nüfuz katsayısı (infiltrasyon) a (alandaki ilgili düğmeye basıldığında, bir başka yardımcı tablo açılır) ve yaprak sayısını (bir, iki, vs.) girmelidir. Boş bırakılacak veriler daha sonra kayıplar hesaplama tablosu içine girilebilir. Örneğin, aynı tip ve yükseklikte (2.20) ancak farklı uzunlukta Fransız pencereleri söz konusu olduğunda, standart açıklık A1 tanımlanabilir ve kullanıcı uzunluk dışında her özellik için bir değer girebilir. Hesaplama tablosunda A1 in çağrılması ile, uzunluk haricinde tüm veriler aktarılır bu durumda daha sonra doldurulması gereken uzunluk alanıdır. Not: Örnek Seçenekler içinde herhangi bir değeri yeniden düzenlediğinizde, tüm hesaplama tabloları geçerli değerlerle otomatik olarak güncellenecektir. Bu şekilde, kullanıcı yapı elemanları parametreleri üzerinde tam bir kontrole sahip olacak ve toplam bina kayıplarının çeşitli inşaat seçeneklerinden nasıl etkilendiğini görebilecektir (örn. çift camlı pencereler, daha az veya daha çok yalıtım ve bunun gibi) Görünüm (View) Bu seçenekler dizisi bölüm de detaylı olarak açıklanan Araç çubukları tali seçeneğini içerir Pencereler (Windows) Pencereler seçeneği, içinde analitik proje hesaplamalarının gösterildiği bir dizi hesaplama ve sonuç pencerelerine sahiptir. Isı Kayıpları uygulaması için hesaplamaların merkezini oluşturan ana pencere aşağıdaki bölümde ayrıntılı olarak açıklanmış olan Isı kayıpları Hesaplama Tablosudur Isı Kaybı Hesaplama Tablosu (Thermal Looses Calculation Sheet) Alan kayıplarına ait hesaplama tabloları binanın ilgili kat sayfaları içinde bulunur. Katlardan birini seçtiğinizde, yönetim araç çubukları ile birlikte kat mahallerı için ilgili kayıp tablolarını içeren bir liste açılır: FINE HVAC

240 Elbette ki, yeni bir proje yaratıldığında bu liste boştur. Bu listeye girdiğinizde (fare ile) ve menüde simgeye (aşağıda + işareti ile) tıkladığınızda veya <Ins> tuşuna bastığınızda, istenen alanın adını (örn. Mutfak, Banyo vs) yazabileceğiniz küçük bir pencere açılır. TAMAM (OK) düğmesine bastığınızda, bu mahal listeye girer ve yapmanız gereken tek şey ısı kayıpları tablosuna mahal boyutlarını girmektir. Aynı şekilde, mahal adı seçiminden sonra Alan Sil ( x işareti ile) simgesine tıkladığınızda veya klavyede <Del> tuşuna bastığınızda, söz konusu mahal silinir. Son olarak, bir ara alana gidip <Ctrl>&<I> tuşlarına basarak veya ekleme simgesine (ortada + işareti şeklindeki) tıklayarak Alan Ekleme olanağı da bulunmaktadır, bu nedenle tüm mahaller bunun ardından taşınır ve boş satır yaratılır (burada bir başka mahal tanımlanabilir). Not: Mevcut bir alanı yeniden adlandırmak istediğinizde, yapmanız gereken tek şey mahal adı üzerine tıklamak veya Alanı Yeniden Adlandır (Rename Space) düğmesine basarak <Enter> tuşuna basmaktır. Daha sonra değiştirmek istediğiniz eski adı gösteren küçük bir pencere açılır. Isı kayıpları tablosunu Büyüttüğünüzde (daha önce büyütülmemişse), ilgili verilerin yanı sıra belli bir alanın ısı kayıplarını hesaplamak için doldurulması gereken satır ve sütunları görebilirsiniz FINE - HVAC

241 60 adede kadar farklı yapı elemanının eklenebileceği ve iki bölüme ayrılabilen tabloda sol tarafta yer mahal her Mahal (Space) için, sağ tarafta bir Isı Kaybı Tablosu yer almaktadır. En üstte (On the upper part), kayıplar tablosunun her satırı bir yapı elemanını gösterirken, her sütun da eklenecek ve tablonun tamamlanma işlemi sırasında sonuçları otomatik olarak verilecek olan verileri göstermektedir. Bu verilerin girilmesi ile ilgili talimatlar araç çubuğunda görüntülenir. Her satır için, ilk sütun öncelikle doldurulması gereken yapı elemanı türüne aittir. Örnek eleman söz konusu olduğunda, bina örnek veri tablosunun ilgili verileri otomatik olarak doldurulur. Örneğin, bir satırın ilk sütununda A1 yazılmışsa, örnek açıklık 1 e ait ebatlar ve ilgili k katsayısı aynı satırın ilgili sütunlarına aktarılır (F11 tuşuna basıldığında örnek veriler görüntülenir). Örnek olmayan yapı elemanları için seri numarası girilmez (örn. A, D, vs.). Her durumda, otomatik olarak doldurulan sıcaklık farkı, genel veri tablosunun doldurulması sırasında girilen değerler arasındaki fark iken eşit Yüzeyler Sayısı (Surfaces equal Number) sütunundaki 1 değeri otomatik olarak doldurulur. Elbette ki kullanıcının istekleri doğrultusunda bu değerler değiştirilebilir. Her satırdaki yapı elemanı için, aşağıda yer mahal tanımlamalar: Maruz kalma, hemen bunun önünde bulunan elemandan çıkarılabilen bir elemanı gösterdiğinden "Çıkarım" (Ç ile) [Subtracted (by S)] göstergesi, yapısal elemanın kalınlık (opsiyonel), uzunluk ve yüksekliği, benzer yüzeyler sayısı, ısı iletkenlik katsayısı ve sıcaklık farkı. Aşağıdaki durumlarda açıklıklar otomatik olarak kaldırılır: Açıklıkların, ait oldukları duvarın altına girilmiş olmaları halinde. FINE HVAC

242 Açıklıklar ve ilgili duvarlar için ortak yön girilmiş olması halinde (veya ısıtılmayan iç açıklıklar veya iç duvarlar söz konusu olduğunda I, yatay açıklıklar/çatı pencereleri için H, Piloti Çatı için P - Piloti için Dikkat! Çatı girilir -örn. C1-, Döşeme değil!). İlgili sütunda Ç göstergesinin (Çıkarım) [(S) Subtrahend] bulunması halinde (açıklıklar için başlangıçta otomatik olarak eklenir). Not: Toprak Temaslı Döşeme için ikinci sütunda F girilirken, Katın ısıtılmayan alanın üstünde olması halinde I girilir. Dış alana komşu Tavan için (veya çatı arasına komşu tavanlar için) C girilirken iç alana komşu olanlar için I ve pilotiye komşu olanlar için de P girilir. Ekranın en altında (On the bottom side) tablonun geneli ile ilgili veriler bulunur: Bunlar toplam artış (zamlı ısı kayıpları), pencere/kapı aralıklarından veya hava değişikliklerinden kaynaklanan kayıplar (infiltrasyon ısı kaybı), ısı iletkenliği ve toplam mahal kayıplarına bağlı toplam kayıplar ve bunların yanı sıra Yük dağılımı ve Tek Borulu Sistem uygulamalarına bağlantı için kullanılan bazı ilave verilerdir. Tüm bu veriler 3 sütunda düzenlenir, bunlardan ilk ikisi parametreleri gösterirken, üçüncüsü alana ait toplam sonuçları gösterir. Daha ayrıntılı olarak: İlk sütunda (In the first column) durma (II. Ve III. İşletme konumlarında) durmadan kaynaklanan artış yüzdelerinin yanı sıra üzerinde düzenleme yapılabilecek olan istenilen artış yüzdesi görülür. Toplam artış yüzdesi otomatik olarak genel veri tablosunda bulunan ve tasarımcı tarafından düzenlenebilir değere eşitlenir. Tasarımcı, kendi değerlendirmelerini baz alabileceği gibi DIN artış değerini de baz alabilir. DIN artış değeri sağ tarafta köşeli parantez içinde görüntülenir ve seçilen metodolojiye (DIN) göre sonuç verir ve iki bileşenden oluşur: Yöne bağlı artış Z H ve Durmalar (Z U ) ile Soğuk Duvarlara (Z A ) bağlı genel artış Z D (Z D =Z U +Z A ). Z D için bir değer elde edilebilmesi için, iki satır aşağıda bulunan ebatlarla otomatik olarak elde edilen mahal boyutlarının (ve sonuç olarak alanın komşu alanının) bilinmesi gereklidir. Eski DIN e göre toplam artış Z D değeri göz önünde bulundurulurken, yenisine göre Z U yok sayılır ve Yalnız (Z A )değeri değerlendirmeye alınır. İlk sütunun daha aşağısında, Bina Verileri nin altına girilmiş olan R, H ve Z Γ değerleri yer alır. Bu değerler, 3. sütunun ortasında görüntülenen kayıplar olan pencere/kapı aralıklarına bağlı kayıpların (infiltrasyon ısı kaybı) hesaplanmasında otomatik olarak değerlendirmeye alınır. Kullanıcı, R (veya r) (oda durum katsayısı), H (bina durum katsayısı) ve Z Γ (yükseklik zammı) değerlerini değiştirebilme imkanına sahip olduğundan, hesaplamalara müdahale edebilir. Yeni DIN kullanıldığında, e GA katsayısı kullanılarak yükseklik 10 metrenin üzerine çıkarıldığında H katsayısı otomatik olarak artar. Bu değerlerden herhangi birinin sıfır olması durumunda, pencere/kapı aralıklarına bağlı kayıplar da sıfırdır ve bunun basınçlı havalandırma olduğunda gerçekleştirilmesi gerekir (bu şekilde mahal aşırı basınç altındadır) FINE - HVAC

243 İkinci sütunda (In the second column) üst bölümde bulunan mahal boyutları (Uzunluk, Genişlik, Yükseklik) komşu alanın (durmalara bağlı artış hesaplaması için) ve hava değişikliklerine bağlı kayıpların hesaplanmasında kullanılır. İkincisine ait hesaplama sağ alt satıra girilen saat başı değişiklik sayısı değiştikçe gerçekleştirilir. Aşağıya Yük Dağılımı programının yanı sıra her özellik için ısı kayıplarının genel sonuçları (Pencereler) ile ortak çalışmayı sağlamak için özelliğin sembolik adını girin (örn. 1A, 1B, A1, 1IS veya istediğiniz bir başka isim). Devre topolojisi (Tek Borulu Sistem programına bağlantının sağlanması için) ve özellik kodu (ısıtma yük dağılımı programına bağlantının sağlanması için) son iki satırda tanımlanabilir. Daha ayrıntılı olarak, iki sayı girilmesi gereklidir: Alandan geçen devrenin ve kolonun seri numarası (kata göre devre ve 1 den başlayan kolon numarası). Örneğin, binanın ilk kolonu ve kolonun ikinci devresinin belli bir mahal üzerinden geçmesi halinde, söz konusu katta 1.2 yazmalısınız. Devre içindeki radyatör seri numarası (her devrede 1 den başlayarak radyatör numarası. Aynı alanda birden fazla radyatörün bulunması halinde, bunların seri numarası nokta kullanılarak girilir (örn. 1.2 veya 2.4 vs). İki borulu sistemlerde giriş yapılmasına gerek yoktur çünkü herhangi bir mahal yükünü direk olarak buradan çağırabilirsiniz. Notlar: Bir mahal üzerinden iki farklı devrenin geçmesi halinde, her bölümde ilgili devrenin tanımlanması için alanın iki parçaya ayrılması tavsiye edilir (örn. Oturma odası parça A, Oturma odası parça B). Bunun mümkün olmaması halinde, Tek Borulu Sisteme müdahale edebilir ve gerekli değişiklikleri yapabilir. Fine kullanarak, devreleri kat planı üzerinde tasarlamış olmanız halinde, önceki iki alanı doldurmanızın gerekli olmadığı açıkça görülmektedir çünkü topoloji verilmiş ve program bunu otomatik olarak değerlendirmeye almıştır. Son olarak, üçüncü sütunda (in the third column), mahal ısı kayıplarının toplam sonuçları verilir. Öncelikle, kayıplar tablosunun (mahal kayıpları) son sütununda kayıpların toplamı olan Isı İletkenliğine bağlı Toplam Kayıplar verilir. İlk sütundaki artış yüzdesine karşılık gelen artış (zam) mutlak değeri aşağıda gösterilir. Önceki iki değerin toplamı, aşağıda sağ tarafta görülen Isı İletkenliğine bağlı Toplam Kayıplarını (Isı Kayıpları Sonucu) verir. Bunun ardından, pencere/kapı aralıklarından kaynaklanan ve Havalandırmaya bağlı mahal kayıplar gösterilir (bunlardan biri diğeri ile birlikte verilir). Son olarak, 3. sütunun Toplam Alan Kayıplarını veren önceki değerleri toplamı aşağıda gösterilir. FINE HVAC

244 Not: Program tarafından sunulan Çıkarım (subtrahend) veri seçeneği (kullanıcı tarafından seçildiğinde) pek çok avantaj sağlamaktadır: Kullanıcı eğer isterse kayıplar hesaplama tablosunda bağımsız elemanlar (örn. ana kirişler, mesnetler ve Duvar tablosundan alınan alçak duvarlar) tanımlayabilir ve ısı kayıpları hesaplamalarında mümkün olan maksimum kesinliği elde eder. FINE ile birlikte ADAPT kullanıldığında tüm yapı elemanları (ana kirişler, vs.) otomatik olarak tasarımdan hesaplama tablosuna Çıkarılmış olarak aktarılır ve zaman kaybetmeksizin maksimum hesaplama doğruluğu sağlar. Hesaplama tablolarında bunların kolay yönetilebilmesinin yanı sıra tam ve açık veri ve sonuç analizi gerçekleştirilir. Verilerin özenle girilmesi gerektiğinde (Fine tarafından kat planları üzerinden otomatik olarak güncellenmediklerinde), bunların hızlı bir biçimde girilebilmesi için program örnek kat (uygulamada oldukça yaygındır) ve örnek mahal kopyalama özelliğine sahiptir: Örnek Kat (Typical Level) : Herhangi bir alanın tanımlanmadığı boş bir kata gittiğinizde, program otomatik olarak bunun örnek bir kat olup, olmadığını sorar ve burada Evet veya Hayır şeklinde yanıt vermeniz gerekir. Evet cevabı vermeniz halinde, boş katın mahal çalışma tablolarını güncellemek için önceden doldurulmuş olan katlar arasından seçim yapabileceğiniz bir liste görüntülenir. Örnek Alan (Typical Space): Program her bir alanın, ister aynı kat üzerinde ister farklı kat üzerinde olsun (örn. kullanıcı kat 5 e ait mahal 1 i eğer isterse kat 3 e ait mahal 5 e kopyalayabilir) bir diğerine (örnek alan) kopyalanmasına izin verir. Bu aşağıdaki şekillerde gerçekleştirilebilir: Kopyalamak istediğiniz kat ve alana gidin. <Ctrl>&<Ins> tuşlarına basın veya menüde Kopyala simgesine tıklayın. Kopyalama işleminin gerçekleştirilmesini istediğiniz kat ve alana gidin. Elbette ki bu mahal önceden tanımlanmış olmalıdır (Yukarıda anlatıldığı gibi, <Ins> tuşuna basılıp, adlandırılarak). Henüz tanımlanmamışsa bunu tanımlamanız gerekir. <Shift>&<Ins> tuşlarına basın veya menüde Yapıştır simgesine tıklayın. Kopyalamak istediğiniz mahal çalışma sayfası değerleri mahal çalışma sayfasına aktarılır Devreler-Radyatörler-Özellikler (Circuits-Radiators- Properties) Devreler- Radyatörler-Özellikler penceresi, sahip oldukları özelliklerle birlikte, her biri bir alana ait devreler ve radyatörlere sahip bina mahallerının listesini içerir. Bu pencerenin yardımı ile, kullanıcı yukarıdaki verileri kontrol edebilir ve eksiklikleri tespit edebilir. Bu pencere, özellikle sırasıyla dağılım ve Tek Borulu Sisteme (veya Döşemeden Isıtma Sistemi) giden bağlantı dosyalarının yaratılması esnasında programın Belirtilmemiş Özellik (Unspecified Property) veya Eksik Devreler (Incomplete Circuits) mesajı verdiği durumlarda oldukça faydalıdır FINE - HVAC

245 Kayıplar Genel Verileri (Overall Data of Looses) Her kata ait mahallerı, isimleri ile birlikte bunların seri numaralarını ve kayıplarını ve bunların yanında genel kayıp toplamlarını gösteren bir liste açılır Özellikler Isı Kayıpları (Properties Thermal Looses) Yük dağılımı programı için gerekli olan Özellikler ve Qol kayıplarının (sırasıyla Açıklıklar ve pencere/kapı aralıklarına bağlı, Toplam) bulunduğu bir liste açılır. Bir bağlantı dosyası yaratıldığında, bunlar Dağılım programında bulunan veri çalışma tablosunu güncelleyecek olan kayıplar değerleridir Kabuller (Assumptions) Baskı İçeriği nde seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel Kabuller metni belirtilir. Kabuller seçildiğinde, tali seçenek olan Prototip Seç ile birlikte menüde Kabuller seçeneği görüntülenir. Herhangi bir Varsayım prototipi seçtiğinizde, bir pencerede ilgili metin açılır (bkz. Kısım 1). Not: Varsayım prototip dosyaları APOLPR01.RTF, APOLPR02.RTF adları ile 4M\CALC\APOL\ dizinindedir. Liste halindeki prototip açıklamaları APOLPR.LST dosyasında bulunur Ön Kapak [Cover(of the oroject issue)] Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına yada istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları APOLCP01.RTF, APOLCP02.RTF adları ile 4M\CALC\APOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları APOLCP.LST dosyasında bulunur. FINE HVAC

246 Enerji Analizi (Energy Analysis) Program Derece Gün yöntemini kullanarak Enerji Analizi yapabilmektedir. Program, ısı kayıpları sonuçlarını baz alarak her şehir için yıllık bazda ölçülen Derece Günleri (hava verilerinden) bazında ve tanımlanan sıcaklık sınırları içinde büyük şehirler için gerekli olan enerji tüketimini otomatik olarak hesaplar. Bu veriler Kütüphaneler içinde bulunur ve kullanıcı tarafından güncellenebilir Kütüphaneler (Libraries) Kütüphaneler, yapı elemanları türlerinin yanı sıra sıcaklık verilerini de kapsamaktadır. Kullanıcı tarafından güncellenebilmeleri sayesinde kullanıcı kendi verilerini istediği şekilde girebilir. Isı kayıpları uygulamasına ait Kütüphaneler kategorisinin bölümleri aşağıdaki bölümlerde açıklanmıştır: Pencere/Kapılar (Openings) Burada, kısmi ısı iletkenlik katsayıları, cam katsayısı ve maliyetleri ile nitelendirilen çeşitli açıklık türleri bulunmaktadır Dış Duvarlar (External Walls) Burada, kısmi ısı iletkenlik katsayıları ve en azından ısı kayıpları hesaplamaları açısından çok da büyük önem taşımayan bir kısım veriler ile nitelendirilen çeşitli dış duvar türleri bulunmaktadır FINE - HVAC

247 İç Duvarlar (Inner Walls) Burada, Dış Duvarlardakine benzeyen verilere sahip İç Duvar türleri bulunur Döşemeler (Floors) Burada çeşitli Döşeme türleri, bunların ısı iletkenlik katsayıları ve ısı kayıpları hesaplamalarında kullanılmayan bir takım artı nitelikler bulunur. FINE HVAC

248 Tavanlar (Ceilings) Burada çeşitli Tavan (veya Çatı) türleri, bunların ısı iletkenlik katsayıları ve ısı kayıpları hesaplamalarında kullanılmayan bir takım artı nitelikler bulunur Kış Mevsimi Dış mekan Sıcaklıkları (Outside Winter Temperatures) Büyük şehirlere ait liste, mevcut meteorolojik veriler doğrultusunda, bunların kış mevsimindeki minimum sıcaklıkları ile birlikte burada gösterilir. Bunun yanı sıra, bu şehirlerden bazıları için, veri bulunuyorsa, sırasıyla 10, 15, 18 ve 25 referans sıcaklıkları için derece gün hakkında veri bulunur. Özellikle önceden belirtilmiş olan referans sıcaklıklarının altında ve üstünde kmahal değerler için derece gün sayısı not edilir. Bu veriler Pencereler altında bulunan Enerji Analizi seçeneğinde değerlendirmeye alınır FINE - HVAC

249 Kış Mevsimi İç Mekan Sıcaklıkları (Recommended Winter Indoor Temperatures) Burada, kış şartlarında kullanım şekillerine bağlı olarak belli mahaller için tavsiye edilen iç mekan sıcaklıklarını gösterilir Yardım (Help) Bu seçenek kullanıcının farklı yollar izleyerek Isı Kayıpları uygulamasını kullanmayı öğrenmesini desteklemeyi hedefleyen çeşitli tali seçenekten oluşur. FINE HVAC

250 2.2 İki Borulu Isıtma Sistemi (Twin Pipes System) İki Borulu Sistem, ilgili simgeye çift tıklanması ile çalıştırılır ve bir süre sonra, ana menü ekranı açılır: Sizin de görebileceğiniz gibi, ana menü seçenekleri aşağıda tali seçenekleri ile birlikte açıklanmış olan "Dosyalar", "Seçenekler", "Görünüm", Pencereler, "Kütüphaneler" ve "Yardım" şeklinde gruplara ayrılmıştır Dosyalar (Files) Dosyalar seçeneği her uygulama için geçerli olan ve bölüm de detaylı olarak açıklanan tali seçeneklerden oluşur. Bunları kısaca özetlememiz gerekirse; Yeni proje (New project): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için ona bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) (egzisting) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ UNNAMED) projesini geçerli kabul eder. ADSIZ projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As)seçin ve yeni proje adını yazın. Çizim üzerinden Güncelle (Update from Drawing): FINE paketi ile birlikte kullanılması halinde proje hesaplama tabloları çizim verileri üzerinden güncellenir. Bu nedenle, benzer bir yöntem izlenmediğinde bu seçenek kullanılmamalıdır FINE - HVAC

251 Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir. Farklı Kaydet (Save As): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototip Yükle (Load Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı Prototipleri (Printing Prototypes): Baskı prototip yönetimi penceresi etkinleştirilir. Baskı (Printing): Proje konusu daha önce Baskı Parametreleri ve Baskı İçeriği nde seçilmiş olan seçeneklere göre baskı ön izleme çıktısının ardından bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): İlgili pencerede gösterildiği gibi, bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz: Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri Kısım 1 de anlatıldığı şekilde bu pencereden seçilebilir. Baskı Ön izleme (Print Preview): Söz konusu projenin tamamı tam olarak basıldığında görüleceği şekilde sayfa sayfa ekranda görüntülenir. ASCII Dosyasına Aktar (Export to ASCII Files): Proje öğelerinden oluşan bir ASCII dosyası (Metin Dosyası) dosyası yaratılır (proje dizininde, DSOL.TXT adıyla). MS-Word Bağlantısı (Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, DSOL.RTF adıyla). 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, DSOL.RTF adıyla). RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, DSOL.RTF adıyla). Çıkış (Exit): Uygulamadan çıkış Seçenekler (Options) Bu, genel veriler (proje başlıkları) ve şebeke verileri olarak ikiye ayrılan proje temel verilerini gösterir Proje Seçenekleri (Project Options) Genel veriler, proje kimliği ile ilgili başlıkları içerir. Başlangıçta bunlar Başlıklar (Headings) altında doldurulan genel proje verilerinden otomatik olarak güncellenir. Kullanıcı burada bilgi veya söz konusu proje ile ilgili görüşlerini girebilir Şebeke Seçenekleri (Network Options) Bu seçenek kullanıcı tarafından tanımlanması gereken ve aşağıdakilerden oluşan şebeke verilerine yönlendirme yapar: Giriş Suyu Sıcaklığı (Entering Water Temperature): Su giriş sıcaklığı santigrat derece ( C) olarak girilir. FINE HVAC

252 Radyatördeki Sıcaklık Düşümü (Radiators Temperature Drops): Sıcaklık farkı ( t) girilir. (giriş eksi dönüş =radyatörlerdeki sıcaklık düşüşü). Olağan değer t=15 (bazı kitaplar giriş tn değeri 90 olduğunda t=20 olarak alır). Düşük sıcaklıktaki İki Borulu Sistem Şebekesinde (t n =60) t=10 olduğu not edilmelidir. Oda sıcaklığı (Room temperature): Oda sıcaklığı (genellikle 20 C). Ana boruların türü (Main pipes type): Ana boru türü seçilir (örn. bakır boru). Ana boruların mutlak pürüzlülüğü (Main pipes roughness) : Seçmiş olduğunuz borunun türüne göre otomatik bir değer mahal ana borunun sertlik değeri verilir. Tali boruların türü (Secondary pipes type): Şebeke içinde ikinci bir boru kullanılacağında tali boru türü seçilir (örn. kolonlar için bakır boru ve yatay boru döşemesi için plastik boru). Tali boruların mutlak pürüzlülüğü (Secondary pipes roughness): Seçmiş olduğunuz borunun türüne göre başlangıçta otomatik bir değer mahal tali borunun sertlik değeri verilir. Maksimum su hızı (Maximum water velocity): Burada, hesaplanan boru çaplarına bağlı olarak maksimum su hızı belirtilir. Tasarımcı bunu tamamen değiştirebileceği gibi (her şebeke bölümü için) hesaplama tablosundan tercihli olarak da değiştirebilir (belli bir bölümiçin). Tavsiye edilen su hızları (m/s): a) Mesken mahallerındaki boru döşemeleri için, w= m/s. b) Demir ve bakır borulu küçük ve orta şebekelerdeki depolama mahallerı, bodrum katları, zemin katlar, mağazalar, merdivenlerdeki boru döşemeleri için w= m/s. c) Oturulmayan mahallerdaki Merkezi Şebeke Boru Döşemesi ile ilgili olarak büyük tesisatlardaki ( ve kcal/h) demir ve bakır borulu İki Borulu Sistem Şebekeleri için w= m/s. d) Oturulmayan mahallerdaki Merkezi Şebeke Boru Döşemesi ile ilgili olarak çok büyük tesisatlardaki ( ve kcal/h) demir ve bakır borulu İki Borulu Sistem Şebekeleri için w= m/s. Genel Bina Yönetmeliğine göre akış gürültüsünü kontrol etmek üzere, boru döşemesi içindeki su hızının maksimum değerleri aşmaması gerekir. İç boru çapları (in) Maksimum hız m/sn FINE - HVAC

253 Borulamada metre başına sürtünme limiti (Friction limit perm eter length of piping) (mwg/m): Burada, şebeke içinde hangi hesaplamaların gerçekleştirildiğine bakılarak maksimum sürtünme kaybı seviyesi verilir. Boru döşemesi hesaplamalarında iki kriterin bulunması (Maksimum Hız ve her metre boru için Sürtünme kaybı limiti) tasarımcıya şebekenin hesaplanması ve boyutlandırılmasında çok büyük olanaklar tanır. Sirkülatör sayısı (Number of circulators): Birden fazla olması halinde şebekeye kurulması gereken sirkülatör (Sirkülasyon pompası) sayısını girin. Birim Sistemi (Unit System): Gerçekleştirilecek olan hesaplamalara göre birim sistemi (kcal veya Watt) seçin. Genleşme kabı türü (Expansion tank type): Tesisata yerleştirilecek olan (açık veya kapalı) genleşme kabı türünü seçin. Borulama metre başına sıcaklık düşüşü (Temperature drop perm eter length of piping): Borunun yalıtım derecesini ifade eden katsayıdır (en iyi şekilde yalıtılmış olan borularda bu değer sıfıra eşittir) Görünüm (View) Bu seçenekler dizisi bölüm de detaylı olarak açıklanan Araç çubukları (Toolbars) tali seçeneğini içerir Pencereler (Windows) Hesaplamaların merkezi aşağıdaki bölümde detaylı olarak açıklanan hesaplama tablosu penceresidir Hesaplama tablosu (Calculation Sheet) Bu tablonun her satırı farklı bir şebeke bölümünü gösterirken her sütun doldurulması gereken veya verilerin girilmesi sırasında otomatik olarak elde edilen verilere ayrılmıştır. Bu verilerin girilmesi ile ilgili talimatlar araç çubuğunda görüntülenir. Her satırda öncelikle birinci sütunun bölüm tasarımları ile ilgili mahallerı doldurulmalıdır. Şebekenin standartlaştırılma şekli daha ileride açıklanacak olan ilkeleri baz almaktadır. Aşağıdaki şekilde gösterilen standart İki FINE HVAC

254 Borulu Sistem Şebekesinin incelendiğini varsayalım. Daha sonra da geri dönüş şebekesi incelenecektir. Buradaki şekilde, hem birleşme noktaları (1,2,3) hem de radyatörler (4,5,6) numaralandırılmıştır. Her birleşme noktasına rakam (1 den 99 a kadar) veya harf (büyük veya küçük harf, örn. A, d, vb.) veya harf, rakam kombinasyonu (örn. A2, AB, ez, 2C, vb) atanabilir. Tek kısıtlama, sirkülatör başlangıç noktasına daima 1 rakamının atanmasıdır. Birden fazla sirkülatör bulunması halinde de bunlar için de 1 rakamı kullanılabilir (bu şekilde program bunları başlangıç noktaları olarak algılayabilir). Bunun yanı sıra, aynı şebeke içerisinde aynı rakamın iki kez kullanılmasına izin verilmeyeceği anlaşılmaktadır. Tüm hesaplama tablolarının aynı şebekeyi gösterdiği ve (birden fazla tablo olduğunda <Home> ve <End> yardımcı tuşlarının yanı sıra okların kullanılmasıyla) menü üzerinden erişilebileceği gibi, sayfalar üzerinden de <PgUp> ve <PgDn> tuşları kullanılarak erişilebileceği not edilmelidir. Şebekeyi numaralandırdıktan sonra, (sıralaması önemli değildir), birleşme noktalarının sıralaması boru içindeki su akışının yönü ile eşleşecek şekilde, ilk sütun içerisinde her bölümün iki birleşme noktasını (aralarına nokta koyarak) yazarak her bölümü proje hesaplama tablosuna ayrı ayrı girin. Yukarıdaki örnekte, 1.2, 2.3, 2.6, 3.4 ve 3.5 bölümleri doldurulmalıdır (sıralama isteğe bağlıdır). Her bölümde iki birleşme noktası arasına (örn. yukarıdaki şekilde bölüm 1.2 veya 2.3) aşağıdaki bilgiler verilmelidir: a) Boru uzunluğu (m cinsinden), klasik iki borulu sistemde dönüş branşmanı tahmini (çift uzunluktur) ve daha ileride detaylı olarak göreceğiniz gibi, ayrı geri dönüş bölümünde normal uzunluk, ve b) Bölgesel aksesuar direnci (söz konusu sütunda F12 tuşuna veya ilgili alandaki ilgili düğmeye basıldığında detaylı olarak doldurulur). Bir radyatöre yönlenen bölümler üzerinde yer mahal diğer aksesuarların dirençlerine ilavaten radyatörün kendisi tarafından üretilen direnci belirtmeniz gerektiğini (örn. z=2.5) unutmayınız. Her satırda, birleşme noktası ve radyatörün arasına (örn. şekilde bölüm 2.6), boru uzunluğu ve aksesuarların lokal direncinden başka ayrıca radyatör beslemesi de girilmelidir. Bu direk olarak girilebileceği gibi (sütun 4 deki ilgili sıcaklık farkı hemen silinir) sıcaklık farkı ve mahal yüküne bağlı olarak otomatik olarak da hesaplanabilir. Bu son ve çok yaygın görülen durumda, bu veriler hesaplama tablosunun son sütunlarında veya alternatif olarak F12 tuşuna basıldığında açılan ekranda görülebilir. Bu son özellik, özellikle bir önceki sürümden bu fonksiyonu kullanmaya alışkın olan kullanıcılar için verilmiştir FINE - HVAC

255 Kayıplara bağlantı kurulmuş olması ve ilgili yükün mahal için gerekli olan toplam yüke karşılık gelmesi şartıyla mahal yükü (kat ve mahal numarasının girilmesi ile) alınır. Aynı alanda birden fazla radyatörün bulunması halinde, tasarımcı yükü uygun şekilde dağıtmak üzere müdahale edebilir. Yukarıdaki pencerede, şebeke polar koordinatları verilmelidir (yukarıdaki örneğe baktığımızda bölüm 1.2, 2.6 ve 3.5 için 0 derece, bölüm 2.3 için 90 derece ve bölüm 3.4 için 180 derece verilir) bu şekilde çizim ve kolon şeması doğru olarak tasarlanır. Bu şekilde, herhangi bir şebeke türünün doğru ve ölçekli olarak tasarlanabileceği vurgulanmalıdır. Son olarak, ilgili radyatör genel veriler (tasarımcı tarafından değiştirilebilir) içinde tanımlanan giriş sıcaklığı ile birlikte yukarıdaki pencerede hesaplanır. Radyatör hesaplaması için seçili kitaplık içinde radyatör türünün seri numarasının girilmesi veya (F11 tuşuna basılarak) radyatör Kitaplığına erişilerek, okları kullanıp <Enter> tuşuna basılarak tipin seçilmesi yeterlidir. Yükler verildiğinde, radyatör bulunmayan bölümlerin (örn. 2.3) beslemeleri ilave edilir ve otomatik olarak besleme sütununda gösterilir. Her şebeke bölümündeki yüke bağlı olarak ve bu bölüm için geçerli maksimum hızın verilmesi ile, bölüm borusunun çapı oluşturulur. Bütün bunlara rağmen, tasarımcı 6. sütunda F11 tuşuna basarak ve ekranda görülen kitaplıktaki standart çaplar listesinden seçim yaparak bir başka standart çap da verebilir. Bölüm her ne şekilde tanımlanmış olursa olsun, şebekenin ilgili bölümündeki boru tesisatı ve aksesuarlarının basınç düşümüü (ilgili sütunlara bakın) ve etkin su hızı tam olarak hesaplanacaktır. Not: Diğer konuların yanı sıra, standart kesit seçimi mevcut iki borulu ısıtma sistemleri üzerinde yapılan çalışmada bunların hidrolik özelliklerinin detaylı analizinin yapılmasına yardımcı olur. Aksesuarlar her bölümde, ilgili sütunda F11 tuşuna basılarak açılan ilgili aksesuar penceresinden seçilerek ayrı ayrı girilir. FINE HVAC

256 Bu noktada, her aksesuar tipi veya bunların kombinasyonu için (her kesitte 5 farklı aksesuar türüne kadar) aksesuar numaraları verilmelidir. Aynı zamanda, aynı aksesuarların tekrar girilmesini önlemek ve sistemin direk olarak hesaplama tablosundan (yalnızca sistem artan numaralandırması girilerek) oluşturulmasını sağlamak üzere aksesuarlar için (üst aksesuar için) artan sayı sistemi atama özelliği de bulunmaktadır. Özel aksesuarların tanımlanması ile, branşmanları dengelemek üzere şebekenin kısıtlanabileceğini hatırlatmamız gerekir. İleride göreceğiniz gibi, Bölümlerdeki Sürtünme Kayıpları (Section Friction Drop) penceresi sistemin ne kadar dengede olduğunu gösterir ve dolaylı olarak hangi branşmanlarda daralma olduğuna işaret eder. Örnek (benzer) bölümlerin otomatik olarak aktarılması için bunları geri çağırmak (ilk sütundaki isimleri ile) mümkündür Geri Dönüş (Tichelmann) Şebeke Hesaplamaları [Reverse- Returne(Tichelmann or Three Pipes System)Network Calculation]: Yukarıda açıklanan klasik İki Borulu Sistemden başka, gidiş ve dönüşün tamamen paralel şebekelerden oluşmayıp, farklı yol izlediği geri-dönüş şebekesi tanımlama olasılığı da bulunmaktadır. İkinci şebekeyi yukarıda açıklanmış olana benzer şekilde, bağlantı yerleri farklı numaralandırılmış kabul ederek bu tür bir şebeke tanımlamak oldukça kolaydır. Dikkat! Radyatörlerin numaralandırılmasına gerek yoktur çünkü bunlar önceden numaralandırılmıştır. Numaraları (veya harf ve rakamları) bağlantı noktaları ve radyatörlerle eşleştirdikten sonra, hesaplama tablosunun ilk sütununu - yerine. ile bölünen dönüş bölümleri ile su akışının tersine (örn. yukarıdaki örnekte radyatör 5 içindeki dönüş gidiş rotasına göre (1:3:5) değil de bir başka rota üzerinden oluşturulmuşsa 13-5). Dönüş şebekesinin 1 numaralı noktada dönüş noktasına sahip olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. (örn. bölüm 1-13 dönüşün terminal noktası olabilir). Bununla beraber, kullanıcı basit bir örnek üzerinde çalışarak gidiş ve dönüş için eş zamanlı örnekleme yapabileceğinden bu standardizasyon mümkün olan en basitidir. Örneğin, bir radyatör yükü değiştiğinde, hem gidiş hem de dönüş yükleri değişecek ve bunun sonucunda boru çapları etkilenecektir FINE - HVAC

257 Programın, ısı yüklerini direk olarak şebek yüklerinden alma özelliği bulunduğu hatırlatılmalıdır (bu durumda, sonraki sütunda bulunan sıcaklık farkı silinir). Son olarak, hesaplama tablosunda <Ctrl>&<Ins> yada <Ctrl>&<Del> tuşlarını kullanarak sırasıyla satır eklemek veya satır silmenin mümkün olacağı da belirtilmelidir. Oklar veya fare kullanıldığında, <Tab> tuşuna basıldığında imleç sağa veya sola doğru hareket ederken, <Enter> tuşuna basıldığında aşağı doğru hareket eder. Kalorifer dairesi ekipmanlarına ait seçenekler (Kalorifer kazanı, Brülör, Sirkülatör, vs.) hesaplama tablosunun altında Pencereler menüsünde bulunur Kalorifer Kazanı (Boiler) Toplam Isı Yükü Q ol " (Total Thermal Load Q ol ) hesaplama tablosu verileri ile otomatik olarak güncellenir. Bu mahal ancak hesaplamalar tamamlanmadığında veya şebekenin birleşme noktası 1 (başlangıç) bulunmadığında boş bırakılır. Artış katsayısı girildiğinde (örn. %25 artış için 0.25), Kalorifer kazanının gücü hesaplanabilir. Seçili kalorifer kazanı tipi (Type of Selected Boiler) satırında F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında, ana kitaplıkta bulunan tipler görüntülenir ve kullanıcı bunlar arasından dilediğini seçebilir. Bununla ilgili tüm özellik ve veriler otomatik olarak kalorifer kazanı seçim tablosuna aktarılır. Doğal olarak, düzenleme yapılması mümkündür ancak kalıcı olmaları açısından ana kitaplık içinde yapılmalıdır Brülör- Yakıt Deposu (Burner-Fuel Tank) Brülör ve depo seçimi için gerekli veriler çizim ekranına yazılır ve Brülör aynen Kalorifer kazanında olduğu gibi F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılarak kitaplıktan seçilir. Özellikle, Brülör ısı gücü bir önceki Brülör Seçimi (Boiler Selection) penceresinden otomatik olarak aktarılır. Yakıt termojenik gücü q ve çıkış n değerlerinin bilinmesi halinde (kullanıcı bu parametreleri yeniden düzenleyebilir) saat başına yakıt tüketimi brülör seçimine bağlı olarak hesaplanır. FINE HVAC

258 Depoyla ilgili olarak, kullanıcı bunun ebatlarını yazmalıdır. Bu şekilde önceden tanımlanmış olan yeterli gün sayısı ve günlük çalışma saatlerine göre kapasite gereksinimi fazlasıyla karşılanabilir. Bunun yanı sıra, Malzeme Listesi- Maliyet (Bill of Materials-Costing) penceresine dahil edilebilmesi için depo maliyeti de yazılmalıdır Sirkülatör (Circulator) Program, kullanıcının, birden fazla (5 adede kadar) sirkülatör kullanmasına olanak tanır. Kullanıcı, sadece bir sirkülatör seçebileceği gibi [F11 tuşuna basılarak veya alandaki ilgili oka basarak Sirkülatör seçimi (Circulator selection) komutunu seçerek] programın, şebeke karakteristik eğrisinin en yakın Sirkülatör eğrisi ile kesişim noktasını tanımladığı noktada,tersine çözüm için de bir Sirkülatör seçebilir (F7 tuşuna basılarak veya alandaki ilgili oka basarak Hidrolik Çözüm Yöntemi ile Sirkülatör seçimi komutunu seçerek) ve tüm diğer sonuçlar bunu baz olarak alır. Bunun yanı sıra, ikinci durumda, program uygun olmayanları otomatik olarak dışarıda bırakarak, herhangi bir tesisatın gereksinimlerini karşılayan sirkülatörler listesini gösterir. Şebeke branşmanlarından her birini kapsayan sirkülatörün, Sirkülatör sıra numarası (Debisi ve Manometrik yüksekliği) yazılarak şebekenin başlangıç bölümüne (örn. 1.2) yerleştirilmesi gerektiğini göz önünde bulundurun FINE - HVAC

259 Seçili Sirkülatörün sıra numarası ile ilgili olarak (yalnızca bir sirkülatör bulunduğunda 1) aşağıdaki veriler görüntülenir: Hesaplama tablosu verilerine göre m 3 /s biriminden Su debisi. En çok direnç gösteren şebeke bölümü (kritik devre) ki bu en yüksek sürtünme değerine sahip branşmandır. Şebeke Toplam (borular ve aksesuarlar) Sürtünmesi: Hesaplama Tablosunda hesaplanmıştır, mss biriminden, ve En çok Direnç Gösteren Branşmana karşılık gelir. Kalorifer kazanı Sürtünme katsayısı C, kalorifer kazanı içindeki suyun basınç düşümü hesaplamasında baz alınan değerdir. C katsayısı C = Dp (mss) / Q 2 (m 3 /h) formülü üzerinden hesaplanır ve bu formülde Dp belli bir Q aralığında kalorifer kazanı üreticisi tarafından verilen su basınç düşümüdür. Yukarıdaki değerlerin bilinmemesi halinde, katsayı C nin tahmini değerinin bulunabilmesi için kalorifer kazanı gücüne göre C değerinin verildiği aşağıdaki tablodan yararlanılabilir. FINE HVAC

260 Brülör Gücü C yönlü Vana Sürtünme katsayısı (3-way Valve Friction Coefficient). Kalorifer kazanında olduğu gibi, sürtünme C katsayısı verilmelidir. Bilinmeyen çok sayıda değer bulunmasından ötürü C katsayısının hesaplanmasının mümkün olmaması halinde, vana çapına göre C katsayısı değerlerinin bulunduğu aşağıdaki örnek tablodan yararlanılabilir. 3-yönlü Valf Çapı DN 20 ¾ 0.19 DN DN 32 1 ¼ 0.03 DN 40 1 ½ DN DN 65 2 ½ DN DN DN Çek Valf Sürtünme katsayısı (Not Return Valve Friction Coefficient). Kalorifer kazanında olduğu gibi, sürtünme C katsayısı verilmelidir. C katsayısının hesaplanmasının mümkün olmaması halinde, çekvalf çapına göre C katsayısı değerlerinin bulunduğu aşağıdaki örnek tablodan yararlanılabilir. Valf Çapı DN15 ½ 0.58 DN 20 ¾ DN DN 32 1 ¼ DN 40 1 ½ DN DN 65 2 ½ DN DN C C FINE - HVAC

261 K mahal Sürtünmeler için Sürtünme katsayısı (diğer parçalar için Sürtünme katsayısı)(fristion Coefficient of other parts). Güvenlikle ilgili nedenlerden ötürü, teorik olarak hesaplanan sürtünme değerleri yaklaşık %20-30 arttırılmalıdır. Yukarıdaki sürtünme değerleri birlikte girildiğinde, sonuç, tesisatın toplam basıncı (Hm) olacaktır (mss biriminden). Program Kütüphanelerından bir Sirkülatör tipi seçmek için Seçili Sirkülatör Tipi (Type of Selected Circulator) alanında F11 veya F7 tuşuna (hidrolik çözüm isteniyorsa) basın. Bunun ardından, seçili sirkülatörün özellikleri (Debi, basınç (Manometrik yükseklik), vs. özellikleri ve çalışma eğrileri) görüntülenir. Seçili Sirkülatör(ler)in tesisatın Debi, Basınç vb. gereksinimlerini karşılaması gerektiği açıkça görülmektedir. Örnek: Aşağıdaki basit şebeke üzerinde çalıştığımızı düşünelim: Şebekenin çözümlenmesi için klasik yöntem kullanıldığında, radyatörlerdeki sıcaklık düşümünün t=10 C olduğunu varsayarsak, sonuçlar aşağıdaki gibi olacaktır: Hidrolik Simülasyon yöntemi kullanılan şebekenin ve klasik yöntemle önceden hesaplanan toplam yük değerinin çözümlenebilmesi için kullanıcının yapması gereken tek şey F7 tuşuna basarak bir sirkülatör seçmektir. Bu yapıldığında sonuçlar (söz konusu sirkülatör için) aşağıdaki ekranda gösterildiği şekilde yeniden düzenlenecektir: FINE HVAC

262 Radyatörlerdeki sıcaklık düşümünün değiştiği ve farklı değerlere sahip olduğu görülüyor (ilk metodolojide varsayılan 10 değerinin altında ve üstünde). Klasik yöntemin genel olarak yakındaki radyatörlerin aşırı yükselmesine ve uzaktakilerin de aşırı düşmesine neden olduğu sonucuna varılmaktadır Genleşme Kabı ve Baca (Expansion Tank and Chimney) Genleşme Kabı ve Baca seçmek için aşağıdaki mahallerı doldurmalısınız: Genleşme kabı ile ilgili olarak, kapalı durumda iken (genelde olduğu gibi), kullanıcı tesisatın statik ve kesin basıncının (bar üzerinden) yanı sıra radyatör tipini belirtmelidir, bu şekilde sistem su içeriği hesaplanabilir. Tesisatın statik basıncının (bar biriminden) tesisatın genleşme kabı ve üst radyatör arasındaki mesafe ile ilgili olduğu unutulmamalıdır. 10 mss nin 1 bara eşit olduğu düşünüldüğünde (kesin olarak 9.81 mss=1 bar), Statik Basınç bar biriminden hesaplanabilir. Tesisatın Kesin Basıncı ile ilgili olarak, üst radyatörlerde hava bulunduğunda Statik Basınç güvenlik katsayısı ile (0.7 bar değerinde) arttırılmalıdır. Su genleşmesi ve genleşme kabının minimum hacmi hesaplandığında, yapılması gereken tek şey, gereken minimum hacmi geçecek şekilde Kütüphanelerdan genleşme kabını seçmektir (F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılarak) FINE - HVAC

263 Açık genleşme kabı bulunduğunda, güvenlik ve ana boru çapları girilmelidir. Boyutlar (uzunluk, genişlik, yükseklik) aşağıdaki mahallera yazıldığında gerekli olan hacim otomatik olarak bulunur ve sonuç olarak geçerli hacim görüntülenir. Bunun yanı sıra, maliyet tahmini için ilgili masraf belirtilmelidir. Baca ile ilgili olarak, kullanıcı gerekli baca kesitini tahmini olarak bulmak için toplam yüksekliği vermelidir. Bu durumda, verilen boyutlar bu kesite eşit veya büyük bir mahal oluşturmalıdır. Bunun yanı sıra malzeme Listesi- maliyet penceresinde maliyet tahmini yapılabilmesi için baca maliyeti belirtilmelidir Şebeke Çizimi (Network Drawing) Her bir şebeke branşmanı için (bkz. Hesaplama tablosu) polar koordinat girilmiş olması kaydıyla, (numaralandırılan) şebeke ekranda gösterilir Kolon Şeması (Vertical Diagram) Kullanıcının hesaplama tablosunu kullanarak (Fine paketini kullanarak otomatik olarak değil) kolon şeması yaratmak istemesi halinde, her şebeke çizelgesinde polar koordinatların verilmiş olması şartıyla yukarıdaki seçenek kolon şeması yaratır. Özel nitelikleri hesaplama tablosundan aktarılmış olan Kalorifer dairesi alt tarafta bulunur. kolon şeması yönetimi, bölüm 1.2 de detaylı olarak anlatılmıştır. FINE HVAC

264 Boru Basınç Kaybı (Sections Frictions Drop) Bu seçenek her bir terminal rotasındaki toplam sürtünme kaybını gösterir, bu şekilde tasarımcı şebekenin dengede olup olmadığını görebilir. Kullanıcının, bazı branşmanlar arasında oldukça büyük sürtünme kaybı farkı olduğunu düşünmesi durumunda (yukarıdaki ekran örneğinde şebeke nerdeyse dengededir), hesaplama tablolarını değiştirebilir (boru çapını değiştirip, ilgili aksesuarı yerleştirerek) ve yapmış olduğu değişikliklerin sonucunu görmek üzere Kesit Sürtünmesinde Düşüş penceresine geri dönebilir. Sirkülatör seçiminde kullanılan kriterlerden biri olan en çok direnç gösteren şebeke branşmanı alt taraftaki ekranda görüntülenir. Son olarak, geri-dönüş iki borulu boru sisteminde, tüm bölümlerin (branşmanların) (hem gidiş hem dönüş kolları) yanı sıra bunların en çok direnç gösteren kombinasyonlarının da değerlendirmeye alındığı göz önünde bulundurulur Keşif Listesi Maliyet (Bill of Materials-Costing) Söz konusu proje ile ilgili malzeme listesi maliyet sonuçları görüntülenir FINE - HVAC

265 Kullanıcı, birim maliyet veya miktarları yeniden düzenleyip, indirimleri girerek, maliyet ve miktarları ile birlikte işçilik ve malzemeleri ekleyerek malzeme listesi maliyet tablosunu düzenleyebilir. Genel olarak bölüm 1.2 de açıklananların tümü burada da geçerlidir Devre Kontrolü (Network Check) Bu seçenek seçildiğinde, çeşitli şebeke kontrollerini ve son çözümleme için kullanıcının hatırında bulundurması gereken olası hataları içeren bir pencere açılır. Daha ayrıntılı olarak, her devre sıcaklık düşümüne karşı kontrolden geçer (program, sıcaklık düşümünün 20 C yi geçtiği devreleri gösterir ve işaretler). Bunun yanı sıra, borular içindeki su hızı tasarımcı tarafından ayarlanan maksimum limite göre kontrol edilir Boyler Hesapları (Hot Water Storage Tank Calculation) Bu seçenek işaretlendiğinde, tesisatın Sıcak Su Depolama Tankının seçileceği bir sonraki pencere açılır Teknik Açıklama (Technical Description) Teknik Açıklama penceresi, farklı teknik açıklama prototipleri ve metin düzenleme stilleri seçimine imkan tanıyarak, projenin teknik açıklamasının oluşumunu destekler. Kısım 1 de açıklandığı gibi, Teknik Açıklama penceresi etkin durumda iken, İki Borulu Sistem uygulamasının ana menüsünde Teknik Açıklama adı altında ilave bir seçenek görüntülenir (hemen Pencereler seçeneği altında). Bu menüden Prototipler. in seçilmesi ile ekranda İki Borulu Sisteme ait teknik açıklama ile ilgili farklı prototipler listesini içeren bir pencere açılır. İlgili prototipin seçilmesi ile ilgili Teknik açıklama penceresinde projenin güncellenen sonuçları ile birlikte ekranda görüntülenir. FINE HVAC

266 Bölüm 1.3 de belirtildiği gibi, düzenleme simgeleri kullanıcının ister prototipi isterse güncellenen sonuçları yeniden düzenleyebilmesine olanak tanır. Not: Teknik açıklama prototip dosyaları DSOLTP01.RTF, DSOLTP02.RTF adları ile 4M\CALC\DSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DSOLTP.LST dosyasında bulunur Kabuller (Assumptions) Baskı İçeriği nde (Printing Contents) seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel Kabuller metni belirtilir. "Kabuller" seçildiğinde, tali seçenek olan "Prototip Seç" ile birlikte menüde "Kabuller" seçeneği görüntülenir. Herhangi bir Varsayım prototipi seçtiğinizde, bir pencerede ilgili metin açılır (bkz. Kısım 1). Not: Varsayım prototip dosyaları DSOLPR01.RTF, DSOLPR02.RTF adları ile 4M\CALC\DSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DSOLPR.LST dosyasında bulunur Ön Kapak [Cover (of the Project issue)] Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları DSOLCP01.RTF, DSOLCP02.RTF adları ile 4M\CALC\DSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DSOLCP.LST dosyasında bulunur FINE - HVAC

267 2.2.5 Kütüphaneler (Libraries) İki Borulu Sistem uygulama Kütüphanelerı kalorifer dairesi ekipmanının (Kalorifer, Brülör, Sirkülatörler, Genleşme kapları, vs.) yanı sıra borular, radyatörler ve aksesuarlardan oluşur. Her kitaplık kategorisinde, piyasada bulunabilen çeşitli malzeme türleri bulunmakla birlikte elbette ki bunlar kullanıcının istediği malzeme türleri ile güncellenebilirler. Aşağıdaki bölümlerde kitaplık kategorileri her malzeme türüne ait karakteristik niteliklerin üzerinde durularak açıklanmıştır Borular (Pipes) Borular kitaplığı, çeşitli ısıtma borularından oluşur ve burada bunların tür ve sertlikleri de (örn. Bakır boru, Plastik boru, vs) belirtilir. Belli bir boru tipini seçip Ebat tuşuna bastığınızda, gerekli tüm verilerle (nominal çap, iç çap, maliyet ve kod) birlikte kullanılabilir boru çaplarının bir listesini içeren küçük bir pencere açılır. FINE HVAC

268 Radyatörler (Radiators) Radyatörler kitaplığında, hesaplamalar için gerekli olan tüm özellikleri ile birlikte çeşitli radyatör tipleri bulunur. Listeden bir radyatör seçtiğinizde, pencerenin sağ tarafında söz konusu radyatör tipi ile ilgili bazı genel veriler (Yükseklik, Alan/Dilim, kod) görüntülenir. Belli bir boru tipini seçip Ebatlar tuşuna bastığınızda, seçili radyatör tipinin tüm serisine ait randımanı gösteren bir pencere açılır. Radyatörün dilimlerine göre gruplandırılmış olması halinde Ebat sütunu dilim sayısını veya standart boyutlardaki radyatörler için artan sıralamayla farklı uzunlukları gösterir Fittings Teçhizat Kütüphanelerı çeşitli boru döşemesi aksesuarlarını liste halinde gösterirken, aynı zamanda her aksesuarın ana özellikleri de (z direnci ve maliyet) belirtilir FINE - HVAC

269 Kazan (Boilers) Bu kitaplıkta ana özellikleri (Isıtma Kapasitesi, Su İçeriği, Ebatlar, Maliyet, Kod) ile birlikte çeşitli kalorifer kazanı tipleri bulunur Brülörler (Burners) Bu kitaplıkta maliyet ve kodları ile birlikte çeşitli brülör tipleri bulunur Sirkülatörler (Circulators) Bu kitaplıkta ana özellikleri (Ebat, Debi, Manometrik yükseklik, Çalışma Eğrisi, Motor Gücü, Elektrik Verileri, Maliyet, Kod) ile birlikte çeşitli sirkülatör tipleri bulunur FINE HVAC

270 Çalışma eğrisi tuşuna basıldığında, seçili sirkülatör eğrileri ve her sirkülatör tipine ait (hızı) Q (Debi ve Hm (Manometrik yükseklik) için ilgili değerlerin gösterildiği bir çizelge açılır. Bu simülasyon bitişik pencerede gösterildiği gibi Q ve H için 4 değer çiftini baz alır. Sirkülatör kitaplığı güncellenebilir yani kullanıcı, eğriler için ilgili koordinatları vererek kitaplığa girmiş olduğu sirkülatör için karakteristik eğrileri serbestçe tanımlayabilir Genleşme Kapları (Expansion Tanks) Bu kitaplık Genleşme Kaplarını bunların Kapasite, Bağlantı Ebatı, Maliyet ve Kodu ile birlikte gösterir FINE - HVAC

271 Not:. Tüm Kütüphaneler, düzenlemek istediğiniz malzeme kartına erişilerek veya yeni malzeme ekleyip, ilgili verilerin girilmesi ile kolayca güncellenebilir. TAMAM tuşuna bastığınızda, yapılan değişiklikler kaydedilirken İptal tuşuna basarsanız yapılan değişiklikler iptal edilecektir Yardım (Help) Bu seçenek kullanıcıyı bölüm da açıklanmış olan diğer destek seçeneklerine yönlendirir FINE HVAC

272 2.3 Tek Borulu Sistem (Single Pipe System) Tek Borulu Sistem, ilgili simgeye çift tıklanması ile çalıştırılır ve bir süre sonra, ana menü ekranı açılır: Sizin de görebileceğiniz gibi, ana menü seçenekleri aşağıda tali seçenekleri ile birlikte açıklanmış olan "Dosyalar", "Seçenekler", "Görünüm", Pencereler, "Kütüphaneler" ve "Yardım" şeklinde gruplara ayrılmıştır Dosyalar (Files) Dosyalar seçeneği her uygulama için geçerli olan ve bölüm de detaylı olarak açıklanan tali seçeneklerden oluşur. Bunları kısaca özetlememiz gerekirse; Yeni proje (Newproject): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için ona bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) (existing) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ (UNNAMED) projesini geçerli kabul eder.adsiz projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As) seçin ve yeni proje adını yazın. Çizim üzerinden Güncelle (Update from Drawing): FINE paketi ile birlikte kullanılması halinde proje hesaplama tabloları çizim verileri üzerinden güncellenir. Isı Kayıpları üzerinden Güncelle (Update from Thermal Looses): Programın Hesaplama Tabloları Isı Kayıpları verileri ile güncellenmektedir. Bu fonksiyon yalnızca devre topolojisinin mahal tablolarında belirtilmiş olması ve Isı Kayıpları uygulaması içindeki ilk seçenek grubunun Aktar (Export) seçeneğinde Tekli Boru FINE - HVAC

273 Sistemi dosyalarının yaratılmış olması halinde kullanılabilir (bkz. Isı Kayıpları el kitabı). Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir. Farklı Kaydet...(Save As ): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototip Yükle (Load Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı Prototipleri (Printing Prototype): Baskı prototip yönetimi penceresi etkinleştirilir. Baskı (Printing): Proje konusu daha önce Baskı Parametreleri ve Baskı İçeriği nde seçilmiş olan seçeneklere göre baskı ön izleme çıktısının ardından bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): İlgili pencerede gösterildiği gibi, bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz: Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri daha önce Kısım 1 de açıklanan prosedüre göre bu pencerede seçilebilir. Baskı Ön izleme Print Preview): Söz konusu projenin tamamı tam olarak basıldığında görüleceği şekilde sayfa sayfa ekranda görüntülenir. MS-Word Bağlantısı (Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, MSOL.RTF adıyla) 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, MSOL.RTF adıyla). RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, MSOL.RTF adıyla) Çıkış (Exit): Uygulamadan çıkış Seçenekler (Options) Proje Seçenekleri (Project Options) Her uygulamada olduğu gibi proje başlıklarını girin Devre Seçenekleri (Network Options) Bu tek borulu ısıtma şebekesi ile ilgili bir dizi veriden oluşur (bunlar aşağıda açıklanmıştır). Alan Sıcaklığı (Space Temperature): İstenen mahal sıcaklığını C olarak girin (genelde 20 C). Su giriş sıcaklığı (Entering water temperature): Su giriş sıcaklığı santigrat derece ( C) olarak girilir. (dönüş sıcaklığı otomatik olarak hesaplanır) FINE HVAC

274 Beher katta Su Sıcaklık düşümü (Water temperature drop per level) (%):Tesisatın kolon şemasındaki küçük kayıplara bağlı olarak her kat için (isteniyorsa) sıcaklık düşümü yüzdesini girin. Devrelerdeki Su Sıcaklık düşümü (Water temperature drop at the circuit): Devrelerdeki sıcaklık düşüşünü girin (genel olarak 15 C). Bu değer yalnızca eşit sıcaklık düşümü yöntemi kullanılması halinde girilmelidir. Ana borular için maksimum hız sınırı (Maximum velocity limit for the main pipes) : Ana borular içindeki suyun maksimum hız sınırını girin. Not: Kat besleme kolonları için w= m/s iken, şebekenin kalorifer kazandan İlk kattaki branşmana giden (Boiler-room to first-floor Branch) bölümü için marjinal w=1.4 m/s değeri girebilirsiniz. Genel Bina Yönetmeliğine göre akış gürültüsünü kontrol etmek üzere, boru şebekesi içindeki su hızının, maksimum değerleri aşmaması gerekir. İç boru çapları ( in ) Maksimum Hız (m/sn) , ,3 Devreler için maksimum su hız sınırı (Maximum water velocity limit for the circuits): Devrelerdeki suyun istenen maksimum hız sınırı. Genelde, zeminde bakır veya plastik boru bulunan Tek Borulu Sistem devreleri için su hızı w= m/s olmalıdır. Ana boruların türü (Main pipes type): Ana boru türü seçilir (örn. bakır boru). Ana boruların sertliği (Main pipes roughness k) : Seçmiş olduğunuz borunun türüne göre otomatik bir değer mahal ve kullanıcı tarafından yeniden düzenlenebilecek olan ana borunun sertlik değeri verilir. Program tarafından kullanılan birim µm dir. Not: Aşağıdaki tabloda belirleyici boru sertlik değerleri bulunmaktadır. Boru tipi Sertlik k (µm) Belirleyici Standart Bakır boru 1,5 DIN 1754 and DIN 1786 Demir boru 150 DIN 2440 Plastik boru 7 DIN 8077/78 Devre boruları türü (Circuit pipes type): Devre boruları için boru türünü girmek üzere seçim yapın (örn. bakır boru). Devre boruları sertliği (Circuit pipes roughness): Seçmiş olduğunuz borunun türüne göre otomatik bir değer mahal ve kullanıcı tarafından yeniden düzenlenebilecek olan sertlik değeri verilir FINE - HVAC

275 İstenen devre borusu ebatları (Desired circuit pipes size): Devre boru ebatlarını (çap) girin. Başlangıçta bu tüm devreler için aynı olacaktır. Hesaplama tablolarında, belli devreler için çap tercihe bağlı olarak değiştirilebilir (bununla beraber uygulamada çoğu kez aynı çapa sahip döngüler kullanılır). Radyatör Vana Ayarı (Desired switch Regulation) (%): Radyatör vanalarının başlangıç ayarını girin (genel olarak %50). Devrenin son radyatörü için, pek çok mühendis vanayı %100 açık olarak ayarlar. Program Fine ile birlikte kullanılıyorsa bu ayar otomatik olarak girilir. Vana Eşdeğer Uzunluğu (Switch Equivalent Length): Vana eş değer uzunluğunu (m olarak) girin. Varsayılan olarak, program her radyatör için bir vana bulunduğunu varsayar. Branşman Eşdeğer Uzunluğu (Branch Equivalent Length): Kol eş değer uzunluğunu (m olarak) girin. Varsayılan olarak, program her devre için iki kol (giriş & dönüş) bulunduğunu varsayar. Eğri Eşdeğer Uzunluğu (Equivalent length of the curve): Devre boru eğrisinin eş değer uzunluğunu (m olarak) girin. Varsayılan olarak, program her radyatör için iki eğri bulunduğunu varsayar. Ana boru uzunluk artışı (Increment of main pipes length) (%):Ana boru uzunluklarındaki ortalama tahmini artışı girin (%25-30). Kat sayısı (Number of levels): Tek borulu sistem üzerinden ısıtılacak olan kat sayısını girin. Birim Sistemi (Unit system): Birim sistemini (kcal veya Watt) seçin. Genleşme kabı türü (Expansion tank type): Tesisata yerleştirilecek olanaçık veya daha yaygın kullanılan kapalı genleşme kabı türünü seçin. Hesaplama Yöntemi (Calculation Method): Tesisatın hesaplanmasında kullanılacak olan yöntemi seçin. Program üç seçenek sunar: 1) otomatik dengelemeli (sabit basınç düşümü veya sürtünme) (self-balancing) metodu 2) eşit sıcaklık düşümü metodu (of egual temperature drps) ve 3) ters çözümlü hidrolik simülasyon (hydraulic simulation with reverse solution) metodu. Eşit sıcaklık düşümü metodunda, program, her devrede sıcaklık düşümünün eşit olacağını varsayar ve bunun gerçekten bu şekilde gerçekleşeceğinden emin olmak için gereken kısıtlamaları hesaplar. Otomatik dengelemeli yöntem ile program devreleri otomatik olarak dengeler (herhangi bir şekilde müdahale edilmediğinde pratikte de gerçekleşen budur). Bu nedenle her devrenin sıcaklığı farklıdır (şebekenin ne denli asimetrik olduğuna bağlı olarak büyük farklılıklarla). Otomatik dengelemeli yöntem genelde mühendisler tarafından tercih edilmektedir çünkü diğerlerine göre uygulaması ve bakımı zor ayarlamalar yapılmasını gerektirmemektedir. Bu yöntemlerin her ikisinde de seçili sirkülatörün özelliklerini buluruz (manometrik yükseklik/debi). Üçüncü yöntem üçü arasında en hassas olanıdır çünkü, tesisatın ve sirkülatörün karakteristik eğrilerini baz alarak, kullanıcı tarafından seçilen sirkülatör ile şebekeyi tersinden çözümler. Bir başka deyişle, bu, tesisatın kesin Hidrolik Simülasyonudur Görünüm (View) FINE HVAC

276 Bu seçenekler dizisi pek çok uygulamada ortak olan (bkz. bölüm 1.2.3) Araç çubukları tali seçeneğini içerir. 2.3.Pencereler (Windows) Ana hesaplamalar penceresi, gerekli olan verilerin girildiği ve ilgili hesaplamaların gerçekleştirilerek, sonuçların görüntülendiği Hesaplama Tablosudur. Tek Borulu Sistem programının merkezi olan Hesaplama Tablosu aşağıdaki bölümde anlatılmıştır Hesaplama Tablosu (Calculation Sheet) Tek Borulu Isıtma Sistemi hesaplama tablosu aşağıdaki şekilde görülür: Her hesaplama tablosu, tek borulu sistem ile ısıtılan bina katına aittir. Tablonun her satırı, katta bulunan farklı bir devreyi, söz konusu bu katı ısıtan kolona ait bölümü (veya sadece daha yüksek katlarda bulunan devreleri beslemek üzere bunun üzerinden geçen) veya iki kolonu birbirine bağlayan yatay bölümü gösterir. Tablonun her sütununda kullanıcı tarafından girilen veya program tarafından hesaplanan veriler bulunur. Şebeke Hesaplama Tablosunda, kullanıcı her katta bulunan devreleri ve söz konusu kata ısıtma ortamını sağlayan kolonları girmelidir. Her kolon-devre satırı, aralarında nokta. bulunan kolon ve devre seri numaraları ile numaralandırılır, örn. 2.3 sayısının anlamı 2. kolon, 3. devredir. Her katta, devreler 1 den başlayarak numaralandırılır. Birden fazla kolon bulunması halinde, her kolona ait devrelerin numaralandırılması 1 den başlar FINE - HVAC

277 (örneğin, 1. kolona ait devreler 1.1, 1.2, vs., 2. kolona ait devreler 2.1, 2.2, vs. olacaktır). Her kolon-devre satırının söz konusu devrenin detaylı özelliklerinin bulunduğu bir tabloya karşılık geldiğini unutmayın. Bu tablonun etkinleştirilmesi için, istenen satıra gidin ve F11 tuşuna basın veya farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden Tek Borulu Sistem Devreleri Hesaplamaları nı seçin. Veri girişi hakkındaki talimatlar ekranın en altında görüntülenir. Son olarak, her kat için, şebeke kolonlarının, son devrenin hemen altında her kolon için merkez kolon numarası yazılarak girilmesi gerektiğini unutmayın. Örneğin, merkez kolon 1 in 5. katı besleyen ve 4. kattan gelen bölümü son devrenin hemen altına 1 yazılarak 5. kata verilir. 1. katta, yine 1 sayısıyla gösterilen merkez kolon 1 e ait bölüm kalorifer dairesi kolektörüne giden bölümdür. Söz konusu katın kolektöründen başlayan diğer bir kolon bulunması halinde, bu her iki kolonu gösteren rakamların aralarına tire - konarak yazılması ile tanımlanır. Örneğin, bölüm 1-2 üzerinde çalışmakta olduğunuz katın altındaki kata ait kolektörün iki düşey bölümünü bağlayan yatay bölümdür. Bu şekilde tek borulu ısıtma şebekesi tesisatının herhangi bir şekli standartlaştırılmış olur. Aşağıda verilen örnekler (basit ve gelişmiş) yukarıda yapılana açıklamaların çok daha rahat anlaşılmasını sağlayacaktır. A. Basit örnek (Simple example) Bu örnekte, merkez kolona sahip iki katlı binanın ısıtılması için gerekli verileri gireceğiz. Kolon şeması çizimi aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Isıtılacak olan iki kat bulunduğunu (Zemin Kat ve 1. kat) belirtmek üzere Bina verileri menüsünün altında Kat sayısı alanında 2 seçerek başlayın. Bu örnekte yalnızca bir kolon bulunduğundan 1 sayısı verilecektir. Her katta bulunan şebeke devrelerini numaralandırın. Hem zemin kat hem de1. kat üzerinde 1.1 ve 1.2 devrelerini tanımlayın. İlgili girişler şekil üzerinde gösterilmiştir. Her devreye ait radyatörlere, gidiş kolektörü tarafından beslendikleri sıralamaya göre bunların devre üzerindeki sıra numaralarını atayın. Örneğin, devre 1.1 de, Radyatörler 1 ve 2 çizimde gösterildiği şekilde girilmiştir. FINE HVAC

278 Tesisat verileri standartlaştırıldıktan sonra, hesaplama tablosuna girilebilir. Girilmesi gereken veriler aşağıda gösterilmiştir: Yukarıdaki verilerin Devre Numarası alanına yazılmasından sonra, gidiş kolektörüne giden ve dönüş kolektörüne geri dönen devre boru uzunluğunu gösteren her devreye ait toplam uzunluğu girmelisiniz. Bunun ardından, her devreye ait yük, F11 tuşuna basıldığında veya farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden Tek Borulu Sistem Devre Hesaplamaları seçildiğinde açılan Devre Seçenekleri tablosuna girilir. Devre radyatörlerinin yerleştirildiği yerde ısıtılan alanı girin. Kat 2 devre 1.1 için, önce mahal 2.1 de bulunan radyatör 1 (Kat 2, mahal 1) ve daha sonra da MCal/saat biriminden (1MCal/saat = 100 KCal/saat) bunun yükünü girin. Radyatör tipi sütununa gidin ve F11 tuşuna basarak kullanılacak olan radyatör tipini seçin. Radyatör sütununda program radyatör büyüklüğünü gösterecektir. Geri kmahal devreler için de aynı yöntemi uygulayın FINE - HVAC

279 B. Gelişmiş örnek (Advanced example) Bu örnekte, pek çok kolon ve dahili kolon bağlantısına sahip daha karmaşık bir tesisat incelenecektir. Standardizasyon ve veri giriş yöntemi aşağıda açıklanmıştır: α) Bir üst kota yönlenen bir kolon rotası seçin (örnekte siyah çizgi ile işaretli olan) ve bunu kolon 1 olarak adlandırın. Diğer kolonları da 2, 3 ve 4 olarak adlandırın. β) Her kottaki devreleri aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi numaralandırın. Yukarıdaki standardizasyona göre, kot çalışma sayfalarına aşağıdaki veriler girilmelidir. KAT (Kat 3 te 1. kolon 1. devre ) 1.2 (Kat 3 te 1. kolon 2. devre ) 1.3 (Kat 3 te 1. kolon 3. devre ) 1 (Kat 3 kolektöründen kat 2 ye giden kolon bölümü) KAT (Kat 2 de 1. kolon 1. branşman devresi) 1.2 (Kat 2 de 1. kolon 2. branşman devresi) 2.1 (Kat 2 de 2. branşman 1. devre ) 2.2 (Kat 2 de 2. branşman 2. devre ) 2.3 (Kat 2 de 2. branşman 3. devre ) 5.1 (Kat 2 de 5. kolon 1. devre ) 5.2 (Kat 2 de 5. kolon 2. devre ) FINE HVAC

280 5.3 (Kat 2 de 5. kolon 3. devre ) 5 (Kat 2 kolektöründen kat 1 e giden kolon 5 bölümü) 2 (Kat 2 kolektöründen kolon 1 deki bağlantıya giden kolon 2 bölümü) 1 (Kat 2 kolektöründen kolon 2 deki bağlantıya giden kolon 1 bölümü) 1-2 (kolon 1 ve 2 bağlantısı) 1 (Kat 2 de kolon 1 ve 2 bağlantısından kat 1 de branşman 3 ve 4 bağlantısına giden kolon 1 kesiti) KAT (sıfır uzunlukla çünkü tüm katlarda 1.1 bulunmalıdır) 4.1 (Kat 1 de 4. branşman 1. devre ) 4.2 (Kat 1 de 4. branşman 2. devre ) 4.3 (Kat 1 de 4. branşman 3. devre ) 3.1 (Kat 1 de 3. branşman 1. devre ) 3.2 (Kat 1 de 3. branşman 2. devre ) 3.3 (Kat 1 de 3. branşman 3. devre ) 4 (Kat 1 kolektöründen branşman 3 bağlantısına giden branşman 4 bölümü) 3 (Kat 1 kolektöründen branşman 4 bağlantısına giden branşman 3 bölümü) 1-3 (branşman 3 ve kolon 1 bağlantısı) 1-4 (branşman 4 ve kolon 1 bağlantısı) 1 (Kat 1 de branşman 3 ve 4 bağlantısından kalorifer dairesi kolektörüne giden kolon 1 bülümü) 1-5 (kalorifer dairesi kolektöründeki kolon 5 ve 1 bağlantısı) 1 (kalorifer dairesi kolektöründen kalorifere kazanına giden kolon1 bölümü) 3. kat kolon 1 e bağlı (1.1) devresinin (aynı zamanda sıcaklık düşümünün tanımlandığı devre olup, bu sıcaklık düşüşüne göre otomatik dengeleme yöntemi kullanıldığında, şebekenin tamamı dengelenir). daima kalorifer dairesinde sonlanması gerektiğine dikkat çekilmesi oldukça önemlidir. Bunun yanı sıra, söz konusu katta kolon 1 için devre bulunmaması halinde, (standardizasyonla ilgili nedenlerden ötürü) örnekte kat 1 de gösterildiği gibi, ilk kolonda 1.1 işaretini girerek (sıfır uzunluk ve yük ile) sanal bir 1.1 devresi olduğunu düşünmelisiniz. Not: Örnekte de görüldüğü gibi, kolon 1 seçiminde baz alınan kriterler aşağıda verilmiştir: Üstteki katta bir devre bulunması Üstteki katın en çok direnç göstern devresinin bulunması (yük ve uzunluk) Kalorifer dairesinde sonlanması Kmahal kolonları dilediğiniz şekilde numaralayabilirsiniz. Her devre ve radyatörler ilgili verilerin girilmesi yöntemi aşağıda Devre Tablosu ve Radyatör Alt tablosu bölümlerinde detaylı olarak açıklanmıştır FINE - HVAC

281 Ι. Devre Tablosu (Circuit table) Hesaplamalar, şebeke verileri seçeneğinde yapılan seçime bağlı olarak, eşit sürtünme (otomatik dengelemeli) veya eşit sıcaklık düşümü metoduna (düzenleyici aksesuarlar- regülatörler kullanılarak dengeleme) uygun olarak gerçekleştirilir. Her satırda, başlangıç olarak branşman tahsisine karşılık gelen ilk sütunu doldurmalısınız. İlk yöntem (otomatik dengeleme) seçildiğinde, son katın ilk devresi için sıcaklık farkını girin. Giriş yükü, dirençler ve toplam basınç düşümü (boru çapının bilindiği varsayıldığından) (devre yükü) / (sıcaklık farkı) oranından hesaplanır. Diğer tüm devrelerde, giriş yükü ve sıcaklık düşümü otomatik olarak hesaplanır (devre yükleri biliniyor), bu şekilde tüm şebeke ekleme noktaları eşit toplam basınç düşüş değerlerine sahip olmaktadır. Her sütun devresi yüküne ve ilgili boru uzunluğu artışına ait veriler ilgili devre radyatör alt tablosundan alınır. ΙΙ. Devre Seçenekleri Alt Tablosu (Circuit Options Subtable) Devreler tablosunun ilgili satırında farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden Tek Borulu Sistem Devreleri Hesaplarını seçtiğimizde veya F11 tuşuna bastığımızda alt tablo görüntülenir. Bu tablo ısı kayıplarının önceden hesaplanmış olması şartıyla mahal yüklerini gösterir. Bu alt tabloda yer mahal veriler aşağıda verilmiş ve açıklanmıştır: FINE HVAC

282 Alan numarası (Space Number): İlgili ısı kayıpları değerlerinin otomatik olarak aktarılabilmesi içim mahaller tanımlanır. Özellikle, kat ve mahal (bu kattaki) sıra numaraları ortalarına nokta işareti konularak girilir ( kat alanı örn. 1.1, 2.4, vs.). Giriş suyu sıcaklığı (Inlet Water Temperature): program tarafından hesaplanan giriş suyu sıcaklığıdır ( C olarak). İlk radyatör için, sıcaklık şebeke verilerinde tanımlanan giriş suyu sıcaklığına eşittir (her kattaki sıcaklık düşümü ile, kat 2 ve üzeri, azalır). Alan Isı Yükü (Space Thermal Load): Radyatörün yerleştirildiği yerdeki mahal yüküdür (veya alanda birden fazla radyatör bulunması halinde kayıpların bir bölümü). Alan ısı yükü, devre topolojisi ve radyatör sayısı kullanılarak otomatik olarak hesaplanır. Kullanıcı, eğer isterse, bu değeri yeniden düzenleyebilir. Bununla beraber, kullanıcının ilk sütunda mahal sayısı girmiş olması halinde, görüntülenen yük toplam mahal yükünü gösterir ki bu durumda kullanıcı bunu birden fazla radyatör üzerine dağıtmak istemesi halinde yeniden düzenlemelidir. Su Akışı (Water Flow): Radyatöre giden su akışı, radyatör yükü ve giriş sıcaklığı baz alınarak hesaplanır. Sıcaklık Farkı (Temperature Difference): Radyatörler üzerindeki, otomatik olarak hesaplanan, sıcaklık farkıdır ( C olarak). Oda Sıcaklığı (Room Temperature): C olarak verilir ve başlangıçta şebeke verilerinde girilmiş olan değere sahiptir. Elbette ki, kullanıcı belli bir mahal için bu değeri değiştirebilir. Geçerli Radyatör Sıcaklığı (Effective Radiator Temperature): Geçerli radyatör sıcaklığı t εν = t µ -t χ = (t π +t ε )/2 - t χ formülünün kullanılması ile hesaplanır, bu formülde t χ ısıtılan alanın sıcaklığı, ve genel olarak (t π +t ε )/2 ya (t π burada giriş su sıcaklığı olup, t ε dönüş sıcaklığıdır) eşit olan t µ, radyatörün ortalama su sıcaklığıdır. Yükü (Q 60 Load): Otomatik olarak hesaplanır ve giriş su sıcaklığı 90 C, dönüş su sıcaklığı 70 C ve mahal sıcaklığı 20 C olduğunda radyatör tarafından üretilen yüke eşittir. Bu şekilde, t εν =(90+70)/2-20 = 60. üreticilerin büyük çoğunluğu randıman tahminini Q 60 değerini baz alarak yapmaktadır. Bu nedenle, radyatör seçimi bu yükü baz alarak yapılmalıdır. Aynı zamanda program Kütüphanelerında da radyatör randımanı Q 60 ile eşleşir. Radyatör Tipi (Radiator Type): Radyatör tipi alanda ilgili düğmeye basıldığında açılan listeden seçilebileceği gibi listede istenen tipin karşısında bulunan seri numarasının direk olarak yazılması ile de seçilebilir (örn. 5 tip III 905 e karşılık gelir). Hesaplanmış Radyatör Yükü (Estimated Radiator Load): Seçili radyatörün gerçek yükü görüntülenir. Vana Ayarlama (%) Switch Regulation): Başlangıçta, pek çok mühendisin vanasını %100 açık olarak ayarladığı devrenin son radyatörü hariç, şebeke verilerinde girilen ayarlar uygulanır. Son kolonun eşdeğer uzunluğunun da değiştirilmiş olması halinde kullanıcı bu ayarı değiştirebilir (vananın sürtünme diyagramına göre) FINE - HVAC

283 Vana Eşdeğer Uzunluğu (Switch Equivalent Length): Başlangıçta şebeke verilerinde girilen değer uygulanır. Ayarlar değişmişse, eş değer uzunluğunun yeni kesin değeri girilmelidir (vananın sürtünme diyagramına göre). Sürtünme diyagramının bulunmaması halinde, kullanıcı aşağıdaki tablodan yararlanabilir (boru eşdeğer uzunlukları): Devre Boru Çapı Radyatör Vanası Ön ayarı (%) "Bağımsız" (Indipendent) değerlerin girilmesi gerekli iken diğerleri otomatik olarak hesaplanır. Kayıplarla ilgili bir çalışma gerçekleştiriliyorsa, mahal sıra numaraları ( kat alanı ) ve ilgili yükler önceden ilgili sütunlara aktarılmış olmalıdır. Geride yapılması gereken tek şey olarak ilgili sütun üzerinde iken F11 tuşuna basarak kitaplıktan radyatör tipi seçmektir. Aynı alanda 2 veya 3 radyatör bulunması kaydıyla herhangi bir kayıp çalışması yapıldığında, toplam yük bunlar üzerine eşit olarak dağıtılır. Elbette ki, kullanıcı bundan sonra istediği değişikliği yapabilir. Bunun yanı sıra, yukarıda açıklanan değerlerin çoğu otomatik olarak girilir ancak yine de kullanıcı bunlar üzerinde değişiklik yapabilir. Yukarıdaki veriler üzerinde yapılan herhangi bir değişiklik hesaplama tablosunun ilgili değerlerini etkiler ve bunlar ekranda anlık olarak görüntülenir. Bu şekilde, kullanıcı projenin tamamını görüntüleyip, kontrol edebilir. Not: Bu noktada, yukarıda anlatılan genel standartlardan farklı bazı özel durumlara değinmeliyiz. Bu durumlar şunlardır: Çatıda bulunan Kalorifer dairesi ((Boiler-room on the roof): Katların sıralamasının ters çevrilmesi halinde yukarıda açıklanan standardizasyon yöntemi bu duruma uygulanabilir. O halde, 3 katın bulunması durumunda, en üstte bulunan kat, Kat 1; orta kat, Kat 2 ve en alt kat, Kat 3 olarak değerlendirilir (Kat 1 daima kalorifer dairesine en yakın olandır). Bileşik sistem (Mixed system) (Tek ve İki Borulu Sistemlerin kombinasyonu): Tek ve iki borulu tesisat kombinasyonu halinde, önce, yukarıda anlatılan şekilde tek borulu sistemi çözümleyin daha sonra da, tüm tek boru bloğunu, sıcaklık farkının silindiği ve beslemenin direk olarak tek borulu çalışma sonucunda bulunan değere eşit olarak ayarlandığı şebekenin parçası olarak tanımlayarak iki borulu sistemi çözümleyin. Bundan başka, tek borulu sistem sürtünmekayıplarının diğer iki borulu tesisatın branşmanlarının sürtünmekayıplarına eşit olduğundan emin olunuz (bu şekilde şebeke mümkün olduğunca dengelenir). Kalorifer kazanı (Boiler): Bir kalorifer kazanı bulunduğunda, bunu sistem içinde tek radyatörlü devreymiş gibi yerleştirin. Girilen yük kalorifer kazanı büyüklüğüne bağlıdır. (her şekilde Kkal/saat aralığında olacaktır). FINE HVAC

284 Diğer özel durumlar (Other special cases) programın çok yönlülüğü ve kullanıcının gittikçe artan deneyimi sayesinde çözümlenir Kalorifer Kazanı (Boiler) İki Borulu Sistemde uygulanan her şey aynen burada da geçerlidir: Artış katsayısı girildiğinde (örn. %25 artış için 0.25), Kalorifer kazanının gücü hesaplanabilir. Seçili kalorifer kazanı tipi satırında F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında, ana kitaplıkta bulunan tipler görüntülenir ve kullanıcı bunlar arasından dilediğini seçebilir. Bununla ilgili tüm özellik ve veriler otomatik olarak kalorifer kazanı seçim tablosuna aktarılır. Doğal olarak, düzenleme yapılması mümkündür ancak kalıcı olmaları açısından ana kitaplık içinde yapılmalıdır. Not: Hesaplama Tablosu içindeki veriler girildiği halde, Toplam ısı yükü Q ολ " alanının henüz güncellenmemiş olması halinde, bunun nedeni Kalorifer dairesinde sonlanan kolon bölümünü belirtmemiş olmanız olabilir. Kolonların, ilgili kolon numarasını, örn. 1, taşıyan devrelerden sonra belirtildiğini unutmayın Brülör Yakıt Deposu (Burner-Fuel Tank) Brülör ve depo seçimi için gerekli veriler ilgili pencereye yazılır ve Brülör aynen Kalorifer kazanında olduğu gibi F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılarak Kütüphanelerdan seçilir (ayrıca bkz İki Borulu Sistem). Önceden tanımlanmış olan yeterli gün sayısı ve günlük çalışma saatlerini baz mahal kapasite gereksinimi fazlasıyla karşılayabilmesi için depo boyutları girilmelidir. Bunun yanı sıra, Malzeme Listesi- Maliyet penceresine dahil edilebilmesi için depo maliyeti de yazılmalıdır Sirkülatör (Circulator) Toplam şebeke yükü ve en çok direnç gösteren şebeke branşmanlarının toplam sürtünme değerleri otomatik olarak gösterilir: Program iki seçenek sunar: Basit sirkülatör seçimi (Simple circulator selection): Tesisat gereksinimlerini karşılayacak: Kalorifer kazanı, giriş ve çek valfine ait sürtünme kaybı kaybı değerlerini yazın. Güvenlik nedenlerinden ötürü kmahal sürtünme kaybı değerlerini de yazarak işleme devam edin (bunlar toplam şebeke sürtünme kaybı değerinin %20-30 u olarak hesaplanmalıdır). Yukarıdaki sürtünme kaybı değerlerinin toplamı sonucunda tesisat direnci (mss biriminden) bulunur. Program Kütüphanelerından bir Sirkülatör tipi seçmek için Seçili Sirkülatör Tipi alanında F11 tuşuna veya alanda bulunan oka basın. Bunun ardından, seçili sirkülatörün özellikleri (Debi, Basınç (Manometrik yükseklik) ve diğer özellikleri) görüntülenir. Seçili Sirkülatör(ler)in tesisatın debi ve basınç gereksinimlerini karşılaması gerektiği açıkça görülmektedir (ayrıca bkz. İki Borulu Sistem) Ters çözüm için Sirkülatör seçimi (Selecting a circulator for Reverse solution): Bu durumda, sirkülatör seçimi [F7 tuşuna basılarak veya alandaki ilgili oka basarak Hidrolik Çözüm Yöntemi ile Sirkülatör seçimi (Circulator selection by Hydraulic Solution Method) komutunu seçerek] programın, şebeke karakteristik eğrisine en yakın Sirkülatör eğrisi (işlem noktası) ile kesişim FINE - HVAC

285 noktasını tanımlamasını sağlar ve bu nokta da kmahal sonuçları belirler (hız değerleri, yükler, radyatörler, vs). Bunun yanı sıra, ikinci durumda, program uygun olmayanları otomatik olarak dışarıda bırakarak, herhangi bir tesisatın gereksinimlerini karşılayan sirkülatörler listesini gösterir. (ayrıca bkz İki Borulu Sistem) Genleşme Kabı Baca ((Expansion Tank-Chimney) Genleşme Kabı ve Baca seçmek için aşağıdaki mahallerı doldurmalısınız: Genleşme kabı ile ilgili olarak, kullanıcı tesisatın statik ve kesin basıncının (bar üzerinden) yanı sıra radyatör tipini belirtmelidir, bu şekilde sistemde bulunan su miktarı hesaplanabilir. Daha sonra su genleşmesi ve genleşme kabının minimum hacmi hesaplandığında, yapılması gereken tek şey, gereken minimum hacmi geçecek şekilde Kütüphanelerdan genleşme kabını seçmektir (F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılarak). Açık genleşme kabı bulunduğunda, güvenlik ve ana boru çapları girilmelidir. Boyutlar (uzunluk, genişlik, yükseklik) aşağıdaki mahallera yazıldığında gerekli olan hacim otomatik olarak bulunur ve sonuç olarak geçerli hacim görüntülenir. Bunun yanı sıra, maliyet tahmini için ilgili masraf belirtilmelidir. Baca ile ilgili olarak, kullanıcı gerekli baca kesit alnını tahmini olarak bulmak için toplam yüksekliği vermelidir. Bu durumda, verilen boyutlar bu kesit alanına eşit veya büyük bir mahal oluşturmalıdır. Bunun yanı sıra malzeme Listesi- maliyet penceresinde maliyet tahmini yapılabilmesi için baca maliyeti belirtilmelidir Kolon Şeması (Vertical Diagram) Bu seçenek şebekeye ait kolon şeması oluşturur. Özel nitelikleri hesaplama tablosundan aktarılmış olan Kalorifer dairesi alt tarafta bulunur. FINE HVAC

286 Keşif Listesi Maliyet (Bill of Materials-Costing) Söz konusu proje ile ilgili malzeme listesi- maliyet işleminin sonuçları bir form içinde görüntülenir (ayrıca bkz. Bölüm 1.3). Kullanıcı, maliyet veya miktarları yeniden düzenleyip, indirimleri girerek, maliyet ve miktarları ile birlikte işçilik ve malzemeleri ekleyerek malzeme listesi maliyet tablosunu düzenleyebilir Devre Kontrolleri (Network Checks) Bu seçenek seçildiğinde, çeşitli şebeke kontrollerini ve son çözümleme için kullanıcının hatırında bulundurması gereken olası hataları içeren bir pencere açılır. Daha ayrıntılı olarak, her devre sıcaklık düşümüne karşı kontrolden geçer (program sıcaklık düşümünün 20 C yi geçtiği devreleri gösterir ve işaretler). Bunun yanı sıra, borular içindeki su hızı tasarımcı tarafından ayarlanan maksimum limite göre kontrol edilir BOYLER (Hot Waters Storage Tanks Calculations) FINE - HVAC

287 Bu seçenek, tesisatın boyler kazanının seçileceği bir sonraki pencereye yönlendirme yapar Teknik Açıklama (Technical Description) Teknik Açıklama penceresi, bölüm 1.2 de açıklandığı gibi farklı teknik açıklama prototipleri ve çoklu metin düzenleme stilleri seçimine imkan tanıyarak, projenin teknik açıklamasının oluşumunu destekler. Not: Teknik açıklama prototip dosyaları MSOLTP01.RTF, MSOLTP02.RTF adları ile 4M\CALC\DSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları MSOLTP.LST dosyasında bulunur Kabuller (Assumptions) Baskı İçeriği nde (Printing Contents) seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel Kabuller metni belirtilir. "Kabuller" seçildiğinde, tali seçenek olan "Prototip Seç" (Select Prototype) ile birlikte menüde "Kabuller" seçeneği görüntülenir. Herhangi bir Giriş prototipi seçtiğinizde, bir pencerede ilgili metin açılır (bkz. Kısım 1). Not: Varsayım prototip dosyaları ΜSOLPR01.RTF, ΜSOLPR02.RTF adları ile 4M\CALC\ΜSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları ΜSOLPR.LST dosyasında bulunur Kapak (Cover) Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları ΜSOLCP01.RTF, ΜSOLCP02.RTF adları ile 4M\CALC\ΜSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları ΜSOLCP.LST dosyasında bulunur Kütüphaneler (libraries) Aynen İki Borulu Sistem uygulamasında olduğu gibi Tek Borulu Sistem uygulama Kütüphanelerı kalorifer dairesi ekipmanının (Kalorifer, Brülör, Sirkülatörler, Genleşme kapları, vs.) yanı sıra borular ve radyatörlerden oluşur. Bu Kütüphaneler kullanıcı tarafından güncellenebilir Borular (Pipes) Borular kitaplığı, çeşitli ısıtma borularından oluşur ve burada bunların tür ve sertlikleri de (örn. Bakır boru, Plastik boru, vs) belirtilir. Belli bir boru tipini seçip Ebat (size) tuşuna bastığınızda, gerekli tüm verilerle (nominal çap, iç çap, maliyet ve kod) birlikte kullanılabilir boru çaplarının bir listesini içeren küçük bir pencere açılır Radyatörler (Radiators) Radyatörler kitaplığında, hesaplamalar için gerekli olan tüm özellikleri ile birlikte çeşitli radyatör tipleri bulunur. FINE HVAC

288 Listeden bir radyatör seçtiğinizde, pencerenin sağ tarafında söz konusu radyatör tipi ile ilgili bazı genel veriler (Yükseklik, Alan/Dilim, kod) görüntülenir. Belli bir boru tipini seçip Ebatlar (Sizes) tuşuna bastığınızda, seçili radyatör tipinin tüm serisine ait randımanı gösteren bir pencere açılır. Radyatörün dilimlerine göre gruplandırılmış olması halinde Ebat sütunu dilim sayısını veya standart boyutlardaki radyatörler için artan sıralamayla farklı uzunlukları gösterir Kalorifer Kazanları (Boilers) Bu kitaplıkta ana özellikleri (Isıtma Kapasitesi, Su miktarı, Ebatlar, Maliyet, Kod) ile birlikte çeşitli kalorifer kazanı tipleri bulunur FINE - HVAC

289 Brülörler (Burners) Bu kitaplıkta maliyet ve kodları ile birlikte çeşitli brülör tipleri bulunur Sirkülatörler (Circulators) Bu kitaplıkta, İki Borulu Sistem uygulamasında olduğu gibi, ana özellikleri (Ebat, Debi, Basınç (Manometrik yükseklik), Çalışma Eğrisi, Motor Gücü, Elektrik Verileri, Maliyet, Kod) ile birlikte çeşitli sirkülatör tipleri bulunur Çizelge tuşuna basıldığında, seçili sirkülatör eğrilerini ve her sirkülatör ölçeği (hızı) için ilgili Q (besleme) ve Hm (Manometrik yükseklik) değerlerini gösteren çizelge görüntülenir. Bu simülasyon dört çift Q ve Hm değerini baz alır. FINE HVAC

290 Sirkülatör kitaplığı güncellenebilir, bunun anlamı kullanıcının, eğrilerin ilgili koordinatları vererek Kütüphanelera eklediği sirkülatörün karakteristik eğrilerini sınırlandırma olmaksızın tanımlayabileceğidir Genleşme Kapları (Expansion Tanks) Bu kitaplıkta Genleşme Kapları, bunların Kapasite, Bağlantı vana ölçüleri, Maliyet ve Kodu ile birlikte gösterilir Yardım (Help) Bu seçenek kullanıcıyı bölüm da açıklanmış olan diğer destek seçeneklerine yönlendirir. 2.4 Döşemeden Isıtma Sistemi (Infloor Heating System) Döşemeden Isıtma Sistemi programı, ilgili simgeye çift tıklanması ile çalıştırılır ve bir süre sonra, ana menü ekranı açılır: FINE - HVAC

291 Sizin de görebileceğiniz gibi, ana menü seçenekleri aşağıda tali seçenekleri ile birlikte açıklanmış olan "Dosyalar", "Seçenekler", "Görünüm", Pencereler, "Kütüphaneler" ve "Yardım" şeklinde gruplara ayrılmıştır Dosyalar (Files) Dosyalar seçeneği her uygulama için geçerli olan ve bölüm de detaylı olarak açıklanan tali seçeneklerden oluşur. Bunları kısaca özetlememiz gerekirse; Yeni proje (New Project): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için ona bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ (UNNAMED)projesini geçerli kabul eder.adsiz projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As) seçin ve yeni proje adını yazın. Isı Kayıpları üzerinden Güncelle (Update from Thermal Looses): Programın Hesaplama Tabloları Isı Kayıpları verileri ile güncellenmektedir. Bu fonksiyon yalnızca devre topolojisinin alan tablolarında belirtilmiş olması ve Isı Kayıpları uygulaması içindeki ilk seçenek grubunun Aktar (Export)seçeneğinde Tekli Boru Sistemi dosyalarının yaratılmış olması halinde kullanılabilir (bkz. Isı Kayıpları el kitabı). Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir. Farklı Kaydet (Save As): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototip Yükle (Load Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı (Printing): Proje konusu daha önce Baskı Parametreleri ve Baskı İçeriği nde seçilmiş olan seçeneklere göre baskı ön izleme çıktısının ardından bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): İlgili pencerede gösterildiği gibi, bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz:: Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri daha önce Kısım 1 de açıklanan prosedüre göre bu pencerede seçilebilir Baskı Ön izleme (Print Preview): Söz konusu projenin tamamı tam olarak basıldığında görüleceği şekilde sayfa sayfa ekranda görüntülenir. MS-Word Bağlantısı (Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, DAPE.RTF adıyla) 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, DAPE.RTF adıyla). FINE HVAC

292 RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, MSOL.RTF adıyla) Çıkış (Exit): Uygulamadan çıkış Seçenekler (Options) Bunlar, projenin üç kategoriye ayrılmış olan temel verileridir Proje Seçenekleri (Project Options) Her uygulamada belirtildiği gibi bunlar çalışmaya ait başlıklardır Şebeke Seçenekleri(Network Options) Mahal sıcaklığı (Spaca Temperature): Bu, ısıtılacak olan alanların istenen sıcaklığıdır ( C). Gidiş suyu sıcaklığı (Entering water temperature): Kalorifer kazanı tarafından ısıtılan gidiş suyu sıcaklığı ( C). Her kat için su sıcaklık düşümü (Water Temperature drop per level(%):istendiği takdirde, program, merkezi kolonlardaki ısı kayıplarından kaynaklanan kattan kata küçük sıcaklık düşüşlerini (%) göz önünde bulundurulabilir. Ana borularda maksimum hız limiti (Maximum velocity limit fore the main pipes): Bu, ana borularda aşılmaması gereken suyun üst hız limitidir (m/s). Devrelerde maksimum hız limiti (Maximum velocity limit fore the circuit): Bu, devrelerde aşılmaması gereken suyun üst hız limitidir (m/s). Ana boruların türü (Main pipe type): Ana boru olarak kullanılacak bir boru türü seçilir (örn. bakır boru). Ana boru mutlak pürüzlülüğü (Main pipe roughness): Sertlik, seçilen boru türüne göre otomatik olarak doldurulur ve kullanıcı tarafından düzenlenebilir. Devre borusu türü (Circuit pipe type): Devre boru döşemeleri için boru türü seçilir (örn. bakır boru). Devre borusu mutlak pürüzlülüğü (Circuit pipe roughness): Sertlik, seçilen boru türüne göre otomatik olarak doldurulur ve kullanıcı tarafından düzenlenebilir. İstenen devre borusu çapı (Desired circuit pipe size) : Başlangıçta tüm devreler için geçerli olacak devre borusu çapı seçilir. Bu çap, hesaplama tablolarında bulunan istenen devrelerde tercihe bağlı olarak yeniden düzenlenebilir. Buna rağmen uygulamada eşbiçimli çap döngüleri tercih edilmektedir. Döşeme Isı Direnci Katsayısı (Yukarı) [Coefficient of floor Thermal Resistance (Upward)]: İlgili katsayı değeri m 2 K/w biriminden girilir (F11 tuşuna veya alandaki uygun düğmeye basıldığında açıklayıcı bir tablo açılır). Döşeme Isı Direnci Katsayısı (Aşağı) [Coefficient of floor Thermal Resistance (Downward)]: İlgili katsayı değeri m 2 K/w biriminden girilir (F11 tuşuna veya alandaki uygun düğmeye basıldığında açıklayıcı bir tablo açılır) FINE - HVAC

293 Devrelerdeki boru arasındaki mesafesi (Pipe distance in circuit): RA aralığı m olarak verilir. Ana boru özel dirençler z top (Main pipe accessory resistance z top ) Toplam aksesuar direnci değeri girilir (F11 tuşuna veya alandaki uygun düğmeye basıldığında açıklayıcı bir tablo açılır). Giriş ve Çıkış vanalarının z katsayısı (Coefficient z of Entering and Leaving switches): Giriş ve çıkış vanalarının z direnç değeri girilir (F11 tuşuna veya alandaki uygun düğmeye basıldığında açıklayıcı bir tablo açılır). Birim sistemi (Unit system): Birim sistemi seçilir (KCal/h veya watt) Genleşme kabı türü (Expansion tank type): Açık veya (genelde) kapalı genleşme kabı seçilir Görünüm (View) Bu seçenek bölüm 1.2 de çok daha analitik olarak açıklanan Araç çubukları tali seçeneğini içerir Pencereler (Windows) Hesaplama tablosu (Calculation Sheet) Döşemeden ısıtma şebekesinin kolonları ve devreleri (döngüleri) şebeke hesaplama tablosuna eklenir. Uygulanan standardizasyona göre, devreler her kat ve kolonda (1 den başlayarak) numaralandırılır. Her tablo belli bir kata ve her tablo satırı da herhangi bir merkezi kolonun farklı bir devresine ayrılırken hesaplama tablosunun her sütunu veri ekleme işlemi sırasında el ile girilecek veya otomatik olarak hesaplanacak olan verilere ayrılmıştır. Bir gerçeğe dikkat çekmemiz gerekir, söz konusu devrenin detaylı özelliklerini içeren devre alt tablosu F12 tuşuna basıldığında veya her kolon-devresi satırına (nokta ile ayrılmış kolon ve devre seri numarası ile sembolize edilir, örn. kolon 2 devre 3 için 2.3 ) karşılık gelen ilgili sütunda iken farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden İlave Veriler i (Additional Data) seçtiğimizde görüntülenecektir. FINE HVAC

294 Herhangi bir veri girişi ile ilgili yardımcı talimatlar ekranın (alttan) ikinci satırında görüntülenir. Son olarak, her kat için şebekenin kolonlarının, tablonun birinci sütununda son devrenin hemen altına, her kolon için merkezi kolon numarası yazılarak girileceği de hatırlatılmalıdır. Bu standardizasyon tamamen Tek Borulu Sistem için uygulanana (yukarıya bakın) benzemektedir. Bu standardizasyon uygulandığında, her şebeke devresi için veriler yalnızca kat tablolarına değil (devre tablosu) fakat aynı zamanda devre alt tablolarına da girilmelidir. Aşağıda bulunan (a) ve (b) paragraflarında veri ekleme ile ilgili geniş kapsamlı açıklamaları bulabilirsiniz: (a) Döşeme içi Devresi Hesap Tablosu [Infloor Circuit (loop)table] Yukarıda da üzerinde durulmuş olduğu gibi, hesaplama tablosunun her bir satırı ile ilgili olarak, veriler öncelikle devre sembolizmini gösteren ilk sütuna girilmelidir. Boru uzunluğu otomatik olarak ikinci sütunda gösterilir (gerekli hesaplamaların yapılması kaydıyla). Aynı sütunda, ekranın sol üst köşesinde otomatik olarak açılan tablonun kullanılarak toplam z (direnç) değerinin verilmesi ile F12 tuşuna basılarak veya farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden İlave Veriler seçeneğini işaretleyerek devreye ekstra aksesuarlar (dirsekler, vanalar, vs.) eklenebilir. Önceden F12 tuşuna basılması veya farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden İlave Veriler seçeneği işaretlenmesi ve açılan ekrana (devre alt tablosu) belli verilerin girilmiş olması şartıyla 3. sütunda devre yükü görüntülenir. Daha ayrıntılı olarak, katın ve söz konusu devre tarafından ısıtılan alanın sıra numarasını (örn. 2.3 ün anlamı kat 2 alan 3 tür) pencerenin ilk satırına veya alan yükünü direk olarak üçüncü satıra (MCal/h biriminden) girmelisiniz. Her bir alan ısı kaybı hesaplaması sırasında, Döşemeden ısıtma sisteminin en az 16 saat çalışma süresine gereksinim duyduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Sık sık, üzerinde çalışılan alanların yüksek ısı randımanlı ayrı bir ilave devre ile kaplanması gerekmektedir. Bu tür devreler termal bölge (zone) olarak adlandırılır. Burada amaç mesken sahibi tarafından normalde kullanılmayan döşeme alanlarını (örn. dış duvarlara yakın veya taşınamaz mobilyaların altında bulunan alan, vs.) kapatan bir bölgeye sahip olmaktır. Maksimum döşeme sıcaklığı 35 C olarak alındığından bu bölge temel alan yükünü karşılamamıza olanak tanır. Alan yüklerinin, ısı kayıpları hesaplamaları sırasında değerlendirilmesi gereken kat kayıplarını içermemesi gerektiğini unutmayın. İkinci satırda, sırasıyla yaşama alanı, banyo veya yüksek ısı randımanı alanı için 1, 2 ve 3 ile gösterilen ve izin verilen maksimum döşeme sıcaklığını etkileyen alan tipini girmelisiniz. Devre alt tablosunun diğer verileri aşağıda açıklanacaktır. Bu şekilde, pencereden Esc tuşu ile çıktığınızda devre satır verilerinin girilmiş olduğunu göreceksiniz. Dikkat! Ortalama su sıcaklığının (devre alt tablosundaki) giriş sıcaklığından (sıcaklık verileri) daha yüksek olması halinde sonuçlar görüntülenmeyecektir. Bu nedenle, giriş sıcaklığını yükseltmeli veya devre alt tablosunda devre boru aralıklarını (RA) yeniden düzenlemelisiniz FINE - HVAC

295 Sonuçlar devre satırında görüntülendiğinde, şebeke verilerinde seçilen söz konusu boru çapı için tüm öğelerin (su debisi, devredeki sıcaklık düşümü, akış hızı, sürtünmeler, vb.) hesaplanmış olduğu görülebilir. İstenirse, istenen boru ebadı (desired pipe size) sütununda iken F3 tuşuna basılarak değiştirilebilir (ekranın en altındaki ilgili mesaja bakın). Sondan üçüncü sütunda, tesisatın gereği şekilde çalışması için gerekli olan kısıtlama hesaplanır (hassas ayar aygıtları ile). En çok direnç gösteren tesisat devreleri ile ilgili olarak, kısıtlama otomatik olarak etkisiz kılınır (kritik devre). (b) Devre alt tablosu (Circuit Sub-table) Yukarıda da üzerinde durulduğu gibi, F12 tuşuna veya devre tablosunun ilgili satırında iken farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden İlave Veriler i seçtiğimizde kontrol alt tabloya aktarılır. Bu alt tablonun sütunlarında görüntülenen veriler, bir önceki ekranda da görülebileceği gibi, aşağıda verilmiştir. Isıtılan alan (Heated space): kat ve alan sıra numaraları girilir (örn. 1.2). FINE HVAC

296 Alan türü (Space type): Sırasıyla bu alanın ısıtılan alan mı, banyo mu yoksa yüksek ısı randımanlı alan mı olduğu tanımlanır. Alan yükü (Space load): Isıtılan alan seçiminden sonra yada direk olarak yazıldığında görüntülenen toplam alan yüküdür. Döşeme alanı (Floor surface): Isıtılan alanın yüzey alanını girin (m 2 olarak). Mahal Sıcaklığı (Space temperature): İstenen alan sıcaklığıdır ( C biriminden). Isıtılan Alan Altında Bulunan Mahal Sıcaklığı (Under heated Space Room temperature): Isıtılan alanın altında bulunan alanın sıcaklığı ( C) olarak girilir. Isı iletim katsayısı (Yukarı) (Coefficient of thermal Resistance (Upward) (W/m2K). Isı iletim katsayısı (Aşağı) (Coefficient of thermal Conduction (Downward) (W/m2K). Isı akış yoğunluğu (Density of thermal flow) (Mkal/hm2). Ortalama döşeme sıcaklığı (Mean floor temperature): Program tarafından hesaplandığı şekilde ortalama döşeme alanı sıcaklığı ( C olarak) görüntülenir. Maksimum ortalama döşeme sıcaklığı (Maximum mean flor temperature): İzin verilen maksimum döşeme alanı sıcaklığı C olarak görüntülenir (DIN 4725E). Ayrıntılı olarak açıklamak gerekirse, oturum alanları için t FBmax 29 C, çevre bölgeler için t FBmax 35 C ve banyolar için t FB t i + 9 C olup burada t i alan sıcaklığıdır. İstenen ortalama döşeme sıcaklığı (Desired mean floor temperature): İstenen ortalama döşeme alanı sıcaklığını ( C olarak) girin. Isı transfer yoğunluğu düzeltilen değeri (Corrected value of heat transfer density): Isı akış yoğunluğunun düzeltilen değeri hesaplanır ve gösterilir. Eksik Isı Gücü (Fall Sort Thermal Power): Söz konusu boru döşemesi tertibatı ile karşılanamayan gücü gösterir. Sonuç olarak, tasarımcı ya boru döşemesi aralıklarını kısaltacak ya ısı alanı tanımlayacak veya radyatör tesis edecektir. Boru Mesafesi RA (Pipes Distance RA) Ortalama su sıcaklığı (Mean water temperature): Ortalama su sıcaklığı hesaplanır ve gösterilir. Aşağıya doğru ısı akış yoğunluğu (Density of thermal flow downward): Program tarafından hesaplandığı şekilde aşağıya doğru ısı akış yoğunluğu gösterilir. Döşemeden ısıtma sistemi toplam gücü (Total Power of infloor heating system): Tesisatın toplam döşemeden ısıtma gücü hesaplanır. Devre uzunluğu (Circuit length): Yukarıda açıklanan tüm veriler göre gerekli olan devre uzunluğu (şebeke kesiti) hesaplanır. Besleme ve devre dönüş uzunluğu (Supply and return circuit length): Sütundan devreye uzanan toplam giriş ve dönüş uzunluğunu girin FINE - HVAC

297 Yukarıdaki değerlerden bazıları (kırmızı olanlar) otomatik olarak hesaplanırken, bazıları da el ile girilmelidir. Her iki durumda da çok yaygın olan varsayılan değerler önceden girilir, bu şekilde kullanıcı tüm alanlara veri girmek zorunda kalmaz. Yukarıdaki veriler üzerinde yapılacak herhangi bir değişiklik, ekranda anlık olarak görüntülenen devre tablosu verilerinde ilgili değişikliklere neden olacaktır. Bu şekilde, kullanıcı işlemi tam olarak denetler ve kontrol altına alır. Tüm bu parametrelerin hesaplamalarla ilgili kesin sonuçları verdiğini ve her bir döşemeden ısıtma tesisatı için temel bir gereklilik olduğunu unutmayınız. Hesaplamalarla ilgili olarak, alan tipinin maksimum döşeme sıcaklığını otomatik olarak tanımladığı (1: yaşama alanı, 2: banyo, 3: yüksek ısı çıkışlı alan) konusuna açıklık getirilmelidir. Ortalama döşeme sıcaklığının maksimum değerden yüksek olması halinde, istenen ortalama döşeme sıcaklığı girilmelidir. Bu durumda, devre tüm kayıpları karşılamayacaktır. Bu nedenle, kalan ısı gücü görüntülenir. Bundan başka, boru aralığı, her alanda kullanıcı tarafından tanımlanan önemli parametrelerden birini oluşturur. Bu aralık kısaltıldığında, devre boru uzunluğu artar ve su sıcaklığı düşer. Her durumda, devre uzunluğunun söz konusu boru tipi üreticisi tarafından belirlenen belli bir sınırı aşmaması gerektiği ve bununda yaklaşık 150 m olduğu kabul edilir. Çeşitli testler yapılarak ve yukarıdaki parametrelerden her birini ve tümünü düzenleyerek çeşitli öğelerin bağlantı şeklini kolayca anlayabilecektir. Tesisatın en iyi şekilde tasarlanabilmesi için programın deneysel müdahalelere olanak tanıdığı son derece açıktır. Not: Hesaplamalarda kullanılan formüller aşağıda özetlenmiştir: qfb = Qn/Afb tfb = (qfb/ages)+tl RA=da+ ar cosh z x 2/m z= { 2[ (th - tl) + Kb (tl - ta)]}/{3 (ac/kc) (tfb-tl) + 2 Kb (tl-ta) - (th-tl)} m = 0.45 x ( (kb + kc) / λb da ) Kb= κb/(κb+κc) Kc= κc/(κb+κc) l= 100 x Afb / (RA 100) qde = (th - ta) κb bu formüllerde: qfb Qn Afb tfb yukarı ısı akışı yoğunluğu (W/m2) kat kaybı olmaksızın ısı yükü (W) mekan alanı (m2) ortalama döşeme alanı sıcaklığı ( C) ages alan ısıtma için iletim ısı aktarımı dağılım katsayısı (W /m2 K) l da devre borusu uzunluğu (m) boru çapı (m) FINE HVAC

298 ac borunun alt köşesinden döşemenin üst tarafına iletim ısı aktarımı katsayısı (W /m2 K) κc borunun üst köşesinden döşemenin üst tarafına iletim ısı aktarımı katsayısı (W /m2 K) κb borunun alt köşesinden döşemenin alt tarafına iletim ısı aktarımı katsayısı (W /m2 K) ta th tl ısıtılan alan üzerindeki oda sıcaklığı ( C) ısıtma ortalama sıcaklığı ( C) oda sıcaklığı ( C) λb borular arasında kullanılan malzemenin ısı iletkenlik katsayısı (W/m K) RA boru aralığı (m) Kalorifer Kazanı (Boiler) Kalorifer Kazanı seçim penceresi aynen Tek Borulu ve İki Borulu Sistemde olduğu gibi çalışmaktadır: Artış katsayısı girildiğinde (örn. %25 artış için 0.25), Kalorifer kazanının gücü hesaplanabilir. Seçili kalorifer kazanı tipi satırında F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında, ana kitaplıkta bulunan tipler görüntülenir ve kullanıcı bunlar arasından dilediğini seçebilir Brülör Yakıt Deposu (Burner-Fuel tank) Tek veya İki Borulu Sistem uygulamalarında olduğu gibi, verilen yeterli gün sayısı ve günlük çalışma saatleri baz alınarak, Kütüphanelerdan brülör seçimi için kapasite gereksinimlerini dengeleyecek şekilde depo boyutları girilerek F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basılmalıdır Sirkülatör (Circulator) Tek Borulu Sistemde uygulananlar burada da aynen geçerlidir. Tüm sürtünmekayıplarının toplamı tesisatın yenilmesi gereken basıncına (manometrik yüksekliğine) (mss biriminden) karşılık gelir. Program Kütüphanelerından bir Sirkülatör tipi seçmek için Seçili Sirkülatör Tipi alanında F11 tuşuna veya alanda bulunan oka basın. Bunun ardından, seçili sirkülatörün özellikleri (Debi, Basınç (Manometrik yükseklik) ve diğer özellikleri) görüntülenir. Seçili Sirkülatör(ler)in tesisatın debi ve basınç gereksinimlerini karşılaması gerektiği açıkça görülmektedir Genleşme Kabı Baca (Expansion tank-chimney) Tek Borulu Sistemde uygulananlar Genleşme Kabı ve Baca seçiminde de aynen geçerlidir. Genleşme Kabı için, gereken minimum hacimden küçük olmayacak şekilde Kütüphanelerdan genleşme kabı seçin (F11 tuşu veya alandaki ilgili düğme) Baca ile ilgili olarak, gerekli baca kesitini tahmini olarak bulmak için toplam yüksekliği ve ebatları verilmelidir Kolon Şeması (Vertical Diagram) Bu seçenek şebekeye ait kolon şeması oluşturur. Özel nitelikleri hesaplama tablosundan aktarılmış olan Kalorifer dairesi alt tarafta bulunur FINE - HVAC

299 Keşif Listesi Maliyet (Bill of Materials-Costing) Söz konusu proje ile ilgili malzeme listesi- maliyet işleminin sonuçları görüntülenir. Kullanıcı, birim maliyet veya miktarları yeniden düzenleyip, indirimleri girerek, maliyet ve miktarları ile birlikte işçilik ve malzemeleri ekleyerek malzeme listesi maliyet tablosunu düzenleyebilir Proje Raporu (Technical Description) Proje Raporu penceresi, Kısım 1 de açıklandığı gibi farklı Proje Raporu prototipleri ve çoklu metin düzenleme stilleri seçimine imkan tanıyarak, projenin Proje Raporusının oluşumunu destekler. Not: Proje Raporu prototip dosyaları DAPETP01.RTF, DAPETP02.RTF adları ile 4M\CALC\DAPE\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DAPETP.LST dosyasında bulunur Kabuller (Assumptions) Bölüm de açıklandığı gibi projeye ait genel Kabuller metni belirlenir. Not: Varsayım prototip dosyaları DAPEPR01.RTF, DAPEPR02.RTF adları ile 4M\CALC\DAPE\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DAPEPR.LST dosyasında bulunur Kapak (Cover) Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları DAPECP01.RTF, DAPECP02.RTF adları ile 4M\CALC\ΜSOL\ dizinindedir. Prototip açıklamaları DAPECP.LST dosyasında bulunur Kütüphaneler (Libraries) Aynen Tek ve İki Borulu Sistem uygulamasında olduğu gibi Tek Döşemeden Isıtma Sistemi Kütüphanelerı kalorifer dairesi ekipmanının (Kalorifer, Brülör, Sirkülatörler, Genleşme kapları, vs.) yanı sıra borular ve radyatörlerden oluşur. Bu nedenle İki Borulu Sistem ve Tek Borulu Sistemle ilgili olarak sırasıyla bölüm 2.2 ve 2.3 e bakınız Yardım (Help) Bu seçenek kullanıcıyı bölüm da açıklanmış olan diğer destek seçeneklerine yönlendirir. FINE HVAC

300 3. Klima (Air Conditioning) Klima paketi bağımsız olarak veya birbiriyle ilişkili olarak çalışan dört uygulamadan oluşur. Bu uygulamalar aşağıda listelenmiştir: Soğutma yükleri (Cooling Loads): Her bina katı ve alanında Soğutma yükleri hesaplanır (Ashrae veya Carrier yöntemi kullanılarak), bu genelde Klima projesinin ilk adımını oluşturan işlemdir. Fan Coil ler (Fan coils): Fan Coil ler tesisatı için gerekli tüm hesaplamalar yapılır ve gereken ekipmanlar seçilir (Fan Coil üniteleri, borular, soğutma sistemi, pompa, emniyet aygıtı, vs.). Kanallar (Ducts): Kanal tesisatı için gerekli tüm hesaplamalar yapılır (bilinen üç yöntemden biri ile) ve gereken ekipmanlar seçilir (kanal ebatları, kanal menfezleri- fan vs.). Sistemler-Psikrometri (Systems-Psychrometry): Analitik psikometrik denklemlere dayanılarak klimalı alanlardaki hava dağılımı tahminleri yapılır, Psikrometrik Çizelgede psikrometrik değişim gösterilir ve uygun klima ünitesi seçilir. Bu dört Klima uygulaması aşağıda bölüm de detaylı olarak açıklanmıştır FINE - HVAC

301 3.1 Soğutma Yükleri (Cooling Loads) Program yüklendiğinde, ekranda "Dosyalar", "Seçenekler", Pencereler, "Kütüphaneler" ve "Yardım" seçenek grupları ile birlikte ana menü görüntülenir Dosyalar Dosyalar seçeneği her bir uygulama için geçerli (bkz. Bölüm 1.3.1) geçerli olan tali seçeneklerden oluşur. Özetle açıklamak gerekirse, bunlar: Yeni Proje (New Project): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) (existing) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ (UNNAMED) projesini geçerli kabul eder. ADSIZ projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As)seçin ve yeni proje adını yazın. Çizim üzerinden Güncelle (Update From Drawing): FINE paketi ile birlikte kullanılması halinde proje hesaplama tabloları çizim verileri üzerinden güncellenir. Dikkat! Çizim Üzerinden Güncelle seçildiğinde, projeyi önceden açılmayıp, Fine paketi kullanılarak odalar kat planları üzerine yerleştirilmediğinde, hesaplama tablolarında bulunan verilerin yerini boşluklar alır. Export: Yük çalışması tamamlandığında, Isı Kayıpları ve FKLIM nın yanı sıra diğer klima uygulamalarına (Sistemler, Fan Coil ler, Kanallar) bağlı dosyalar yaratılabilir. Aşağıdaki örnekte gösterildiği gibi, dosya yaratılması sırasında sizden toplam yükleri mi yoksa yalnızca havalandırma yükleri veya alan yüklerini mi göz önünde bulundurmak istediğiniz sorulacaktır. Bu, tasarımcıya alan ihtiyaçlarını karşılamak üzere çeşitli alternatif yollar sağlamaktadır (örn. tüm yükleri karşılayacak kanallar kullanımı veya alan yükleri için havalandırma ve fan coil ler için kanal kullanımı, vs.). FINE HVAC

302 Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir. Farklı Kaydet (Save As): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototip Yükle (Load Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı Prototipleri (Printing Prototype): Baskı prototip yönetimi penceresi etkinleştirilir. Baskı (Printing): Proje konusu baskı ön izleme çıktısının ardından Baskı İçeriği ve Baskı Parametrelerinde önceden seçilen seçeneklere göre bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): Bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz: Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri daha önce Kısım 1 de açıklanan prosedüre göre bu pencerede seçilebilir. Baskı Ön izleme (Print Preview): Projenin tamamı, aynen basıldığında görüntüleneceği şekilde ekranda sayfa-sayfa görülür. MS-Word Bağlantısı (Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, KLIM.RTF adıyla). 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, KLIM.RTF adıyla). RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, KLIM.RTF adıyla). Çıkış (Exit): Klima Yükleri uygulamasından çıkış FINE - HVAC

303 3.1.2 Seçenekler (Options) Bunlar projenin temel seçenekleri olup aşağıdaki kategorilere ayrılmışlardır: Proje seçenekleri (proje başlıkları), özel bina verileri, yapı elemanları verileri ve örnek bina açıklık verileri Proje Seçenekleri (Project Options) Diğer uygulamalarda olduğu gibi, Proje Seçenekleri proje niteliğini gösteren başlıklar ve isimlerle belirtilir Aylar (Months) Referans ay seri numarası (Referance month serial number):bu, bazı özel ve geçiş sonuçlarını (örn. Doğu tarafındaki pencerelere bağlı saat başına alan yükleri) ekranda göstermek istediğimiz aya ait seri numarasıdır. Bu şeklide gerçekleştirilir çünkü çok sayıda ayın incelenmek istenmesi halinde aşırı şekilde biriken geniş bilgi hacmi kullanıcının bu denli detaylı bilgi edinebilmesini oldukça güçleştirecektir. Hesaplamaların yoğunlaşması halinde, sonuçlar kullanıcının istediği sayıda ayı içine alabilir (aşağıya bakınız). Hesaplama ayları seri numaraları (Calculation month serial numbers): Burada, kullanıcı hesaplamaların gerçekleştirilmesini istediği aylar için seri numarası girer (Nisan dan Eylül e kadar). Hesaplama ayları ekranın düşey sütununda herhangi bir sıra ile düzenlenebilir ve dilediğinde kullanıcı tarafından değiştirilebilir İç mekan şartları (Indoor conditions) İstenen iç mekan sıcaklığı (Desired indoor temperature): Klimalı alanlardaki istenen sıcaklık değeridir ( C). F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan yardımcı kitaplık tablosunda <Enter> tuşuna basılarak istenen sıcaklık seçilebilir. Alternatif olarak, istenen sıcaklık direk elle yazılarak da girilebilir. İstenen iç mekan nemi (Desired indoor humidity): Klimalı alanlardaki istenen bağıl nem (%) değeridir. F11 tuşuna veya alanda bulunan ilgili düğmeye basıldığında açılan yardımcı kitaplık tablosunda <Enter> tuşuna basılarak istenen nem değeri seçilebilir. Bu şekilde en düşük nem sınırının seçilmiş olacağı ancak kullanıcının tablo verilerine başvurarak bunu değiştirebileceği hatırlatılır. FINE HVAC

304 Dış mekan ve klimalı olmayan alanlar arasındaki sıcaklık farkı ((Difference between outdoor and non air-conditioned spaces): Dış mekan ortamı ve klimalı olmayan alanlar ile arasındaki sıcaklık farkı ( C olarak) girilir. Zemin ve klimalı alanlar arasındaki sıcaklık farkı ((Temperature difference between ground and air-conditioned spaces): Zemin ve klimalı alanlar ilearasındaki sıcaklık farkı girilir ( C). Bu fark ilgili hesaplamalarda göz önünde bulundurulur İklimsel Veriler (Climatologic Data) Seçilmiş olan şehre aittir. Başlangıçta, şehir seri numarası İzmir i gösteren 2 dir. Bu sayının değiştirilmesi veya direk olarak bir başka şehrin seçilmesi (F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında şehirler kitaplığı açılır) ilgili iklimsel verilerin görüntülenmesini sağlar (maksimum sıcaklıklar ve 6 aylık dalgalanmaların yanı sıra yaz aylarındaki ortalama bağıl nem). Yukarıdaki değerlerin bibliyografyadaki verilerle uyumlu olduğunu ancak kullanıcı tercihleri doğrultusunda yeniden düzenlenebileceğini (genellikle arttırılarak) not ediniz Bina verileri (Building Data) Aşağıdaki ekranın bina ile ilgili verileri, kullanılan birimler ve hesaplama metodolojisi, girilir. Yükselti (Altitute): Binanın yükseklik değeri girilir (m olarak). Sisli Alan (Area with Fog): Genel olarak sisli alanlar için bu kutuyu işaretleyin, alanda sis bulunmadığı belirtilmişse bunu boş bırakın. Varsayılan, doğal olarak ikincisidir. (Bina) kat sayısı [Number of (building) Levels]: 15 adede kadar bina katı bulunabilirken her katta uygulamada sınırsız sayıda alan yerleştirilebilme özelliği bulunmaktadır. Genel Kat Yüksekliği (Typical Level Height): Bina katları arasındaki mesafeyi gösteren ve m biriminden ifade edilen ortak değerdir. Burada tanımlanan mesafe FINE - HVAC

305 hesaplama tablolarında duvar yüksekliğini otomatik olarak güncellerken kullanıcı dilediği yerlerde değişiklik yapabilir. Birim sistemi (Unit System): Sonuçlar (klima yükleri), kullanıcın tercihi doğrultusunda üç farklı birim ile ifade edilebilir (KCal/h, Watt, Btu/h). Program içinde güç üniteleri ile ilgili tüm veri tablolarının KCal/h biriminden ifade edildiğini hatırlayınız. Hesaplama Metodolojisi (Calculation Methodology): Program, kullanıcının Carrier, Ashrae CLTD ve Ashrae TFM hesaplama metodolojilerinden birisini seçebilme gibi önemli bir olanak tanır. Bunun yanı sıra, kullanıcı bu yöntemlerden birini kullanarak veri girişi işlemini tamamladığında, buna ait sonuçları, kullanılan yöntemi değiştirerek, diğer yöntem sonuçları ile karşılaştırabilir. Bu durumda, kullanıcı çatı verilerini genel veri tablosuna girerken son derece dikkatli olmalıdır (aşağıya bakınız) çünkü standardizasyon her yöntem için farklıdır. Bir başka deyişle, her bir yöntemi çağırmadan önce standart çatı verileri değiştirilmelidir. Bu aynı zamanda, bu metodoloji seçildiğinde (bir sonraki bölüme bakın), kullanıcının örnek duvarların yanı sıra örnek çatılarda Ashrae duvar tipi bulunup bulunmadığını kontrol edebilmesi için de oldukça yararlıdır. Not: Ashrae TFM (Aktarım Fonksiyonu Yöntemi) Metodolojisi, soğutma yüklerinin hesaplanmasında Aktarım Fonksiyonunu göz önünde bulundurur. Bu yöntem seçildiğinde, program bir önceki (1997) Ashrae el kitabında TFM yöntemi hakkında açıklanan her şeyi tam olarak uygular. Söz konusu duvarlar olduğunda, program Yunan Duvarları ile ilgili olarak Atina Ulusal Teknik Üniversitesi Isı Ana Bilim Dalının verilerini göz önünde bulundurur, bu veriler ilgili proje ve kitaplarda yayınlanmıştır. Bu nedenle, program duvar Kütüphanelerı NTUA kodlamasını (G1, G2, vb.) kullanarak genişletilmiş ve güncellenmiştir. Son olarak, alanların her birinde yüklerin depolanması aynı zamanda alanın belli karakteristiklerine de (örn. Döşeme tipi, aydınlatma, asma tavan tipi, vs.) bağlı olduğundan bu bilgiler hesaplama tablosunun en altında bulunan Sistem veya Bölge alanında F11 tuşuna basıldığında açılan pencereye girilir. Zam Değeri (Increment Factor): İstenen herhangi bir alanda kullanıcı alanın ayrı ayrı yüklerine göre artış gösterecek olan genel bir artış katsayısı tanımlayabilir (örn. %5). Bu aynı zamanda F11 tuşuna veya hesaplama tablosunun en altında bulunan Sistem veya Bölge alanındaki ilgili düğmeye basıldığında açılan pencere üzerinden de yapılabilir. Genel artış değeri bina veri tablosunda tanımlanabilir. Başlangıç kontrol zamanı Son kontrol zamanı ((Initial checking time-final checking time): Bina verileri menüsünün bu son iki seçeneği ile kullanıcı hesaplama sonuçlarını almak istediği zaman aralığı dilimini tanımlayabilme imkanına sahiptir (örn. Başlangıç süresi 8 ile bitiş saati 18). Doğal olarak, seçim tüm 24 saatlik dilimi kapsayacak şekilde de yapılabilir (saat 01:00 den 24:00 e kadar) ancak sonuç hacmi oldukça büyük olacaktır. FINE HVAC

306 Genel Seçenekler (Typical Options) Bu terim binayı karakterize eden bazı ortak eleman türlerine karşılık gelmektedir, daha ayrıntılı olarak; Genel yapı elemanları (duvarlar, katlar, çatılar) Genel açıklıklar (kapılar, pencereler) Genel günlük programlar (aydınlatma, insanlar) Genel yapı elemanlarıyla ilgili olarak, aşağıdakileri tanımlama olanağı bulunmaktadır: Tanımlanan ısı iletkenlik katsayısı k ile birlikte 11 adet dış duvara kadar, ağırlık (100, 300, 500, 700 kg) ve renk (açık, ara renk, koyu) ile bunların yanı sıra Ashrae standardizasyonu (A, B, C, D, Ε, F, G). Burada, kullanıcı, ilgili listenin görüntülenebilmesi için alandaki ilgili düğmeye veya F11 tuşuna bastıktan sonra ilgili kitaplıktan istenen genel verileri seçebilmektedir. Kullanıcı k katsayısı ve ağırlık için değer girdiğinde, Ashrae ile tip seçimi gerçekleştirilemez çünkü böyle bir kural bulunmamaktadır. Bununla birlikte, kullanıcı tipi seçerek bunun ardından k katsayısını yeniden düzenleyebilir. Bu durum, formülde dikkate değer bir değişiklik meydana getirmez. Yine de, ilgili Ashrae duvar tipi bulunmuyor olsa da, program Yunan Şartları için oldukça yaygın olarak kullanılan C tipini otomatik olarak değerlendirmeye alır. Tanımlanan ısı iletkenlik katsayısı k ile birlikte 8 adede kadar iç duvar Tanımlanan ısı iletkenlik katsayısı k ile birlikte 8 adede kadar döşeme Tanımlanan ısı iletkenlik katsayısı k ile birlikte 5 adede kadar çatı, ağırlık (50, 100, 200, 300 kg), renk (açık, ara renk, koyu), Carrier tipi (güneşli, gölgeli, su altında, sulu) ile bunların yanı sıra Ashrae (tip 1, 2, 3, 11 asma tavanlı veya değil) (seçilen yönteme göre ekrandaki yardım talimatlarına bakınız). Ashrae standardizasyonu ile ilgili olarak, duvarlar için yukarıda açıklanan talimatların benzerleri burada da uygulanır. Üçüncü sütundaki veriler konusunda dikkatli olmalısınız (renk ve tip) çünkü tip her yöntemde farklı bir anlam taşımaktadır FINE - HVAC

307 Açıklıklar söz konusu olduğunda, her biri, boyutları (m), k katsayısı, soğurma (absorption) katsayısı, çerçeve katsayısı (1: ahşap çerçeve, 2: çerçevesiz veya metal çerçeveli) ve hava sızıntı katsayısı α (ısıtmada geçerli olan aynı katsayı) ile belirtilmiş 16 adede kadar açıklık tanımlanabilir. soğurma katsayısı ile ilgili olarak, detaylı bir yardımcı tablo görüntülenecektir (F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında) Eşzamanlılık Seçenekleri (Coincidence Options) Program aydınlatmanın yanı sıra insanlar için de genel günlük çizelge tanımlama seçeneği sunmaktadır. Her iki durumda da 11 saatlik bir süreyi kapsayan katsayı sütunu görülmektedir. Bu katsayılar (önceden belirlenmiş değeri 1 olan) gün saatlerine (sabah 8 ile akşam 6 arası) karşılık gelir ve adı geçen bu saatler için ilgili yükleri (aydınlatma veya insanlar) çarpar. Örneğin değeri 1 olan katsayının belli bir saate karşılık gelmesinin anlamı, söz konusu saatte toplam yükün (aydınlatma veya insanlar) 0.6 ile çarpılarak değerlendirmeye alınması olup, bu da yükün %60 I anlamına gelir Görünüm (View) Bu seçenekler dizisi bölüm 1 de detaylı olarak açıklanan Araç çubukları tali seçeneğini içerir Pencereler (Windows) Pencereler seçeneği, içinde analitik proje hesaplamalarının gösterildiği bir dizi hesaplama ve sonuç pencerelerine sahiptir. Klima Yükleri uygulaması için hesaplamaların merkezini oluşturan ana pencere aşağıdaki bölümde ayrıntılı olarak açıklanmış olan Yük Tablosudur Hesaplama Tablosu (Calcultion Sheet) Alan yüklerine ait hesaplama tabloları binanın ilgili kat sayfaları içinde bulunur. Katlardan birini seçtiğinizde, yönetim araç çubukları ile birlikte kat alanları için ilgili yük tablolarını içeren bir liste açılır: FINE HVAC

308 Doğal olarak yeni bir proje yaratıldığında bu liste boştur. Bu listeye girdiğinizde (fare ile) ve menüde simgeye (aşağıda + işareti ile) tıkladığınızda veya <Ins> tuşuna bastığınızda, istenen alanın adını (örn. Mutfak, Banyo vs) yazabileceğiniz küçük bir pencere açılır. TAMAM düğmesine bastığınızda, bu alan listeye girer ve yapmanız gereken tek şey klima yükleri tablosuna alan boyutlarını girmektir. Aynı şekilde, alan adı seçiminden sonra Alan Sil ( x işareti ile) simgesine tıkladığınızda veya klavyede <Del> tuşuna bastığınızda, söz konusu alan silinir. (program sizden bu seçeneği onaylamanızı istedikten sonra). Son olarak, bir ara alana gidip <Ctrl>&<I> tuşlarına basarak veya ekleme simgesine (ortada + işareti şeklindeki) tıklayarak Alan Ekleme olanağı da bulunmaktadır, böylelikle o noktadan sonraki tüm alanlar taşınır ve boş satır yaratılır (burada bir başka alan tanımlanabilir). Not: Mevcut bir alanı yeniden adlandırmak istediğinizde, yapmanız gereken tek şey alan adını seçmek ve <Enter> tuşuna basmaktır, dilediğinizde değiştirebileceğiniz eski adı gösteren küçük bir pencere açılır. Alana adını değiştirmek için Alanı Yeniden Adlandır (Renamr Space) düğmesine de basabiliriz. Klima yükleri tablosunu ekranda Büyüttüğünüzde, ilgili verilerin yanı sıra belli bir alanın yükünü hesaplamak için doldurulması gereken satır ve sütunları görebilirsiniz FINE - HVAC

309 Alan verilerini gösteren ekran iki bölüme ayrılır; üstte bulunan bölüm alanın yapı elemanlarından kaynaklanan yükleri gösterirken altta bulunan bölüm aydınlatma, insanlar, cihazlar, vs.den kaynaklanan ilave yükleri gösterir. Ekranın en üstünde, her satır, alana ait bir yapısal elemanı gösterirken, her sütun da eklenecek ve tablonun tamamlanma işlemi sırasında sonuçları otomatik olarak verilecek olan verileri göstermektedir. Toplamda, her bir mekan için veri girilebilecek 60 alan bulunur. Bu verilerin girilmesi ile ilgili talimatlar ekranın en altında (araç çubuğunda) görüntülenir. Her satırda, genel yapı elemanlarını (örn. D1, A1, vb.) gösteren ilk sütun başlangıçta doldurulmalıdır, standart bina elemanlarının ilgili verileri ise otomatik olarak doldurulur. Örneğin, bir satırın ilk sütununda A1 yazılmışsa, örnek açıklık 1 e ait ebatlar ve ilgili k katsayısı aynı satırın ilgili sütunlarına aktarılır (F11 tuşuna basıldığında örnek veriler görüntülenir). eşit yüzey sayısı (Surfaces equal number) sütunundaki 1 değeri otomatik olarak doldurulur. Elbette ki kullanıcının istekleri doğrultusunda bu değerler değiştirilebilir. Daima veri girilmesi gereken alanlar şunlardır: Oryantasyon (Yön) (8 çeşit) Alandaki ilgili düğmeye bastığımızda açılacak olan tablodan seçer veya el ile gireriz. Uzunluk (m) Yükseklik (m) Eşit yüzey sayısı FINE HVAC

310 Not: 3. sütun Çıkarım ı gösterir, bu şekilde hesaplama tablosunun ilk sütununda bulunan yapı elemanlarını (örn. D1, A2, vb.) Çıkarılmış olarak tanımlama imkanı sağlar (pek çok eleman arasında yalnızca Açıklıklar otomatik olarak Düşülecek miktar olarak girilir, bunun anlamı ise, ilk sütuna bir açıklık girildiğinde Çıkarılmış sütununa A ifadesinin girileceğidir). CAD Bileşeni ile Hesaplama Bileşeninin birlikte kullanıldığı durumlarda bağımsız yapı elemanları çizimden hesaplamalara otomatik olarak ( Çıkarılmış olarak) «geçerken», bu sütun, kullanıcıya, istediği takdirde, hesaplamalarda maksimum kesinliği sağlamak üzere, soğutma yükleri hesaplama tablosundaki bağımsız verileri (örn. Duvarlardan Çıkarılmış kolonlar, kirişler, payandalar) tanımlama imkanı verir. Genelde, bu şekilde veri ve sonuçların tam ve kesin analizi ve kontrolünü yapabilmek mümkün olmaktadır. Tercihen, son 3 sütuna, gölgelendirme hesaplaması için gerekli veriler girilebilir. Üç farklı gölgelendirme mekanizması bulunmaktadır: Perde, tente, vs. bağlı gölgelendirme (Shading due to curtains, tents, etc): Bu yalnızca aynı anda pencerelerin toplam yüzeyini kaplayan perdeler ve tentelerin bulunduğu pencereler için geçerlidir. Her iki durum için de en çok kullanılan değerler ve renge göre gölgeler, F11 tuşuna veya alanda ilgili düğmeye basıldığında etkinleşen yardımcı tabloda görüntülenir. Çıkıntılara bağlı gölgelendirme (Shading due to projections): Bu özellikle açıtlara uygulanmakla birlikte duvar yüzeyleri için de kullanılabilir. İlgili satır ve sütunda iken farenin sağ tuşuna bastığımızda İlave Veriler den seçim yapabiliriz ve bitişik şekle ait pencere ekranın sağ köşesinde açılır. Burada açıtın yatay ve/veya düşey çıkıntı genişliğini (m olarak) ve buna olan mesafesini kesinlikle girmeniz gerekmektedir. Örneğin, A1 penceresinin 0,5 m üstünde asılı duran bir metre genişliğindeki balkon için, A1 penceresi için (tablonun açılması için F11 tuşuna bastıktan sonra) yatay çıkıntı genişliği alanında 1 ve yatay çıkıntı mesafesi alanında 0,5 yazmalısınız. Diğer gölgelemeler (Shaing inserted arbitrarily): Kullanıcı, ekranın alt sağ köşesinde açılan ilgili pencerenin yardımı ile farklı saatler için kendi gölgelendirme katsayılarını seçebilme imkanına sahiptir. Bu seçenek, binaya ait olmayan (örn. komşu binalar) elemanlara bağlı gölgelendirmenin bulunduğu durumlarda kullanılır. 0 gölgelendirme katsayısının anlamı pencerenin tamamen gölgeli olduğu, 1 gölgelendirme katsayısının anlamı hiç gölgelenmemiş olduğu ve 0 ile 1 arasındaki katsayının anlamı da kısmen gölgelenmiş olduğudur. Yukarıdaki tabloda da göreceğiniz gibi, kullanıcı belli saatlere karşılık gelen gölgelendirme katsayılarını girmektedir. Diğer tüm ara saatlerle ilgili olarak, gölgelendirme katsayısı lineer interpolasyon yöntemi kullanılarak otomatik olarak hesaplanır. Notlar: Bir açıklıkta son iki sütunun her ikisinin de doldurulmuş olması halinde, öncelik son sütundadır. Gölgelendirmelerin hesaplandığı yeri göstermek üzere her tablonun ilgili satır ve sütununda «GÖLGE» ifadesi görüntülenir FINE - HVAC

311 Her bir gölgelendirme verisi giriş modunda, düğmesine veya F8 tuşuna bastığımızda veya özel araç çubuğunda Gölgeler seçildiğinde ekranda her saat için (referans ayı) hesaplanan ilgili gölgelendirme katsayısı görüntülenir. Tablonun ilk sütununa girilen yapı elemanı verilerine dönecek olursak, otomatik olarak ortaya çıkan 2 katsayı bulunduğuna işaret edilir: ısı iletkenlik katsayısı ve taşınabilir duvar yüzeyi (removable wall surface): Isı iletkenlik katsayısı k otomatik olarak ilgili genel yapı elemanları üzerinden hesaplanır. Aşağıdaki şartlar altında, taşınabilir duvar yüzeyi buna ait açıklıklar alanından otomatik olarak hesaplanır: Tabloda duvarın hemen altına duvara ait açıklık ve ya açılıklar girildiğinde. Pozlandırma değeri duvar ve açıklık (veya açıklıklar) için aynı olduğunda. Açılıklar için otomatik olarak girilen S (Çıkarım) (Subtrahend) değerinin 3. sütuna girilmesi gerektiğinde. Genel olarak, yukarıda açıklananlar aynı zamanda açıklıklara bağlı taşınabilir çatı yüzeylerine de (Çatı pencereleri) uygulanmaktadır. Aradaki tek fark, ikinci sütuna pozlandırma yerine Y (yatay) [ H (Horizontal)] girilmesidir. Bunun yanı sıra, aynı uygulama iç açıklıklara bağlı (örn. ahşap kapılar) taşınabilir iç duvar yüzeyleri durumunda da geçerlidir. Aradaki tek fark ikinci sütuna pozlandırma yerine I (iç açıklık) (Internal opening) girilmesidir. Pozlandırma sütununun I ile işaretlenmiş olması halinde, ilgili yapı elemanının dahili olarak değerlendirilmesi gerektiğini unutmayın (genel verilerde girilen klimasız alanlar ile arasındaki fark da diğerleri ile birlikte değerlendirmeye alınır). Bu şekilde, bir döşeme veya tavanın ısıtılmayan alana komşu olması halinde I yazılması gerekirken, toprak temaslı döşeme veya dış ortama açık tavan veya çatı bulunması halinde bu alan boş bırakılmalıdır. Yukarıdaki veriler üzerinde yapılacak herhangi bir değişiklik, ekranda anlık olarak görüntülenen kayıplar tablosu değerlerinde ilgili değişikliklere neden olacaktır. Özellikle alan yükleri hesaplaması söz konusu olduğunda, her an, ekranın sağ alt köşesinde maksimum Alan Yükü Değerleri görüntülenir, daha ayrıntılı olarak açıklamak gerekirse: Maksimum makul alan yükü Maksimum potansiyel alan yükü Maksimum toplam alan yükü Tasarımcının her yapı elemanı ve saat başına analitik hesaplamaları görmek istemesi halinde yapması gereken tek şey F7 veya tuşuna basmak veya özel araç çubuğundan Yükler (Loads) komutunu seçmektir, bu şekilde her bir yapı elemanına bağlı analitik yüklerin yanı sıra her saat için toplamlar ekranda görüntülenecektir. Bu şekilde kullanıcı veri girişi prosedürünün her aşamasında tam bir denetim ve kontrol imkanına sahip olacak ve bunlara uygun şekilde müdahale edebilecektir (örn. bunun alan yükünde oldukça fazla bir artışa neden olacağını düşündüğünde açıklığı küçültebilir). FINE HVAC

312 Ekranın sol alt tarafında İnsanlar, Cihazlar, Aydınlatma ve Havalandırmanın neden olduğu ilave yüklere ait sonuçlar görüntülenir. Daha ayrıntılı olarak, bu veriler iki kategoriye ayrılır: İnsanlar ve Cihazların neden olduğu toplam yükler sol sütunda görüntülenirken, Aydınlatma ve Havalandırmaya bağlı toplam yükler sağ sütunda görüntülenir. a) İnsanların neden olduğu yükler (Loads due to people): Bireylerin neden olduğu yüklerle ilgili olarak, ekranda, aşağıdaki verilerin girilmesi gerektiği bitişik pencere açılır: Hesaplama metodolojisi (insanlar/yüzey m2 veya insanlar) [Calculation methodology (people/m2 of space or people)]: Her tür faaliyet ile ilgili olarak kişi sayısı: (örn. oturan 2 kişi, ışıklı ortamda çalışan iki kişi vs.). Bina Tipi: Bina tipi belirtilerek,bu tipe göre program içerisinde bulunan günlük çalışma süreleri tablosu seçilmiş olmaktadır. Kullanıcı, kendi oluşturduğu günlük çalışma süreleri tablosunu kullanmak isterse Seçenekler menüsünden eşzamanlı Seçeneklerini seçmelidir FINE - HVAC

313 b) Cihazlardan kaynaklanan yükler (Loads due to application): Cihazlarla ilgili olarak ekranda, alanda bulunan her birimin tip ve sayısının veya üretici tarafından belirlenen birim duyulur ısı [(sensible heat gain) (SHG)] ve gizli ısı [(latent heat gain) (LHG)] yükünün direk olarak girilebileceği bir pencere açılır. c) Aydınlatmadan kaynaklanan yükler (Loads due to lightining): Aydınlatma ile ilgili olarak, ekranda, aşağıdaki verilerin girilmesi gerektiği bir pencere açılır. Hesaplama metodolojisi (Calculation Methodology): Toplam alan ışıklandırma gücünü mü (Watt) yoksa alan yüzey birimi başına düşen gücü mü (Watt/m2) girmek istediğinize bağlı olarak sırasıyla Tip 1 veya 2 girin. İkinci durumda alan yüzey değerinin biliniyor olması gerekmektedir. Bu, yalnızca, alan boyutlarının girildiği son bir tek satıra (havalandırma) girilebilir.. Flüoresan lambalarının gücü (Power of fluorescent lamps): Flüoresan lambalarının (eğer varsa) gücü watt biriminden yazılır. Akkor lambalarının gücü (Power of incandescent lamps) (Watt): Akkor lambalarının (eğer varsa) gücü watt biriminden yazılır. Bina tipi (Building type): Ekranda açılan tabloya bakılarak bina tipine ait seri numarası girilir (örn. ofis, restoran vb.). Bina tipi tanımlaması programda hazır bulunan ilgli günlük aydınlatma programının seçimine yönlendirme yapar. Kullanıcının kendi programını belirlemek istemesi halinde, çatışma verileri menüsünde bunu belirterek, bu aşamada Eşzaman Seçenekleri ni (Coincidence Options) seçmesi gerektiğini unutmayınız. Bunun yanı sıra, kullanıcı gün içi saatlerdeki aydınlatmada değişiklik yapmak istemeyebilir. Bu durumda, bina tipi alanında 1 sayısı bırakılmalıdır. FINE HVAC

314 d) Havalandırmadan kaynaklanan yükler (Loads due to Ventilation): Bunlar kapı/pencere dilatasyon açıklıklarına (slots) bağlı yüklere veya hava değişikliklerinden kaynaklanan yüklere bağlıdır. Hava değişikliklerinden kaynaklanan yükler yalnızca kullanıcı tarafından istendiği takdirde değerlendirmeye alınır. <F11> tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında, kullanıcı uzunluk, genişlik, yükseklik ve saat başına düşen hava değişimi sayısına (n) ait değerleri girebilir. Hava sirkülasyonunun zorunlu olmadığı durumlarda, kapı/pencere dilatasyon açıklıklarına bağlı kayıpların oluşması muhtemeldir. Benzer durumda, hava değişiklikleri sayısının 0 olması gerekirken, slot katsayısı değeri yaklaşık olarak 0,5 olmalıdır (bkz. Hesaplama Kabullerı). Notlar: Merkezi klima sistemi bulunması halinde, hava değişikliklerine bağlı yükler alana değil ilgili klima ünitesine yüklenir (bunlarla ilgili hesaplamalar Hesaplama Kabullerı bölümünde detaylı olarak açıklanmıştır). Slotlardan (kapı/pencere dilatasyon açıklıklarından) kaynaklanan kayıplar yalnızca takılacak Fan Coil ler bulunması durumunda hesaplamalara dahil edilirken hava kanalları ile ilgili aşırı basınçtan kaynaklanan hesaplamalarda yok sayılırlar. Sistem veya Zon (System or Zone): Merkez sütunun en altında bulunan zon veya birim sıra numarası, yalnızca alanları gruplamak istediğinizde girilmelidir (50 alan grubuna kadar tanımlanabilir), bu şekilde her grup için toplam hesaplamalar bağımsız olarak gerçekleştirilebilir. Varsayılan zon veya ünite rakamı 1 dir. Bir zonun klima yük gereksinimleri (genellikle) bir veya daha fazla ünite ile karşılanabilir. Daha az rastlanan ikinci durumda, üniteler üzerindeki yük dağılımı tahsisi tasarımcıya bırakılır. F11 tuşuna veya Sistem veya Zon alanındaki ilgili düğmeye basıldığında, söz konusu alanla ilgili artış, sıcaklık ve bağıl nem değerlerini girebileceğiniz aşağıdaki pencere etkinleştirilmiş olur. Bazı durumlarda, özellikle 3. yöntemle (Ashrae TFM) ilgili olarak, alan çevresi türü (çok inceden kalına 1-4 arası değerlerle), hava sirkülasyonu (düşükten yükseğe 1-4 arası değerlerle), işletim tipi (24 saatlik veya değil) ve katsayı a (yandaki tabloya bakın) da ayrıca tanımlanabilir. Son 4 alandan her birinde F11 tuşuna veya alandaki ilgili düğmeye basıldığında, kullanıcının üzerinde çalışılmakta olan alan için ilgili değerler arasından uygun olanı seçebileceği listenin bulunduğu yardımcı bir tablo açılır FINE - HVAC

315 Yukarıdaki tüm ilave yüklere ait duyulur (sensible) yük bölümü yapı elemanlarının toplam yüküne eklenir ve alt toplam, toplam oda duyulur yüküne karşılık gelir. Bireyler ve cihazlara bağlı potansiyel yükler toplandığında, toplam alan potansiyel yükü bulunur. Toplam duyulur yük + toplam potansiyel yük = toplam alan yükünü oluşturur. Her saat için bu değerler aşağıda açıklanan hesaplama tablosunda gösterilir. Verilerin daha hızlı girilebilmesi için, analitik olarak girilmeleri gerektiği durumlarda (yani, FINE üzerinden çizimlerden otomatik olarak güncellenmediklerinde), program kullanıcının örnek katı (uygulamada oldukça yaygındır) ve örnek alanı kopyalayabilmesine olanak tanır: Örnek Kat (Typical Level): Herhangi bir alanın tanımlanmadığı boş bir kata gittiğinizde, program otomatik olarak bunun örnek bir kat olup, olmadığını sorar ve burada Evet veya Hayır şeklinde yanıt vermeniz gerekir. Evet cevabı vermeniz halinde, boş katın alan yükü çalışma sayfalarını güncellemek için önceden doldurulmuş olan katlar arasından seçim yapabileceğiniz bir liste görüntülenir. Örnek Alan (Typical Space): Program her bir alanın, ister aynı kat üzerinde ister farklı kat üzerinde olsun (örn. kullanıcı kat 5 e ait alan 1 i eğer isterse kat 3 e ait alan 5 e kopyalayabilir) bir diğerine (örnek alan) kopyalanmasına izin verir. Bu aşağıdaki şekillerde gerçekleştirilebilir: Kopyalamak istediğiniz kat ve alana gidin. <Ctrl>&<Ins> tuşlarına basın veya menüde Kopyala simgesine tıklayın. Kopyalama işleminin gerçekleştirilmesini istediğiniz kat ve alana gidin. Elbette ki bu alan önceden tanımlanmış olmalıdır (Yukarıda anlatıldığı gibi, <Ins> tuşuna basılıp, adlandırılarak). Henüz tanımlanmamışsa bunu tanımlamanız gerekir. <Shift>&<Ins> tuşlarına basın veya menüde Yapıştır simgesine tıklayın. Kopyalamak istediğiniz alan çalışma sayfası değerleri geçerli alan çalışma sayfasına yapıştırılır. FINE HVAC

316 Not: Yukarıdaki hesaplama tablosu sonuçları yalnızca Hesaplama tabloları nın Baskı menüsü içinde Baskı İçeriği seçilmiş olması durumunda bastırılabilir. Bununla birlikte, sonuçların çeşitliliğine bağlı olarak, kullanıcı, Baskı İçeriği penceresindeki seçimleri yeniden düzenleyerek bunların bazılarını bastırılmamak üzere ayırabilir. Bu pencere, hesaplama tablosu penceresi etkin durumda iken Pencereler in hemen sağ tarafında bulunan menüden seçilir. En altta, kullanıcının her sonuç bölümünü farklı bir sayfaya bastırmak istemesi halinde işaretlemesi gereken Sayfa Kesme (Page Break) adlı bir alan bulunur Sıcaklık Farkları (Temperature Differences) Bu pencereye ait sonuçlar direk olarak uygulanan metodolojiye bağlıdır. Bunun anlamı, yönteme ait bazı ara sonuç girişlerinin gösteriliyor olmasıdır. Ι. Carrier yöntemi seçildiğinde, sıcaklık düzeltme katsayıları hesaplanır ve ekranda gösterilir. Bu katsayılar, denetleme nedenleri ile, genel veriler ekranının en üstünde otomatik olarak açılan aşağıdaki tabloda (referans ayına karşılık gelen değerler için) özetlenir FINE - HVAC

317 Bu katsayı değerleri aşağıdaki unsurlara karşılık gelmektedir: D.B. Tashihi (D.B. Correction): Bu katsayılar tablo 1 den (Carrier) elde edilir ve söz konusu gün içi dalgalanmayla ilgili olarak (tablo 1 deki düşey eksen) saat 15:00 e kadar saat başı hava sıcaklık dalgalanmalarını gösterir. Düzeltilen hava sıcaklığı (Correction ambient temperature): Ay içindeki maksimum günlük sıcaklıkla birlikte her saat başı için yukarıdaki D.B. katsayısı değerlerinin toplamından oluşur. Pencere iletkenliği (Window conductivity): Klimalı alanların iç mekan sıcaklığı ile saat başı ortam sıcaklığı arasındaki farkın hesaplanması ile bulunur. Klimasız alanların sıcaklık farkı t (Non air-conditioned space temperature differnce Dt): Her saat için, klimalı ve klimasız alanlar arasındaki sıcaklık farkı ( t) ile pencere iletkenlik katsayıları arasındaki farkın hesaplanması ile bulunur. Ekranda gösterilen yukarıdaki tüm değerler referans ayına karşılık gelir ve sabah 8 ile akşam 6 arasındaki zaman dilimine aittir. Son olarak, en altta Duvar düzeltme katsayısı hesaplanır (Wall correction coefficient): Bu, akşam üzeri saat 3 için hava ve iç mekan sıcaklığı arasındaki farkın ve günlük sıcaklık dalgalanmasının biliniyor olması halinde 5. bölümün 4. tablosunda elde edilen sayıdır. FINE HVAC

318 ΙΙ. Ashrae yöntemi seçildiğinde, aşağıdaki öğeler hesaplanır ve ekranda gösterilir: Hava sıcaklıkları (Ambient temperatures): Bunlar Carrier yönteminde değerlendirmeye alınan ortam sıcaklıklarının aynılarıdır (bu şekilde iki metodoloji arasında karşılaştırma yapılması mümkündür). İç mekan ve dış hava sıcaklıkları farkı (Indoor and Ambient temperatures differences): Her saat için klimalı alanlardaki iç mekan sıcaklıkları ve hava sıcaklığı arasındaki farkın hesaplanması ile bulunur. Ortalama hava sıcaklığı (Avarage Ambient temperatures): Ortalama sıcaklık kullanılarak hesaplanan (1) referans ayının ortalama hava sıcaklığıdır. Düzeltme DT (Correction DT): Ayın yanı sıra, duvar ve çatı pozlaması ile ilgili Ashrae düzeltme katsayısıdır. İlk iki değer referans ayına karşılık gelmekte ve sabah 8:00 ile akşam 18:00 saatleri arasındaki zaman dilimine aittir Bina Yükleri Özeti (Buildings Loads Rundown) Her ay ve saat için havalandırma dahil edilmeden toplam bina yükleri gösterilir FINE - HVAC

319 Bina Yükleri Analizi (Buildings Loads Analysis) Tüm yükler ve bunların toplamı her ay ve saat için gösterilir ve detaylı olarak açıklanır (ünite havalandırma yükleri ile birlikte) Sistem Yükleri Analizi (System Loads Analysis) Tüm yükler ve bunların toplamı her ay ve saat için gösterilir ve her Sistem için detaylı olarak açıklanır (ünite havalandırma yükleri ile birlikte) Diyagram: Havalandırma Dışında Toplam Yük (Total Loads Without Ventilation) Havalandırma dışında bina toplam yükleri ile ilgili olarak saat ve hesaplama ayı başına düşen yük varyasyonunu gösteren aşağıdaki çizelge görüntülenir. FINE HVAC

320 Diyagram: Havalandırma ile birlikte Toplam Yük (Total Loads With Ventilation) Havalandırma ile birlikte bina toplam yükleri ile ilgili olarak saat ve hesaplama ayı başına düşen yük varyasyonunu gösteren yukarıdaki çizelge görüntülenir Sistemler Diyagramı (System Diagram) Her sistem için toplam yüklerle ilgili olarak saat ve hesaplama ayı başına düşen yük varyasyonunu gösteren aşağıdaki çizelge görüntülenir FINE - HVAC

321 Kabuller (Assumptions) Baskı İçeriği nde seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel Kabuller metni belirtilir. Kabuller seçildiğinde, tali seçenek olan Prototip Seç ile birlikte menüde Kabuller seçeneği görüntülenir. Herhangi bir Varsayım prototipi seçtiğinizde, bir pencerede ilgili metin açılır (bkz. Kısım 1). Not: Varsayım prototip dosyaları KLIMPR01.RTF, KLIMPR02.RTF adları ile 4M\CALC\KLIM\ dizinindedir. PROTOTİP SEÇ seçildiğinde liste halinde görüntülenen prototip açıklamaları KLIMPR.LST dosyasında bulunur Ön Kapak (Cover) Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, bölüm 1.3 de açıklandığı gibi, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları KLIMCP01.RTF, KLIMCP02.RTF adları ile 4M\CALC\KLIM\ dizinindedir. Prototip açıklamaları KLIMCP.LST dosyasında bulunur Kütüphaneler (Libraries) Kütüphaneler, yapı elemanları türlerinin yanı sıra sıcaklık verilerini de kapsamaktadır. Kullanıcı tarafından güncellenebilmeleri sayesinde kullanıcı kendi verilerini istediği şekilde girebilir. Soğutma Yükleri uygulamasına ait Kütüphaneler kategorisinin bölümleri aşağıdaki bölümlerde açıklanmıştır: Pencere/Kapılar Bu kitaplıkta kısmi ısı iletkenlik katsayıları, cam katsayısı ve maliyetleri ile nitelendirilen çeşitli açıt türleri yer almaktadır. FINE HVAC

322 Dış Duvarlar (External Walls) Bu kitaplıkta kısmi ısı iletkenlik katsayıları, ağırlık, renk ve Ashrae ye göre tipleri ile nitelendirilen çeşitli dış duvar türleri bulunmaktadır İç Duvarlar (Inner Walls) Burada, Dış Duvarlarınkine benzeyen niteliklere sahip İç Duvar türleri bulunur Döşemeler (Floors) Bu kitaplıkta kısmi ısı iletkenlik katsayıları, ağırlık ve Ashrae ye göre tipleri ile nitelendirilen çeşitli döşeme türleri bulunmaktadır FINE - HVAC

323 Tavanlar (veya Çatılar) (Ceilings) Bu kitaplıkta kısmi ısı iletkenlik katsayıları, ağırlık, renk ve Ashrae ye göre tipleri ile nitelendirilen çeşitli tavan türleri bulunmaktadır Yaz Mevsimi İklimsel Verileri (Summer Climatologic Data) Mevcut meteorolojik verilere göre, ortalama maksimum sıcaklıkları, dalgalanmaları ve yaz mevsimi bağıl nem değerleri ile birlikte en göze çarpan şehirlerin bulunduğu bir liste mevcuttur. FINE HVAC

324 Şehir listesinde herhangi bir şehri ve sonra da sağ tarafta bulunan Sıcaklıklar tuşunu tıkladığınızda, söz konusu Şehir için yukarıda açıklanan konularla ilgili değerleri gösteren küçük bir pencere açılır. Nisan-Eylül dönemi için gereken değerlerin uygun şekilde girilmesi ile kullanıcının bu Kitaplık listesine daha fazla Şehir eklemesi veya bu değerleri yeniden düzenlemesinin mümkün olacağı görülmektedir Tavsiye Edilen İç Mekan Sıcaklıkları (Recommended Indoor Temperatures) Burada, kullanım amaçlarına göre farklı alan kategorileri için iç mekan sıcaklıkları önerilir FINE - HVAC

325 Tavsiye Edilen İç Mekan Nem Miktarı (Recommended Indoor Humidity Values) Burada, kullanım amaçlarına göre farklı oda kategorileri için iç mekan nem değeri tavsiye edilir Yardım (Help) Bu seçenek bölüm 1.3 de açıklandığı gibi program talimatlarını açıklar. FINE HVAC

326 3.2 Fan Coil ler (Fan Coils) Fan Coil ler uygulaması seçildiğinde "Dosyalar", "Seçenekler", "Görünüm", Pencereler, "Kütüphaneler" ve "Yardım" seçenekler grubunu içeren aşağıdaki menü görüntülenir. Bu seçenekler ve bunların tali seçenekleri aşağıdaki bölümlerde analitik olarak açıklanmıştır: Dosyalar (Files) Dosyalar seçeneği her bir uygulama için geçerli olan (bkz. Bölüm 1.3.1) tali seçeneklerden oluşur. Özetleyecek olursak, seçenekler kısaca aşağıda açıklanmıştır: Yeni Proje (New Project): Yeni projeyi bir dosyaya kaydetmek için bir isim verin. Proje Seçimi (Project Selection): İstenen (mevcut) proje dosyasını seçip, yükleyeceğiniz bir pencere açılır. Dikkat! Yeni veya mevcut bir proje seçilmediğinde, program otomatik olarak ADSIZ (UNNAMED) projesini geçerli kabul eder. ADSIZ projesine yeni veri eklemek ve bunu farklı bir isimle kaydetmek istediğinizde, Farklı Kaydet i (Save As) seçin ve yeni proje adını yazın. Çizim üzerinden Güncelle (Update from Drawing): FINE paketi ile birlikte kullanılması halinde proje hesaplama tabloları çizim verileri üzerinden güncellenir. Dikkat! Çizim Üzerinden Güncelle seçildiğinde, projeyi önceden açılmayıp, Fine paketi kullanılarak odalar kat planları üzerine yerleştirilmediğinde, hesaplama tablolarında bulunan verilerin yerini boşluklar alır. Kaydet (Save): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje (önceden verilmiş olan isimle) sabit disk üzerine kaydedilir FINE - HVAC

327 Farklı Kaydet (Save As): Üzerinde çalışmakta olduğunuz proje yeni bir isimle farklı bir dosyaya kaydedilir. Prototip Yükle (Load Prototype): Kaydedilmiş prototip ekranda görüntülenir. Prototip Olarak Kaydet (Save As Prototype): Kullanıcı tarafından yaratılmış olan ve bu seçenek seçildiğinde ekranda görüntülenen form Prototip olarak kaydedilir. Baskı Prototipleri (Printing Prototypes): Baskı prototip yönetimi penceresi etkinleştirilir. Baskı (Printing): Proje konusu baskı ön izleme çıktısının ardından Baskı İçeriği ve Baskı Parametrelerinde önceden seçilen seçeneklere göre bastırılır. Baskı İçeriği (Printing Contents): İlgili pencerede gösterildiği gibi, bastırmak istediğiniz proje öğelerini seçebilirsiniz: Baskı Parametreleri (Printing Parameters): İstenen baskı parametreleri daha önce Kısım 1 de açıklanan prosedüre göre bu pencerede seçilebilir. Baskı Ön izleme (Print Preview): Projenin tamamı, aynen basıldığında görüntüleneceği şekilde ekranda sayfa-sayfa görülür. MS-Word Bağlantısı Link to MS-Word): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, FANC.RTF adıyla). 4M Editörüne Bağlantı (Link to 4M Editor): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, FANC.RTF adıyla). RTF e Aktar (Export to RTF): Proje öğelerinden oluşan bir RTF dosyası yaratılır (proje dizininde, FANC.RTF adıyla). Çıkış (Exit): Fan Coil ler uygulamasından çıkış Seçenekler (Options) Genel veriler (proje başlıkları) ve şebeke verileri olarak iki bölüme ayrılan projenin temel verilerini gösterir Proje Seçenekleri (Project Options) Diğer uygulamalarda olduğu gibi, Proje Seçenekleri proje niteliği ile ilgili başlıklardan oluşur Şebeke Seçenekleri (Network Options) İlgili pencerede görüldüğü gibi şebeke seçenekleri aşağıda verilmiş olan şebeke parametrelerini gösterir: Su sıcaklığı (Water temperature) Fan Coil Üniteleri (Su) sıcaklık farkı (Fan Coil Units (water) temperature differance) Kuru termometre sıcaklığı.(dry bulb temperature) Islak termometre sıcaklığı (önceki kuru termometre sıcaklığına bağlı ).(wet bulb temperature) Ana Boru Türü (Main pipe type) FINE HVAC

328 Ana Boru Sertlik Katsayısı (Main pipe roughness factor) Tali Boru Türü (Secondary pipe type) Tali Boru Sertlik Katsayısı (Secondary pipe roughness factor) Maksimum su hızı (boru çapı seçimi için üst limit) (Maximum water velocity) Boru Döşemesinin her metresi için Sürtünme Sınırı (Rriction Limit perm eter Length of Piping) (boru çapı seçimi için üst sınır) su besleme sistemlerinde tavsiye edilen maksimum basınç düşüşü 30 m.lik her eşdeğer boru uzunluğu için 30 kpa, yani yaklaşık %10, veya her 100 m.lik eşdeğer boru uzunluğu için 10 mss. Pompa sayısı (Number of pumps)(1-5). Birim sistemi (Unit system) (KCal/h veya Watt veya ΒTU/h). Soğutma motoru türü (Type of cooling engine) (hava veya su soğutmalı). FCU Türü (Type of FCU): fan coil in üreticisinin kategorisi (örn. FYROGENIS) Görünüm (View) Bu seçenekler dizisi Kısım 1 de detaylı olarak açıklanan Araç çubukları taliseçeneğini içerir Pencereler (Windows) Pencereler seçeneği, içinde analitik proje hesaplamalarının gösterildiği bir dizi hesaplama ve sonuç pencerelerine sahiptir. Uygulama hesaplamalarının merkezini oluşturan ana pencere aşağıdaki bölümde ayrıntılı olarak açıklanmış olan Fan Coil Şebekesi Hesaplama Tablosudur FINE - HVAC

329 Hesaplama Tablosu (Calculation Sheet) Şekilde görüldüğü gibi, bu tablonun her satırı farklı bir şebeke bölümüne karşılık gelmekte olup her sütun, girilecek veya bilgi girme işlemleri sırasında otomatik olarak sonuçlanacak olan hesaplamalarla ilgilidir. Bilgi girilmesine ilişkin talimatlar, durum çubuğunda görüntülenir. Her satırda öncelikle bölüm tanımlamalarını ilgilendiren ilk sütun alanını doldurun. Şebeke standardizasyonu bölüm de açıklanan bildik prensiplere dayanmaktadır. Çalışmaya konu olarak bitişik şekildeki basit şebekeyi göz önünde bulundurun. Bu şekilde, birleşme noktaları (1,2,3) ve Fan Coil birimleri (4,5,6) numaralanmıştır. Her birleşme noktasına bir rakam (1 den 99 a kadar) veya bir harf (örneğin A) veya harfler ile rakamların bir kombinasyonu (örneğin A2, AB, 3C, vs.) verilebilir. Numaralandırmadaki tek sınırlandırma, 1 rakamının, pompanın yerleştirileceği noktaya ayrılacak olmasıdır. Buna ek olarak, bilinen nedenlerle, aynı rakam aynı şebekede iki kere yer almamalıdır. Tüm hesaplama tablolarının aynı şebekeye ait olduğunu ve bunlara hem menüden ve hem de <PgUp> ve <PgDn> tuşlarını kullanarak tablodan erişebileceğinizi not edin. FINE HVAC

330 Şebekeyi numaralandırdıktan sonra, proje hesaplama tablosundaki her bölümü, ilk sütuna her bölümün iki birleşme noktasını, aralarına bir nokta koyarak ve boru bölümündeki su akış yönü ile uyumlu bir sırada eşleşecek şekilde, ayrı ayrı giriniz (birbirini izledikleri sıra önemli değildir). Yukarıdaki örnekte, 1.2, 2.3, 2.6, 3.4 ve 3.5 bölümleri (isteğe bağlı bir sırayla) doldurulmalıdır. İki birleşme noktası arasındaki her bölüm için (örneğin, yukarıdaki şekilde 1.2 veya 2.3 bölümleri) için, aşağıdaki bilgiler mevcut olmalıdır: Boru uzunluğu (dönüş borusu dahil) ve Bölgesel aksesuar direnci (karşılık gelen sütundaki alanda F11 veya uygun düğmeye basıldıktan sonra ayrıntılı olarak girilen) Boru uzunluğu ve bölgesel aksesuar direncine ek olarak, fan coil akış oranı (flow rate) da her sırada, bir birleşme noktasıyla bir fan coil birimi arasına, girilmelidir (örn. şekildeki 2.6 bölümü). Bu direk olarak girilebileceği gibi (sütun 4 teki karşılık gelen sıcaklık farkı silindikten sonra), sıcaklık farkı ile alan soğutma yükü biliniyorsa, otomatik olarak da hesaplanabilir. Son olarak ve daha yaygın olan durumda, F12 ye basmak veya herhangi bir sütunun üzerindeyken farenin sağ tuşuna bastığımızda açılan listeden İlave Veriler i seçmek gerekli olacaktır. Bu durumda, aşağıdaki ekran açılacaktır: Soğutma yükleri programına bir bağlantı kurulmuş olduğu göz önüne alınarak, alan yükü, duyulur ve gizli ısı, otomatik olarak girilir (eğer kat ve alan numaraları, örneğin 1.2, girilmiş ise) ve toplam akış, alan için gerekli olan toplam akışa karşılık gelir. Aynı alanda birden fazla Fan Coil birimi varsa, tasarımcı yükü uygun biçimde tahsis edecek şekilde müdahale etmelidir. Yukarıdaki pencerede, şebeke polar koordinatlarının, çizim ve düşey çizelgeleri doğru tasarlanacak şekilde, verilmesi gereklidir (yukarıdaki örneğe bakılarak, 1.2, 2.6 ve 3.5 bölümlerine 0 derece ve 2.3 bölümü için 90 derece ve 3.4 bölümü için 180 derece verilmelidir). Bu durumda, herhangi bir şebeke tipinin doğru ve ölçülendirilmiş bir şekilde tasarlanabileceği vurgulanmaktadır. Son olarak, ilgili fan coil yukarıdaki pencerede proje seçeneklerinde tanımlanmış olan (tasarımcı tarafından değiştirilebilecek) giriş sıcaklığı ile hesaplanmaktadır. Fan coil biriminin hesaplanması, şebeke verilerinde tanımlanmış olan ve yukarıdaki pencerede gösterilen fan coil birimleri dosyasında otomatik olarak yapılmaktadır FINE - HVAC

331 Eğer soğutma yükleri biliniyorsa, fan coil bulunmayan bölümlerdeki (örneğin 2.3) akış oranları toplanır ve akış oran sütununda otomatik olarak gösterilir Her şebeke bölümündeki akış oranına ve bu bölüme karşılık gelen maksimum hıza bağlı olarak, bölüm borusunun çapı belirlenir. Bütün bunlara karşın tasarımcı, 6. sütundaki alanda F11 veya uygun tuşa basarak ve ekranda beliren kitaplık listesindeki standart çaplardan birini seçerek, başka bir standart çap girebilir. bölümün tanımlanma şekline bakılmaksızın, ilgili şebeke bölümündeki aksesuarların biliniyor olması koşuluyla, etkin su hızı ve basınç düşümleri (bakınız ilgili sütunlar) doğru biçimde hesaplanabilir. Her bölümdeki aksesuarlar, ilgili sütundaki alanda F11 veya uygun tuşa basılarak ilgili aksesuar penceresinin etkinleştirilmesi ile ayrı ayrı girilir. Bu noktada, her aksesuar tipi ve hatta onların kombinasyonları için aksesuar numaraları (her bölüm için 5 farklı aksesuar tipine kadar) girilmelidir. Aynı aksesuarların defalarca yeniden tekrarlanarak doldurulmasını önlemek ve sistemin direk olarak hesaplama tablosundan (sadece sistem sıra numarasının girilmesiyle) girilmesini sağlamak amacıyla, aksesuar sistemlerine bir sıra numarası verme olanağı da bulunmaktadır. Değişik branşmanları dengelemek için, özel aksesuarların girilmesinin şebekeyi sınırlandıracağına dikkat edin. Bölüm Sürtünme Düşüşleri (Section Friction Drop) seçeneği sistemin ne kadar iyi dengelenmiş olduğunu ve, dolaylı olarak da, hangi branşmanların sınırlandırmaya gereksinim duyacağını göstermektedir. Tipik (benzer) bölümlerin bulunması durumunda, bunları otomatik olarak transfer etmek için (ilk sütundan isimleriyle) çağırmak mümkündür. FINE HVAC

332 Ters-Dönüşlü Şebeke Hesaplamaları (Reverse-Return Network Calculations) (Tichelmann): Yukarıda tanımlanan klasik (iki borulu) şebekelere ek olarak, gidiş ve geri dönüşün kesinlikle paralel şebekeler olmadığı ve farklı yollar izlediği, ters dönüşlü bir şebekenin tanımlanması olanağı da mevcuttur. Bu tür bir şebeke, yukarıda tarif edilene benzer ve birleşme noktaları farklı numaralandırılmış ikinci bir şebekenin bulunduğu varsayılarak, kolaylıkla tanımlanabilir. Dikkat! FCU birimlerinin numaralandırılmasına gerek yoktur, çünkü zaten numaralıdırlar. Birleşme noktalarına ve FCU birimlerine numaralar (veya harflerle numaralar) verildikten sonra, hesaplama tablosunun ilk sütununu dönüş bölümleri ile,. yerine - kullanarak ve su akış yönünün tersi yönünde doldurunuz (örneğin yukarıdaki örnekte, 5 radyatörüne dönüş, gidiş yoluna (1:3:5) göre değil de başka bir yöne doğru oluşuyorsa 13-5). 1 noktasının aynı zamanda dönüş şebekesinin geri dönüş noktası olduğuna da dikkat edilmelidir (örneğin 1-13 bölümü dönüş şebekesinin terminal noktasıdır). Bununla birlikte, bu standardizasyon, kullanıcının gidiş ve dönüşün aynı anda simülasyonu ile basit bir örnek üzerinde çalışarak elde edeceği, mümkün olan en basit olasılıktır. Örneğin, eğer bir radyatör yükü değişirse, hem gidiş ve hem de dönüş yükü değişecek ve bu da sonuçta boru çaplarını, vs etkileyecektir Soğutma Sistemi (Cooling System) Bu pencerede bir Soğutma Sistemi (Kütüphanelerdan, alan içinde F11 veya uygun tuşa basıldığında) seçilmekte ve bunun çalıştırma özellikleri girilmektedir. Soğutma Sistemi için ayrıntılı hesaplamaların, Psikometri uygulamaları içerisinde yapıldığına dikkat ediniz FINE - HVAC

333 Pompa (Pump) Bu program beş taneye kadar pompa kullanımına izin vermektedir. Seçilen pompa için, şebekedeki toplam akış oranı ve en çok direnç gösteren şebeke branşmanları için toplam sürtünme kayıpları otomatik olarak görüntülenmektedir. Her şebeke branşmanının gereksinimlerini kapsayan pompanın, Pompa sıra numarasının girilmesiyle şebekenin başlangıç bölümünde (örneğin 1.2) ayarlanması gerektiğine dikkat ediniz. Seçilen pompanın sıra numarası ile ilgili olarak (sadece bir pompa mevcutsa, 1), aşağıdaki bilgiler görülür: Hesaplama tablosu bilgilerine göre, m 3 /h olarak hesaplanmış Su debisi En yüksek sürtünme kayıplarını temsil eden En Çok direnç gösteren Şebeke Branşmanı Yukarıdaki En Çok direnç gösteren Şebeke Branşmanına karşılık gelen Toplam Şebeke (borular ve aksesuarlar) Sürtünme Değeri (manometrik yükseklik) mss olarak. Kalorifer Kazanı, 3-yollu Vana, Çekvalf Sürtünmesi ve Diğer Sürtünmeler, mss olarak (güvenlik nedenleriyle, bunun ötesindeki sürtünme kayıpları da önerilmekte ve bunların teorik olarak yaklaşık %20-30 artırılıp uygulanması öngörülmektedir Yukarıdaki sürtünme değerleri de eklenecek olursa, sonuç, şebekenin toplam manometrik yüksekliği (mss cinsinden) olacaktır. Program kütüphanelerinden bir sirkülatör tipini seçmek için, alanın üzerinde F11 e veya Seçilen Sirkülatör Tipi alanında uygun tuşa basınız. Daha sonra seçilen sirkülatörün özellikleri (Debi, Manometrik yükseklik ve diğer özellikler) gösterilir. Seçilen sirkülatör(ler)in kurulumun debi ve basınç kaybı gereksinimlerini karşılaması gerektiği açıktır. FINE HVAC

334 Genleşme Kabı (Expansion tank) Genleşme Kabı seçimi için, kurulumun statik ve son basıncını (bar olarak) girin. Tesisatın Statik Basıncının (bar olarak), tesisatın genleşme kabı ile daha yukarıya yerleştirilmiş bulunan FCU birimi arasındaki uzaklığa karşılık geldiğine dikkat edin. 10 mss nin 1 bar a karşılık geldiğini düşünerek (tam olarak 9.81 mss = 1 bar), Statik Basınç bar cinsinden hesaplanabilir. Tesisatın Son Basıncı ile ilgili olarak, yukarıdaki Fan coil lerinin hava içermesi durumunda, Statik Basınç bir emniyet faktörü (0.7 barlık) ile artırılmalıdır. Suyun genleşmesi ve genleşme kabının minimum hacmi hesaplanır ve geriye sadece genleşme kabının, gereken minimum hacim aşılacak şekilde, Kütüphanelerdan (alanın içinde F11 veya uygun tuşa basılarak) seçilmesi kalır Tesisat Çizimi (Network Drawing) Her bir şebeke branşmanı için (bkz. Hesaplama tablosu) polar koordinat girilmiş olması kaydıyla, (numaralandırılan) şebeke ekranda gösterilir Kolon Şeması (Vertical Diagram) Kullanıcının hesaplama tablosunu kullanarak (Fine paketini kullanarak otomatik olarak değil) kolon şeması yaratmak istemesi halinde, her şebeke çizelgesinde polar koordinatların verilmiş olması şartıyla yukarıdaki seçenek kolon şeması yaratır. Özel nitelikleri hesaplama tablosundan aktarılmış olan Makina dairesi alt tarafta bulunur. kolon şemasının oluşturulması ve basılması hakkında daha ayrıntılı bilgi için Kısım 1 e bakınız Devre Boru Basınç Kaybı (Section Friction Drop) Bu seçenek, tasarımcının şebekenin dengede olup olmadığını göreceği şekilde, her terminal yolundaki toplam sürtünmeyi gösterir. Eğer kullanıcı belirli branşmanlar arasında büyük sürtünme farklılıklarının mevcut olduğunu düşünüyorsa, hesaplama tablolarını (boru çaplarını değiştirerek veya sınırlayıcı bir FINE - HVAC

335 aksesuar dahil ederek) değiştirebilir ve değişikliklerinin sonucunu görmek için Kesit Sürtünme Düşüşü ne geri dönebilir. Pompa seçimi için kriterlerden biri olan en çok direnç gören şebeke kolu, ekranın alt yanında görüntülenir. Son olarak, ters-dönüşlü sistemlerde, en çok direnç gören şebeke kombinasyonları kadar tüm branşmanların (hem gidiş ve hem de dönüş branşmanları) da değerlendirildiğine dikkat çekilmelidir Keşif Listesi- Maliyet (Bill of materials-costing) Söz konusu proje ile ilgili malzeme listesi maliyet sonuçları görüntülenir. Kullanıcı, birim maliyet veya miktarları yeniden düzenleyip, indirimleri girerek, maliyet ve miktarları ile birlikte işçilik ve malzemeleri ekleyerek malzeme listesi maliyet tablosunu düzenleyebilir Proje Raporu (Technical Description) Proje Raporu penceresi, bölüm 1.3 te açıklandığı gibi farklı Proje Raporu prototipleri ve metin düzenleme stilleri seçimine imkan tanıyarak, projenin Proje Raporusının oluşumunu destekler. Not: Proje Raporu prototip dosyaları FANCTP01.RTF, FANCTP02.RTF adları ile 4M\CALC\FANC\ dizinindedir. Prototip açıklamaları FANCTP.LST dosyasında bulunur Kabuller (Assumptions) Baskı İçeriği nde seçilir seçilmez basılı proje konusunda görülecek olan genel Kabuller metni belirtilir. "Kabuller" seçildiğinde, tali seçenek olan "Prototip Seç" ile birlikte menüde "Kabuller" seçeneği görüntülenir. Herhangi bir Giriş prototipi seçtiğinizde, bir pencerede ilgili metin açılır (bkz. Kısım 1). FINE HVAC

336 Note: Varsayım prototip dosyaları FANCPR01.RTF, FANCPR02.RTF adları ile 4M\CALC\FANC\ dizinindedir. Prototip açıklamaları FANCPR.LST dosyasında bulunur FINE - HVAC

337 Ön Kapak (Cover) Kapak penceresi projenin basılı ilk sayfasıdır ve program, kullanıcının farklı tipteki kapak sayfaları arasından seçim yapmasına veya istediği şekilde kendi kapak sayfasını yaratmasına olanak tanır. Not: Kapak sayfası prototip dosyaları FANCCP01.RTF, FANCCP02.RTF adları ile 4M\CALC\FANC\ dizinindedir. Prototip açıklamaları FANCCP.LST dosyasında bulunur Kütüphaneler (Libraries) Fan Coil ler uygulama Kütüphanelerı; boruları, FCU birimlerini ve aksesuarlar ile makine dairesi ekipmanlarını içermektedir (Soğutma Sistemleri, Pompalar, Genleşme Kapları, vs). Her kitaplık kategorisi, pazarda bulunabilecek değişik malzeme tiplerini içerir, ancak doğal olarak, kullanıcı tarafından istenen malzeme tipleri ile güncelleştirilebilir. Her malzeme tipi için karakteristik bilgilerin yer aldığı malzeme Kütüphanelerı aşağıdaki bölümlerde anlatılacaktır Fittings Bağlantı parçalarına ilişkin Kütüphaneler, listeler halinde değişik boru sistemi aksesuarlarını içermekte ve her bağlantı parçasının ana özellikleri de burada belirtilmektedir (Z direnç katsayısı ve maliyeti) Borular (Pipes) Borular kitaplığı, tanımları ve sertlik durumlarıyla birlikte, değişik ısıtma borusu tiplerini kapsamaktadır (örneğin Bakır boru, Plastik boru, vs.). Belirli bir boru tipini seçtiyseniz ve Boyut tuşuna bastıysanız, karşınıza mevcut boru çaplarının sıralanmış olduğu ve bunu, nominal çap, iç çap, maliyet ve kod numarası gibi gerekli tüm bilgilerin izlediği küçük bir tablo çıkacaktır. FINE HVAC

338 Fan Coil Birimleri (Fan Coil Units) "Fan Coil ler" kitaplığı, hesaplamalar için gereken tüm özellikleriyle birlikte değişik birim tiplerini kapsamaktadır. Özellikle, her üretici için ayrı bir başlık altında, fan coil boyutları (200, 400, vs.), Z katsayıları, kod numaraları ve maliyetler görüntülenir. Yükler tuşuna basıldığında, çeşitli sıcaklıklara karşılık gelen çıktılar (kuru termometre, ıslak termometre ve su giriş sıcaklığı) görüntülenir. Not: Fan-Coil Z katsayısının hesaplaması: Fan-Coil deki Z katsayısı basınç düşümünü karakterize etmektedir ve aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmaktadır: Z = Dp / Q burada: Dp Fan-Coil daki basınç düşümüdür (mh 2 O olarak) Q Fan- Coil daki su debisidir (m 3 /h olarak) Soğutma Grubu (Cooling Engines) Özellikleriyle birlikte çeşitli Soğutma Sistemleri bulunmaktadır FINE - HVAC

339 Pompalar (Pumps) Çeşitli Pompa tipleri, ana teknik özellikleri (Boyut, debi, Basınç (Manometrik yükseklik), Motor Gücü, Elektriksel Bilgiler, Maliyet, Kod) ve, İki Borulu Isıtma Sistemindekine benzer biçimde, Q, ve Hm değerlerinin 4 çiftiyle simüle edilmiş karakteristik eğrileriyle birlikte, Kütüphanelerda mevcuttur. Mevcut Kütüphaneler, bunları değiştirmede ve yeni bilgiler girmede serbest olan kullanıcı tarafından güncelleştirilebilir Genleşme Kapları (Expansion Tanks) Bu kitaplık Tank Kapasiteleri, Bağlantı çapları,vana ölçüleri, Maliyetleri ve Kodlarıyla birlikte çeşitli Genleşme Kabı tiplerini içermektedirler. FINE HVAC

Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] : a

Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] <real time>: a AUTOCAD: ZOOM Menü : VIEW ZOOM Komut: zoom Komut Kısaltma: Z Command: zoom [All/Center/Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window] : a All: Çizim limitleri içindeki çizimi ekrana sığdıracak şekilde

Detaylı

AÇILIŞ EKRANI. Açılış ekranı temelde üç pencereye ayrılır:

AÇILIŞ EKRANI. Açılış ekranı temelde üç pencereye ayrılır: AÇILIŞ EKRANI Açılış ekranı temelde üç pencereye ayrılır: Tam ortada çizim alanı (drawing area), en altta komut satırı (command line) ve en üstte ve sol tarafta araç çubukları (toolbar). AutoCAD te dört

Detaylı

FineELEC Hızlı Başlangıç Kılavuzu

FineELEC Hızlı Başlangıç Kılavuzu FineELEC Hızlı Başlangıç Kılavuzu 1. Kurulum-Başlama 2. CAD Ortamı 3. Hesaplama Ortamı ii Önsöz Bu kullanıcı kılavuzunun amacı, Elektrik Tesisatları için entegre ortam olan FineELEC işletiminin kolay anlaşılmasını

Detaylı

BÖLÜM 04. Çalışma Unsurları

BÖLÜM 04. Çalışma Unsurları BÖLÜM 04 Çalışma Unsurları Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Çalışma Unsurları Parça ya da montaj tasarımı sırasında, örneğin bir eskiz düzlemi tanımlarken, parçanın düzlemlerinden

Detaylı

AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması

AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması AutoCad 2010 Programının Çalıştırılması 1- Masaüstünden AutoCad 2010 simgesine mouse ile çift tıklanarak çalıştırılabilir. 2- Başlat menüsünden çalıştırılabilir. 3- Başlat menüsü > Autodesk > Autocad 2010

Detaylı

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ

1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1. MİCROSOFT EXCEL 2010 A GİRİŞ 1.1. Microsoft Excel Penceresi ve Temel Kavramlar Excel, Microsoft firması tarafından yazılmış elektronik hesaplama, tablolama ve grafik programıdır. Excel de çalışılan

Detaylı

FineHVAC Hızlı Başlangıç Kılavuzu

FineHVAC Hızlı Başlangıç Kılavuzu FineHVAC Hızlı Başlangıç Kılavuzu 1. Kurulum-Başlama 2. CAD Ortamı 3. Hesaplama Ortamı ii Önsöz Bu Hızlı Başlangıç Kılavuzu, FineHVAC ın ana özellik ve işlevlerini hızlı ve anlaşılır şekilde tanıtmaktadır.

Detaylı

BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın)

BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın) BÖLÜM 10 10. KATMAN OLUŞTURMA (LAYER) Çizim alanına yeni katmanlar oluşturur. Object Properties toolbar: Format menu: Layer Command line: Layer (veya transparent komutu için 'Layer kullanın) LAYER komutu

Detaylı

FineGAS Hızlı Başlangıç Kılavuzu

FineGAS Hızlı Başlangıç Kılavuzu FineGAS Hızlı Başlangıç Kılavuzu 1. Kurulum - Başlatma 2. Hesaplama Ortamı 3. CAD Bileşeni i Önsöz Bu Hızlı Başlangıç Kılavuzu FineGAS için ana özellik ve işlevlerinin hızlı ve anlaşılır olmasını sağlar.

Detaylı

www.elektrikogretmenleri.com

www.elektrikogretmenleri.com FIREWORKS (MENU OLUŞ TURMA) 1 Önce Başlat menüsü Programlar Adobe Web Premium CS3 Adobe Fireworks CS3 kısayol simgesi ile Fireworks programı açılır. 2 Fireworks programı açıldığında Karşımıza gelen Yeni

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II 0 BÖLÜM 1 ORCAD PROGRAMINA GİRİŞ: OR-CAD programını başlatmak için Başlat menüsünden programlara gelinir. Programların içerisinde ORCAD Release 9 ve bunun içerisinden de ORCAD Capture seçilir. Karşımıza

Detaylı

MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI

MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI MICROSOFT OFFICE WORD 2010 ÖRNEK TEST SORULARI 1-) Word 2010 nedir? A-) Hesap Programıdır B-) Tablo - Grafik Programıdır C-) Kelime İşlem Programıdır D-) İşletim Sistemidir 2-) Microsoft Word 2007 programında

Detaylı

FineSANI Hızlı Başlangıç Kılavuzu

FineSANI Hızlı Başlangıç Kılavuzu FineSANI Hızlı Başlangıç Kılavuzu 1. Kurulum Başlama 2. Hesaplama Ortamı 3. CAD Bileşeni ii FINE-SANI Önsöz Bu Hızlı Başlangıç Kılavuzu, FineSANI in ana özellik ve işlevlerini hızlı ve anlaşılır şekilde

Detaylı

DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: 1. Adım Uzunlukları diş üstü dairesi çapından biraz büyük olacak şekilde bir yatay ve bir düşey çizgi çizilir.

DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: 1. Adım Uzunlukları diş üstü dairesi çapından biraz büyük olacak şekilde bir yatay ve bir düşey çizgi çizilir. DİŞLİ ÇARK ÇİZİMİ: Bir dişli çarkın çizilebilmesi için gerekli boyutların tanımlaması gerekir. Yandaki şekilde gösterilen boyutların hesaplanması için gerekli formüller aşağıda belirtilmiştir. Do= Bölüm

Detaylı

TEKNİK RESİM. Arş. Grv. M. Adil AKGÜL İTÜ İnşaat Fakültesi Hidrolik Ana Bilim Dalı. akgulme@itu.edu.tr http://web.itu.edu.

TEKNİK RESİM. Arş. Grv. M. Adil AKGÜL İTÜ İnşaat Fakültesi Hidrolik Ana Bilim Dalı. akgulme@itu.edu.tr http://web.itu.edu. TEKNİK RESİM 9. Hafta Arş. Grv. M. Adil AKGÜL İTÜ İnşaat Fakültesi Hidrolik Ana Bilim Dalı akgulme@itu.edu.tr http://web.itu.edu.tr/~akgulme İçerik İleri seviye komutlar Offset Array Mirror Measure Divide

Detaylı

BÖLÜM 5 5. ÇİZİM ALANINA ÖZELLİK KAZANDIRMAK. Başlangıçta yapılabilen ayarlar, daha sonra çizim alanının içinde iken de yapılabilir.

BÖLÜM 5 5. ÇİZİM ALANINA ÖZELLİK KAZANDIRMAK. Başlangıçta yapılabilen ayarlar, daha sonra çizim alanının içinde iken de yapılabilir. 62 BÖLÜM 5 5. ÇİZİM ALANINA ÖZELLİK KAZANDIRMAK Çizdiğiniz her nesne birimlerle ölçülür. Çizmeden önce AutoCAD içinde birimlerin değerini belirlemeniz gerekir. Örneğin, bir çizim içindeki nesneler gerçek

Detaylı

T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi. ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU

T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi. ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU T.C. istanbul ÜNiVERSiTESi ÖĞRENCi BiLGi SiSTEMi ÖĞRETiM ELEMANI KULLANIM KILAVUZU 1 1. Sisteme Giriş Nokta Üniversite Otomasyonu sistemini kullanabilmek için öncelikle Windows işletim sisteminde bulunan

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 1 MİCROSOFT EXCEL Elektronik tablolama veya hesaplama programı olarak da adlandırılan Excel, girilen veriler üzerinde

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ 6. SINIF 2. DÖNEM 2. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI İşletim Sisteminde Yapılan Uygulamalar Bir Bilgisayarda Hangi İşletim Sistemi Yüklü Olduğunu

Detaylı

BĐLGĐSAYARDAN BAĞIMSIZ YAZDIRMA ĐŞLEMĐ

BĐLGĐSAYARDAN BAĞIMSIZ YAZDIRMA ĐŞLEMĐ BĐLGĐSAYARDAN BAĞIMSIZ YAZDIRMA ĐŞLEMĐ Argox X-2000+ barkod / etiket yazıcısını bilgisayardan bağımsız kullanabilmek için Argox X-2000+ barkod / etiket yazıcısı ile birlikte verilen CD içerisinde bulunan

Detaylı

2 TEMEL ÇİZİM KOMUTLARI

2 TEMEL ÇİZİM KOMUTLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 AUTOCAD E GİRİŞ 11 1.1.Autocad Programının Kurulumu 12 1.2.Autocad Çizim Ortamının Tanıtılması 13 1.3.Dosyalama İşlemleri 17 1.3.1Yeni Dosya Açma (NEW) 17 1.3.2 Eski Bir Çizim

Detaylı

2000 de Programlarla Çalışmalar

2000 de Programlarla Çalışmalar Windows 2000 de Programlarla Çalışmalar 24 3 Windows 2000 de Programlarla Çalışmalar Programları Başlatmak Programları başlat menüsünü kullanarak, başlatmak istediğiniz programın simgesini çift tıklayarak

Detaylı

Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. Microsoft Word 2010 programı hakkında temel bilgileri öğrenmek.

Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. Microsoft Word 2010 programı hakkında temel bilgileri öğrenmek. Amaçlarımız 2 Kelime işlemcilerin işlevlerini öğrenmek. Başlıca kelime işlemcileri tanımak. programı hakkında temel bilgileri öğrenmek. da metin biçimlendirmek. 1 Kelime İşlemcilerin İşlevleri 3 Kelime

Detaylı

2 BOYUTLU ÇİZİM KOMUTLARI

2 BOYUTLU ÇİZİM KOMUTLARI AUTOCAD DERS NOTLARI AutoCad Programı: Autocad programı çizim, 3 boyutlu modelleme, görsel modelleme, vs gibi konularda çizim yapmamızı sağlayan, dünyada bu konuda en yaygın kullanılan programdır. Ekran

Detaylı

Bu sekme ile genel olarak biçimlendirme ile ilgili ayarlamaların yapıldığı sekmedir.

Bu sekme ile genel olarak biçimlendirme ile ilgili ayarlamaların yapıldığı sekmedir. 3. GİRİŞ SEKMESİ Bu sekme ile genel olarak biçimlendirme ile ilgili ayarlamaların yapıldığı sekmedir. 3.1. Excel 2010 da Kesme, Kopyalama, Yapıştırma ve Biçim Boyacısı Giriş sekmesinin ilk grubu olan Pano

Detaylı

Önsöz. 1. Giriş 3. 1.1 Programın yüklenmesi 3 1.2 Genel Felsefe 7 1.3 Kullanıcı Rehberinin Yapısı 13 1.4 Ana Menü 15. 2.

Önsöz. 1. Giriş 3. 1.1 Programın yüklenmesi 3 1.2 Genel Felsefe 7 1.3 Kullanıcı Rehberinin Yapısı 13 1.4 Ana Menü 15. 2. IDEA IDEA Telif Hakları 4M e aittir 1991-2003 Bu kullanım kitabında açıklanan program fonksiyonları kitabın yayınlandığı andaki fonksiyonlardır. Program sürekli olarak geliştirilmekte olduğundan kullanım

Detaylı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Tesisat Dergisi, Sayı 133, Ocak 2007 FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Süleyman Kavas Makina Mühendisi 4M Teknik Yazılım Ltd. Şti. 1. Giriş FineHVAC ISK (Isıtma,

Detaylı

Açılan programın pencere görünümü aşağıdaki gibidir. 2. Araç Çubuğundan kaydet düğmesi ile

Açılan programın pencere görünümü aşağıdaki gibidir. 2. Araç Çubuğundan kaydet düğmesi ile POWERPOINT PROGRAMI Powerpoint bir sunu hazırlama programıdır. Belirli bir konu hakkında bilgi vermek için, derslerle ilgili bir etkinlik hazırlamak için, dinleyicilere görsel ortamda sunum yapmak için

Detaylı

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1

MICROSOFT WORD 2002. Şekil 1 MICROSOFT WORD 2002 Microsoft Word 2002, bir kelime işlem programı olup, Microsoft Office XP bileşenidir. Word 2002 programı kullanılarak, mektup, rapor, kitap gibi belgeler hazırlanabilir. Bu belgelere

Detaylı

Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları

Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları Metin Tabanlı İçerik Oluşturma Araçları Microsoft Office Word Kelime işlemci, görsel nesnelerin veya çizimlerin resim ya da arka plan olarak kullanıldığı metinler oluşturabilen, harita ve tablo gibi şekiller

Detaylı

AUTOCAD: Komut Anlatımı

AUTOCAD: Komut Anlatımı AUTOCAD: Komut Anlatımı KOMUTLARIN ANLATIMI Menü : ANA MENÜ ADI ALT MENÜ YADA KOMUT Komut: komutun klavyeden karşılığı Komut Kısaltma: komutun klavyedeki kısa yolu Örnek: Çizgi Çizimi Menü : DRAW LINE

Detaylı

ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi...

ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi... ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi... 3 İndirme... 3 Sunucu yazılım kurulumu... 3 Kurulum sayfası çıkacaktır...

Detaylı

CAPTURE Capture kısmını açtığımızda karşımıza Capture session frame gelir (Şekil 4.1.).

CAPTURE Capture kısmını açtığımızda karşımıza Capture session frame gelir (Şekil 4.1.). BÖLÜM 4 CAPTURE Capture kısmını açtığımızda karşımıza Capture session frame gelir (Şekil 4.1.). Şekil 4.1 Capture Ortamı Genel Yüzeyi Bütün şematik dizayn ve işlemler bu pencerede (capture window) yapılacaktır.

Detaylı

BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME

BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME BÖLÜM 17 17. ÜÇ BOYUTLU NESNELERİ KAPLAMA VE GÖLGELENDİRME 17.1. HİDE Üç boyutlu katı modelleme ve yüzey modellemede Wireframe yapılarının görünmemesi için çizgileri saklama görevi yapar. HİDE komutuna

Detaylı

4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM. Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN. inankeskin@karabuk.edu.tr

4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM. Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN. inankeskin@karabuk.edu.tr 4. HAFTA ENM 108 BİLGİSAYAR DESTEKLİ TEKNİK RESİM Yrd.Doç.Dr. İnan KESKİN inankeskin@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 İçindekiler Tablosu Koordinat Kullanımı...

Detaylı

Capture Pro Yazılımı. Başvuru Kılavuzu. A-61640_tr

Capture Pro Yazılımı. Başvuru Kılavuzu. A-61640_tr Capture Pro Yazılımı Başvuru Kılavuzu A-61640_tr Kodak Capture Pro Yazılımı'na Başlarken Bu kılavuz, kısa sürede başlamak için, Kodak Capture Pro Yazılımı'nın yüklenmesi ve başlatılmasına yönelik basit

Detaylı

Konu 01 : AutoCAD Arayüzü ve Çalışma Prensibi

Konu 01 : AutoCAD Arayüzü ve Çalışma Prensibi Konu 01 : AutoCAD Arayüzü ve Çalışma Prensibi AutoCAD en yaygın kullanılan çizim programıdır. Çok geniş çeşitlilikte bir kullanıcı kitlesine sahiptir. Bu notlar AutoCAD in mimarlık alanında kullanımına

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 EXCEL DE GRAFİK UYGULAMA GRAFİKLER Grafikler, çok sayıda verinin ve farklı veri serileri arasındaki ilişkinin anlaşılmasını

Detaylı

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa.

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa. KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU Kaynak : www.veppa.com Hakkında EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü

Detaylı

Fiery Driver Configurator

Fiery Driver Configurator 2015 Electronics For Imaging, Inc. Bu yayın içerisinde yer alan tüm bilgiler, bu ürüne ilişkin Yasal Bildirimler kapsamında korunmaktadır. 16 Kasım 2015 İçindekiler 3 İçindekiler Fiery Driver Configurator...5

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA TEMEL BİLGİSAYAR Ders Notları Yrd. Doç. Dr. Seyit Okan KARA Pencerenin ortasında bulunan beyaz sayfa, slayt tasarımında kullanacağımız sayfamızdır. Sol panelde bu slayt sayfasının küçültülmüş halde bir

Detaylı

MS POWERPOINT 2010. Şekil 111 Powerpoint 2010 Programını Başlatmak

MS POWERPOINT 2010. Şekil 111 Powerpoint 2010 Programını Başlatmak MS POWERPOINT 2010 1.Giriş: PowerPoint, Windows ortamında çalışan bir sunu paket programıdır. Metin, taslak, çizim ve grafikler kullanılarak sunular, slaytlar, broşürler, bildiriler, konuşmacı notları

Detaylı

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik

CAEeda ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU. EDA Tasarım Analiz Mühendislik CAEeda TM ÇÖZÜMÜ YAPILMIŞ NACA 0012 KANADI İÇİN 2B ÇİZİM EĞİTİM NOTU EDA Tasarım Analiz Mühendislik 1. Kapsam Çözümü yapılmış *.pos.edf dosyasında bulunan çözümağını al. Sonlu eleman modeli üzerinde bulunan

Detaylı

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu Archive Player Divar Series tr Kullanım kılavuzu Archive Player İçindekiler tr 3 İçindekiler 1 Giriş 4 2 Çalışma 5 2.1 Programın başlatılması 5 2.2 Ana pencere tanıtımı 6 2.3 Açma düğmesi 6 2.4 Kamera

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİ. İŞLETİM SİSTEMİ Kavramı. Klasör ve Dosya Mantığı. Klasör ve Dosya Mantığı

İŞLETİM SİSTEMLERİ. İŞLETİM SİSTEMİ Kavramı. Klasör ve Dosya Mantığı. Klasör ve Dosya Mantığı İŞLETİM SİSTEMİ Kavramı İŞLETİM SİSTEMLERİ İşletim sistemini, bir bilgisayar sisteminde kullanıcı ile iletişim kurarak, donanım ve yazılım nitelikli kaynakların kullanıcılar arasında adil bir biçimde paylaştırılmasını

Detaylı

MS WORD 4.BÖLÜM. Bölüm Adı: NESNE EKLEME Bölümün Amacı: Belgeye nesne ekleme işlemlerini gerçekleştirmek.

MS WORD 4.BÖLÜM. Bölüm Adı: NESNE EKLEME Bölümün Amacı: Belgeye nesne ekleme işlemlerini gerçekleştirmek. MS WORD 4.BÖLÜM Bölüm Adı: NESNE EKLEME Bölümün Amacı: Belgeye nesne ekleme işlemlerini gerçekleştirmek. Neler Öğreneceksiniz? Bu bölümü bitiren kişi: 1. Ekle sekmesini tanır. 2. Kapak sayfası oluşturabilir.

Detaylı

MODIFY (DÜZENLEME) KOMUTLARI

MODIFY (DÜZENLEME) KOMUTLARI MODIFY (DÜZENLEME) KOMUTLARI Copy: Kopyalama Komutu Klavye kısayolu: co Nesneleri kopyalama işlemi yapar Komut girildiğinde: Select objects: Kopyalanacak nesneleri seçiniz. Nesneleri seçtikten sonra ENTER

Detaylı

İçindekiler. Akıllı Tahta Uygulaması (ATU) Kullanma Kılavuzu. İçindekiler. Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2

İçindekiler. Akıllı Tahta Uygulaması (ATU) Kullanma Kılavuzu. İçindekiler. Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2 İçindekiler 1 İçindekiler Bölüm 1: Uygulama Hakkında Genel bilgi 2 Bölüm 2: Akıllı Tahta Uygulamasının Yüklenmesi Akıllı Tahta Uygulaması nı yükleme 3 Akıllı Tahta Uygulaması nı kaldırma 3 Akıllı Tahta

Detaylı

24. Yazdırma ve Plot Alma

24. Yazdırma ve Plot Alma 24. Yazdırma ve Plot Alma Bu Konuda Öğrenilecekler: Yazdırma işlemini gerçekleştirmek Plot etme işlemini gerçekleştirmek PlotMaker programı ile çalışmak Projenin kağıda dökülme evresinde yazdırma ve plot

Detaylı

NOT: LÜTFEN BU BELGEYİ OKUMADAN YAZILIMI YÜKLEMEYİ DENEMEYİN.

NOT: LÜTFEN BU BELGEYİ OKUMADAN YAZILIMI YÜKLEMEYİ DENEMEYİN. INSITE YÜKLEME BÜLTENİ Sayfa 2: INSITE yükleme Sayfa 8: INSITE kaldırma NOT: LÜTFEN BU BELGEYİ OKUMADAN YAZILIMI YÜKLEMEYİ DENEMEYİN. HATALI YÜKLEME VEYA KULLANIM YANLIŞ VERİLERE VEYA EKİPMANIN ARIZALANMASINA

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM-I ( AUTOCAD ) DERS NOTLARI

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM-I ( AUTOCAD ) DERS NOTLARI BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM-I ( AUTOCAD ) DERS NOTLARI Ögr. Gör. Vehbi BALAK Sayfa 1 AutoCAD programını nasıl çalıştırız? Masa üstünde yandaki simge farenin sol tuşu ile çift tıklanarak veya Başlat Programlar

Detaylı

ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 4. Hafta. Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru

ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 4. Hafta. Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 4. Hafta Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru Konular 1.) İşletim sistemlerine giriş 2.) Bilgisayar Ortamı ve Temelİşlemler * Arayüzü tanıma * Simgelerle çalışma

Detaylı

Dr. Fatih BARUTÇU GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI EĞİTİM YAYIM VE YAYINLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM PROGRAMLARI MÜFREDATLARI BÖLÜM I

Dr. Fatih BARUTÇU GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI EĞİTİM YAYIM VE YAYINLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI HİZMET İÇİ EĞİTİM PROGRAMLARI MÜFREDATLARI BÖLÜM I Versiyon Tarih Hazırlayanlar Tanımlama 1 25.11.2014 Emre ERDEM Dr. Fatih BARUTÇU Antalya-Alanya Hizmet İçi Değerlendirme Toplantısında düzenlenmiştir. BÖLÜM I Hizmet İçi Eğitim Programının Adı Genel Amacı

Detaylı

Powerpoint; Microsoft ofis programları içinde bulunan bir sunum hazırlama programıdır.

Powerpoint; Microsoft ofis programları içinde bulunan bir sunum hazırlama programıdır. Powerpoint; Microsoft ofis programları içinde bulunan bir sunum hazırlama programıdır. Powerpoint ile toplantılar da veya herhangi bir konu üzerinde açıklama getirmek için sunu hazırlarız. Powerpoint2003

Detaylı

2. SCADA PROGRAMI. TEOS' un size sunduğu bir çok hizmet içerisinde en önemlilerini şöyle sıralayabiliriz:

2. SCADA PROGRAMI. TEOS' un size sunduğu bir çok hizmet içerisinde en önemlilerini şöyle sıralayabiliriz: 2. SCADA PROGRAMI Bu bölümde ülkemizde sıklıkla kullanılmaya başlayan, ülkemiz mühendislerince geliştirilmiş bir scada yazılım programı olan TEOS SCADA programı hakkında bilgiler vereceğiz. TEOS SCADA

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA TEMEL BİLGİSAYAR Ders Notları Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA İÇERİK Excel program penceresi elemanlarının tanıtımı. Menüler ve araç çubuklarının içerikleri ve uygulamaları. Dosya, Düzen ve Görünüm menülerinin

Detaylı

22. Ölçü ve Kot Eklemek

22. Ölçü ve Kot Eklemek 22. Ölçü ve Kot Eklemek Bu Konuda Öğrenilecekler: Ölçülendirme birimi ve hassasiyetini ayarlamak Doğrusal ölçülendirme aracı geçerli ayarları ile çalışmak Doğrusal ölçülendirme çizgisi oluşturmak Mevcut

Detaylı

08.11.2015 WORD KULLANIMI

08.11.2015 WORD KULLANIMI KELİME İŞLEMCİ-MİCROSOFT OFFİCE OFFICE DÜĞMESİ HIZLI ERİŞİM ARAÇ ÇUBUĞU MENÜLER ŞEKİL, RESİM EKLEME TABLO EKLEME ETKİNLİKLER 1 OFFICE DÜĞMESİ: Çalışmamız ile ilgili dosya işlemleri yapmamızı sağlar. Yeni

Detaylı

16. Kesit ve Cephe Aracı

16. Kesit ve Cephe Aracı 16. Kesit ve Cephe Aracı Bu Konuda Öğrenilecekler: Kesit/cephe bilgi kutusu ile çalışmak Kesit/cephe oluşturmak Kesit/cephe geçerli ayarlarıyla çalışmak Kesit/cephelere erişmek ve değiştirmek Kesit/cephelerin

Detaylı

Teknik Doküman. Autodesk Revit Building te yeni ölçü tipleri yaratmak

Teknik Doküman. Autodesk Revit Building te yeni ölçü tipleri yaratmak Teknik Doküman Teknik Doküman Numarası: 10771 Yayım Tarihi: 24.03.2006 Ürün: Autodesk Revit 6-9 Konu: Revit te yeni ölçülendirme tipleri yaratmak Tür: Öğretici Revizyon No: 0 Revizyon Tarihi: Autodesk

Detaylı

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA

BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 MİCROSOFT EXCEL Elektronik tablolama veya hesaplama programı olarak da adlandırılan Excel, girilen veriler üzerinde

Detaylı

MİCROSOFT WORD. Araç çubukları: menü çubuğundan yapabileceğimiz işlemleri daha kısa zamanda araç çubukları ile yapabiliriz.

MİCROSOFT WORD. Araç çubukları: menü çubuğundan yapabileceğimiz işlemleri daha kısa zamanda araç çubukları ile yapabiliriz. MİCROSOFT WORD Office programlarının içersinde genelde yazı yazmak amaçlı kullanılan bir programdır Microsoft Word. Aşıdaki şekilde çalışma sayfası görülür. Şimdi Word çalışma sayfasını inceleyelim. Microsoft

Detaylı

VERİ TABANI UYGULAMALARI

VERİ TABANI UYGULAMALARI V. Ünite VERİ TABANI UYGULAMALARI A. BAŞLANGIÇ B. BİR VERİ TABANI YARATMA C. FORMLARIN KULLANIMI D. BİLGİYE ERİŞİM E. RAPORLAMA 127 A BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Veri tabanı programları hangi amaç için

Detaylı

Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8)

Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8) Ağınız üzerinde tarama yapmak için Web Hizmetleri'ni kullanma (Windows Vista SP2 veya üzeri, Windows 7 ve Windows 8) Web Hizmetleri protokolü, Windows Vista (SP2 veya üstü), Windows 7 ve Windows 8 kullanıcılarının,

Detaylı

Temel Bilgi Teknolojileri - I Ayrıntılı Ders İçerikleri

Temel Bilgi Teknolojileri - I Ayrıntılı Ders İçerikleri Temel Bilgi Teknolojileri - I Ayrıntılı Ders İçerikleri Bilgi Teknolojileri (IT) Kavramları, Bilgisayar Kullanımı ve Dosyaların Yönetimi, Bilgi ve İletişim HAFTA 1 1. Genel Kavramlar(Bilgisayarın tanımı,bilgi

Detaylı

ÜNİTE 1: KELİME İŞLEMCİ PROGRAMI

ÜNİTE 1: KELİME İŞLEMCİ PROGRAMI ÜNİTE 1: KELİME İŞLEMCİ PROGRAMI Kelime İşlemci Nedir? Bilgisayarda yazıların(metinlerin) yazılmasını ve düzenlenebildiği, resimlerin ve tabloların eklenebildiği yazılımların(programların) genel adıdır.

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ WORD 2007 SORULARI

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ WORD 2007 SORULARI 1-) Word nedir? Hesap Programıdır Tablo - Grafik Programıdır Kelime İşlem Programıdır İşletim Sistemidir BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ WORD 2007 SORULARI 9-) Yandaki butonun görevi nedir? Kes Kopyala Yapıştır

Detaylı

NAZMİYE DEMİREL ORTAOKULU BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ 1. DÖNEM 6. SINIFLAR DERS NOTU EXCEL 2007 DERS NOTLARI

NAZMİYE DEMİREL ORTAOKULU BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ 1. DÖNEM 6. SINIFLAR DERS NOTU EXCEL 2007 DERS NOTLARI EXCEL 2007 DERS NOTLARI Bir hesap tablosu programıdır. Excel, her türlü veriyi (özellikle sayısal verileri) tablolar ya da listeler halinde tutma ve bu verilerle ilgili ihtiyaç duyacağınız tüm hesaplamaları

Detaylı

Program Tercihleri. Bölüm 5 Tercihler

Program Tercihleri. Bölüm 5 Tercihler Bölüm 5 Tercihler Windows masaüstü çalışırken ZoomText in nasıl başladığını, oluştuğunu ve göründüğünü kontrol eden özelliklerdir. Ayrıca buradan otomatik güncellemelerde yapılabilir. Böylece ZoomText

Detaylı

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI ECDL BAŞLANGIÇ Bilgisayarı Kullanmak ve Dosyaları Yönetmek 1) Bilgisayar ı doğru şekilde kapatıp, açmak için uygun metodu uygulayınız.(bilgisayarı kapatın ve tekrar açın.)

Detaylı

OYAK ERYAMAN KONUT PROJESİ 2.ETAP 344 KONUT İÇİN TERCİH SİSTEMİ KULLANIM KILAVUZU

OYAK ERYAMAN KONUT PROJESİ 2.ETAP 344 KONUT İÇİN TERCİH SİSTEMİ KULLANIM KILAVUZU OYAK ERYAMAN KONUT PROJES 2.ETAP 344 KONUT Ç N TERC H S STEM KULLANIM KILAVUZU Şekil 1: Online Üye Hizmetleri Ana Sayfa Şekil 1: Online Üye Hizmetleri Ana Sayfa OYAK WEB Sayfasında ONLINE ONLINE ÜYE H

Detaylı

SolidWORKS te rahat çizim yapabilmek, komutlara rahat ulaşabilmek. için Windows ta da olduğu gibi araç çubukları vardır. Bazı araç çubukları

SolidWORKS te rahat çizim yapabilmek, komutlara rahat ulaşabilmek. için Windows ta da olduğu gibi araç çubukları vardır. Bazı araç çubukları 11 SOLIDWORKS E GİRİŞ MENÜLER SolidWORKS te rahat çizim yapabilmek, komutlara rahat ulaşabilmek için Windows ta da olduğu gibi araç çubukları vardır. Bazı araç çubukları kullanım zamanı geldiğinde bilgisayarın

Detaylı

SATIŞ EKRANININ KULLANIMI:

SATIŞ EKRANININ KULLANIMI: , Teperes KULLANIM PROGRAMI ÇALIŞTIRMAK: Programı çalıştırmak için masa üstündeki, Teperes Sale simgesine çift tıklayınız. Açılan pencerede işlem yapılacak P.O.S u ( point tof sale) seçiniz ve satış görünümüne

Detaylı

ARGOBAR LİTE IN PROGRAMININ KULLANIMI Argobar Lite programı çalıştırıldığında programın ilk görüntüsü aşağıdaki gibidir.

ARGOBAR LİTE IN PROGRAMININ KULLANIMI Argobar Lite programı çalıştırıldığında programın ilk görüntüsü aşağıdaki gibidir. Sayfa: 0 ARGOBAR LİTE IN PROGRAMININ KULLANIMI Argobar Lite programı çalıştırıldığında programın ilk görüntüsü aşağıdaki gibidir. Etiket boyutlarını ayarlamak Argox A-200 Barkod / Etiket yazıcısına takılı

Detaylı

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma BÖLÜM14 4. EXCEL DE GRAFİK Excel programının en üstün özelliklerinden bir diğeri de grafik çizim özelliğinin mükemmel olmasıdır. Excel grafik işlemleri için kullanıcıya çok geniş seçenekler sunar. Excel

Detaylı

Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma

Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma Photoshop ta Web Sayfaları Oluşturma Dilimleme Photoshop ta üzerinde çalışılan resim dosyaları, düzenlenen fotoğraflar veya tasarlanan sayfalar web ortamında kullanılmak üzere hazırlanabilir. Bir web sayfasını

Detaylı

Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri

Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri Temel Bilgi Teknolojileri - II Ayrıntılı Ders İçerikleri Hesap Tabloları(Excel 2007) HAFTA 1 1. Hesap Tablolarına Giriş 1.1. Hesap tablosu tanımı, kullanım amacı ve yerleri 1.2. MS Excel Uygulamasına giriş

Detaylı

P-touch Transfer Manager Kullanmı

P-touch Transfer Manager Kullanmı P-touch Transfer Manager Kullanmı Sürüm 0 TUR Giriş Önemli Not Bu belgenin içindekiler ve bu ürünün özellikleri önceden bildirilmeksizin değişikliğe tabidir. Brother, burada bulunan teknik özellikler ve

Detaylı

BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 2

BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 2 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 2 Microsoft Word, bir kelime işlem programı olup, gelişmiş bir Windows altı programdır. Word programı kullanılarak; mektup, rapor, kitap gibi belgeler hazırlanabilir. Bu belgelere

Detaylı

ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ WEBMAIL KULLANIM KLAVUZU

ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ WEBMAIL KULLANIM KLAVUZU ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ WEBMAIL KULLANIM KLAVUZU Üniversitemiz Webmail servisi yenilenmiş olup Roundcube webmail üzerinden servis vermeye başlamıştır. Daha önce kullanılan SquirrelMail servisi https://oldwebmail.cankaya.edu.tr/

Detaylı

AGSoft Çocuk Gelişim Takip Programı Kullanım Kılavuzu

AGSoft Çocuk Gelişim Takip Programı Kullanım Kılavuzu Giriş Bölümü: Program ilk açıldığında karşımıza Kullanıcı Adı ve Şifre giriş bölümü gelir. Kullanıcı Adı: Programa giriş yapacak kullanıcının kodunu ve şifresini yazdıktan sonra Tamam tuşu ile programa

Detaylı

Çoklu Ortam Uygulamaları. FATİH Projesi PARDUS Temel Eğitim Kursu

Çoklu Ortam Uygulamaları. FATİH Projesi PARDUS Temel Eğitim Kursu Çoklu Ortam Uygulamaları FATİH Projesi PARDUS Temel Eğitim Kursu Gwenview Gwenview uygulama yazılımı,genel resim göstericisi ve temel fotoğraf düzenleyicisidir. Resim ve Fotoğraf Gösterici ve aynı zamanda

Detaylı

BİLGİSAYARDA OFİS PROGRAMLARI BİÇİMLENDİRME

BİLGİSAYARDA OFİS PROGRAMLARI BİÇİMLENDİRME BİLGİSAYARDA OFİS PROGRAMLARI BİÇİMLENDİRME Büro Yönetimi Öğretmeni Fatma GEZ BİÇİMLENDİRME Yazmış olduğumuz metinleri farklı boyut, renk, yazı tipi vb. özelliklerde yazabilmek için biçimlendirme işlemi

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ 1. HAFTA 1 AutoCAD, tüm dünyada başta mühendisler ve mimarlar tarafından kullanılan, dünyaca tanınan yazılım firması Autodesktarafından hazırlanan, bilgisayar

Detaylı

Öğrenci İşleri Bilgi Sistemi Öğretim Elemanı - Sınav Sonuç Giriş İşlemleri

Öğrenci İşleri Bilgi Sistemi Öğretim Elemanı - Sınav Sonuç Giriş İşlemleri Öğrenci İşleri Bilgi Sistemi Öğretim Elemanı - Sınav Sonuç Giriş İşlemleri Öğrenci İşleri Bilgi Sisteminde, Öğretim Elemanı yetkisi kapsamında aşağıdaki ekran (Ekran 1) açılır. Bu belgede genel kullanım

Detaylı

MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu

MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu Versiyon Numarası: 1.0 ------------------------------- Kullanım Kılavuzu 2015 info@ www. MapCodeX MapLand İşlem Araçları Çalışma Dosyası Aç Haritanın ve son çalışma dosyasının

Detaylı

KULLANIM KILAVUZU. Windows 8. v20140117

KULLANIM KILAVUZU. Windows 8. v20140117 SG 71 SG 0 D 7100DN KULLANIM KILAVUZU Windows 8 v20140117 Ricoh SG 7100DN PowerDriver-v4, optimum baskı performansı için bireylerin sürücü yapılandırma ayarlarına erişmelerine ve bunları özelleştirmelerine

Detaylı

KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK

KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK KATI MODELLERDEN İKİ BOYUTLU GÖRÜNÜŞLERİ ÜRETMEK Katı modeli çizilen bir objenin bize sağladığı avantajlar görsellik yanında parçanın iki boyutlu görünüşlerini de birkaç dakika içinde çizilmesini sağlamasıdır.

Detaylı

AKINSOFT. Eofis NetworkAdmin. AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu. Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008. Copyright 2008 AKINSOFT

AKINSOFT. Eofis NetworkAdmin. AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu. Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008. Copyright 2008 AKINSOFT AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008 1 - Çalışma Şekli Hakkında Kısa Bilgi modülü kısaca aşağıdaki işlemleri yapar. Bu özelliklerin çalışabilmesi

Detaylı

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU ŞUBAT - 2014 PERSONEL ÖDEMELERİ UYGULAMA GELİŞTİRME VE DESTEK ŞUBESİ 1 İçindekiler GİRİŞ......3 1. HARCAMA BİRİMLERİNCE YAPILACAK İŞLEMLER..3 1.1.

Detaylı

BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? 2. POWERPOINT PROGRAMININ BAŞLATILMASI

BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? 2. POWERPOINT PROGRAMININ BAŞLATILMASI BÖLÜM 8 B- SUNU PROGRAMI 1. MICROSOFT POWERPOINT NEDİR? Microsoft Office Paketi ile birlikte kullanıcıya sunulan Powerpoint Programı, etkileşimli sunular (Presentation) hazırlamaya yarayan metin tabanlı

Detaylı

Microsoft Word 2007 Modül 4 Çalışma Soruları

Microsoft Word 2007 Modül 4 Çalışma Soruları Microsoft Word 2007 Modül 4 Çalışma Soruları BÖLÜM 1 BELGE İŞLEMLERİ(27s)... 1 BÖLÜM 2 BİÇİMLENDİRME(18s)... 1 BÖLÜM 3 BELGE DENETİMİ(5s)... 1 BÖLÜM 4 SAYFA YAPISI(16s)... 1 BÖLÜM 5 TABLO İŞLEMLERİ(10s)...

Detaylı

ECDL Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası ECDL CAD Müfredatı Versiyon 3.0

ECDL Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası ECDL CAD Müfredatı Versiyon 3.0 ECDL Avrupa Bilgisayar Yetkinlik Sertifikası ECDL CAD Müfredatı Versiyon 3.0 Tüm hakları saklıdır. ECDL vakfı yazılı onayı olmaksızın bu döküman veya herhangi bir bölümü değiştiriemez. Bu tarz bir talep

Detaylı

Usta Aritmetik Bayi Kontrol Programı Kullanım Kılavuzu (V.1.3.0)

Usta Aritmetik Bayi Kontrol Programı Kullanım Kılavuzu (V.1.3.0) Usta Aritmetik Bayi Kontrol Programı Kullanım Kılavuzu (V.1.3.0) A. Öğretmen Girişi a b c d B. Ana Menü a. Kullanıcı bilgisi : Bu alana yazılacak bilgiyi size Usta Aritmetik firması sağlamaktadır. b. Şifre

Detaylı

Bölüm 4 Microsoft Power Point Sunum Hazırlama

Bölüm 4 Microsoft Power Point Sunum Hazırlama Bölüm 4 Microsoft Power Point Sunum Hazırlama 4.1 POWERPOINT Sunu Programı Giriş Power Point sunu hazırlama programı, bir konu hakkında bilgi vermek veya herhangi bir ürünü tanıtmak gibi istenen anlatımları

Detaylı

Round-Chamfer / Yrd. Doç. Dr. Mehmet FIRAT- Yrd. Doç. Dr. Murat ÖZSOY

Round-Chamfer / Yrd. Doç. Dr. Mehmet FIRAT- Yrd. Doç. Dr. Murat ÖZSOY ROUND ve CHAMFER KOMUTLARI 1. Round ve Chamfer komutlarını uygulamak için daha önceden çizilmiş bir katı modele ihtiyaç bulunmaktadır. Bu yüzen ilk olarak herhangi bir katı model FILE menüsünden OPEN komutu

Detaylı

Quick Installation Guide. Central Management Software

Quick Installation Guide. Central Management Software Quick Installation Guide English 繁 中 簡 中 日 本 語 Français Español Deutsch Português Italiano Türkçe Polski Русский Česky Svenska Central Management Software Ambalajın İçindekileri Kontrol Edin Yazılım CD

Detaylı

BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 4

BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 4 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI BÖLÜM 4 Powerpoint bir prezentasyon yani sunu hazırlama programıdır. Anlatılan her konuya görsel olarak güçlü bir destek sağlarken hareketli resim, yazı ve efektlerle kişileri etkilemektedir.

Detaylı